Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động của Thanh tra Ngân hàng và pháp luật về hoạt động của Thanh tra Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Chương 2: Kinh nghiệm quốc tế về hệ thống thanh tra, giám sát ngân hàng và thực trạng pháp luật về hoạt động của Thanh tra Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Chương 3: Những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động của Thanh tra Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA NGÂN HÀNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM 1.
TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA NGÂN HÀNG 1. Khái niệm, vai trò, đặc điểm của Thanh tra Ngân hàng "Thanh tra Ngân hàng là Thanh tra Nhà nước chuyên ngành về ngân hàng, được tổ chức thành hệ thống thuộc bộ máy của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (sau đây gọi là Ngân hàng Nhà nước) và có con dấu riêng" (Điều 1 Nghị định số 91/1999/NĐ-CP ngày 4/9/1999 của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của Thanh tra Ngân hàng - gọi tắt là Nghị định 91). "Thanh tra Ngân hàng là đơn vị thuộc cơ cấu tổ chức của Ngân hàng Nhà nước, thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành về ngân hàng và giúp Thống đốc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn thanh tra trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Ngân hàng Nhà nước theo quy định của pháp luật" (Điều 1 Quyết định số 1675/2004/QĐ-NHNN ngày 23/12/2004 của Thống đốc Ngân hàng nhà nước về việc ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Thanh tra Ngân hàng - gọi tắt là Quyết định 1675). Như vậy, Thanh tra Ngân hàng là bộ phận không thể thiếu của Ngân hàng Nhà nước, giữ vai trò thực hiện việc kiểm tra trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng.
Thanh tra Ngân hàng còn là công cụ hữu hiệu của Nhà nước, nhằm thực hiện có hiệu quả hoạt động quản lý của Nhà nước, hướng tới mục tiêu ổn định sức mua của đồng tiền, đảm bảo an toàn trong hoạt động ngân hàng. Thanh tra Ngân hàng tiến hành các hoạt động kiểm tra việc thực hiện các quy định của pháp luật về tiền tệ và hoạt động LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngân hàng. Có thể nói, kiểm tra được xác định như là bản chất của Thanh tra Ngân hàng. Với vai trò đó, hoạt động của Thanh tra Ngân hàng là góp phần bảo đảm và tăng cường pháp chế, kỷ luật nhà nước trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng; góp phần đảm bảo an toàn hoạt động của các tổ chức tín dụng.
Thanh tra Ngân hàng có những đặc điểm rất đặc thù. "Hoạt động của Thanh tra Ngân hàng chỉ tuân thủ theo pháp luật, bảo đảm chính xác, khách quan, công khai, dân chủ, kịp thời; không một cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân nào được can thiệp trái pháp luật vào hoạt động của Thanh tra Ngân hàng" [1, Điều 5]. Điều hành hoạt động của Thanh tra Ngân hàng là Chánh Thanh tra; giúp việc Chánh Thanh tra có một số Phó Chánh thanh tra. Chánh thanh tra do Thống đốc bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức sau khi thống nhất ý kiến với Tổng thanh tra; Phó Chánh thanh tra do Thống đốc bổ nhiệm.
Tổ chức và hoạt động của Thanh tra Ngân hàng thực hiện theo nguyên tắc tập trung dân chủ và chế độ thủ trưởng [2, Điều 3]. Thanh tra Ngân hàng được tiến hành với hai phương thức cơ bản là thanh tra trực tiếp và giám sát từ xa (gọi tắt là thanh tra, giám sát). Hoạt động kiểm tra tại chỗ là hoạt động trực tiếp thực hiện kiểm tra tại nơi làm việc của đối tượng thanh tra. Hoạt động này có thể định kỳ thường xuyên hoặc đột xuất.
Hoạt động giám sát từ xa là thực hiện việc kiểm tra gián tiếp thông qua xem xét hoạt động ngân hàng và tình hình của đối tượng thanh tra thể hiện trên các tài liệu thông tin, báo cáo theo quy định. Công việc này chủ yếu thực hiện tại trụ sở của cơ quan Thanh tra Ngân hàng và được thực hiện thường xuyên, liên tục. Mục đích, nguyên tắc, đối tƣợng, nội dung hoạt động của Thanh tra Ngân hàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hoạt động của Thanh tra Ngân hàng "nhằm mục đích góp phần bảo đảm an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, phục vụ việc thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia" [1, Điều 3]. Với mục đích hoạt động như vậy, Thanh tra Ngân hàng tuân thủ các nguyên tắc hoạt động cụ thể.
Hoạt động thanh tra, giám sát và giải quyết khiếu nại, tố cáo của Thanh tra Ngân hàng luôn phải đảm bảo tuân thủ theo quy định của pháp luật về thanh tra, Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật Các tổ chức tín dụng và các văn bản pháp luật khác có liên quan; bảo đảm chính xác, khách quan, công khai dân chủ và kịp thời. Ngoài ra, không một cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân nào được can thiệp trái pháp luật vào hoạt động của Thanh tra Ngân hàng. Theo Điều 2 Nghị định 91, đối tượng hoạt động của Thanh tra Ngân hàng bao gồm: (i) Tổ chức và hoạt động của tổ chức tín dụng, gồm có: các tổ chức tín dụng nhà nước (Ngân hàng thương mại, Ngân hàng phát triển, Ngân hàng Đầu tư, Ngân hàng chính sách và tổ chức tín dụng phi ngân hàng), các tổ chức tín dụng cổ phần của nhà nước và nhân dân (Ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng phi ngân hàng), các tổ chức tín dụng nước ngoài được phép hoạt động tại Việt Nam (tổ chức tín dụng liên doanh, tổ chức tín dụng 100% vốn nước ngoài, chi nhánh của ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam, văn phòng đại diện của Tổ chức tín dụng nước ngoài đặt tại Việt Nam), các tổ chức tín dụng hợp tác; (ii) Hoạt động ngân hàng của các tổ chức không phải là tổ chức tín dụng được Ngân hàng Nhà nước cấp giấy phép, bao gồm: các cơ quan Nhà nước, các tổ chức kinh tế xã hội; (iii) Việc thực hiện các quy định của pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng của các cơ quan, tổ chức và cá nhân. Thanh tra Ngân hàng tiến hành các nội dung hoạt động liên quan đến việc: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Với những nội dung, nguyên tắc hoạt động như đã nêu, thiết nghĩ trách nhiệm của Thanh tra Ngân hàng là nặng nề trong việc thiết lập "trật tự công" trong ngành ngân hàng để hướng tới việc bảo đảm tính chính xác, khách quan, công khai dân chủ và kịp thời, góp phần bảo đảm an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, phục vụ việc thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia. Điều đó đòi hỏi phải có một hành lang pháp lý phù hợp với đặc điểm của Thanh tra Ngân hàng. Nhiệm vụ và quyền hạn của Thanh tra Ngân hàng Nhằm thực hiện chức năng là cơ quan thanh tra chuyên ngành về ngân hàng, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước được trao những nhiệm vụ và quyền hạn tương đối cụ thể và chuyên biệt. Thanh tra Ngân hàng: Xây dựng trình Thống đốc chương trình, kế hoạch thanh tra hàng năm của toàn hệ thống Thanh tra Ngân hàng; tổ chức và triển khai thực hiện chương trình, kế hoạch thanh tra đã được phê LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com duyệt; thực hiện việc giám sát từ xa, tổng hợp, phân tích tình hình và kết quả hoạt động của từng tổ chức tín dụng và toàn hệ thống các tổ chức tín dụng; tiến hành các cuộc thanh tra tại chỗ về tổ chức và hoạt động của tổ chức tín dụng, về hoạt động ngân hàng của các tổ chức khác, về hoạt động ngoại hối và kinh doanh vàng thuộc chức năng quản lý nhà nước của Ngân hàng Nhà nước đối với các đối tượng thanh tra theo quy định của pháp luật; xử lý, kiến nghị Thống đốc áp dụng các biện pháp xử lý đối với đối tượng thanh tra vi phạm theo quy định của pháp luật; xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng hoặc kiến nghị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật; được bảo lưu ý kiến trong trường hợp thủ trưởng cơ quan không chấp thuận kết luận của Thanh tra Ngân hàng và chịu trách nhiệm về ý kiến đó, đồng thời phải báo cáo cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về thanh tra; giúp Thống đốc thực hiện quản lý nhà nước về công tác Thanh tra Ngân hàng; tổ chức tiếp công dân theo ủy quyền của Thống đốc.
Thẩm tra, xác minh, kết luận, kiến nghị việc giải quyết khiếu nại, tố cáo theo quy định của Luật khiếu nại, tố cáo; tham mưu cho Thống đốc trong việc chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra công tác phòng ngừa và đấu tranh chống tham nhũng, phòng chống tội phạm trong ngành Ngân hàng theo quy định của pháp luật; phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng chương trình và tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ thanh tra cho công chức thuộc hệ thống Thanh tra Ngân hàng; thực hiện các dự án quốc tế về trợ giúp kỹ thuật cho hệ thống Thanh tra Ngân hàng theo sự phân công của Thống đốc; thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác do pháp luật về thanh tra và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan quy định; thực hiện các nhiệm vụ khác do Thống đốc giao [2, Điều 4]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Với những nhiệm vụ và quyền hạn theo quy định nêu trên, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước là công cụ đắc lực của Ngân hàng Nhà nước nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình. Tuy nhiên, để đảm nhiệm tốt hơn nữa các công việc được giao, tìm hiểu các vấn đề pháp luật về hoạt động của Thanh tra Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để tìm ra các giải pháp tối ưu để hoàn thiện hành lang pháp lý đó là một điều cần phải làm. TỔNG QUAN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM 1.