PHẦN MỞ ĐẦU (i) Lý do chọn đề tài: Trong những năm qua, các NHTM đã dần chuyển đổi mô hình kinh doanh từ các ngân hàng truyền thống sang các ngân hàng hiện đại, cơ cấu lợi nhuận của ngân hàng cũng từ đó thay đổi theo, dần ít phụ thuộc vào kênh tín dụng hơn trƣớc. Tuy nhiên, hiện tại kênh tín dụng mà nhất là hoạt động cho vay vẫn là kênh đem lại phần lớn lợi nhuận của ngân hàng có thể nói đó chính là nguồn đem lại lợi nhuận chính trong hoạt động kinh doanh ngân hàng. Một trong những khâu quan trọng hoạt động cho cho vay là định giá khoản vay. Thêm vào đó, sau khi NHNN thực hiện tự do hóa lãi suất trong giới hạn thì hoạt động này thực sự đã trở thành một hoạt động quan trọng của ngân hàng.
Xuất phát từ các yêu cầu thực tiễn, toàn hệ thống Agribank đã xây dựng và áp dụng mô hình định giá khoản vay, tuy nhiên mô hình này vẫn chƣa đáp ứng đƣớc các yêu cầu của mô hình định giá khoản vay hiện đại yêu cầu bên cạnh còn tồn tại một số hạn chế cần phải khắc phục. Đó chính là lý do mà tác giả chọn nghiên cứu đề tài “ HOÀN THIỆN KỸ THUẬT ĐỊNH GIÁ KHOẢN VAY TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM – CHI NHÁNH ĐỒNG THÁP” làm đề tài nghiên cứu. (ii) Tình hình nghiên cứu: Hiện nay đã có nhiều nghiên cứu về định giá khoản vay chẳng hạn nhƣ bài “Phƣơng pháp xác định lãi suất cho vay qua xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại ngân hàng thƣơng mại Việt Nam” của Nguyễn Thế Minh trong luận văn thạc sĩ kinh tế (2011) Đại học kinh tế TP.HCM, hay bài viết “Kinh nghiệm định giá khoản cho vay dựa trên đo lƣờng các yếu tố rủi ro” của tác giả Châu Đình Linh và Dƣơng Văn Bôn trên Tạp chí công nghệ ngân hàng số 68 tháng 11/2011. Tuy nhiên các bài viết chƣa đề cập đến cụ thể phƣơng pháp định giá khoản vay của một NHTM cụ thể và những hạn chế của các phƣơng pháp này và hƣớng khắc phục để việc định giá khỏan vay đƣợc hoàn thiện hơn.
Trang x (iii) Mục tiêu đề tài: - Nghiên cứu lý luận chung về giá khoản vay và các phƣơng pháp xác định lãi suất cho vay - Đánh giá thực trạng xác định lãi suất cho vay áp dụng tại chi nhánh - Trên cơ sở đó đề xuất mô hình định giá khoản vay nhằm hoàn thiện kỹ thuật định giá khoản vay đang áp dụng và một số điều kiện nhằm tạo điều kiện tiền đề để có thể áp dụng mô hình cũng nhƣ dần tiếp cận với phƣơng pháp định giá khỏan vay hiện đại. (iv) Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: - Các chính sách về lãi suất cho vay của Agribank, phƣơng pháp xác định lãi suất cho vay áp dụng tại Agribank Đồng Tháp. - Các khoản vay tại Agribank chi nhánh Đồng Tháp từ năm 2013 – 2015 (v) Phương pháp nghiên cứu: Phƣơng pháp phân tích để xác định giá của khoản vay các phƣơng pháp xác định lãi suất cho vay. Phƣơng pháp thống kê để tính xác suất vỡ nợ Phƣơng pháp so sánh đối chiếu việc định giá khoản vay hiện nay tại Agribank chi nhánh Đồng Tháp để đƣa ra đƣợc các ƣu nhƣợc điểm của phƣơng pháp đang áp dụng.
Từ đó đƣa ra đƣợc mô hình định giá khoản vay hoàn thiện hơn. (vi) Kết cấu đề tài: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về định giá khoản vay Chƣơng 2: Thực trạng định giá khoản vay tại Agribank chi nhánh Đồng Tháp Chƣơng 3: Đề xuất mô hình định giá khoản vay nhằm hoàn thiện kỹ thuật xác định lãi suất cho vay tại Agribank chi nhánh Đồng Tháp. Trang 1 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH GIÁ KHOẢN VAY 1. BẢN CHẤT ĐỊNH GIÁ KHOẢN VAY VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN LÃI SUẤT Khi sử dụng bất kỳ khoản tín dụng nào, ngƣời đi vay đều phải trả thêm một phần giá trị ngoài phần vốn gốc vay ban đầu.
Phần tăng thêm này so với phần vốn vay ban đầu đƣợc gọi là lợi tức. Lợi tức từ khoản vay chính là thu nhập mà ngƣời cho vay nhận đƣợc từ ngƣời đi vay trả cho việc sử dụng tiền vay. Xét về bản chất, lợi tức khoản vay là giá mà ngƣời đi vay phải trả cho ngƣời cho vay để có đƣợc quyền sử dụng vốn vay trong một thời gian nhất định. Tỷ lệ phần trăm giữa lợi tức tín dụng với toàn bộ vốn gốc đã vay mƣợn trong một thời gian nhất định chính là lãi suất.
Theo quan điểm của P.Samuelson và David Begg thì “Lãi suất là giá cả của việc sử dụng một số tiền vay trong một thời gian nhất định” Hay theo quan điểm của nhà kinh tế học David S.Kidwell thì “Lãi suất là giá cả của sự thuê tiền, là giá cả của sự vay tiền cho quyền sử dụng sức mua và thƣờng đƣợc biểu hiện bằng một tỷ lệ % của số tiền vay” Lãi suất là một phạm trù kinh tế khách quan mang tính chất tổng hợp và đa dạng. Lãi suất chịu ảnh hƣởng của nhiều nhân tố chủ quan lẫn khách quan của bên cho vay. Lãi suất là một phạm trù giá cả, sự biến động của lãi suất chịu ảnh hƣởng của quy luật cung cầu. Trong quan hệ vay vốn: lãi suất đối với ngƣời cho vay là mức lãi suất mà ngƣời cho vay đồng ý để giao quyền sử dụng vốn cho ngƣời vay, lãi suất đối với ngƣời đi vay là mức lãi suất mà ngƣời đi vay sẵn lòng trả cho ngƣời cho vay để đƣợc quyền sử dụng vốn trong một khoảng thời gian nhất định hay còn gọi là chi phí sử dụng vốn.
Nói cách khác lãi suất chính là giá mà tại đó ngƣời cho vay sẵn sàng bán vốn và ngƣời đi vay sẵn sàng chi trả để mua quyền sử dụng vốn. Trang 2 Nhƣ vậy, định giá khoản vay là đi xác định ra một mức lãi suất mà tại đó cả ngƣời bán vốn và ngƣời sử dụng vốn đều đạt đƣợc mục tiêu của mình trong quan hệ mua bán vốn và đây chính là một trong những vấn đề quan trọng trong hoạt động cấp tín dụng ngân hàng cần phải thực hiện. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN LÃI SUẤT CHO VAY 1. Theo quan điểm của nền kinh tế Lãi suất đƣợc xem là giá cả của quyền sử dụng vốn vay, cũng nhƣ giá cả của các loại hàng hóa khác lãi suất chủ yếu đƣợc xác định bởi hoạt động của cơ chế cung và cầu.
Hay nói cách khác, nhân tố ảnh hƣởng trực tiếp đến lãi suất đó chính là cung-cầu quỹ cho vay. Cầu quỹ cho vay Cầu quỹ cho vay là nhu cầu vay vốn phục vụ sản xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng của các chủ thể khác nhau trong nền kinh tế. Cầu quỹ cho vay bao gồm nhiều thành phần và bắt nguồn từ tất cả các khu vực của nền kinh tế, trong đó mỗi khu vực có nhu cầu về quỹ cho vay xuất phát từ những động lực khác nhau: Cầu của doanh nghiệp: khu vực doanh nghiệp là khách hàng chính tạo nên cầu quỹ cho vay. Những nhu cầu về quỹ cho vay của doanh nghiệp chủ yếu xuất phát từ hai nhu cầu đầu tƣ: mua sắm các tài sản thực nhƣ nhà máy, thiết bị và hàng tồn kho.
Cầu của chính quyền: cầu của chính quyền về quỹ có thể cho vay chủ yếu phát sinh vào đáp ứng các nhu cầu xã hội và các phúc lợi công cộng nên không phụ thuộc quá nhiều vào mức lãi suất. Cầu của người tiêu dùng: chủ yếu là các cá nhân, hộ gia đình cần tiền để mua sắm hàng tiêu dùng và sử dụng các dịch vụ. Trong các yếu tố của cầu quỹ cho vay, cầu của doanh nghiệp và cầu của chính quyền là nguồn nhu cầu ròng chính yếu của quỹ cho vay. Cung quỹ cho vay Cung quỹ cho vay là khối lƣợng vốn dùng để cho vay kiếm lời của các chủ thể khác nhau trong nền kinh tế.
Cung quỹ cho vay phản ánh khối lƣợng quỹ có thể cung cấp cho vay bao gồm: - Tiết kiệm của các cá nhân, hộ gia đình - Nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi của các doanh nghiệp - Các khoản thu chƣa sử dụng đến của ngân sách nhà nƣớc - Nguồn vốn của các chủ thể nƣớc ngoài - Việc cung ứng tiền thông qua khả năng tạo bút tệ của NHTM và cung ứng tiền của NHNN. Trong các yếu tố của cung quỹ cho vay, tiết kiệm của cá nhân, hộ gia đình là nguồn cung cấp chủ yếu. Theo quan điểm của ngân hàng thƣơng mại Lãi suất chịu tác động của nhiều yếu tố, nhƣng trên quan điểm NHTM thì 4 yếu tố đƣợc xem là quan trọng nhất không thể thiếu khi xác định lãi suất cho vay là: - Bao gồm tất cả các chi phí huy động vốn. - Bù đắp các chi phí quản lý và thực hiện khoản vay.
- Trang trải đƣợc các rủi ro trong hoạt động cho vay. - Mang lại phần lợi nhuận hợp lý cho NHTM. Bên cạnh đó, lãi suất cho vay còn bị ảnh hƣởng bởi các nhân tố khác nhƣ: Chính sách điều hành kinh tế vĩ mô của chính phủ, sự cạnh tranh của các ngân hàng khác hoặc các TCTD phi ngân hàng, mối quan hệ, uy tín giữa ngân hàng và ngƣời đi vay, mức cung - cầu quỹ cho vay, mục đích sử dụng tiền vay, rủi ro và kỳ hạn cho vay, tình hình diễn biến của nền kinh tế… Thực tế ở các nƣớc cho thấy lãi suất cho vay thƣờng chịu sự chi phối của thị trƣờng tiền tệ ngắn hạn và của các NHTM lớn. Bên cạnh đó, lãi suất thị trƣờng còn chịu sự can thiệp của NHTW, tùy theo chính sách tiền tệ là thắt chặt hay mở rộng.
Trang 4 Ngày nay, với sự phát triển và mở rộng phạm vi hoạt động của hệ thống ngân hàng các ngân hàng cạnh tranh gay gắt trong các hoạt động của mình, để duy trì đƣợc mối quan hệ lâu dài với khách hàng đặc biệt là các khách hàng tốt thì ngoài việc tính toán đầy đủ và tƣơng đối chính xác các chi phí, ngân hàng phải xem xét rất cẩn thận tất cả các mối quan hệ với khách hàng trên cơ sở đó tính toán các khoản thu nhập mà khách hàng mang lại cho ngân hàng bên cạnh thu nhập từ khoản cho vay khách hàng để có thể hài hòa lợi ích của cả khách hàng và ngân hàng từ đó giảm bớt chi phí sử dụng vốn cho khách hàng. Với chính sách định giá nhƣ vậy sẽ giúp cho ngân hàng thu hút và giữ đƣợc khách hàng đặc biệt là khách hàng tốt bên cạnh tạo đƣợc ý thức lòng trung thành trong tâm trí khách hàng.