Luận văn thạc sĩ hoàn thiện các hoạt động nhận quyền thương mại trong ngành bán lẻ thời trang cao cấp tại công ty tnhh thời trang và mỹ phẩm duy anh

Luận văn thạc sĩ phân tích hoàn thiện hoạt động nhận quyền thương mại trong ngành bán lẻ thời trang cao cấp tại công ty TNHH Duy Anh.

• Tác giả: Nguyễn Thái Bình
• Người hướng dẫn: GS.TS Đoàn Thị Hồng Vân
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Hoàn Thiện Nhận Quyền Thương Mại Trong Bán Lẻ Thời Trang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI
• 1.1. Lịch sử hình thành và phát triển nhượng quyền thương mại
• 1.2. Lịch sử phát triển NQTM tại Việt Nam
• 1.3. Khái niệm và đặc điểm của nhượng quyền thương mại
• 1.4. Bên nhận quyền thương mại và vai trò của bên nhận quyền thương mại trong các hoạt động NQTM
• 1.5. Các hình thức nhận quyền thương mại cơ bản
• 1.6. Hiệu quả kinh doanh của hoạt động nhận quyền thương mại và các nhân tố quyết định sự thành công trong việc nhận quyền thương mại
• 1.6.1. Hiệu quả kinh doanh của hoạt động nhận quyền thương mại
• 1.6.2. Các nhân tố quyết định sự thành công trong việc nhận quyền thương mại
• 1.7. Kinh nghiệm phát triển nhận và nhượng quyền tại các quốc gia
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG TRONG HOẠT ĐỘNG NHẬN QUYỀN THƯƠNG MẠI TRONG NGÀNH BÁN LẺ THỜI TRANG CAO CẤP TẠI DAFC
• 2.1. Thực trạng trong nhận quyền thương mại tại Việt Nam
• 2.1.1. Các quy định về nhận quyền thương mại tại Việt Nam
• 2.1.2. Hoạt động nhận quyền thương mại trong ngành bán lẻ tại Việt Nam trong thời gian qua
• 2.1.3. Hoạt động nhận quyền thương mại trong ngành bán lẻ thời trang cao cấp tại Việt Nam
• 2.2. Thực trạng trong hoạt động nhận quyền thương mại tại DAFC
• 2.2.1. Giới thiệu về DAFC
• 2.2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 2.2.1.2. Lĩnh vực hoạt động
• 2.2.2. Thực trạng trong hoạt động nhận quyền thương mại tại DAFC
• 2.2.2.1. Nghiên cứu trước khi nhận quyền thương mại
• 2.2.2.2. Quản lý quy trình hoạt động
• 2.2.2.3. Các chính sách và quy định của pháp luật có liên quan
• 2.2.3. Đánh giá thực trạng nhận quyền thương mại tại DAFC
• 2.2.3.1. Hạn chế, bất cập
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG NHẬN QUYỀN THƯƠNG MẠI TRONG NGÀNH BÁN LẺ THỜI TRANG CAO CẤP TẠI DAFC
• 3.1. Định hướng phát triển của công ty
• 3.1.1. Xu hướng phát triển nhận quyền thương mại trong ngành bán lẻ thời trang cao cấp tại VN trong tương lai
• 3.1.2. Định hướng phát triển
• 3.2. Đề xuất giải pháp khắc phục khó khăn, hoàn thiện hoạt động
• 3.2.1. Các cơ sở đề xuất giải pháp
• 3.2.2. Đề xuất các giải pháp tại doanh nghiệp
• 3.2.3. Đề xuất với cơ quan nhà nước
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Một số điều khoản chính trong hợp đồng nhận quyền thương mại
• Phụ lục 2. Bản giới thiệu nhượng quyền thương mại
• Phụ lục 3. Bảng câu hỏi phỏng vấn chuyên gia và danh sách chuyên gia phỏng vấn
• Phụ lục 4. Danh sách các công ty nhượng quyền vào Việt Nam

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoàn thiện nhận quyền thương mại trong bán lẻ thời trang

Nhận quyền thương mại trong ngành bán lẻ thời trang đang trở thành một xu hướng phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam. Đặc biệt, với sự gia tăng của tầng lớp trung lưu và nhu cầu tiêu dùng cao cấp, việc hoàn thiện các hoạt động nhận quyền thương mại là rất cần thiết. Bài viết này sẽ phân tích các khía cạnh quan trọng của việc nhận quyền thương mại trong lĩnh vực này.

1.1. Khái niệm và vai trò của nhận quyền thương mại

Nhận quyền thương mại là một hình thức kinh doanh cho phép bên nhận quyền sử dụng thương hiệu và mô hình kinh doanh của bên nhượng quyền. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho bên nhận quyền mà còn đảm bảo chất lượng và uy tín của sản phẩm.

1.2. Lịch sử phát triển của nhận quyền thương mại tại Việt Nam

Hoạt động nhận quyền thương mại tại Việt Nam bắt đầu từ những năm 1990 với sự xuất hiện của các thương hiệu quốc tế. Sự phát triển này đã tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là trong ngành bán lẻ thời trang cao cấp.

II. Những thách thức trong hoạt động nhận quyền thương mại hiện nay

Mặc dù nhận quyền thương mại mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại không ít thách thức. Các doanh nghiệp cần nhận diện và giải quyết những vấn đề này để tối ưu hóa hoạt động kinh doanh.

2.1. Khó khăn trong việc tìm kiếm mặt bằng phù hợp

Một trong những thách thức lớn nhất là việc tìm kiếm mặt bằng kinh doanh phù hợp với thương hiệu. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải có chiến lược rõ ràng và linh hoạt trong việc lựa chọn vị trí.

2.2. Quản lý chuỗi cung ứng và hàng tồn kho

Quản lý chuỗi cung ứng hiệu quả là yếu tố quyết định đến sự thành công của hoạt động nhận quyền thương mại. Doanh nghiệp cần có các chính sách rõ ràng để giảm thiểu tình trạng hàng tồn kho và đảm bảo cung ứng kịp thời.

III. Phương pháp hoàn thiện hoạt động nhận quyền thương mại

Để nâng cao hiệu quả hoạt động nhận quyền thương mại, các doanh nghiệp cần áp dụng những phương pháp và giải pháp cụ thể. Dưới đây là một số phương pháp chính.

3.1. Xây dựng chính sách bán hàng và chăm sóc khách hàng

Việc xây dựng chính sách bán hàng và quy trình chăm sóc khách hàng đồng bộ sẽ giúp nâng cao trải nghiệm của khách hàng và tăng cường sự trung thành với thương hiệu.

3.2. Đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn

Đào tạo nhân viên có chuyên môn cao trong ngành bán lẻ thời trang là rất quan trọng. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn tạo ra sự khác biệt cho thương hiệu.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong ngành bán lẻ thời trang

Nghiên cứu thực tiễn về hoạt động nhận quyền thương mại trong ngành bán lẻ thời trang cho thấy nhiều kết quả tích cực. Các doanh nghiệp đã áp dụng thành công các giải pháp để tối ưu hóa hoạt động.

4.1. Kết quả từ việc áp dụng mô hình nhận quyền thương mại

Nhiều doanh nghiệp đã ghi nhận sự tăng trưởng doanh thu đáng kể sau khi áp dụng mô hình nhận quyền thương mại. Điều này cho thấy tính khả thi và hiệu quả của mô hình này trong ngành bán lẻ.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các doanh nghiệp thành công

Các doanh nghiệp thành công trong lĩnh vực này đã chia sẻ nhiều bài học quý giá về cách thức quản lý và phát triển thương hiệu, từ đó giúp các doanh nghiệp khác có thể học hỏi và áp dụng.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho nhận quyền thương mại

Nhận quyền thương mại trong ngành bán lẻ thời trang có tiềm năng phát triển lớn trong tương lai. Các doanh nghiệp cần tiếp tục hoàn thiện các hoạt động để nắm bắt cơ hội và vượt qua thách thức.

5.1. Định hướng phát triển trong bối cảnh hội nhập

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, các doanh nghiệp cần có chiến lược phát triển rõ ràng để tận dụng các cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do.

5.2. Tương lai của nhận quyền thương mại trong ngành bán lẻ thời trang

Với sự phát triển của công nghệ và thay đổi trong hành vi tiêu dùng, nhận quyền thương mại sẽ tiếp tục phát triển và mở ra nhiều cơ hội mới cho các doanh nghiệp trong ngành bán lẻ thời trang.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhượng quyền thương mại (NQTM) là một hình thức kinh doanh phát triển mạnh mẽ trên thế giới và đã có mặt tại Việt Nam từ cuối những năm 1990. Theo báo cáo của Phòng Dịch vụ Thương mại, Tổng lãnh sự quán Hoa Kỳ tại TP. Hồ Chí Minh, tính đến tháng 6/2013, đã có trên 90 hệ thống nhượng quyền quốc tế hoạt động tại Việt Nam với tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm khoảng 30%. Đặc biệt, ngành bán lẻ thời trang cao cấp tại Việt Nam đang chứng kiến sự phát triển nhanh chóng, với dự báo thị trường thời trang và may mặc đạt 4,2 tỷ USD vào năm 2017. Công ty TNHH Thời trang và Mỹ phẩm Duy Anh (DAFC) là một trong những doanh nghiệp tiên phong trong lĩnh vực nhận quyền thương mại ngành bán lẻ thời trang cao cấp tại Việt Nam, hiện quản lý 25 cửa hàng với hơn 225 nhân viên, đại diện cho các thương hiệu quốc tế danh tiếng như Burberry, Cartier, Bulgari.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích các hoạt động nhận quyền thương mại tại DAFC, đánh giá thực trạng, những khó khăn và vướng mắc trong quá trình triển khai, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động nhận quyền thương mại trong ngành bán lẻ thời trang cao cấp tại DAFC, trong giai đoạn từ năm 2012 đến 2015. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, giúp doanh nghiệp tận dụng cơ hội từ các Hiệp định Thương mại tự do (FTA) và phát triển bền vững trong thị trường cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về nhượng quyền thương mại, bao gồm:

• Khái niệm và đặc điểm nhượng quyền thương mại: Theo Hiệp hội Nhượng quyền Kinh doanh Quốc tế (IFA), NQTM là thỏa thuận giữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền, trong đó bên nhận quyền được sử dụng thương hiệu, công thức kinh doanh và phương thức vận hành của bên nhượng quyền để kinh doanh, đồng thời phải trả phí nhượng quyền và tuân thủ các quy định của bên nhượng quyền.

• Mô hình nhận quyền thương mại: Bao gồm nhận quyền phân phối sản phẩm (Product distribution franchise) và nhận quyền sử dụng công thức kinh doanh (Business format franchise). DAFC áp dụng mô hình nhận quyền sử dụng công thức kinh doanh, đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình vận hành và tiêu chuẩn thương hiệu.

• Các nhân tố quyết định thành công trong nhận quyền thương mại: Nghiên cứu tập trung vào các yếu tố như đảm bảo nguồn vốn, nghiên cứu thị trường, lựa chọn vị trí mặt bằng kinh doanh, chính sách nhân sự, tuân thủ quy trình hệ thống và duy trì mối quan hệ tốt với bên nhượng quyền.

• Hiệu quả kinh doanh trong nhượng quyền thương mại: Đánh giá dựa trên các chỉ tiêu như tỷ suất lợi nhuận, hiệu suất sử dụng chi phí, năng suất lao động và vòng quay vốn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tình huống kết hợp phỏng vấn chuyên gia và khảo sát thực tế tại DAFC. Cỡ mẫu khảo sát gồm 12 chuyên viên, quản lý có kinh nghiệm từ 5 năm trở lên trong ngành bán lẻ thời trang cao cấp tại DAFC. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi xác suất theo tiêu chí chuyên gia nhằm đảm bảo tính chuyên sâu và thực tiễn.

Nguồn dữ liệu bao gồm:

• Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo tài chính, biên bản họp, văn bản pháp luật liên quan đến nhượng quyền thương mại tại Việt Nam.

• Dữ liệu sơ cấp: Kết quả khảo sát, phỏng vấn chuyên gia, quan sát quy trình hoạt động tại DAFC.

Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp định tính và định lượng, bao gồm phân tích nội dung phỏng vấn, thống kê mô tả các chỉ tiêu kinh doanh và so sánh với các tiêu chuẩn ngành. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2015 đến tháng 10/2015, bao gồm các bước thu thập dữ liệu, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả kinh doanh chưa tối ưu: Doanh thu của DAFC tăng từ khoảng 467 tỷ đồng năm 2012 lên gần 800 tỷ đồng năm 2014, tuy nhiên tỷ suất lợi nhuận chỉ đạt khoảng 1,71% năm 2014, thấp hơn mức trung bình ngành từ 3-5%. Hiệu suất sử dụng chi phí duy trì ở mức 2,17, cho thấy chi phí vận hành còn cao so với doanh thu.

2. Khó khăn trong nghiên cứu thị trường và lựa chọn thương hiệu: DAFC chưa có nghiên cứu thị trường hoàn chỉnh về tiêu dùng cao cấp tại Việt Nam, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Một số thương hiệu như Ermenegildo Zegna đã phải thu hẹp hoạt động do không phù hợp với thị trường Việt Nam.

3. Vấn đề về mặt bằng và quy trình vận hành: Việc tìm kiếm vị trí mặt bằng phù hợp với tiêu chuẩn cao cấp của thương hiệu gặp nhiều khó khăn. Quy trình chăm sóc khách hàng, chính sách bán hàng và bảo hành sản phẩm chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến trải nghiệm khách hàng và hiệu quả kinh doanh.

4. Nguồn nhân lực hạn chế: Cạnh tranh về nhân sự có chuyên môn trong ngành bán lẻ thời trang cao cấp gay gắt, dẫn đến khó khăn trong tuyển dụng và giữ chân nhân viên chất lượng cao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của hiệu quả kinh doanh thấp là do chi phí vận hành cao, bao gồm chi phí mặt bằng, nhân sự và tồn kho. Việc thiếu nghiên cứu thị trường bài bản khiến DAFC chưa tối ưu hóa danh mục thương hiệu và chiến lược phát triển phù hợp với đặc thù thị trường Việt Nam. So sánh với các nghiên cứu trong ngành nhượng quyền tại Mỹ và Nhật Bản, các doanh nghiệp thành công thường có hệ thống quản lý chặt chẽ, tuân thủ quy trình và đầu tư bài bản vào đào tạo nhân sự.

Biểu đồ thể hiện sự tăng trưởng doanh thu và tỷ suất lợi nhuận qua các năm có thể minh họa rõ nét sự chênh lệch giữa tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận, phản ánh hiệu quả quản lý chi phí chưa cao. Bảng phân tích các chỉ tiêu tài chính cũng cho thấy vòng quay vốn và năng suất lao động cần được cải thiện để nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện quy trình vận hành, nâng cao năng lực nhân sự và nghiên cứu thị trường kỹ lưỡng để lựa chọn thương hiệu phù hợp, từ đó tăng khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu thị trường và phân tích khách hàng mục tiêu: DAFC cần xây dựng bộ phận nghiên cứu thị trường chuyên sâu, sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu để hiểu rõ hơn về nhu cầu, xu hướng tiêu dùng của tầng lớp trung lưu và khách hàng cao cấp tại Việt Nam. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Ban quản lý DAFC phối hợp với các công ty tư vấn.

2. Hoàn thiện quy trình vận hành và chính sách chăm sóc khách hàng: Xây dựng và chuẩn hóa quy trình bán hàng, chăm sóc khách hàng, bảo hành sản phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế, đảm bảo sự đồng bộ và nâng cao trải nghiệm khách hàng. Thời gian: 9 tháng; Chủ thể: Phòng vận hành và đào tạo nhân sự DAFC.

3. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chuyên môn cao: Tổ chức các chương trình đào tạo liên tục cho nhân viên và quản lý, tập trung vào kỹ năng bán hàng, kiến thức về thời trang cao cấp và dịch vụ khách hàng. Hợp tác với các trường đào tạo chuyên ngành để tuyển dụng và phát triển nhân sự. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Phòng nhân sự DAFC.

4. Tối ưu hóa quản lý tồn kho và chi phí vận hành: Áp dụng hệ thống quản lý tồn kho hiện đại, phân tích dữ liệu để dự báo nhu cầu chính xác, giảm thiểu hàng tồn kho và chi phí lưu kho. Thời gian: 12 tháng; Chủ thể: Phòng kho vận và tài chính DAFC.

5. Mở rộng quan hệ hợp tác với bên nhượng quyền và các bên liên quan: Tham gia các hiệp hội nhượng quyền thương mại, duy trì mối quan hệ tốt với bên nhượng quyền để cập nhật thông tin, chính sách mới và hỗ trợ kỹ thuật. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Ban lãnh đạo DAFC.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Doanh nghiệp nhận quyền thương mại trong ngành bán lẻ thời trang cao cấp: Nghiên cứu giúp hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động, từ đó hoàn thiện quy trình và chiến lược phát triển.

2. Nhà quản lý và chuyên viên kinh doanh nhượng quyền: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về mô hình nhận quyền thương mại, các nhân tố quyết định thành công và cách thức vận hành hiệu quả.

3. Các cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Tham khảo để xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý, chính sách hỗ trợ phát triển hoạt động nhượng quyền thương mại tại Việt Nam.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản trị kinh doanh, marketing: Tài liệu tham khảo thực tiễn về hoạt động nhượng quyền thương mại trong ngành bán lẻ thời trang cao cấp, góp phần nâng cao hiểu biết và phát triển nghiên cứu học thuật.

Câu hỏi thường gặp

1. Nhượng quyền thương mại là gì và có những hình thức nào phổ biến?
   Nhượng quyền thương mại là hình thức kinh doanh trong đó bên nhận quyền được sử dụng thương hiệu, công thức kinh doanh và phương thức vận hành của bên nhượng quyền để kinh doanh. Hai hình thức phổ biến là nhận quyền phân phối sản phẩm và nhận quyền sử dụng công thức kinh doanh.

2. Tại sao DAFC chọn mô hình nhận quyền sử dụng công thức kinh doanh?
   Mô hình này giúp DAFC kiểm soát chặt chẽ quy trình vận hành, đảm bảo đồng bộ thương hiệu và chất lượng dịch vụ, phù hợp với đặc thù ngành bán lẻ thời trang cao cấp đòi hỏi tiêu chuẩn cao.

3. Những khó khăn chính mà DAFC gặp phải trong hoạt động nhận quyền thương mại là gì?
   Bao gồm chi phí vận hành cao, khó khăn trong lựa chọn mặt bằng phù hợp, thiếu nghiên cứu thị trường bài bản, nguồn nhân lực hạn chế và quy trình chăm sóc khách hàng chưa đồng bộ.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả kinh doanh trong hoạt động nhận quyền thương mại?
   Cần tăng cường nghiên cứu thị trường, hoàn thiện quy trình vận hành, đào tạo nhân sự chuyên môn cao, tối ưu hóa quản lý tồn kho và duy trì mối quan hệ tốt với bên nhượng quyền.

5. Vai trò của pháp luật và chính sách nhà nước trong phát triển nhượng quyền thương mại tại Việt Nam?
   Pháp luật tạo khung pháp lý rõ ràng, bảo vệ quyền lợi các bên, thúc đẩy sự phát triển bền vững của hoạt động nhượng quyền. Việt Nam đã có Luật Thương mại và các nghị định hướng dẫn, tuy nhiên cần tiếp tục hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn và hội nhập quốc tế.

Kết luận

• Nhượng quyền thương mại là hình thức kinh doanh hiệu quả, phù hợp với xu hướng hội nhập và phát triển kinh tế Việt Nam, đặc biệt trong ngành bán lẻ thời trang cao cấp.
• DAFC là doanh nghiệp tiên phong trong lĩnh vực này, với hệ thống 25 cửa hàng và nhiều thương hiệu quốc tế danh tiếng.
• Hiệu quả kinh doanh của DAFC còn hạn chế do chi phí vận hành cao, thiếu nghiên cứu thị trường và nguồn nhân lực chuyên môn.
• Đề xuất các giải pháp tập trung vào nghiên cứu thị trường, hoàn thiện quy trình vận hành, đào tạo nhân sự và tối ưu hóa quản lý tồn kho.
• Nghiên cứu có thể được tiếp tục mở rộng trong các giai đoạn tiếp theo nhằm đánh giá hiệu quả triển khai các giải pháp và mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các doanh nghiệp khác trong ngành.

Các nhà quản lý DAFC và các doanh nghiệp nhận quyền thương mại nên áp dụng các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật xu hướng thị trường để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Những vấn đề chung về nhượng quyền thương mại 1.1 Lịch sử hình thành và phát triển nhượng quyền thương mại 1.1 Quá trình hình thành và phát triển của NQTM trên thế giới Từ cách đây hàng trăm năm, franchise đã bắt đầu xuât hiện tại các quốc gia ở châu Âu và sau đó lan rộng đến Mỹ và phát triển bùng nổ. Từ “franchise” có nguồn gốc từ tiếng Pháp là “franc” có nghĩa là “freedom” (tự do).Vào những năm 1840, khi một số nhà sản xuất rượu bia ở Đức áp dụng hình thức cho phép các quán rượu bán độc quyền loại bia mà họ sản xuất ra, bước khởi đầu cho khái niệm nhượng quyền mà chúng ta biết đến ngày nay. Đến năm 1891, công ty sản xuất máy may Singer (Pháp) đã bắt đầu tiến hành phân phối sản phẩm máy may của mình bằng hình thức nhượng quyền.

Singer đã sử dụng các hợp đồng nhượng quyền dưới dạng văn bản, tiền đề cho các thỏa thuận văn bản nhượng quyền ngày nay. Những năm 1880, các thành phố châu Âu cũng bắt đầu cho phép hoạt động nhượng quyền ở những công ty vận tải, công ty dịch vụ công cộng chuyên cung cấp nước, hệ thống cống rãnh, gas và sau đó là ngành điện. Sang thế kỷ XX, các nhà máy tinh luyện dầu và các nhà sản xuất xe hơi được cung cấp đặc quyền để bán sản phẩm của họ. Vào giai đoạn này việc triển khai hình thức nhượng quyền chỉ dừng lại ở mức cung cấp đặc quyền để phân phối và bán các sản phẩm của nhà sản xuất.

Năm 1908, hãng General Motors của Mỹ cũng đã thiết lập cho mình một hệ thống phân phối thông qua việc cấp li-xăng cho các đơn vị bán hàng riêng lẻ được phép phân phối xe hơi của hãng. Các đơn vị này sẽ đầu tư mặt bằng và xây dựng cơ sở hạ tầng, trang thiết bị cho hoạt động phân phối, đổi lại các đơn vị này sẽ được General Motors công nhận là nhà phân phối độc quyền và sẽ được mua xe từ chính hãng với giá ưu đãi.Hệ thống phân phối đã góp phần tạo nên thành công vang dội cho General Motor vào thời điểm đó. Tuy nhiên, các hoạt động nhượng quyền này chỉ mới dừng lại ở hình thức nhượng quyền phân phối sản phẩm (Product distribution franchise). Mối quan hệ TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 giữa bên nhận và bên nhượng quyền ở đây chỉ bao hàm việc cho phép phân phối và bán sản phẩm của nhà sản xuất.

Nhượng quyền sử dụng công thức kinh doanh - Business format franchise, hình thức phổ biến nhất của nhượng quyền hiện nay, bắt đầu xuất hiện từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai trong sự trở lại của hàng triệu các quân nhân và sự bùng nổ của lớp trẻ kế tục. Trong bối cảnh kinh tế với nhu cầu rất lớn trong tất cả các loại hàng hóa và dịch vụ, sự phát triển của mô hình kinh doanh nhượng quyền thật sự lớn mạnh khi hàng loạt thương hiệu trong các ngành dịch vụ, bán lẻ, chuỗi khách sạn, nhà hàng thức ăn nhanh ra đời. Thay vì chỉ cấp li-xăng cho các đơn vị phân phối hoặc bán sản phẩm, mối quan hệ giữa bên nhận và bên nhượng quyền bao gồm thêm việc chuyển giao kỹ thuật kinh doanh và công thức điều hành quản lý. Các chuẩn mực của mô hình kinh doanh của chủ thương hiệu được tuyệt đối giữ đúng tại các cơ sở của bên nhận quyền thương mại.Bắt đầu từ đó, nhượng quyềnngày càng phát triển và phổ biến khắp thế giới, đặc biệt là trong thập niên 90 của thế kỷ XXcùng ra đời và hình thành của hàng loạt thương hiệu nhượng quyền nổi tiếng toàn cầu như McDonald’s, Holiday Inn, Subway, 7- Eleven, Wal-Mark.2 Lịch sử phát triển NQTM tại Việt Nam: Hoạt động nhượng quyền tại Việt Nam bắt đầu hình thành từ cuối những năm 1990 với sự xuất hiện của chuỗi các cửa hàng thức ăn nhanh nổi tiếng như KFC, Lotteria, Jollibee.

Việc thông qua các luật và quy định về nhượng quyền thương mại đã thúc đẩy các hoạt động nhượng quyền phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, làm cho số lượng các thương hiệu nhượng quyền nổi tiếng của cả Việt Nam và nước ngoài ngày một gia tăng. Theo thống kê của Phòng Dịch vụ thương mại, Tổng lãnh sự quán Hoa Kỳ tại TP.Hồ Chí Minh thì tính tới tháng 06/2013, đã có trên 90 hệ thống nhượng quyền quốc tế có mặt tại Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực đồ ăn và nước uống như KFC, Subway, Starbucks Coffee, Jollibee, Lotteria, Bread Talk, Burger King, Carl’s Jr, Pizza Hut, Hard Rock Café, Domino’s Pizza, Roundtable Pizza, Z Pizza, Coffee Bean TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 and Tea Leaf, Popeye’s Chicken, Illy Café, Baskin Robbins and Gloria Jean’s Coffee…Tốc độ tăng trưởng bình quân hằng năm của các thương hiệu này trong những năm gần đây lên đến 30%, đã khẳng định phần nào sự hấp dẫn của loại hình kinh doanh này tại Việt Nam. Tuy nhiên, để áp dụng thành công mô hình kinh doanh này thì cần có sự hiểu biết thấu đáo, toàn diện về đặc điểm, cách thức vận hành, ưu nhược điểm của mô hình cũng như những kinh nghiệm khi áp dụng từ những quốc gia đi trước. Đó là những nội dung mà chúng ta sẽ cùng xem xét dưới đây.2 Khái niệm và đặc điểm của nhượng quyền thương mại Theo Hiệp hội Nhượng quyền Kinh doanh Quốc tế (The International Franchise Association), tổ chức lâu đời và lớn nhất đại diện cho NQTM trên toàn thế giới thì NQTM được định nghĩa là: “NQTM là một thỏa thuận hoặc cấp phép giữa hai pháp nhân độc lập, mà trong đó: • Một người hoặc nhóm người (bên nhận quyền thương mại) có quyền buôn bán một sản phẩm hoặc dịch vụ sử dụng thương hiệu hoặc tên thương mại của một bên kinh doanh khác (Bên nhượng quyền).

• Bên nhượng quyền có quyền buôn bán một sản phẩm hoặc dịch vụ sử dụng những cách thức điều hành của của Bên nhượng quyền. • Bên nhận quyền thương mại có nghĩa vụ trả cho bên nhượng quyền một khoản phí để có những quyền này. • Bên nhượng quyền có nghĩa vụ cấp quyền và hỗ trợ cho những người nhận quyền thương mại.” “A franchise is the agreement or license between two legally independent parties which gives: • a person or group of people (franchisee) the right to market a product or service using the trademark or trade name of another business (franchisor) TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 • the franchisee the right to market a product or service using the operating methods of the franchisor • the franchisee the obligation to pay the franchisor fees for these rights • the franchisor the obligation to provide rights and support to franchisees” Định nghĩa này làm rõ hình thức NQTM thông qua việc chỉ ra quyền và nghĩa vụ cơ bản của bên nhận quyền và bên nhượng quyền trong một quan hệ nhượng quyền. Còn theo Uỷ ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ (the US Federal Trade Commission - FTC) thì “nhượng quyền – những thỏa thuận kinh doanh mà cung cấp cho bên mua quyền được hoạt động dưới một thương hiệu hoặc biểu tượng thương mại khác và thường là cung cấp một định dạng hoặc phương pháp kinh doanh cụ thể, chẳng hạn như chuỗi các nhà hàng và khách sạn”.Trong khi đó, liên minh Châu Âu - EU lại định nghĩa theo hướng chi tiết khái niệm quyền thương mại là một "tập hợp những quyền sở hữu công nghiệp và sở hữu trí tuệ liên quan tới nhãn hiệu hàng hóa, tên thương mại, biển hiệu cửa hàng, giải pháp hữu ích, kiểu dáng, bản quyền tác giả, bí quyết, hoặc sáng chế sẽ được khai thác để bán sản phẩm, hoặc cung cấp dịch vụ tới người sử dụng cuối cùng".

Nhượng quyền thương mại có nghĩa là việc chuyển nhượng quyền kinh doanh được khái niệm ở trên. Tại Việt Nam, khái niệm nhượng quyền thương mại được quy định trong Luật Thương Mại Việt Nam số 36/2005/QH11 được Quốc hội thông qua ngày 14/06/2005, tại điều 284, Mục 8, Chương VI về một số hoạt động thương mại cụ thể khác: “Nhượng quyền thương mại là hoạt động thương mại, theo đó bên nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện sau đây: 1. Việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ được tiến hành theo cách thức tổ chức kinh doanh do bên nhượng quyền quy định và được gắn với nhãn hiệu hàng hoá, tên thương mại, bí quyết kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, biểu tượng kinh doanh, quảng cáo của bên nhượng quyền; TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Bên nhượng quyền có quyền kiểm soát và trợ giúp cho bên nhận quyền trong việc điều hành công việc kinh doanh”.

Các khái niệm NQTM trên được chọn lọc dựa trên sự khác nhau trong việc quy định trong quản lý điều chỉnh của từng nước khác nhau, tuy nhiên có thể nhận thấy NQTM là một cách thức kinh doanh với những đặc điểm chung như sau (Vũ Chí Lộc, 2009): Thứ nhất là về bản chất hoạt động nhượng quyền thương mại. Theo quy định của Luật Thương Mại của Việt Nam thì NQTM là một hoạt động thương mại (là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác) trong đó có sử dụng chung thương hiệu. Đối tượng trong hợp đồng nhượng quyền thương mại chính là quyền sử dụng thương hiệu của bên nhượng quyền. Thương hiệu ở đây không chỉ là cái tên, mà là một tập hợp các dấu hiệu (hữu hình và vô hình) đặc biệt để giúp khách hàng nhận biết một sản phẩm hàng hoá hay một dịch vụ nào đó được sản xuất hay được cung cấp bởi một cá nhân hay một tổ chức.

Thương hiệu khác với nhãn hiệu.Trên thực tế NQTM chủ yếu được áp dụng đối với các thương hiệu nổi tiếng, có tên tuổi. Tuy nhiên cùng phải lưu ý rằng NQTM chỉ liên quan đến việc chuyển giao quyền sử dụng thương hiệu chứ tuyệt nhiên không có sự chuyển giao quyền sở hữu thương hiệu. Thứ hai, bên nhượng quyền có quyền kiểm soát và trợ giúp cho bên nhận quyền trong việc tiến hành công việc kinh doanh. Chính vì mối quan hệ đồng hành này giữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền nên trong Luật Chuyển giao công nghệ của Việt nam đã coi NQTM cũng là một trong các hình thức hoạt động chuyển giao công nghệ.

Thứ ba là về địa vị pháp lý của các chủ thể trong NQTM. Trong mối quan hệ NQTM thì các bên đều là những chủ thể độc lập với nhau về địa vị pháp lý. Có thể nói đây là đặc thù của NQTM so với các hình thức kinh doanh gần giống như chi nhánh thương mại, địa điểm kinh doanh (cửa hàng).