CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG TÁI THẨM ĐỊNH TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về tái thẩm định tín dụng tại Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm tái thẩm định tín dụng tại Ngân hàng thương mại Tái thẩm định tín dụng là một khâu vô cùng quan trọng trong quy trình cho vay tại các Ngân hàng thương mại. Việc nắm được nội dung, quy trình tái thẩm định và hiểu rõ mục đích tái thẩm định sẽ giúp các doanh nghiệp nâng cao được chất lượng tín dụng, đồng thời giúp các NHTM hạn chế rủi ro từ việc cấp tín dụng cho khách hàng.
Nhìn chung, tái thẩm định tín dụng và thẩm định tín dụng đều có chung mục đích, đó là sử dụng các kỹ thuật và công cụ tài chính để xử lý các thông tin về khách hàng có nhu cầu tín dụng một cách chính xác và khoa học, nhằm đánh giá mức độ tin cậy và rủi ro của phương án kinh doanh khách hàng cung cấp, cũng như phân tích khả năng trả nợ của khách hàng, từ đó đưa ra quyết định cấp tín dụng hay không đối với khách hàng. Thông thường, tại các đơn vị kinh doanh của các NHTM, sau khi tiếp xúc và thu thập hồ sơ về khách hàng, cán bộ quan hệ khách hàng sẽ tiến hành thẩm định hồ sơ tín dụng. Việc thẩm định của cán bộ tín dụng chỉ mang tính đề xuất, phân tích trên các tài liệu được cung cấp, hạn chế đưa thông tin loại trừ để tăng khả năng phê duyệt hồ sơ, gần như không nêu quan điểm cá nhân về hồ sơ. Tuy nhiên, tại Hội sở các NHTM, việc tái thẩm định được yêu cầu ở mức chặt chẽ và khách quan hơn nhằm làm rõ tình hình thực tế của khách hàng.
Bộ phận TTĐ sẽ thực hiện thẩm định lại toàn bộ thông tin về khách hàng dựa trên hồ sơ tín dụng được cung cấp từ ĐVKD, chỉ ra những yếu tố không phù hợp để loại trừ trong BCTC, đưa ra ý kiến độc lập về khoản vay và các đề xuất nếu có nhằm giảm thiểu rủi ro cho Ngân hàng trước khi trình Cấp phê duyệt tín dụng. Công việc này đòi hỏi các cán bộ tái thẩm định cần trang bị nhiều kiến thức và giàu kinh nghiệm trong hoạt động tín dụng ngân hàng. Nội dung tái thẩm định tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng thương mại 1. Đánh giá tư cách khách hàng vay vốn - Trên cơ sở hồ sơ tín dụng do đơn vị kinh doanh cung cấp, cán bộ tái thẩm định đánh giá lại việc thẩm định tư cách của khách hàng của ĐVKD, như có đủ năng lực hành vi 6 dân sự, được thành lập và hoạt động có đúng quy định không, đối chiếu với các quy định của pháp luật hiện hành để xem xét khách hàng có đủ điều kiện kinh doanh và vay vốn.
- Đánh giá uy tín, năng lực và tư cách của người vay vốn hoặc người đại diện pháp nhân về các khía cạnh: thẩm quyền, tư cách đạo đức, trình độ và kinh nghiệm quản lý, các chức vụ đã trải qua, tác phong lãnh đạo và uy tín trong quan hệ với các ngân hàng cũng như với các đối tác khác trong quá trình kinh doanh. Đánh giá lịch sử quan hệ với các tổ chức tín dụng Trên cơ sở thông tin dư nợ tín dụng, bảo đảm tiền vay từ Trung tâm thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) và sao kê dư nợ tín dụng tại các tổ chức tín dụng, cán bộ TTĐ kiểm tra lịch sử quan hệ tín dụng của khách hàng với các TCTD, kiểm tra chi tiết phát sinh nợ, lịch sử nợ quá hạn, nhằm đánh giá uy tín tín dụng của khách hàng. Đánh giá hoạt động sản xuất kinh doanh của khách hàng Cán bộ TTĐ đánh giá lại kết quả thẩm định của ĐVKD về các khía cạnh liên quan đến quá trình sản xuất kinh doanh của khách hàng, từ đó có cái nhìn tổng quát về tình hoạt động sản xuất kinh doanh của khách hàng, kết luận về tình hình sản xuất kinh doanh của khách hàng như lĩnh vực kinh doanh có phù hợp với tình hình hiện tại và tương lai. Đánh giá tình hình tài chính doanh nghiệp Mục đích của việc PPTC của khách hàng là xem xét khả năng thực tế của doanh nghiệp về tiềm lực tài chính, đánh giá quy mô cơ cấu tổng tài sản – tổng nguồn vốn, kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó có kết luận về thực trạng khách hàng có khả năng hoàn trả nợ vay cho Ngân hàng.
Lưu ý tình hình tài chính cần được xem xét một cách tỉ mỉ và có hệ thống ít nhất trong ba năm liên tục (trừ trường hợp khách hàng mới thành lập) để rút ra kết luận tình hình tài chính có lành mạnh hay không. Đánh giá xếp hạng tín dụng của khách hàng Mỗi NHTM đều có một hệ thống xếp hạng tín dụng KHDN giúp Ngân hàng đánh giá chất lượng tín dụng và khả năng thanh toán các nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp, làm cơ sở đưa ra áp dụng các chính sách phù hợp khi quyết định cho vay, hạn chế rủi ro và tổn thất cho Ngân hàng. Cán bộ tái thẩm định sẽ kiểm tra việc xếp hạng tín dụng của ĐVKD và tiến hành xếp hạng tín dụng lại nếu điểm chấm của ĐVKD không phù hợp. Đánh giá phương án vay vốn của khách hàng Mục đích của việc thẩm định phương án vay vốn, kế hoạch sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhằm đánh giá mục đích vay vốn của khách hàng có rõ ràng, hợp lý, phù hợp với chính sách tín dụng của Ngân hàng; đánh giá thời hạn, hạn mức của khoản cấp tín dụng; khả năng trả nợ dựa vào kế hoạch kinh doanh có khả năng thực hiện được không, phương thức thực hiện, hiệu quả ra sao.
Đánh giá tài sản bảo đảm Kết quả định giá TSBĐ của bộ phận Định giá tài sản sẽ giúp cán bộ TTĐ xác định được giá trị thị trường tại thời điểm vay vốn của tài sản và tính pháp lý của tài sản, phân tích và đánh giá chuyên sâu về yếu tố môi trường sống, môi trường kinh doanh của tài sản, từ đó đánh giá được điều kiện nhận hay không nhận TSBĐ, giúp Ngân hàng tránh được rủi ro tín dụng khi quyết định cho vay. Khái quát về phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp trong hoạt động tái thẩm định tín dụng tại Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm và mục đích phân tích tài chính doanh nghiệp * Khái niệm: Hiện nay có rất nhiều cách hiểu về phân tích tài chính doanh nghiệp, mỗi cách hiểu lại đưa ra góc nhìn nhận khác nhau. Một số định nghĩa về PTTC doanh nghiệp như: - Theo CFA Institute (2021): “Phân tích tài chính doanh nghiệp là quá trình kiểm tra tình hình hoạt động của một doanh nghiệp trong bối cảnh ngành và môi trường kinh tế của nó để đi đến một quyết định hoặc đề xuất.
Trọng tâm của phân tích tài chính doanh nghiệp là đánh giá khả năng của doanh nghiệp trong việc thu được lợi nhuận từ nguồn vốn của mình ít nhất tương đương chi phí giá vốn đó, nhằm mang lại lợi nhuận phát triển hoạt động kinh doanh của mình và tạo ra đủ lượng tiền mặt để đáp ứng các nghĩa vụ và theo đuổi các cơ hội.” - Lê Thị Xuân và cộng sự (2016) cho rằng: “Phân tích tài chính doanh nghiệp là một quá trình kiểm tra, xem xét các số liệu về tài chính hiện hành và trong quá khứ cuả doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính, dự tính các rủi ro và tiềm năng tương lai của một doanh nghiệp, trên cơ sở đó giúp cho nhà phân tích ra các quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong doanh nghiệp đó.” 8 - Theo quan điểm của TS. Nguyễn Minh Kiều (2005): “Phân tích doanh nghiệp là việc sử dụng các báo cáo tài chính của doanh nghiệp để phân tích và đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp”. Như vậy, mặc dù có nhiều quan điểm về khái niệm PTTC doanh nghiệp, nhưng nhìn chung, các tác giả đều thống nhất cho rằng phân tích tài chính doanh nghiệp cung cấp các thông tin cho các đối tượng quan tâm đến tài chính doanh nghiệp nhằm đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp. * Mục đích phân tích tài chính doanh nghiệp: Theo tác giả Hoàng Thị Thu Hiền (2020), PTTC doanh nghiệp giúp Ngân hàng đạt được những mục đích - Xác định được tình hình tài chính doanh nghiệp, tổng giá trị tài sản, năng lực sản xuất kinh doanh, tình hình công nợ, nhu cầu mục đích xin cấp tín dụng của khách hàng.
- Đưa ra dự báo khả năng tài chính trong thời gian tới của doanh nghiệp: hoạt động sản xuất kinh doanh, khả năng sinh lời, khả năng thanh toán nợ vay của khách hàng. - Đảm bảo Ngân hàng được hoàn trả gốc và lãi vay đúng thời hạn, hạn chế rủi ro tín dụng, khả năng bị chiếm dụng vốn cho Ngân hàng. Vai trò của phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp trong hoạt động tái thẩm định tín dụng tại Ngân hàng thương mại * Phân tích tài chính doanh nghiệp giúp NHTM đưa ra quyết định tín dụng đúng đắn: Phân tích tình hình tài chính KHDN nhằm đánh giá thực trạng kinh doanh của doanh nghiệp để quyết định cho vay đúng đắn, quyết định phương hướng, quy mô tài trợ vốn và khả năng thu hồi vốn. Từ đó, Ngân hàng giải quyết được những vấn đề trước khi quyết định cấp tín dụng: Có nên quyết định cho vay không, nếu đồng ý cấp tín dụng thì sẽ cho vay như thế nào cho hợp lý, hiệu quả và giảm thiểu tối đa rủi ro tín dụng.
* Phân tích tài chính doanh nghiệp giúp NHTM xác định khả năng trả nợ của KHDN: Khả năng trả nợ của doanh nghiệp là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng tới việc thu hồi vốn và lãi của các Ngân hàng, thể hiện ở tình hình kinh doanh hiện tại và phương án sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Từ những chỉ tiêu tài chính, Ngân hàng sẽ xác định được thời hạn hoàn trả hợp lý nhất cho doanh nghiệp. Chính vì vậy hầu hết các ngân hàng luôn chú trọng đến khả năng thanh toán trong quá trình PTTC của KHDN. 9 * Phân tích tài chính doanh nghiệp làm cơ sở cho việc đánh giá xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp, giúp Ngân hàng có biện pháp trích lập dự phòng rủi ro hợp lý: Hoạt động tín dụng của Ngân hàng luôn ẩn chứa nhiều rủi ro, điều này có thể đến từ nguyên nhân chủ quan cũng như nguyên nhân khách quan.