CHƯƠNG 1. LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VẺ XÉP HẠNG CÁC TỎ CHỨC TÍN DỰNG Ở VIỆT NAM 1. Khái niệm về xếp hạng các TCTD: 1. Khái wiém về xếp hang các TCTD: Thực tiễn phát triển kinh tế thê giới cho thay khi quá trình toàn cầu hóa va dong chu chuyên vốn trên thi trường toàn câu tăng lên, tự do hóa tài khoản vãng lai và tài khoản vốn không kịp thời điêu chỉnh kip so với quá trình tự do hóa và cải cách ở các +hu vực kinh tê khác; sự yêu kém trong công tác điệu hành chính sách kinh tê vi mé đã đặt nên kinh té thé giới nói chưng và các nước nói riêng đứng trước nguy cơ khủng hoảng kinh tê va tiên tê sâu sắc trong tương lai.
Do đó, việc xép hang cảnh báo và dự báo về nguy cơ khủng hoảng tiền tệ, hoạt đông ngân hàng cân được nghiên cứu một cách toàn điện để giúp Việt Nam có thê tránh được các cuộc khủng hoảng ngân hàng trong tương lai. Tại nhiều nước trên thé giới, việc xép hạng các TCTD (TCTD) noi chung va ngân hang thương mại (NHTM) nói riêng có ý ngiía quan trong đối với nhà đầu tư, tổ chức, cá nhân và cơ quan quản lý nhà nước. Theo đó: @) đôi với nhà đầu tư, việc xép hạng hay xêp hạng tín nhiệm giúp cho các nhà đầu tư có một công cụ để đánh ga mức độ an toàn, rũ ro trong hoạt động của TCTD, qua đó có sự lưa chọn, quyết định đầu tư, gop vốn vào TCTD có liệu quả, (ii) đối với tô chức, cá nhân, việc xếp hạng giúp các tô chức, cá nhân có sự lựa chọn và quyết định gửi tiên hay tiếp cận vay vốn các TCTD có tình bình hoạt động an toàn, hiệu quả, lành mạnh, uy tin và dé tiép cân nguôn vốn, (iii) đối với cơ quan quản lý nhà nước, xép hạng các TCTD là cơ sở dé quản ly nhà nước, ngăn ngừa và giới hạn rủi ro ở mức mục tiêu, nhằm đảm bảo an toàn, ôn định hệ thông cũng như chồng dé tác động từ môi trường trong và ngoài ngành Ngan hang. Dưới góc đô quản lý nha nước, một hệ thông xếp hạng thông thường sẽ nhận điên, cảnh báo khi các chỉ số tai chính và các tỷ lệ đảm bảo an toàn có thay đổi lớn, đồng thời xác định các thông tin, dữ liêu có biên động bat thường Cùng với đó, các chỉ 6 sô giám sát trong cùng nhóm TCTD đồng hang cũng được so sánh, theo đối và phân tích để xác định van dé can quan tâm.
Trên cơ sở kết quả xếp hang và bằng việc đánh giá và xác định xu hướng thay đôi các chỉ số sử dung dé xép hạng TCTD, các van đề tiém n rủi ro trong hoạt động ngân hang được xác định dé tiếp tục theo đối giám sát, từ đó có các biên pháp xử lý, tiếp xúc lam việc, kiểm tra, thanh tra các ngân hang phủ hợp. Có thé nói, kết quả xếp hang sé bd sung thông tin phục vụ hoạt động quản lý một cách day đủ, trực quan và toàn điện hon Thực tiến cho thay, hau hết thi trường tài chính, tiên tệ trên thé giới đều tôn tại các đơn vị, tô chức xếp hang một xu thé phù hợp và tat yêu. Dé phục vụ cho các mục đích khác nhau, đặc biệt là các nhà đầu tư, cá nhân và tổ chức gửi tiên, nhiều công ty xếp hang tin nhiệm đã ra đời như Moody’s, Standard and Poor, Fitch. Trong khi đó, Ngân hang Trung ương (NHTW) các nước dam nhiệm việc xếp hạng TCTD đề phục vu công tác quản lý nhà nước.
Do mục đích khác nhau về xêp hang và đối tượng phục vụ, niên khái tiệm về xếp hang cũng khác nhau giữa các tổ chức Theo khái niém của các tổ chức Credit Rating Agency nói chung: “xép hạng tín nhiệm là việc đánh gid về ria ro tin dung và chat lượng tin dung thé hiển khả năng và thiệný trả nợ (gốc, lãi hoặc cả hai) của đối tượng di vay dé đáp ứng các nghita vụ tài chính một cách day dit và ding hạn thông qua hệ thông xếp hang theo kj hiệu”. Viện Nghiên cứu Nomura thì đưa ra khái tiệm: “xép hang tín nhiệm là việc đảnh giá về mức độ sẵn sàng và khả năng trả (gốc, lãi) đối với chứng khoán nợ của một nhà phát hành trong suốt thời gian tồn tại của chứng khoán đó” Dưới góc độ cơ quan quản ly nhà nước, xép hạng TCTD là một trong những cách đánh giá năng lực tai chính, đo lường độ rủi ro và triển vong phát triển của hệ thống các TCTD nói chung và của từng TCTD noi riêng, Chính vì vậy, đưới góc đô quản lý nha nước, xếp hạng các TCTD là: “viée tm thập, tông hợp, phân tích châm điểm các chi tều, tiêu chí về các mặt hoạt động của TCTD thông qua hệ thông thông tin. bdo cáo nhằm xác định mức độ ria ro tổng thé của ngân hàng dé từ đó phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và kip thời có các biên pháp xử Ìÿ' các ria ro gây mắt an toàn hoat đồng ngân Mặc dù có nhiều khái niém, dinh nghĩa khác nhau về xếp hạng tuy nhiên trong phạm vi nghiên cứu của Khóa luận này và đưới góc độ tiếp cân của cơ quan quản lý nhà nước, khái niém xếp hạng TCTD là việc thu thập, tổng hop, phân tích, châm điểm các chỉ tiêu, tiêu chí về các mắt hoạt động của TCTD thông qua hệ thông thông tin, báo cáo nhằm xác định mức độ rủi ro tông thé của TCTD để từ đó phòng ngừa, phát hiện, ngăn chan và kip thời có các biện pháp xử lý các rủi ro gây mat an toàn hoạt động TCTD. Mục đích xếp hang các TCTD Xếp hang các TCTD 1a một nhiém vụ có ý nghia quan trọng trong hoạt động giám sát ngân hang của cơ quan quản lý Nhà nước.
Việc đánh gia, xếp hạng các TCTD nhằm phục vu công tác quản lý, điều hành của cơ quan quan lý dé tăng cường hiệu quả của công tác giam sát ngân hàng, thực hiện các hành động, biện pháp quản lý phù hợp với tình bình hoạt đông và sự lành mạnh của từng TCTD như: () Sử dụng két quả xếp hang để xem xét, đánh giá về mức đô an toàn, lành mạnh của các TCTD; (ii) Kip thời xác định các TCTD có tiêm an và nguy cơ rủi ro, qua đó có các biện pháp xử lý, ngăn chặn nlur cảnh báo sớm tới các TCTD, yêu câu TCTD xây dựng và thực hiện các phương án khắc phục; (iii) Nhằm hỗ trợ công tác thanh tra, cap phép, xây dung văn bản. chính sách và quá trình tái cơ câu, xử lý nợ xâu của hệ thông ngân hàng tài chính các nước, cũng như nêng cao năng lực quản trị, điều hành, kiêm soát của các TCTD. Pháp luật về xếp hạng các TCTD: 1. Các yếu tô ảnh hưởng đêu pháp luật về xếp hang tin dung ở Việt Nam: - Thứ nhất là muc đính hoạt động xép hang TCTD.
Theo đó cơ quan quản lý Nhà nước có thé sử dụng kết quả xép hang dé xác định mức độ rủi ro của TCTD; từ đó xem xét thực biên các biện pháp xử lý, can thiệp nhằm đảm bảo an toàn của các ngân hàng nói riêng và hệ thông các TCTD nói chung Trong khi đó, kết quả xép hạng TCTD của các tô chức xép hang tín nhiệm độc lập có thể nhằm phục vụ muc đích phản ánh mức độ rủi ro trong hoạt động dau tư của các nhà dau tư trên thị trường tai chính, ngân hàng đối với tô chức được xép hang, - Thứ hai là su phát triển của thi trường tài chính, ngân hàng, Theo do, thi trường ngân hàng cảng phát triển với cảng nhiéu TCTD với quy mô tổng tài sản lớn, hoat động kinh doanh đa dang, phức tap càng doi hỏi hoàn thiện quy đính pháp luật về xếp hang tín dụng, đa dạng hóa các đơn vị thực hiện xếp hạng tin dung nhằm dam bảo chất lượng, da dang chỉ tiêu đánh giá, tinh độc lập và khách quan, có trách nhiệm của các đơn vị thực hiện xêp hang. + Đôi với các quốc gia đã phát triển có nhiều TCTD nằm trong nhóm các TCTD có tâm quan trong hệ thông, hoạt đông toàn cau thì hệ thông xếp hạng phải có sự điều chỉnh phù hợp với quy mô, tác đông, mức độ phức tạp của các TCTD này. Trong khi đó, các nước đang phát trién có hệ thông TCTD chủ yêu hoạt động trong nội dia, tinh phức tạp, quy mô hoạt đông còn khiêm tồn nên việc xép hạng các TCTD này cũng có thé thực hiện theo cách tiếp cân đơn gian hơn. - Thứ ba là nhu cầu, đời héi của thị trường đối với hoạt đông xếp hang tin dụng, su sẵn có của cơ sở thông tin, dir liệu của các quốc gia và của các tổ chức xếp hạng tín nhiém là khác nhau.
Việc xép hạng TCTD đời hỏi nguồn thông tin, dir liệu đầu vào chi tiệt, đây đủ, tin cây, chính xác và có tinh thong nhật trong toàn bộ các tô chức được xếp hạng Tuy nhiên, điều này tùy thuộc vào trình độ công nghệ thông tin, cơ sở hạ tang dữ liệu tai tùng quốc gia, tổ chức xếp hang tín nhiém. Nội dung pháp luật điều chinh xếp hang TCTD ở Việt Nam: 1. Chủ thê tham gia quan hệ xếp hạng tô chức tin dung: a) Tô chức xếp hang độc lập Trên thị trường vốn, người cho vay rat can sự đảm bảo cho số tiên ma minh cho vay. Điêu này có thé đạt được bang cách tu mình điều tra, nghiên cửu về khả năng trả nợ của người di vay, bằng những ràng buôc trong hợp đồng vay nợ và một cách khác nữa là tim kiếm thông tin, đánh giá từ bên thứ ba.
Theo đó, chủ thể đầu tiên được nhắc đến khi tham gia quan hệ xép hang TCTD là các tô chức xép hạng độc lập. Day là các tô chức được thành lập, có hoạt động kinh doanh và dat được lợi nhuận bằng cách cung cấp sự tin tưởng vào đối tượng được xếp hang cho các nha dau tu, tô chức/cá nhân có 9 nhu câu sử đụng kết quả xép hang. Bằng những phương pháp chuyên môn đặc thi, các tổ chức nay đánh giá chất lương của các khoản vay, các công cụ nợ, đông thời dự báo sớm về triển vọng tiêu cực hay tích cực của khoản vay, công cụ nợ đó trong giai đoạn ngắn hạn và dai hạn Sự theo đối sát sao nay sẽ giúp phát hiện sớm nhimg khoản tin dung chất lượng thập hay có khả năng vỡ nợ. Các đánh giá này, nêu chính xác, hoàn toàn có thé dự đoán trước khả năng vỡ nợ, phá sản của một đôi tượng được đánh giá, xếp hạng.