CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận về phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính doanh nghiệp là quá trình vận dụng tổng thể các phương pháp phân tích khoa học để đánh giá tài chính của doanh nghiệp, dự tính được tiềm năng và rủi ro trong tương lai của doanh nghiệp, qua đó giúp cho các đối tượng quan tâm đưa ra các quyết định tài chính có liên quan đến lợi ích của họ trong doanh nghiệp đó (Lê Thị Xuân, 2016). Phân tích Tài chính doanh nghiệp chính là một công cụ quản lý, nghiên cứu trên cơ sở hệ thống chỉ tiêu phân tích trên báo cáo tài chính phù hợp thông qua các phương pháp phân tích nhằm đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp trong một khoảng thời gian hoạt động nhất định.
Trên cơ sở đó, giúp nhà quản trị doanh nghiệp và các đối tượng quan tâm có thể đánh giá thực trạng tài chính và đưa ra các quyết định nhằm tăng cường quản lý tài chính và đạt hiệu quả cao nhất trong kinh doanh. Ngoài ra, phân tích Tài chính doanh nghiệp còn là quá trình xem xét, kiểm tra các số liệu tài chính hiện hành và trong quá khứ nhằm đánh giá thực trạng tài chính, dự tính rủi ro và tiềm năng tương lai của doanh nghiệp, giúp nhà phân tích đưa ra những quyết định tài chính có liên quan đến lợi ích của họ trong doanh nghiệp đó. Phân tích Tài chính doanh nghiệp là việc làm thường xuyên và không thể thiếu ở mỗi doanh nghiệp, nó mang tính chiến lược lâu dài và ý nghĩa thực tiễn quan trọng. Vai trò của phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại Trong quy trình tín dụng, trước khi NHTM đưa ra quyết định cho một khoản tín dụng thì việc thẩm định hồ sơ thông qua việc phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp là thủ tục bắt buộc và quan trọng.
Đối với việc quyết định có chấp nhận cấp tín dụng hay không cấp tín dụng? cấp tín dụng thời hạn bao lâu? Hạn mức tín dụng 6 là bao nhiêu? Để có được câu trả lời cho các câu hỏi này, NHTM sẽ phải xem xét tình hình kinh doanh của doanh nghiệp, khả năng thanh toán lãi, Khả năng hoàn trả tiền vay dựa vào đâu? Khả năng trả nợ vay trong quá khứ thế nào và trong tương lai sẽ ra sao? Để có được quyết định chính xác, phải có nội dung và phương pháp phân tích tài chính doanh nghiệp phù hợp. Vai trò cơ bản của phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng của NHTM là giúp cung cấp thông tin hữu ích cho những đối tượng quan tâm đến tình hình tài chính của doanh nghiệp từ các góc độ khác nhau để giúp đưa ra các quyết định chính xác và phù hợp. Thứ nhất, phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp giúp bên cấp tín dụng xác định được khả năng thanh toán của doanh nghiệp. Các nhà đầu tư tín dụng là những người cho doanh nghiệp vay vốn để đáp ứng nhu cầu vốn cho hoạt động sản xuất - kinh doanh.
Khi cho vay, họ phải biết chắc được khả năng hoàn trả tiền vay của doanh nghiệp. Thu nhập của họ là lãi suất tiền cho vay. Do đó, phân tích hoạt động tài chính đối với người cho vay là xác định khả năng hoàn trả nợ của khách hàng. Tuy nhiên, phân tích đối với những khoản cho vay dài hạn và những khoản cho vay ngắn hạn có những nét khác nhau.Đối với những khoản cho vay ngắn hạn, nhà cung cấp tín dụng ngắn hạn đặc biệt quan tâm đến khả năng thanh toán ngay của doanh nghiệp.
Nói khác đi là khả năng ứng phó của doanh nghiệp khi nợ vay đến hạn trả. Đối với các khoản cho vay dài hạn, nhà cung cấp tín dụng dài hạn phải tin chắc khả năng hoàn trả và khả năng sinh lời của doanh nghiệp mà việc hoàn trả vốn và lãi lại tuỳ thuộc vào khả năng sinh lời này. Doanh nghiệp có mức sinh lời cao thì khả năng thanh toán khoản vay càng cao. Bên cạnh quan tâm đến khía cạnh đủ thì việc thanh toán đúng thời hạn cũng quan trọng không kém.
Có những doanh nghiệp mức sinh lời rất cao, khả năng thanh toán cao nhưng trong quá trình phân tích thấy việc thanh toán không đúng thời hạn cũng khiến cho quyết định cho vay của bên cấp tín dụng chắc chắn sẽ thay đổi. Vì vậy, việc phân tích tài chính doanh nghiệp để xác định được khả năng thanh toán khoản vay được ngân hàng vô cùng chú trọng. Thứ hai, phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp giúp NHTM xác định rõ được triển vọng với doanh nghiệp trong tương lai 7 Hoạt động tín dụng bên cạnh việc dựa vào những số liệu trên các báo cáo tài chính mà còn có phần không nhỏ dựa trên cơ sở lòng tin giữa NHTM và khách hàng. Những doanh nghiệp có quan hệ lần đầu tiên với ngân hàng thì năng lực tài chính thể hiện bằng các chỉ tiêu tài chính phải cực kì mạnh.
Hiện nay, trên thị trường các ngân hàng cạnh tranh khốc liệt trong cuộc chiến giành khách hàng về phía mình vì đây chính là nguồn thu nhập mà ngân hàng sẽ có được đến từ những khoản tiền lãi mà doanh nghiệp trả cho các khoản vay Vì vậy, ngân hàng sau khi phân tích tình hình tài chính trong quá khứ, hiện tại, tương lai và khi thấy được tiềm năng của khách hàng sẽ nhanh chóng có quyết định tín dụng cùng các chiến lược đãi ngộ vô cùng ưu đãi với mức lãi suất tối ưu nhất, thời hạn vay phù hợp. Đặc biệt dựa trên độ uy tín của khách hàng có lịch sử tín dụng tốt thì cũng có những chính sách duy trì mối quan hệ tín dụng lâu dài để cả hai bên tin tưởng, làm việc cùng nhau và có lợi ích tốt nhất cho cả đôi bên. Chính vì vậy, việc xây dựng hệ thống phân tích tài chính doanh nghiệp vô cùng quan trọng trong sự phát triển lâu dài của ngân hàng với khách hàng. Thứ ba, phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp là cơ sở cho việc đánh giá xếp loại tín dụng từ đó giúp ngân hàng có biện pháp dự phòng hợp lý.
Hoạt động tín dụng là hoạt động chủ yếu đem lại nguồn lợi nhuận lớn cho NHTM vì thế nên đây cũng là hoạt động tiềm ẩn rủi ro lớn đối với NHTM. Rủi ro có thể đến từ nhiều nguyên nhân cả khách quan và chủ quan nhưng để giảm thiểu tối đa rủi ro cho hoạt động tín dụng thì trước khi có các quyết định có nên cấp tín dụng cho các doanh nghiệp hay không thì NHTM cũng chú trọng công tác đánh giá xếp hạng tín dụng của khách hàng bên cạnh việc phân tích tình hình tài chính. NHTM luôn thường xuyên theo dõi, đánh giá và xếp hạng DN, xếp loại các khoản vay để kiểm soát được tình hình DN từ đó có những biện pháp trích lập dự phòng hợp lý. Các quy định, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro đều được quy định rất cụ thể trong các văn bản của Ngân hàng Nhà nước đưa ra.
Quy trình phân tích tài chính doanh nghiệp Để việc phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp được phát huy tác dụng tối đa trong việc đưa ra các quyết định tín dụng thì phân tích tình hình tài chính phải 8 được thực hiện theo trình tự hợp lý, phù hợp với đặc điểm kinh doanh, cơ chế hoạt động, cơ chế quản lý của doanh nghiệp cũng như phù hợp với mục tiêu của bên cấp tín dụng. Mỗi ngân hàng sẽ có quy trình khác nhau nhưng nói chung, quy trình phân tích tài chính doanh nghiệp sẽ như sau: - Bước 1: Giai đoạn chuẩn bị, lập kế hoạch phân tích Đây là bước quan trọng có ảnh hưởng đến chất lượng của việc phân tích tài chính. Trong công tác chuẩn bị này cần xác định được nội dung, phạm vi, thời gian và cách thức tổ chức phân tích. + Nội dung phân tích: Kế hoạch phân tích cần phải xác định rõ cần phân tích vấn đề gì (toàn bộ hoạt động tài chính của doanh nghiệp hay phân tích một vấn đề cụ thể như phân tích khả năng thanh toán, khả năng sinh lời,…) từ những số liệu được thu thập trên BCTC.
+ Phạm vi phân tích: phân tích tài chính được chia thành phân tích toàn bộ và phân tích bộ phận. Phân tích toàn bộ là việc phân tích toàn bộ hoạt động tài chính trên tất cả các khía cạnh nhằm làm rõ các mặt của tài chính trong mối quan hệ giữa chúng cũng như dưới tác động của các nguyên nhân, nhân tố bên ngoài. Phân tích bộ phận là việc tập trung vào một hay một vài khía cạnh cụ thể, trong phạm vi nào đó trong hoạt động tài chính. Tùy vào mục đích phân tích sẽ lựa chọn cách thức phù hợp + Thời gian phân tích: bao gồm thời gian cho công tác chuẩn bị và thời gian tiến hành phân tích.
Thời gian ước lượng phù hợp để phân tích tài chính khách hàng vào khoảng 2-3 năm tài chính. - Bước 2: Thu thập và xử lý thông tin Trong phân tích tài chính doanh nghiệp, toàn bộ đánh giá và quyết định của ngân hàng đều dựa trên hệ thống thông tin vì vậy việc thu thập và xử lý thông tin rất quan trọng. Nhà phân tích tài chính cần thu thập đầy đủ các thông tin cần thiết bao gồm cả thông tin tài chính và thông tin phi tài chính, không thiếu, không thừa. Nếu thiếu, kết luận phân tích sẽ không xác đáng, nếu thừa sẽ lãng phí thời gian, công sức và tiền của.
Tuỳ theo yêu cầu, nội dung, phạm vi và nhiệm vụ từng đợt phân tích cụ thể để tiến hành thu thập, lựa chọn, xử lý thông tin. Tài liệu phục vụ cho việc phân tích bao 9 gồm toàn bộ hệ thống báo cáo tài chính liên quan, kể cả các báo cáo kế hoạch, dự toán, định mức, các biên bản kiểm tra, xử lý có liên quan. Các tài liệu trên cần được kiểm tra tính chính xác, tính hợp pháp, kiểm tra các điều kiện có thể so sánh được rồi mới sử dụng để tiến hành phân tích. Các thông tin này nếu khách hàng doanh nghiệp không cung cấp theo yêu cầu của ngân hàng thì các chuyên viên phân tích sẽ phải tự thu thập thông tin.