phần mở đầu và phần kết luận, luận văn đƣợc kết cấu gồm 3 chƣơng với nội dung cụ thể: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về kiểm soát chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc qua Kho bạc Nhà nƣớc. Chƣơng 2: Thực trạng kiểm soát chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc qua Kho bạc Nhà nƣớc An Lão. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện kiểm soát chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc qua Kho bạc Nhà nƣớc An Lão. e 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT CHI THƢỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC QUA KHO BẠC NHÀ NƢỚC 1.
Một số khái niệm cơ bản 1. Ngân sách nhà nước Theo Luật Ngân sách Nhà nƣớc 83/2015/QH13 của Việt Nam đã đƣợc ban hành ngày 25/06/2015 định nghĩa: Ngân sách nhà nƣớc là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đƣợc dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc. NSNN bao gồm ngân sách trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng. Ngân sách trung ƣơng là ngân sách của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan khác ở trung ƣơng.
Ngân sách địa phƣơng bao gồm ngân sách của các cấp chính quyền địa phƣơng. Chi Ngân sách Nhà nước Chi NSNN là việc phân phối và sử dụng quỹ NSNN nh m đảm bảo thực hiện chức năng của Nhà nƣớc theo những nguyên tắc nhất định. Là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã đƣợc tập trung vào NSNN và đƣa chúng đến mục đích sử dụng. Do đó, chi NSNN là những việc cụ thể không chỉ dừng lại trên các định hƣớng mà phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng của Nhà nƣớc.
Điều 5 Luật Ngân sách Nhà nƣớc 83/2015/QH13 quy định, chi NSNN bao gồm các khoản chi sau: Chi đầu tƣ phát triển, Chi dự trữ quốc gia, Chi thƣờng xuyên, Chi trả nợ lãi vay, Chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật. e 8 Chi Ngân sách nhà nƣớc (NSNN) chỉ đƣợc thực hiện khi đảm bảo các điều kiện chi NSNN theo qui định tại Khoản 2 Điều 12 Luật NSNN số 83/2015/QH13; có đủ hồ sơ theo qui định tại Nghị định số 11/2020/NĐ-CP ngày 20 tháng 01 năm 2020 của Chính phủ qui định thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực Kho bạc Nhà nƣớc và hồ sơ đảm bảo tính hợp pháp hợp lệ theo qui định của pháp luật hiện hành. Chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước Chi thƣờng xuyên NSNN là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nƣớc nh m bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức khác và thực hiện các nhiệm vụ thƣờng xuyên của Nhà nƣớc về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Chi thƣờng xuyên NSNN bao gồm chi cho các hoạt động sự nghiệp giáo dục và đào tạo, y tế, xã hội, văn hóa thông tin văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, khoa học và công nghệ, môi trƣờng, các hoạt động sự nghiệp khác do các cơ quan trung ƣơng quản lý; các hoạt động sự nghiệp kinh tế do các cơ quan trung ƣơng quản lý; quốc phòng, an ninh và trật tự, an toàn xã hội, không kể phần giao cho địa phƣơng; hoạt động của các cơ quan trung ƣơng của Nhà nƣớc, Đảng cộng sản Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội; trợ giá theo chính sách của Nhà nƣớc; các chƣơng trình quốc gia do trung ƣơng thực hiện; hỗ trợ quỹ bảo hiểm xã hội theo quy định của Chính phủ; trợ cấp cho các đối tƣợng chính sách xã hội do trung ƣơng đảm nhận; hỗ trợ cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp ở trung ƣơng theo quy định của pháp luật; các khoản chi khác theo quy định của pháp luật e 9 1.Kiểm soát chi thƣờng xuyên Ngân sách Nhà nƣớc 1.
Khái niệm Kiểm soát chi Ngân sách Nhà nước và Kiểm soát chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước qua Kho bạc Nhà nước 1. Kiểm soát chi Ngân sách Nhà nước Kiểm soát chi ngân sách nhà nƣớc là quá trình các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền thực hiện thẩm định, kiểm tra, kiểm soát các khoản chi NSNN theo các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn và định mức chi tiêu do Nhà nƣớc quy định dựa trên cơ sở những nguyên tắc, hình thức và phƣơng pháp quản lý tài chính trong từng thời kỳ. Kiểm soát chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước qua Kho bạc Nhà nước Kiểm soát chi thƣờng xuyên Ngân sách Nhà nƣớc qua KBNN là quá trình KBNN tiến hành thẩm định, kiểm tra, kiểm soát các khoản chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc theo các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn và định mức chi tiêu do Nhà nƣớc quy định, nh m tăng cƣờng kỷ luật tài chính và sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả các nguồn lực tài chính, đồng thời, ngăn chặn và khắc phục tình trạng quan liêu, tham nhũng. Từ đó, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nƣớc ở cơ sở.
Đặc điểm kiểm soát chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước qua Kho bạc Nhà nước Kiểm soát chi thƣờng xuyên NSNN qua KBNN vừa mang những đặc điểm chung của kiểm soát chi NSNN vừa mang những đặc điểm riêng. Những đặc điểm chung đó là: Kiểm soát chi NSNN không phải là công cụ quản lý riêng của Nhà nƣớc mà của tất cả các chủ thể kinh tế, các tổ chức xã hội. Tuy nhiên, hoạt động này cũng có nhiều điểm khác biệt, thậm chí đó e 10 là những điểm khác biệt mang tính bản chất so với hoạt động kiểm soát tài chính của các chủ thể khác trong xã hội. Điều này thể hiện qua những đặc trƣng cơ bản sau: Thứ nhất: Đƣợc thực hiện do các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền nhƣ Bộ tài chính, KBNN.
Bởi chi NSNN là hoạt động tài chính gắn liền với lợi ích của nhà nƣớc và xã hội nên việc chi NSNN cũng nhƣ việc kiểm soát các khoản chi, nhất thiết phải nhà nƣớc thực hiện thông qua các cơ quan công quyền có năng lực đƣợc nhà nƣớc lựa chọn. Mặt khác, muốn tiến hành kiểm soát chi một cách hiệu quả, ngƣời kiểm soát cần có quyền uy ở mức độ nhất định đủ để chi phối hành vi của các chủ thể bị kiểm soát– chủ thể sử dụng kinh phí nhà nƣớc cấp. Thứ hai: Vừa mang tính chất tính chất quản trị tài chính nhà nƣớc. Các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền kiểm soát chi NSNN có thể đƣa ra các quyết định hành chính hoặc thực hiện các hành vi hành chính đối với các chủ thể sử dụng NSNN.
Xét ở góc độ này, hoạt động kiểm soát chi NSNN đƣợc nhìn nhận chủ yếu thông qua những biện pháp mang tính kĩ thuật nghiệp vụ quản trị tài chính hơn là những hành vi mang tính chất tài chính. Thứ ba: Đƣợc nhìn nhận chủ yếu thông qua những biện pháp mang tính kĩ thuật nghiệp vụ và do đó công vụ này luôn đƣợc thể chế hóa b ng pháp luật và đƣợc giám sát bởi các cơ quan quyền lực nhà nƣớc. Tính chất công vụ của hoạt động kiểm soát chi NSNN thể hiện ở chỗ, kiểm soát chi là nhiệm vụ đặc biệt đƣợc nhà nƣớc giao cho một số cơ quan công quyền thực hiện nh m đảm bảo kỉ cƣơng pháp luật và kỉ luật ngân sách, kỉ luật tài chính, góp phần hạn chế tình trạng tham nhũng lãng phí và gây thất thoát tài sản của nhà nƣớc. Thứ tư: Đối tƣợng của hoạt động này chính là hoạt động chi ngân sách do các cơ quan chức năng của nhà nƣớc cũng nhƣ các chủ thể sử dụng ngân sách thực hiện.
e 11 Ngoài ra, kiểm soát chi thường xuyên NSNN qua KBNN còn có một số đặc điểm riêng biệt sau: Kiểm soát chi thƣờng xuyên NSNN gắn liền với những khoản chi diễn ra đều đặn trong năm, ít có tính thời vụ, ngoại trừ những khoản chi mua sắm tài sản, sửa chữa lớn tài sản cố định… Kiểm soát chi thƣờng xuyên NSNN diễn ra trên nhiều lĩnh vực và rất nhiều nội dung nên rất đa dạng và phức tạp. Chính vì thế, những quy định trong kiểm soát chi thƣờng xuyên cũng hết sức phong phú, với từng lĩnh vực chỉ có những quy định riêng, từng nội dung, từng tính chất nguồn kinh phí cũng có những tiêu chuẩn, định mức riêng… Kiểm soát chi thƣờng xuyên NSNN bị áp lực lớn về mặt thời gian vì phần lớn những khoản chi thƣờng xuyên đều mang tính cấp thiết nhƣ: chi về tiền lƣơng, tiền công, học bổng… gắn liền với cuộc sống hàng ngày của cán bộ, công chức, học sinh; các khoản chi về chuyên môn nghiệp vụ nh m đảm bảo duy trì hoạt động thƣờng xuyên của bộ máy nhà nƣớc nên những khoản chi này đòi hỏi phải đƣợc giải quyết nhanh chóng. Bên cạnh đó, tất cả các đơn vị thụ hƣởng NSNN đều có tâm lý muốn giải quyết kinh phí trong những ngày đầu tháng làm cho cơ quan kiểm soát chi là KBNN luôn gặp áp lực về mặt thời gian trong những ngày đầu tháng. Kiểm soát chi thƣờng xuyên NSNN thƣờng có những khoản chi nhỏ, vì vậy cơ sở để kiểm soát chi nhƣ hóa đơn, chứng từ… để chứng minh cho những nghiệp vụ kinh tế đã phát sinh, thƣờng không đầy đủ, không rõ ràng, thiếu tính pháp lý… gây rất nhiều khó khăn cho cán bộ kiểm soát chi, đồng thời rất khó để đƣa ra những quy định bao quát hết những khoản chi này trong công tác kiểm soát chi.
Sự cần thiết khách quan phải kiểm soát chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước qua Kho bạc Nhà nước Đối với nƣớc ta hiện nay, kiểm soát chi NSNN thực sự cần thiết bởi những lý do sau đây: Từ yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước: Trong quá trình đổi mới cơ chế quản lý tài chính nói chung và cơ chế quản lý NSNN nói riêng, đòi hỏi mọi khoản chi của NSNN phải đảm bảo tính tiết kiệm và có hiệu quả. Điều này là một tất yếu khách quan, bởi vì nguồn lực của NSNN bao giờ cũng có hạn, nó là nguồn lực của đất nƣớc, trong đó chủ yếu là tiền của và công sức lao động của nhân dân đóng góp, do đó không thể chi tiêu một cách lãng phí. Vì vậy, kiểm soát chặt chẽ các khoản chi NSNN thực sự trở thành mối quan tâm hàng đầu của Đảng, Nhà nƣớc, các cấp lãnh đạo, các ngành của toàn xã hội.