Luận văn thạc sĩ ueh hoàn thiện pháp luật về trợ giúp viên pháp lý dựa trên mô hình luật sư công từ thực tiễn tại tỉnh bến tre

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh hoàn thiện pháp luật về trợ giúp viên pháp lý dựa trên mô hình luật sư công từ thực tiễn tại, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đào Công Hai
• Người hướng dẫn: TS. Trần Văn Long
• Trường học: Trường Đại học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện pháp luật về Trợ giúp viên pháp lý dựa trên mô hình luật sư công từ thực tiễn tại tỉnh Bến Tre
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGHỀ LUẬT SƯ CÔNG VÀ MÔ HÌNH LUẬT SƯ CÔNG Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 1.1. KHÁI NIỆM NGHỀ LUẬT SƯ VÀ LUẬT SƯ CÔNG
• 1.1.1. Nghề luật sư

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật trợ giúp viên pháp lý tại Bến Tre

Pháp luật về trợ giúp viên pháp lý tại Bến Tre đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm qua. Hoạt động này nhằm hỗ trợ các đối tượng yếu thế trong xã hội, đặc biệt là những người thuộc hộ nghèo và có hoàn cảnh khó khăn. Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 đã tạo ra khung pháp lý cho hoạt động này, giúp nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý cho người dân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết để hoàn thiện hơn nữa hệ thống pháp luật này.

1.1. Khái niệm và vai trò của trợ giúp viên pháp lý

Trợ giúp viên pháp lý là những người có nhiệm vụ cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho các đối tượng cần thiết. Họ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân, đặc biệt là những người không có khả năng chi trả cho dịch vụ pháp lý.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật trợ giúp pháp lý

Hoạt động trợ giúp pháp lý tại Bến Tre bắt đầu từ năm 1995 và đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động này.

II. Những thách thức trong việc thực hiện pháp luật trợ giúp viên pháp lý

Mặc dù pháp luật về trợ giúp viên pháp lý đã được ban hành, nhưng việc thực hiện vẫn gặp nhiều khó khăn. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và nhận thức của người dân về quyền lợi của mình trong việc tiếp cận dịch vụ pháp lý vẫn còn hạn chế. Điều này dẫn đến việc nhiều người dân không biết đến quyền lợi của mình và không được hưởng dịch vụ trợ giúp pháp lý.

2.1. Thiếu nguồn lực và nhân lực cho hoạt động trợ giúp pháp lý

Nhiều trung tâm trợ giúp pháp lý tại Bến Tre vẫn thiếu nhân lực có chuyên môn cao. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ mà họ cung cấp cho người dân.

2.2. Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng

Sự phối hợp giữa các cơ quan như Sở Tư pháp, các tổ chức xã hội và các cơ quan tố tụng chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến việc triển khai các hoạt động trợ giúp pháp lý chưa đồng bộ.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về trợ giúp viên pháp lý tại Bến Tre

Để hoàn thiện pháp luật về trợ giúp viên pháp lý, cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động. Việc đào tạo, bồi dưỡng nhân lực, tăng cường nguồn lực tài chính và cải thiện sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng là những yếu tố quan trọng.

3.1. Đào tạo và nâng cao năng lực cho trợ giúp viên pháp lý

Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho trợ giúp viên pháp lý để nâng cao kỹ năng và kiến thức pháp luật, từ đó cải thiện chất lượng dịch vụ.

3.2. Tăng cường nguồn lực tài chính cho hoạt động trợ giúp pháp lý

Cần có sự đầu tư từ ngân sách nhà nước để đảm bảo các trung tâm trợ giúp pháp lý có đủ nguồn lực hoạt động hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về trợ giúp viên pháp lý

Nghiên cứu thực tiễn cho thấy hoạt động trợ giúp pháp lý tại Bến Tre đã mang lại nhiều lợi ích cho người dân. Tuy nhiên, vẫn cần có những đánh giá cụ thể để cải thiện hơn nữa chất lượng dịch vụ. Các kết quả từ các cuộc khảo sát cho thấy nhiều người dân vẫn chưa biết đến quyền lợi của mình trong việc tiếp cận dịch vụ pháp lý.

4.1. Kết quả đạt được từ hoạt động trợ giúp pháp lý

Hoạt động trợ giúp pháp lý đã giúp hàng triệu người dân tiếp cận được dịch vụ pháp lý miễn phí, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ.

4.2. Những hạn chế trong việc thực hiện trợ giúp pháp lý

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả, nhưng vẫn còn nhiều người dân chưa biết đến dịch vụ này, dẫn đến việc không được hưởng quyền lợi hợp pháp.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của trợ giúp viên pháp lý tại Bến Tre

Hoàn thiện pháp luật về trợ giúp viên pháp lý là một nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý cho người dân. Cần có những chính sách cụ thể để phát triển mô hình trợ giúp pháp lý theo hướng chuyên nghiệp hơn, từ đó đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân.

5.1. Định hướng phát triển mô hình trợ giúp pháp lý

Cần xây dựng một mô hình trợ giúp pháp lý hiệu quả, có sự tham gia của nhiều bên liên quan, từ chính quyền đến các tổ chức xã hội.

5.2. Tăng cường tuyên truyền về quyền lợi của người dân

Cần có các chương trình tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi của họ trong việc tiếp cận dịch vụ pháp lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống trợ giúp pháp lý Việt Nam đã trải qua hơn 20 năm hình thành và phát triển kể từ khi có chủ trương thí điểm vào năm 1995 và quyết định thành lập chính thức vào năm 1997. Trên phạm vi cả nước, công tác này đã tiếp nhận và giải quyết hàng triệu vụ việc cho người nghèo và các đối tượng chính sách. Tại tỉnh Bến Tre, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước được thành lập theo Quyết định số 912/QĐ-UB năm 1998, chính thức đi vào hoạt động từ tháng 10 năm 1998. Trong 20 năm hoạt động, đơn vị đã thực hiện trợ giúp pháp lý 16.980 vụ việc cho hơn 17.000 lượt người dân khó khăn và phát hành trên 200.000 tờ gấp tuyên truyền pháp luật.

Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng pháp luật hiện nay đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn lớn. Tên gọi "Trợ giúp viên pháp lý" vẫn còn xa lạ với đa số người dân so với danh xưng "Luật sư". Về mặt địa vị pháp lý, Trợ giúp viên pháp lý chỉ là viên chức nhà nước trực thuộc Sở Tư pháp, chưa có được vị thế công chức tư pháp độc lập. Bên cạnh đó, quy định tại Điều 48 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 buộc các Trợ giúp viên đã được bổ nhiệm theo luật cũ phải hoàn thành khóa đào tạo nghề luật sư 12 tháng trong thời hạn 5 năm, tạo nguy cơ mất thẻ hành nghề đối với 8 nhân sự giàu kinh nghiệm tại địa phương.

Luận văn tập trung nghiên cứu mô hình Luật sư công tại Canada, Israel và Argentina nhằm rút ra các bài học kinh nghiệm quốc tế, đồng thời phân tích toàn diện thực trạng tại 4 chi nhánh huyện và 30 xã bãi ngang của tỉnh Bến Tre. Mục tiêu trọng tâm là đề xuất các giải pháp hoàn thiện thể chế, nâng cao vị thế và chuyển đổi chức danh Trợ giúp viên pháp lý sang mô hình Luật sư công tại Việt Nam. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần mở rộng quyền tiếp cận công lý cho 14 nhóm đối tượng yếu thế và giúp ngân sách tiết kiệm từ 30% đến 64% chi phí dịch vụ pháp lý công.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết tiếp cận công lý và lý thuyết nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nhấn mạnh nghĩa vụ của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền bình đẳng trước pháp luật của mọi công dân, đặc biệt là nhóm người nghèo và người yếu thế. Đồng thời, đề tài vận dụng mô hình Luật sư công (Public Defender Model) của các nền tư pháp tiến bộ trên thế giới, xác định đây là thiết chế luật sư nhà nước hưởng lương ngân sách, thực hiện hoạt động tố tụng chuyên nghiệp và miễn phí cho xã hội.

Khung phân tích của luận văn xoay quanh 4 khái niệm pháp lý cốt lõi: Trợ giúp pháp lý, Trợ giúp viên pháp lý (theo Điều 19 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017), Luật sư công và Dịch vụ pháp lý công ích. Khung lý thuyết đối chiếu tập trung vào 4 trụ cột cơ bản:

1. Địa vị pháp lý và tính độc lập của người thực hiện trợ giúp pháp lý trong quan hệ với cơ quan tiến hành tố tụng.
2. Tiêu chuẩn bổ nhiệm và cơ chế đào tạo nghề nghiệp theo chuẩn luật sư (thời gian đào tạo 12 tháng, tập sự 12 tháng hoặc yêu cầu tối thiểu 6 năm kinh nghiệm thực tiễn).
3. Cơ chế cấp phát ngân sách và kiểm soát chi phí công.
4. Phạm vi mở rộng 14 nhóm đối tượng thụ hưởng dịch vụ pháp lý miễn phí.

Phương pháp nghiên cứu

Về nguồn dữ liệu và cỡ mẫu, luận văn thu thập và phân tích tổng thể 16.980 hồ sơ vụ việc trợ giúp pháp lý đã hoàn thành trong giai đoạn 20 năm (1998 - 2018) tại tỉnh Bến Tre. Dữ liệu khảo sát thực tế bao gồm toàn bộ đội ngũ 15 Trợ giúp viên pháp lý, 79 cộng tác viên pháp lý, 4 chi nhánh trợ giúp pháp lý cấp huyện (tại các huyện Bình Đại, Ba Tri, Thạnh Phú, Chợ Lách) và 34 câu lạc bộ trợ giúp pháp lý cơ sở.

Phương pháp chọn mẫu kết hợp giữa chọn mẫu điển hình có chủ đích và thống kê toàn bộ. Mẫu khảo sát chuyên sâu được triển khai tại 20 xã đại diện cho các vùng sinh thái kinh tế của tỉnh, tập trung trọng điểm vào 30 xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang ven biển và hải đảo theo Quyết định số 131/QĐ-TTg ngày 25/01/2017 của Thủ tướng Chính phủ.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp luật học so sánh (đối chiếu các quy định pháp luật của Israel, Argentina, Canada với Việt Nam), phương pháp thống kê xã hội học pháp luật và phương pháp phân tích chi phí - hiệu quả. Việc lựa chọn phương pháp phân tích chi phí - hiệu quả giúp chứng minh một cách định lượng sự vượt trội của mô hình Luật sư công về mặt thời gian giải quyết vụ án và mức độ tiết kiệm ngân sách nhà nước so với phương thức thuê luật sư tư nhân, tạo luận cứ khoa học vững chắc cho việc sửa đổi các văn bản luật hiện hành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mô hình Luật sư công thể hiện ưu thế vượt trội về mặt kinh tế và thời gian xử lý vụ việc so với cơ chế thuê luật sư tư nhân. Khảo sát quốc tế từ dự án Burnaby và bang Manitoba tại Canada cho thấy chi phí bình quân một vụ việc do Luật sư công thực hiện dao động từ 197 USD đến 235 USD, thấp hơn đáng kể so với mức 264 USD đến 307 USD khi giao cho luật sư tư nhân. Tại bang Saskatchewan, nếu chuyển 1/3 vụ việc sang luật sư tư nhân thì tổng chi phí tăng 30%, và nếu chuyển toàn bộ sẽ làm ngân sách tăng vọt tới 64%. Về thời gian, Luật sư công chỉ mất 4 giờ để xử lý một vụ án hành hung (luật sư tư mất 8 giờ) và mất 5 giờ cho vụ án sử dụng vũ khí (luật sư tư mất gần 10 giờ).

Thứ hai, chất lượng tranh tụng của Luật sư công đạt hiệu quả cao hơn, bảo vệ quyền lợi bị cáo tốt hơn. Thống kê tại dự án Burnaby ghi nhận trong số các đối tượng bị kết án, tỷ lệ thân chủ của Luật sư công bị phạt tù chỉ là 30%, trong khi tỷ lệ này ở luật sư tư lên tới 40%. Tương tự, tại bang Saskatchewan, tỷ lệ thân chủ bị tuyên phạt tù của Luật sư công chỉ chiếm 14%, thấp hơn một nửa so với mức 32% của luật sư tư. Đáng chú ý, tỷ lệ tuyên vô tội hoặc đình chỉ vụ án giữa Luật sư công và luật sư tư là tương đương nhau (đạt lần lượt 27,2% và 27,8%), bác bỏ định kiến cho rằng Luật sư công chỉ nhận các vụ việc đơn giản.

Thứ ba, thực tiễn tại tỉnh Bến Tre bộc lộ những rào cản lớn về thể chế và chuẩn hóa đội ngũ. Hiện tại có 8 trên tổng số 15 Trợ giúp viên pháp lý của tỉnh (chiếm 53,3%) đã có thâm niên từ 5 đến trên 10 năm công tác xuất sắc nhưng chưa có chứng chỉ nghề luật sư. Quy định bắt buộc đi học 12 tháng theo Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 tạo nguy cơ thiếu hụt nhân sự tại 4 chi nhánh huyện. Hơn nữa, việc áp đặt chỉ tiêu cứng từ 10 đến 22 vụ án/năm theo Công văn số 713/BTP-TGPL ngày 08/3/2017 tạo áp lực nặng nề trong bối cảnh các cơ quan tiến hành tố tụng chưa chủ động chuyển giao người thuộc diện trợ giúp.

Toàn bộ dữ liệu so sánh về chi phí xử lý án (USD), thời lượng tố tụng (giờ) và tỷ lệ chấp hành án phạt tù (%) giữa Luật sư công và luật sư tư được thể hiện trực quan qua hệ thống biểu đồ cột kép và bảng đối chiếu đa chiều trong công trình nghiên cứu, chứng minh rõ nét hiệu năng của mô hình luật sư nhà nước.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch về thời gian và chi phí xuất phát từ bản chất chuyên nghiệp hóa của Luật sư công. Làm việc toàn thời gian và hưởng lương cố định từ ngân sách giúp Luật sư công tập trung tối đa cho chuyên môn mà không bị chi phối bởi động cơ kéo dài vụ việc để tăng thù lao (hiện tượng mà các chuyên gia tư pháp tại Canada gọi là kê khai chiến lược hoặc độn hóa đơn ở luật sư tư). Cơ chế trực chiến 24/7 như tại Israel giúp Luật sư công tiếp cận bị can ngay tại đồn cảnh sát, nâng cao khả năng thu thập chứng cứ gỡ tội từ giai đoạn tiền tố tụng.

Khi so sánh với hệ thống 82 trung tâm tiếp cận công lý và 16 Ủy ban chuyên trách tại Argentina (nơi Luật sư công được bổ nhiệm tương đương thẩm phán), mô hình Trợ giúp viên pháp lý tại Việt Nam còn chịu nhiều hạn chế do tư cách viên chức làm giảm tính độc lập tư pháp. Điều này khẳng định việc nâng cấp Trợ giúp viên pháp lý thành chức danh Luật sư công là xu thế tất yếu nhằm đảm bảo chất lượng bảo vệ quyền con người cho hơn 17.000 đối tượng thụ hưởng tại Bến Tre cũng như trên quy mô toàn quốc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuyển đổi chức danh và địa vị pháp lý: Quốc hội và Bộ Tư pháp cần khẩn trương sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý, chính thức thay thế danh xưng "Trợ giúp viên pháp lý" bằng "Luật sư công". Đồng thời, chuyển đổi ngạch làm việc của đội ngũ này từ viên chức sự nghiệp sang công chức tư pháp chuyên trách, hưởng lương ngạch bậc và chế độ phụ cấp đặc thù tương đương thẩm phán và kiểm sát viên trong giai đoạn 2020 - 2025.
2. Áp dụng cơ chế đặc cách đào tạo chuyển tiếp: Bộ Tư pháp cần ban hành quy định miễn trừ khóa đào tạo nghề luật sư 12 tháng cho 100% Trợ giúp viên pháp lý đã có thâm niên công tác từ 5 năm trở lên và đã tham gia tối thiểu 50 vụ việc tố tụng đạt chất lượng tốt. Thay vào đó, chỉ yêu cầu tham gia các lớp bồi dưỡng cập nhật kỹ năng ngắn hạn 30 ngày để giữ vững nguồn lực cho địa phương, hoàn thành dứt điểm trong vòng 12 tháng.
3. Cải cách tiêu chí đánh giá hiệu quả theo KPI: Cục Trợ giúp pháp lý cần bãi bỏ việc giao chỉ tiêu số lượng cơ học từ 10 đến 22 vụ/năm theo Công văn số 713/BTP-TGPL. Thay thế bằng bộ chỉ số đánh giá chất lượng toàn diện (KPI), kết hợp giữa mức độ phức tạp của hồ sơ, tỷ lệ bảo vệ thành công quyền lợi đương sự và mức độ hài lòng của 100% người dân thụ hưởng, bắt đầu áp dụng từ quý đầu năm tới.
4. Mở rộng cơ sở vật chất và mạng lưới phối hợp: Ủy ban nhân dân tỉnh Bến Tre và Sở Tư pháp cần bố trí trụ sở làm việc độc lập cho 4 chi nhánh trợ giúp pháp lý cấp huyện (tách rời khỏi trụ sở UBND huyện) để xóa bỏ tâm lý e ngại của người nghèo. Đồng thời, phối hợp cùng Công an tỉnh và Tòa án nhân dân tỉnh thiết lập đường dây nóng tiếp nhận thông tin 24/7 tại 30 xã bãi ngang khó khăn, triển khai hoàn tất trong vòng 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan lập pháp: Bộ Tư pháp, Cục Trợ giúp pháp lý và các Đoàn đại biểu Quốc hội có thể sử dụng các luận cứ khoa học, mô hình so sánh quốc tế và dữ liệu thực chứng từ đề tài để xây dựng dự thảo sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý và hoàn thiện Đề án Luật sư công tại Việt Nam.
2. Đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý và Luật sư trên toàn quốc: Hơn 500 Trợ giúp viên pháp lý và hàng nghìn luật sư ký hợp đồng cộng tác có thể học hỏi các kỹ năng tham gia tố tụng sớm, phương pháp quản lý hồ sơ vụ án nhanh gọn và kinh nghiệm tranh tụng bình đẳng từ các mô hình Canada và Israel.
3. Các cơ quan tiến hành tố tụng: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án các cấp tại địa phương có thể nghiên cứu các bất cập trong công tác phối hợp liên ngành theo Thông tư liên tịch số 10/2007/TTLT, qua đó hoàn thiện quy trình thông báo chỉ định người bào chữa trong thời hạn 24 giờ cho đối tượng yếu thế.
4. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên ngành Luật: Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Tư pháp có thể khai thác bộ cơ sở dữ liệu thực tiễn 16.980 vụ việc tại Bến Tre làm học liệu nghiên cứu chuyên sâu về luật so sánh và chính sách an sinh xã hội.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao cần chuyển đổi tên gọi Trợ giúp viên pháp lý thành Luật sư công? Tên gọi Trợ giúp viên pháp lý hiện nay còn xa lạ, khiến người dân dễ nhầm lẫn với cán bộ hành chính thông thường. Kinh nghiệm tại Canada và Argentina cho thấy chức danh Luật sư công tạo niềm tin tranh tụng vững chắc hơn. Sau 20 năm phục vụ 17.000 lượt người tại Bến Tre, việc chuyển sang Luật sư công sẽ nâng cao vị thế và sự công nhận xã hội cho đội ngũ này.

Mô hình Luật sư công có giúp tiết kiệm ngân sách nhà nước hơn thuê luật sư tư nhân? Nghiên cứu tại Canada chỉ ra chi phí trung bình một vụ án của Luật sư công là 235 USD, thấp hơn so với 264 USD của luật sư tư. Nếu giao toàn bộ các vụ việc cho luật sư tư, ngân sách nhà nước có thể phải chi trả tăng thêm tới 64%. Đội ngũ Luật sư công giúp tối ưu hóa chi phí và rút ngắn thời gian xử lý án từ 8 giờ xuống 4 giờ.

Điểm bất cập lớn nhất trong quy định đào tạo theo Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 là gì? Điều 48 của luật yêu cầu trong thời hạn 5 năm, các Trợ giúp viên cũ phải có chứng chỉ nghề luật sư 12 tháng. Tại Bến Tre, có 8 Trợ giúp viên giàu kinh nghiệm từ 5 đến 10 năm đứng trước nguy cơ bị thu hồi thẻ hành nghề, gây thiếu hụt nhân sự nghiêm trọng trong khi ngân sách địa phương cử đi đào tạo còn rất hạn hẹp.

Mô hình Luật sư công tại Israel và Argentina mang lại bài học gì cho Việt Nam? Israel thiết lập cơ chế thường trực 24/7 giúp tiếp cận người bị tạm giữ ngay tại đồn cảnh sát mà không cần chứng minh thủ tục tài chính rườm rà. Argentina xây dựng 16 Ủy ban chuyên trách và 82 trung tâm tiếp cận công lý. Việt Nam có thể vận dụng để bảo vệ hiệu quả cho 14 nhóm đối tượng theo luật mới.

Giải pháp trọng tâm để nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý tại các xã bãi ngang Bến Tre là gì? Trung tâm cần duy trì từ 30 đến 40 đợt trợ giúp pháp lý lưu động hàng năm, kết nối chặt chẽ với 34 câu lạc bộ cơ sở tại 30 xã đặc biệt khó khăn. Đồng thời, cần bố trí văn phòng tiếp dân độc lập tại 4 chi nhánh huyện để bà con nông dân và phụ nữ nghèo không còn tâm lý e dè khi đến yêu cầu trợ giúp.

Kết luận

• Luận văn khẳng định sự cần thiết tất yếu của việc chuyển đổi mô hình Trợ giúp viên pháp lý sang mô hình Luật sư công nhằm nâng cao tính độc lập và hiệu quả bảo vệ công lý.
• Nghiên cứu chứng minh tính ưu việt vượt trội của Luật sư công so với luật sư tư nhân, giúp ngân sách tiết kiệm từ 30% đến 64% chi phí và rút ngắn 50% thời gian xử lý hồ sơ.
• Phân tích toàn diện 20 năm thực tiễn với 16.980 vụ việc tại Bến Tre, chỉ rõ bất cập trong quy định đào tạo 12 tháng đe dọa trực tiếp đến 8 nhân sự nòng cốt của tỉnh.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá gồm: đổi tên chức danh, đặc cách miễn giảm đào tạo cho người có thâm niên trên 5 năm, áp dụng KPI thay chỉ tiêu cứng và mở rộng 4 chi nhánh độc lập.
• Xác định lộ trình hoàn thiện thể chế giai đoạn 2020 - 2030, hướng đến xây dựng hệ sinh thái trợ giúp pháp lý công bằng và hiện đại tại 30 xã khó khăn và trên phạm vi toàn quốc.

Các cơ quan quản lý tư pháp, nhà hoạch định chính sách và cơ sở đào tạo luật hãy tham khảo và ứng dụng các đề xuất trong công trình nghiên cứu này để thúc đẩy cải cách tư pháp và nâng cao hiệu quả tiếp cận công lý cho nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGHỀ LUẬT SƯ CÔNG VÀ MÔ HÌNH LUẬT SƯ CÔNG Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI 1. KHÁI NIỆM NGHỀ LUẬT SƯ VÀ LUẬT SƯ CÔNG 1. Nghề luật sư Do sự phát triển không đồng đều cả về vật chất lẫn tinh thần, bất kỳ xã hội nào cũng có sự ức hiếp, bị đối xử không công bằng.

Những người nghèo, người có vị thế yếu kém trong xã hội và kém hiểu biết về pháp luật luôn bị đối xử bất công, không được bảo vệ. Khi họ có những hành vi trái pháp luật bị buộc tội hoặc quyền lợi của họ bị xâm phạm thì luôn mong muốn có người am hiểu về pháp luật đứng ra bảo vệ cho họ. Do đó, để bảo đảm quyền bào chữa của bị can, bị cáo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ và đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về tư vấn pháp luật của cá nhân, tổ chức nên nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật về luật sư và nghề luật sư bắt đầu ra đời. Pháp lệnh luật sư năm 1987 và Nghị định số 15/HĐBT ngày 21 tháng 12 năm 1989 của Hội đồng Bộ trưởng ban hành quy chế Đoàn luật sư đã xác định luật sư thực hiện TGPL không thu phí.

Bộ luật hình sự năm 1988 đã được Quốc hội thông qua ngày 29/6/1988 cũng đã có quy định về luật sư trong các trường hợp bị can, bị cáo bị xử về tội có khung hình phạt cao nhất tử hình hoặc bị can, bị cáo là người chưa thành niên, người có nhược điểm về thể chất hoặc tâm thần nếu họ hoặc người đại diện hợp pháp của họ không mời được người bào chữa thì cơ quan Điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án phải yêu cầu Đoàn luật sư cử người tham gia bào chữa cho họ. Ngày 25 tháng 7 năm 2001, Ủy ban thường vụ Quốc hội đã ban hành pháp lệnh số 37/2001/PL-UBTVQH10 quy định luật sư. Từ khi Pháp lệnh luật sư ban hành cho đến nay Quốc Hội đã ban hành và sửa đổi nhiều văn bản pháp luật quy định về nghề luật sư như Luật Luật sư năm 2006, Luật Luật sư sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Luật sư năm 2012 và văn bản hợp nhất của Văn phòng Quốc hội Luật Luật sư năm 2015. Kể từ thời điểm này nghề luật sư đóng vai trò quan trọng và phát triển mạnh mẽ trong xã hội.

Góp phần bảo vệ công lý, công bằng xã hội và pháp chế xã LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 hội chủ nghĩa. Luật Luật sư năm 2006 và văn bản hợp nhất của Văn phòng Quốc hội có quy định: Điều 10. Tiêu chuẩn luật sư Công dân Việt Nam trung thành với Tổ quốc, tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, có phẩm chất đạo đức tốt, có bằng cử nhân luật, đã được đào tạo nghề luật sư, đã qua thời gian tập sự hành nghề luật sư, có sức khoẻ bảo đảm hành nghề luật sư thì có thể trở thành luật sư.4 Điều kiện để bổ nhiệm luật sư cũng quy định rõ là người phải có bằng cử nhân luật và đăng ký đào tạo tại một khóa đào tạo nghề luật sư. Sau khi hoàn thành khóa học và được cấp giấy chứng nhận tốt nghiệp đào tạo nghề luật sư thì phải đăng ký tập sự tại một tổ chức hành nghề luật sư.

Hết thời gian tập sự phải được Liên đoàn luật sư Việt Nam tổ chức kiểm tra nếu đạt yêu cầu thì mới được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư. Luật Luật sư cũng có quy định rõ quyền của luật sư là được ký hợp đồng thực hiện dịch vụ pháp lý với các đương sự và được hưởng phí dịch vụ từ hợp đồng vụ việc chỉ trừ trường hợp theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng buộc phải có luật sư tham gia bào chữa. Hình thức hoạt động pháp lý của Luật sư là thực hiện tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng và các dịch vụ pháp lý khác theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức. Luật sư hoạt động dịch vụ pháp lý phải luôn tuân thủ pháp luật, quy tắc đạo đức nghề nghiệp, trung thực, khách quan và chịu trách nhiệm trước pháp luật về hoạt động nghề nghiệp của mình.

Đối với khách hàng luôn tận tâm trong công việc và hạn chế rủi ro cho khách hàng. Đối với quy định luật sư ở các nước trên thế giới nhìn chung cũng không khác gì quy định luật sư ở tại Việt Nam. Luật sư thực hiện pháp lý là tư vấn pháp luật, bào chữa, bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp cho người dân. Luật sư được quyền ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với người yêu cầu cần luật sư bảo vệ, bào chữa.

Sau khi kết thúc vụ việc luật sư được nhận thù lao do người có yêu cầu chi trả (Thù lao của luật sư nhận theo khung giá quy định mà pháp luật tại nước sở tại cho phép). Luật sư hoạt động luôn tuân theo quy tắc đạo đức nghề nghiệp và pháp luật quy định nghề luật sư. Mục tiêu chung luật sư là phục vụ dịch vụ pháp lý cho người có nhu cầu trợ giúp pháp luật. 4 Trích Điều 10 Luật Luật sư năm 2006 “Tiêu chuẩn luật sư” LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Luật sư công Ở Việt Nam nghề LSC chưa có quy định chức danh này mà chỉ có Luật sư ký hợp đồng với Trung tâm TGPL Nhà nước làm cộng tác viên thực hiện TGPL miễn phí cho người dân thuộc đối tượng được hưởng dịch vụ pháp lý theo quy định Luật TGPL (Điều 17 Luật TGPL năm 2017). Luật sư cộng tác viên Trung tâm sau khi thực hiện xong vụ việc thì được nhà nước trả thù lao trích từ nguồn ngân sách và người dân không phải trả bất kỳ khoảng phí nào cho luật sư.5 Theo một số nước trên thế giới (Canada, Israel, Argentina) quy định về LSC thì LSC là người thực hiện TGPL đó là luật sư làm việc tại các cơ quan nhà nước theo biên chế hoặc theo hợp đồng lao động. LSC sẽ phải tuân thủ việc chỉnh thị, báo cáo về nội dung công việc của mình với thủ trưởng cơ quan, của đơn vị mà mình đang công tác. Hoạt động mang tính chất từ thiện, miễn phí cho đối tượng được thụ hưởng dịch vụ TGPL.

LSC được tuyển dụng vào làm việc trong cơ quan nhà nước là công chức nhà nước được hưởng lương ổn định từ ngân sách nhà nước và các chính sách khác. LSC hoạt động thực hiện pháp lý theo sự điều chỉnh của Luật LSC của mỗi nước và tuân thủ quy tắc đạo đức nghề nghiệp. Mọi hoạt động TGPL của LSC đều chịu sự quản lý, giám sát của Cục TGPL, Bộ Tư pháp. VAI TRÒ CHẾ ĐỊNH CỦA LUẬT SƯ CÔNG TRONG HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP Từ những nhu cầu thực tế đối với những đối tượng có trình độ dân trí thấp, kém hiểu biết pháp luật, yếu thế trong xã hội và điều kiện khó khăn về tài chính nên việc tiếp cận dịch vụ pháp lý là rất khó khăn đối với họ.

Để được bảo vệ quyền lợi, lợi ích hợp pháp cho mình thì họ phải bỏ ra một khoảng phí ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với luật sư. Điều kiện này thì quá khó khăn. Do đó, để phục vụ cho những đối tượng yếu thế này nên một số nước trên thế giới như Israel, Canada, Argentina và một số nước khác đã triển khai thực hiện thí điểm mô hình LSC thực hiện miễn phí cho đối tượng 5 Trích Điều 17 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 “Người thực hiện trợ giúp pháp lý”. 6 Theo Trịnh Thị Thanh (2015) “Giới thiệu trợ giúp pháp lý Argentina”, Nghiên cứu – Trao đổi, Trang thông tin điện tử Trợ giúp pháp lý Việt Nam, tại http://trogiupphaply.vn/nghien-cuu-trao- doi/gioi-thieu-tro-giup-phap-ly-argentina, truy cập ngày 5/6/2018.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 trên và luật LSC đã được ban hành. Kết quả qua một thời gian hoạt động của LSC thì nhận thấy rất có hiệu quả và LSC đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người dân. Từ khi có LSC hoạt động TGPL miễn phí đã góp phần cải cách hệ thống tư pháp. Tạo điều kiện thuận lợi cho những người nghèo, người có khó khăn về tài chính, người trình độ văn hóa thấp, yếu thế trong xã hội được tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí nhanh chóng, kịp thời.

LSC thực hiện TGPL ít tốn kém hơn về nguồn lực, thời gian và có sự hợp tác trong các cơ quan Tòa án, cơ quan Tư pháp nhằm giúp họ tăng cường, mở rộng ảnh hưởng đối với hệ thống pháp luật tư pháp. Đối với chi phí phục vụ cho hoạt động LSC thì lại luôn thấp hơn luật sư tư, chất lượng vụ việc không thua kém gì đối với việc thực hiện pháp lý của luật sư tư. LSC luôn có tâm trong công tác và thực hiện hết trách nhiệm của mình. Mỗi quốc gia hoạt động TGPL của của LSC đều được sự điều chỉnh của Luật nơi sở tại (LSC Israel có Luật LSC năm 1995; nước Argentina Luật về văn phòng LSC Liên bang năm 1988)7.

LSC được tuyển dụng vào nhà nước để thực hiện TGPL là một công chức hưởng lương hàng tháng từ ngân sách nhà nước, có trách nhiệm trong công việc. Họ được quan tâm cho đi đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ và hưởng nhiều chính sách (bảo hiểm y tế, phụ cấp, nghĩ phép…) và hoạt động LSC chịu sự điều chỉnh của các quy tắc đạo đức nghề nghiệp. Đối với những đối tượng được thụ hưởng dịch vụ pháp lý miễn phí như đối tượng bị thiệt thòi, có trình độ văn hóa thấp, yếu thế trong xã hội không tiếp cận được thông tin pháp lý dễ gây mất ổn định xã hội và thường hay bị lợi dụng thì được LSC kịp thời tiếp cận thực hiện TGPL. Những đối tượng này không phải chờ đợi, bỏ tiền thuê luật sư (Luật sư tư).

Sự tham gia thực hiện TGPL của LSC trong các cơ quan tố tụng đã góp phần khắc phục sự lạm quyền của các cơ quan xét xử, cố ý làm sai lệch sự thật vụ án, gây oan sai trong hoạt động tư pháp. LSC là một công chức, hưởng lương từ ngân sách nhà nước nên họ xác định được trách nhiệm của họ 7 Trích từ Phan Hà (2013) “Chế định luật sư nhà nước ở một số nước”, Nghiên cứu – Trao đổi, Trang thông tin điện tử Trợ giúp pháp lý Việt Nam, tại http://trogiupphaply.vn/nghien-cuu-trao-doi/che-dinh-luat-su-nha- nuoc-o-mot-so-nuoc, truy cập ngày 5/6/2018. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 trong công việc. Họ luôn cố gắng thực hiện tốt và phấn đầu hoàn thành nhiệm vụ được giao đảm bảo được quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.