Luận văn về kiểm toán chu trình tiền lương và nhân viên tại Ernst & Young Việt Nam

Luận văn phân tích quy trình kiểm toán tiền lương và nhân viên trong báo cáo tài chính của Ernst Young Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và chi tiết.

• Trường học: Ernst & Young Việt Nam
• Chuyên ngành: Kiểm toán
• Đề tài: Hoàn thiện kiểm toán chu trình tiền lương tại Ernst & Young Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KIỂM TOÁN CHU TRÌNH TIỀN LƯƠNG VÀ NHÂN VIÊN TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH
• 1.1. Khái quát chung về kiểm toán Báo cáo tài chính
• 1.2. Mục tiêu trong kiểm toán Báo cáo tài chính
• 1.3. Qui trình kiểm toán Báo cáo tài chính
• 1.4. Tiền lương với vấn đề kiểm toán Báo cáo tài chính
• 1.4.1. Bản chất và ý nghĩa tiền lương và các khoản trích theo lương
• 1.4.2. Các hình thức trả lương
• 2. CHƯƠNG 2: Thực trạng kiểm toán chu trình tiền lương và nhân viên trong kiểm toán báo cáo tài chính do công ty kiểm toán Ernst & Young Việt Nam thực hiện
• 3. CHƯƠNG 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện kiểm toán chu trình tiền lương và nhân viên do công ty TNHH kiểm toán Ernst & Young Việt Nam thực hiện
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về kiểm toán chu trình tiền lương tại Ernst Young Việt Nam

Kiểm toán chu trình tiền lương là một phần quan trọng trong quy trình kiểm toán tài chính. Tại Ernst & Young Việt Nam, việc kiểm toán này không chỉ giúp xác minh tính chính xác của các khoản chi phí mà còn đảm bảo rằng các quy định pháp luật được tuân thủ. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ. Kiểm toán chu trình tiền lương giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả quản lý và tạo niềm tin cho các nhà đầu tư.

1.1. Khái niệm và vai trò của kiểm toán chu trình tiền lương

Kiểm toán chu trình tiền lương là quá trình xác minh và đánh giá các khoản chi phí liên quan đến tiền lương và các khoản trích theo lương. Vai trò của nó không chỉ dừng lại ở việc đảm bảo tính chính xác mà còn giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động.

1.2. Lịch sử phát triển của Ernst Young tại Việt Nam

Ernst & Young đã có mặt tại Việt Nam từ năm 1992 và nhanh chóng trở thành một trong những công ty kiểm toán hàng đầu. Sự phát triển này gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam và nhu cầu ngày càng cao về dịch vụ kiểm toán chuyên nghiệp.

II. Thách thức trong kiểm toán chu trình tiền lương tại Ernst Young

Mặc dù có nhiều tiến bộ, nhưng kiểm toán chu trình tiền lương tại Ernst & Young vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như sự phức tạp trong quy trình tính lương, sự thay đổi liên tục của các quy định pháp luật và yêu cầu từ khách hàng là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Những khó khăn trong việc thu thập dữ liệu

Việc thu thập dữ liệu chính xác và đầy đủ là một trong những thách thức lớn nhất. Các kiểm toán viên cần phải đảm bảo rằng mọi thông tin liên quan đến tiền lương đều được ghi nhận và xử lý đúng cách.

2.2. Sự thay đổi của quy định pháp luật

Quy định pháp luật về tiền lương và bảo hiểm xã hội thường xuyên thay đổi, điều này tạo ra áp lực cho các kiểm toán viên trong việc cập nhật và áp dụng đúng các quy định mới.

III. Phương pháp kiểm toán chu trình tiền lương hiệu quả tại Ernst Young

Để hoàn thiện kiểm toán chu trình tiền lương, Ernst & Young áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này không chỉ giúp tăng cường tính chính xác mà còn nâng cao hiệu quả của quy trình kiểm toán.

3.1. Phương pháp kiểm toán chứng từ

Kiểm toán chứng từ là một trong những phương pháp chính được sử dụng để xác minh tính chính xác của các khoản chi phí tiền lương. Phương pháp này giúp kiểm toán viên có được bằng chứng rõ ràng về các giao dịch tài chính.

3.2. Phương pháp phân tích số liệu

Phân tích số liệu giúp kiểm toán viên phát hiện ra các bất thường trong quy trình tính lương. Bằng cách so sánh các chỉ tiêu tài chính, kiểm toán viên có thể xác định được các vấn đề tiềm ẩn.

IV. Ứng dụng thực tiễn của kiểm toán chu trình tiền lương tại Ernst Young

Kiểm toán chu trình tiền lương không chỉ là một quy trình kiểm tra mà còn là một công cụ quản lý hiệu quả. Tại Ernst & Young, các kết quả từ kiểm toán chu trình tiền lương đã giúp nhiều doanh nghiệp cải thiện quy trình quản lý tài chính của họ.

4.1. Cải thiện quy trình quản lý tài chính

Kết quả từ kiểm toán chu trình tiền lương đã giúp các doanh nghiệp nhận diện được các điểm yếu trong quy trình quản lý tài chính, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện hiệu quả.

4.2. Tăng cường niềm tin của nhà đầu tư

Việc thực hiện kiểm toán chu trình tiền lương một cách chuyên nghiệp đã giúp tăng cường niềm tin của nhà đầu tư vào doanh nghiệp, từ đó thu hút thêm nguồn vốn đầu tư.

V. Kết luận và tương lai của kiểm toán chu trình tiền lương tại Ernst Young

Kiểm toán chu trình tiền lương tại Ernst & Young Việt Nam đã chứng minh được vai trò quan trọng của mình trong việc nâng cao hiệu quả quản lý tài chính. Tương lai của kiểm toán chu trình tiền lương sẽ tiếp tục phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ và các phương pháp mới.

5.1. Xu hướng công nghệ trong kiểm toán

Công nghệ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện quy trình kiểm toán chu trình tiền lương. Việc áp dụng các phần mềm quản lý sẽ giúp tăng cường tính chính xác và hiệu quả.

5.2. Tầm quan trọng của đào tạo nhân lực

Đào tạo nhân lực là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng kiểm toán. Các kiểm toán viên cần được trang bị kiến thức và kỹ năng mới để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cơ cấu tài chính của các tổ chức kinh tế, chi phí nhân sự và các khoản trích theo lương thường chiếm tỷ trọng lớn, dao động từ 20% đến 40% tổng chi phí hoạt động của doanh nghiệp. Chu trình tiền lương và nhân viên không chỉ phản ánh mối quan hệ quyền lợi trực tiếp giữa người lao động và người sử dụng lao động mà còn là khu vực trọng yếu tiềm ẩn nhiều rủi ro gian lận tài chính, chẳng hạn như tình trạng lập bảng lương khống, tính sai tỷ lệ làm thêm giờ hoặc phân bổ sai lệch chi phí nhân công vào giá vốn hàng bán. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là phân tích, đánh giá thực trạng quy trình kiểm toán chu trình tiền lương và nhân viên do Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam thực hiện, từ đó đề xuất các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán và tối ưu hóa hiệu quả thu thập bằng chứng kiểm toán.

Nghiên cứu tập trung khảo sát hoạt động kiểm toán thực tế tại Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam – một trong bốn hãng kiểm toán hàng đầu thế giới (Big 4) hoạt động tại Việt Nam từ năm 1992 với mạng lưới hơn 500 nhân viên chuyên nghiệp. Phạm vi nghiên cứu mở rộng sang case study điển hình tại Công ty Cổ phần ABC, một doanh nghiệp thương mại dịch vụ có quy mô vốn điều lệ trên 600 tỷ đồng và quản lý 395 nhân sự trong niên độ tài chính 2007. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, việc hoàn thiện quy trình kiểm toán phần hành này đóng vai trò quan trọng trong việc cắt giảm rủi ro phát hiện xuống dưới 5%, đồng thời giúp tiết kiệm khoảng 15% đến 20% thời gian thực hiện kiểm toán tại hiện trường cho các nhóm kiểm toán độc lập.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng mô hình rủi ro kiểm toán hiện đại (Risk-Based Audit Model), trong đó rủi ro kiểm toán ($AR$) được xác định bởi sự kết hợp giữa rủi ro tiềm tàng ($IR$), rủi ro kiểm soát ($CR$) và rủi ro phát hiện ($DR$). Bên cạnh đó, luận văn tích hợp hệ thống Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam gồm VSA 200 (Mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên), VSA 300 (Lập kế hoạch kiểm toán), VSA 520 (Thủ tục phân tích) và VSA 570 (Hoạt động liên tục), kết hợp cùng phương pháp luận kiểm toán toàn cầu GAM (Global Audit Methodology) được Ernst & Young triển khai đồng bộ trên toàn hệ thống 140 quốc gia.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm:

• Cơ sở dẫn liệu (Audit Assertions): Đánh giá tính hiện hữu (hiệu lực), tính đầy đủ, quyền và nghĩa vụ, tính giá trị và phân bổ, tính chính xác số học và tính phân loại trình bày của các khoản mục tiền lương.
• Thử nghiệm kiểm soát (Tests of Controls): Rà soát tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ thông qua việc phân tách trách nhiệm giữa phòng nhân sự và phòng kế toán.
• Thử nghiệm cơ bản (Substantive Procedures): Bao gồm trắc nghiệm phân tích đánh giá biến động và kiểm tra chi tiết các số dư tài khoản 334 (Phải trả người lao động), 338 (Phải trả, phải nộp khác gồm BHXH 20%, BHYT 3%, KPCĐ 2%), cũng như các tài khoản chi phí liên quan như 622, 627, 641 và 642.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng dựa trên hai nguồn dữ liệu chính. Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ hồ sơ kiểm toán mẫu, hệ thống giấy làm việc Lead Sheets, Summary Review Memorandum của Ernst & Young Việt Nam, và Báo cáo tài chính kiểm toán của Công ty Cổ phần ABC với tổng nguồn vốn đạt hơn 3.179 tỷ đồng. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua phương pháp quan sát trực tiếp quy trình kiểm toán Walkthrough và phỏng vấn chuyên sâu các chủ nhiệm kiểm toán, trợ lý kiểm toán phụ trách phần hành lương.

Về phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu sử dụng kỹ thuật chọn mẫu phi thống kê có định hướng kết hợp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống. Cỡ mẫu khảo sát chi tiết bao gồm 100% các nghiệp vụ tăng lương bất thường trong năm và chọn mẫu đại diện từ 30 đến 50 hồ sơ nhân viên trong tổng số 395 lao động tại đơn vị. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm tối ưu hóa chi phí kiểm toán nhưng vẫn đảm bảo tính đại diện cao cho tổng thể các phòng ban (văn phòng áp dụng định mức 44 giờ/tuần và bộ phận vận hành áp dụng 48 giờ/tuần). Quá trình phân tích dữ liệu được triển khai qua phương pháp so sánh ngang, phân tích xu hướng dọc và đối chiếu logic giữa các chu kỳ kiểm toán giữa niên độ (Interim Audit) và kết thúc niên độ (Final Audit).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu ghi nhận sự biến động đột biến của khoản mục Phải trả người lao động (Mã số 315 trên Bảng cân đối kế toán) tại Công ty Cổ phần ABC, tăng mạnh từ mức 129.400.659 đồng tại thời điểm đầu năm lên đến 2.064.719.027 đồng vào cuối niên độ (tương ứng mức tăng trưởng gần 1.500%, gấp 15,95 lần). Nguyên nhân trực tiếp xuất phát từ việc doanh nghiệp mở rộng quy mô kinh doanh, thành lập công ty con trong lĩnh vực chứng khoán, khiến quy mô nhân sự tăng thêm 140 người, nâng tổng số lao động lên 395 người.

Thứ hai, thủ tục kiểm tra thực tế cho thấy sự tồn tại của rủi ro phân loại sai lệch khi chi phí lương của 140 nhân sự công ty chứng khoán được thanh toán hộ bởi công ty mẹ và tạm treo trên Tài khoản 142 (Chi phí trả trước ngắn hạn) thay vì được hạch toán tách bạch và thu hồi kịp thời. Điều này làm sai lệch cơ cấu chi phí sản xuất kinh doanh và dòng tiền hoạt động thuần.

Thứ ba, việc áp dụng thủ tục phân tích theo VSA 520 cho thấy doanh thu thuần của doanh nghiệp giảm từ 548,413 tỷ đồng xuống 180,195 tỷ đồng (giảm 67,14%), trong khi tổng nguồn vốn tăng vọt từ 674,408 tỷ đồng lên 3.179,823 tỷ đồng (tăng 371,49%). Sự nghịch chiều này đặt ra yêu cầu kiểm toán viên phải gia tăng phạm vi trắc nghiệm độ tin cậy đối với các khoản chi phí lương và trích nộp bảo hiểm (BHXH, BHYT, KPCĐ) để loại trừ rủi ro chi phí ảo.

Thứ tư, phương pháp kiểm toán GAM của Ernst & Young được vận dụng hiệu quả trong việc lập kế hoạch và xác định mức trọng yếu (Materiality - MP, TE), tuy nhiên khâu kiểm tra thủ tục chấm công làm thêm giờ (với đơn giá 150% ngày thường, 200% ngày nghỉ và 300% ngày lễ) vẫn phụ thuộc nhiều vào việc đối chiếu thủ công chứng từ giấy, dẫn đến tỷ lệ sai sót số học nhỏ lẻ chiếm khoảng 8% đến 12% mẫu kiểm tra.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các sai lệch bắt nguồn từ việc tốc độ mở rộng quy mô kinh doanh của doanh nghiệp vượt quá năng lực đáp ứng của hệ thống kiểm soát nội bộ. Việc thiếu sự phân tách rạch ròi giữa bộ phận nhân sự và bộ phận kế toán tiền lương đã tạo ra lỗ hổng trong khâu giám sát nhân viên nghỉ việc và tạm ứng lương. So với các công bố khoa học trong lĩnh vực kiểm toán độc lập tại các nước đang phát triển, kết quả nghiên cứu này tái khẳng định rằng chu trình tiền lương chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi rủi ro kiểm soát nội bộ hơn là rủi ro gian lận từ bên ngoài.

Để tối ưu hóa việc truyền tải dữ liệu kiểm toán, các chỉ số biến động được tổng hợp trực quan qua biểu đồ xu hướng nhân sự theo quý và bảng phân tích ma trận tương quan giữa chi phí nhân công trực tiếp trên tổng chi phí hoạt động. Việc trực quan hóa này giúp kiểm toán viên phát hiện ngay các điểm dị biệt trên tài khoản 334 và 642, từ đó khoanh vùng chính xác các khoản mục cần mở rộng kiểm tra chi tiết.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tự động hóa thủ tục phân tích dữ liệu trên phần mềm GAM: Đội ngũ kiểm toán viên tại Ernst & Young cần tích hợp các công cụ phân tích dữ liệu chuyên sâu (Data Analytics) nhằm tự động quét và đối chiếu 100% dữ liệu chấm công điện tử với sổ cái kế toán thay vì chọn mẫu ngẫu nhiên; mục tiêu giảm 30% thời gian xử lý thủ công; lộ trình triển khai trong vòng 6 tháng.
• Thiết lập quy trình kiểm tra chéo độc lập đối với các khoản chi trả hộ: Trưởng nhóm kiểm toán (Audit Senior) phải áp dụng thủ tục gửi thư xác nhận công nợ và rà soát hợp đồng lao động đối với 100% nhân sự thuộc các đơn vị thành viên được chi trả qua tài khoản 142; mục tiêu hạ tỷ lệ rủi ro phát hiện xuống dưới 3%; áp dụng ngay từ quý 1 của kỳ kiểm toán tiếp theo.
• Tư vấn hoàn thiện cơ chế phân tách trách nhiệm cho khách hàng: Nhóm kiểm toán cần phát hành Thư quản lý (Management Letter) khuyến nghị doanh nghiệp tách rời tuyệt đối chức năng tuyển dụng nhân sự, phê duyệt bảng chấm công và lập lệnh chi lương; mục tiêu triệt tiêu 100% nguy cơ tồn tại nhân viên khống; hoàn thành trong vòng 3 tháng kể từ ngày kết thúc kiểm toán.
• Chuẩn hóa quy trình kiểm toán đối với chế độ làm thêm giờ và phụ cấp: Kiểm toán viên cần xây dựng bảng tính kiểm tra tự động đối với các khoản lương ngoài giờ (150%, 200%, 300%) và kiểm tra tính hợp pháp của tỷ lệ trích nộp các quỹ theo chế độ hiện hành; mục tiêu duy trì độ chính xác số học đạt trên 99%; áp dụng liên tục cho tất cả các hợp đồng kiểm toán BCTC hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Sinh viên và học viên cao học ngành Kế toán - Kiểm toán: Cung cấp tài liệu thực tiễn chuyên sâu về việc áp dụng phương pháp kiểm toán chuẩn mực quốc tế của Big 4 vào điều kiện thực tế tại Việt Nam, đặc biệt là cách vận dụng các chuẩn mực VSA 200, 300, 520.
• Kiểm toán viên và trợ lý kiểm toán tại các công ty kiểm toán độc lập: Giúp trau dồi kỹ năng thiết kế chương trình kiểm toán phần hành tiền lương, nhận diện rủi ro kiểm soát và tối ưu hóa quy trình kiểm tra chi tiết các tài khoản 334, 338, 622, 642.
• Giám đốc tài chính (CFO) và Kế toán trưởng tại các doanh nghiệp: Hỗ trợ xây dựng khung kiểm soát nội bộ vững chắc cho chu trình nhân sự - tiền lương, hoàn thiện quy chế chi tiêu nội bộ và phòng ngừa các rủi ro phạt vi phạm nghĩa vụ bảo hiểm, thuế TNCN.
• Các nhà nghiên cứu và giảng viên đại học: Sử dụng nguồn dữ liệu thực chứng và case study thực tế từ Ernst & Young để làm phong phú bài giảng thực hành kiểm toán tài chính và phát triển các hướng nghiên cứu mở rộng về kiểm toán dựa trên rủi ro.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao chu trình tiền lương và nhân viên lại tiềm ẩn rủi ro kiểm toán trọng yếu?
Chi phí tiền lương là khoản mục chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí hoạt động (thường từ 20% đến 40%). Khoản mục này trực tiếp cấu thành giá thành sản phẩm và giá trị hàng tồn kho dở dang, đồng thời dễ phát sinh sai sót trong việc áp dụng tỷ lệ trích nộp bảo hiểm (BHXH 20%, BHYT 3%, KPCĐ 2%) hoặc gian lận thanh toán nhân sự ảo.

Phương pháp kiểm toán GAM của Ernst & Young mang lại ưu thế gì cho phần hành tiền lương?
GAM giúp thiết lập quy trình kiểm toán chuẩn hóa từ khâu đánh giá môi trường CNTT, nhận diện rủi ro kiểm soát đến việc lập Lead Sheets tự động. Phương pháp này liên kết chặt chẽ giữa thử nghiệm kiểm soát và thử nghiệm cơ bản, giúp giảm thiểu trùng lặp thủ tục và nâng cao độ tin cậy của bằng chứng thu thập.

Làm thế nào để kiểm toán viên phát hiện nhân viên ảo trên bảng lương?
Kiểm toán viên thực hiện đối chiếu chéo giữa ba nguồn tài liệu: hồ sơ nhân sự gốc, dữ liệu quẹt thẻ thời gian thực tế và lệnh chuyển khoản ngân hàng. Đồng thời, thủ tục kiểm tra thực tế đột xuất tại hiện trường làm việc (như kiểm tra quy mô 395 nhân sự tại Công ty ABC) giúp xác minh tính có thực của người lao động.

Thủ tục phân tích (VSA 520) hỗ trợ những gì trong kiểm toán chi phí lương?
Thủ tục phân tích giúp so sánh chi phí lương theo từng tháng, đối chiếu tỷ suất chi phí nhân công trên doanh thu thuần để phát hiện các biến động bất thường. Ví dụ, việc phát hiện số dư tài khoản 334 tăng vọt từ 129 triệu lên hơn 2 tỷ đồng đã định hướng kiểm toán viên tập trung kiểm tra quy trình mở rộng nhân sự mới.

Biện pháp kiểm soát nội bộ nào quan trọng nhất để ngăn ngừa thất thoát quỹ lương?
Biện pháp cốt lõi là phân tách trách nhiệm triệt để giữa bộ phận nhân sự (tuyển dụng, duyệt bậc lương), bộ phận vận hành (chấm công thực tế) và bộ phận kế toán (tính lương, thực chi qua tài khoản ngân hàng). Việc bắt buộc chi trả 100% qua tài khoản ngân hàng giúp loại bỏ rủi ro gian lận tiền mặt.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và chuẩn mực kiểm toán quốc tế áp dụng cho chu trình tiền lương và nhân viên trong kiểm toán BCTC.
• Phân tích chi tiết quy trình kiểm toán thực tế theo chuẩn GAM tại Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam qua case study cụ thể tại Công ty Cổ phần ABC.
• Chỉ rõ các sai sót trọng yếu điển hình trong thực tế như phân loại sai tài khoản chi phí lương tạm ứng (TK 142) và biến động số dư phải trả người lao động tăng gần 1.500%.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật có tính ứng dụng cao, tập trung vào tự động hóa phân tích dữ liệu và tăng cường chốt kiểm soát nội bộ.
• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn giá trị cho công tác đào tạo, nghiên cứu và tác nghiệp kiểm toán độc lập tại Việt Nam.

Lộ trình triển khai các giải pháp hoàn thiện quy trình kiểm toán cần được thực hiện cuốn chiếu trong vòng 6 tháng đến 1 năm tài chính tiếp theo. Các kiểm toán viên và nhà quản trị doanh nghiệp quan tâm đến việc tối ưu hóa hệ thống kiểm soát tài chính có thể tham khảo trực tiếp khung phân tích và ma trận đánh giá rủi ro được xây dựng trong công trình nghiên cứu này để áp dụng vào thực tiễn quản lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KIỂM TOÁN CHU TRÌNH TIỀN LƯƠNG VÀ NHÂN VIÊN TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1.1 Khái quát chung về kiểm toán Báo cáo tài chính 1.1 Khái niệm về kiểm toán Báo cáo tài chính Kiểm toán là một công cụ quản lý kinh tế, nó không chỉ cần thiết đối với các nhà quản lý mà còn có vai trò quan trọng đối với sự quyết định của các nhà đầu tư. Theo giáo trình lý thuyết kiểm toán – Chủ biên GS.TS Nguyễn Quang Quynh thì kiểm toán là: “Xác minh và bày tỏ ý kiến về thực trạng hoạt động cần được kiểm toán bằng hệ thống phương pháp kỹ thuật của kiểm toán chứng từ và ngoài chứng từ do các KTV có trình độ nghiệp vụ tương xứng thực hiện trên cơ sở hệ thống pháp lý có hiệu lực”. Có nhiều cách để phân loại kiểm toán theo những tiêu thức khác nhau: - Phân loại kiểm toán theo bộ máy quản lý: bao gồm kiểm toán Nhà nước, kiểm toán độc lập và kiểm toán nội bộ. - Phân loại kiểm toán theo đối tượng kiểm toán thì có ba loai: Kiểm toán tài chính, kiểm toán tuân thủ và kiểm toán nghiệp vụ.

Trong đó, kiểm toán tài chính là loại phổ biến nhất.TS Vương Đình Huệ: “Kiểm toán BCTC là sự kiểm tra trình bày ý kiến nhận xét của KTV về tính trung thực, hợp lý, tính hợp thức và hợp pháp của BCTC”. Đối tượng của kiểm toán BCTC là BCTC. Theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 200: “ BCTC là hệ thống báo cáo được lập theo chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành (hoặc được chấp nhận) phản ánh các thông tin kinh tế, tài chính của đơn vị”. Để thực hiện hai chức năng chính là xác minh và bày tỏ ý kiến thì kiểm toán BCTC có hai phương pháp kiểm toán là kiểm toán chứng từ (kiểm toán cân đối, đối chiếu trực tiếp, đối chiếu logic) và phương pháp kiểm toán ngoài chứng từ (kiểm kê, thực nghiệm, điều tra).

Việc vận dụng các phương pháp kiểm toán vào việc xác minh các nghiệp vụ, các số dư tài khoản hoặc các khoản cấu thành các bảng khai tài chính hình thành nên ba loại trắc nghiệm cơ bản: Trắc nghiệm công việc, trắc nghiệm số dư và trắc nghiệm phân tích. Kham thảo miễn phí – Kết bạn Zalo/Tele mình 0917.864 Dịch vụ viết thuê đề tài – KB Zalo/Tele 0917.com - Trắc nghiệm công việc (test of transaction) là cách thức rà soát các nghiệp vụ hay hoạt động cụ thể trong quan hệ với sự tồn tại và hiệu lực của hệ thống kiểm soát nội bộ trước hết là hệ thống kế toán ( giáo trình kiểm toán tài chính – 2006 – GS.TS Nguyễn Quang Quynh – TS. Ngô Trí Tuệ - trang 19). Trắc nghiệm công việc thường được áp dụng để xác định tính đúng đắn trong việc tổ chức hệ thống kế toán từ việc tuân thủ các qui định về lập, xét duyệt và kiểm tra sử dụng chứng từ kế toán, ghi chép, cộng sổ chi tiết hoặc nhật kí đến kết chuyển các số phát sinh vào Sổ Cái.

Chính vì vậy trắc nghiệm công việc hướng vào hai mặt của kế toán là: mức đạt yêu cầu của thủ tục và độ tin cậy của các con số kế toán. Cũng chính vì vậy mà trắc nghiệm công việc được chia thành hai loại: trắc nghiệm mức đạt yêu cầu và trắc nghiệm độ tin cậy. + Trắc nghiệm đạt yêu cầu của công việc (compliance test of transaction) là trình tự rà soát các thủ tục quản lý hay thủ tục kế toán có liên quan đến đối tượng kiểm toán. + Trắc nghiệm độ vững chãi của công việc ( Substantive test of transaction) là trình tự rà soát thông tin về giá trị trong thực hiện kế toán.

Trong trường hợp này KTV tính toán lại số tiền và so sánh số tiền đã tính toán được với số tiền trên chứng từ kế toán và sổ sách có liên quan. - Trắc nghiệm trực tiếp số dư ( direct tests of balance) là cách thức kết hợp các phương pháp cân đối, đối chiếu logic, phân tích đối chiếu trực tiếp với kiểm kê thực tế để xác định độ tin cậy của các số dư cuối kỳ ( hoặc tổng phát sinh) ở Sổ Cái ghi vào Bảng cân đối tài sản hoặc vào Báo cáo kết quả kinh doanh 1. Đây là loại trắc nghiệm được áp dụng ở hầu hết các cuộc kiểm toán hiện nay vì nó đem lại những bằng chứng có độ tin cậy cao tuy nhiên loại trắc nghiệm này đòi hỏi chi phí lớn. - Trắc nghiệm phân tích (Analytical test) là cách thức xem xét các mối quan hệ kinh tế và xu hướng biến động của các chỉ tiêu kinh tế thông qua việc kết hợp các phương pháp: đối chiếu trực tiếp, đối chiếu logic, cấn đối…giữa các trị số của cùng một chỉ tiêu hoặc của các chỉ tiêu có quan hệ với nhau hoặc của bộ phận cấu thành chỉ tiêu 1.

Thủ tục này được áp dụng trong cả ba giai đoạn của cuộc kiểm toán. ------------------- 1 Giáo trình kiểm toán tài chính (2006) GS.TS Nguyễn Quang Quynh trang 21 Kham thảo miễn phí – Kết bạn Zalo/Tele mình 0917.864 Dịch vụ viết thuê đề tài – KB Zalo/Tele 0917.2 Mục tiêu trong kiểm toán Báo cáo tài chính Với vai trò là một loại hình kiểm toán, kiểm toán tài chính thực hiện chức năng xác minh và bày tỏ ý kiến về đối tượng kiểm toán. Chức năng này phải được thực hiện dựa trên những bằng chứng đầy đủ và có hiệu lực với chi phí kiểm toán ít nhất. Do vậy việc xác định hệ thống mục tiêu kiểm toán khoa học trên cở sở các mối quan hệ vốn có của đối tượng và của khách thể kiểm toán sẽ giúp kiểm toán viên thực hiện đúng hướng và có hiệu quả hoạt động kiểm toán.

Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 200, khoản 11 xác định: “Mục tiêu của kiểm toán báo cáo tài chính là giúp cho kiểm toán viên và công ty kiểm toán đưa ra ý kiến xác nhận rằng báo cáo tài chính có được lập trên cơ sở chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành hoặc được chấp nhận, có tuân thủ pháp luật liên quan và có phản ánh trung thực và hợp lý trên các khía cạnh trọng yếu hay không. Mục tiêu kiếm toán tài chính còn giúp cho đơn vị được kiểm toán thấy rõ những tồn tại, sai sót để khắc phục nhằm nâng cao chất lượng thông tin tài chính của đơn vị”2. Khái niệm trung thực, hợp lý, hợp pháp được hiểu như sau: - Trung thực là thông tin tài chính và tài liệu kế toán phản ánh đúng sự thật nội dung, bản chất và giá trị của nghiệp vụ kinh tế phát sinh. - Hợp lý là thông tin tài chính và tài liệu kế toán phản ánh trung thực, cần thiết và phù hợp về không gian, thời gian và sự kiện được nhiều người thừa nhận.

- Hợp pháp là thông tin tài chính và tài liệu kế toán phản ánh đúng pháp luật, đúng chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành (hoặc được chấp nhận). Để đạt được mục tiêu tổng quát trên thì cần cụ thể hóa hơn các yếu tố cấu thành và tiến trình thực hiện các yêu cầu trung thực, hợp lý, hợp pháp trong xác minh và bày tỏ ý kiến về toàn bộ báo cáo tài chính cũng như trong từng phần hành cụ thể. Theo đó mục tiêu xác minh phải hướng tới: - Tính hiệu lực (có thực) của các thông tin với ý nghĩa các thông tin phản ánh tài sản hoặc vốn phải được đảm bảo bằng sự tồn tại thực tế của tài sản. --------------------- 2 Giáo trình kiểm toán tài chính (2006) GS.TS Nguyễn Quang Quynh trang 36 Kham thảo miễn phí – Kết bạn Zalo/Tele mình 0917.864 Dịch vụ viết thuê đề tài – KB Zalo/Tele 0917.com - Tính đầy đủ (trọn vẹn) của thông tin với ý nghĩa thông tin phản ánh trên bảng khai tài chính không bị bỏ sót trong quá trình xử lý.

- Tính đúng đắn của việc tính giá với ý nghĩa giá tài sản cũng như giá thành đều được tính theo phương pháp kế toán là giá thực tế đơn vị phải chi ra để mua hoặc thực hiện các hoạt động. - Tính chính xác về cơ học trong các phép tính số học cũng như khi chuyển sổ, sang trang… trong công nghệ kế toán. - Tính đúng đắn trong phân loại và trình bày với ý nghĩa tuân thủ các qui định cụ thể trong phân loại tài sản và vốn cũng như các quá trình kinh doanh qua hệ thống tài khoản tổng hợp và chi tiết cùng việc phản ánh các quan hệ đối ứng để có thông tin hình thành báo cáo tài chính. - Tính đúng đắn trong việc phản ánh quyền và nghĩa vụ của đơn vị kế toán trên bảng khai tài chính với ý nghĩa: tài sản phản ánh trên bảng phải thuộc quyền sở hữu (hoặc sử dụng lâu dài) của đơn vị, vốn và công nợ phản ánh đúng nghĩa vụ tuơng ứng của đơn vị này.

Trong quá trình thực hiện cuộc kiểm toán cần phải đặc biệt chú ý giữa mục tiêu chung của toàn bộ bảng khai tài chính với mục tiêu kiểm toán chung cho mọi phần hành.3 Qui trình kiểm toán Báo cáo tài chính Theo nguyên lý chung, trình tự kiểm toán tài chính trải qua ba giai đoạn cơ bản: Chuẩn bị kiểm toán, thực hành kiểm toán và kết thúc kiểm toán. Tuy nhiên do đặc điểm về đối tượng, về quan hệ giữa chủ thể với khách thể kiểm toán mà trình tự kiểm toán tài chính cũng có những đặc điểm riêng. Nhìn chung kiểm toán tài chính được thực hiện qua những bước cơ bản sau: Bước 1 – Chuẩn bị kiểm toán: Từ thư mời (hoặc lệnh) kiểm toán, kiểm toán viên tìm hiểu về khách thể kiểm toán với mục đích hình thành hợp đồng hoặc kế hoạch chung cho cuộc kiểm toán. Tiếp đó, kiểm toán viên cần thu thập các thông tin, thẩm tra và đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ của khách thể kiểm toán để xây dựng kế hoạch kiểm toán.

Để thực hiện những công việc trên, các trắc nghiệm chủ yếu được thực hiện là trắc nghiệm mức đạt yêu cầu của công việc và trắc nghiệm phân tích (tổng quát). Đồng thời với công việc kiểm toán cần chuẩn bị cả phương tiện và lực lượng giúp việc cho triển khai kế hoạch và chương trình kiểm toán đã xây dựng. Bước 2 – Thực hiện công việc kiểm toán: Đây là quá trình sử dụng các trắc nghiệm chủ yếu là trắc nghiệm cơ bản vào việc xác minh các thông tin phản ánh Kham thảo miễn phí – Kết bạn Zalo/Tele mình 0917.864 Dịch vụ viết thuê đề tài – KB Zalo/Tele 0917.com trên bảng khai tài chính.