Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM SOÁT CHI ĐẦU TƯ CÔNG QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. Cơ sở lý luận về kiểm soát chi đầu tư công qua Kho bạc Nhà nước 1. Những vấn đề cơ bản về đầu tư công 1. Khái niệm Đã có nhiều quan niệm trên thế giới cũng như ở Việt Nam về đầu tư công.
Về cơ bản, đầu tư công là hoạt động đầu tư của Chính phủ vào tài sản có thời hạn sử dụng từ 01 năm trở lên, nhằm nâng cấp hay phục hồi các tài sản, vật chất mà cho phép gia tăng thời gian sử dụng của tài sản. Đầu tư công có thể là hoạt động đầu tư vào lĩnh vực xây dựng cơ bản (các công trình điện, đường, trường, trạm.) và cũng có thể là đầu tư vào các lĩnh vực khác, tài sản vô hình như: hoạt động nghiên cứ khoa học, y tế, giáo dục. Khái niệm đầu tư công còn được hiểu là sử dụng nguồn vốn NSNN để đầu tư vào các chương trình, dự án để phát triển kinh tế - xã hội không nhằm mục đích kinh doanh. Hiện nay, theo Liên hợp quốc, đầu tư công đề cấp đến vấn đề đầu tư, chi tiêu của Chính phủ nhằm phát triển cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục.
Theo thông lệ quốc tế, đầu tư công bao gồm các lĩnh vực như: - Đầu tư tài sản cố định (đang sử dụng) và đầu tư mới; - Đầu tư tài sản chính; - Bổ sung từ ngân sách trung ương cho địa phương và hỗ trợ doanh nghiệp nhà nước; - Chi trả nợ. Đề tài nghiên cứu, tiếp cận đầu tư công theo Luật đầu tư công số 49/2014/QH13. Theo đó, đầu tư công là các hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các chương trình, dự án xây dựng kết cấu hạ tầng KT-XH và đầu tư vào các chương trình, dự án nhằm phục vụ phát triển KT-XH.[9] LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Hoạt động đầu tư công bao gồm một qua trình quản lý gồm nhiều khâu, có sự liên hệ chặt chẽ với nhau từ lập, thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư; Lập, thẩm định, quyết định chương trình, dự án đầu tư công; Lập, thẩm định, phê duyệt, giao, triển khai thực hiện kế hoạch; quản lý sử dụng vốn đầu tư công và theo dõi, kiểm tra, đánh giá, thanh tra, giám sát chương trình, dự án đầu tư công. Dự án đầu tư công chính là sử dụng toàn bộ hoạch một phần vốn đầu tư công.
Điểm khác biệt so với thông lệ quốc tế là: ở Việt Nam, chi đầu tư công không bao gồm chi trả nợ, vì vậy theo quy định tại Luật đầu tư công số 49/2014/QH13, đầu tư công chủ yếu vừa nhằm phục vụ cho công ích, vừa nhằm phục vụ cho sản xuất kinh doanh trên các lĩnh vực sau: - Đầu tư chương trình, dự án kết cấu hạ tầng KH-XH; - Đầu tư phục vụ hỗ trợ hoạt động của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, tổ chức chính trị - xã hội; - Đầu tư và hỗ trợ hoạt động cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích; - Đầu tư của Nhà nước tham gia thực hiện dự án theo hình thức đối tác công tư (PPP). Phân loại dự án đầu tư công Theo điều 6 Luật đầu tư công số 49/2014/QH13, nếu căn cứ vào tính chất dự án đầu tư công được phân thành 2 loại: + Dự án có cấu phần xây dựng là dự án đầu tư: xây dựng mới, cải tạo, nâng cấp, mở rộng dự án đã đầu tư xây dựng, bao gồm cả phần mua tài sản, mua trang thiết bị của dự án; + Dự án không có cấu phần xây dựng là dự án mua tài sản, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua, sửa chữa, nâng cấp trang thiết bị, máy móc và dự án đầu tư (không có cấu phần xây dựng) Căn cứ mức độ quan trọng và quy mô, dự án đầu tư công được phân loại thành dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A, dự án nhóm B và dự án nhóm C theo quy định của Luật đầu tư công. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các nguồn vốn đầu tư công của nhà nước Theo quy định tại Luật đầu tư công số 49/2014/QH-13, vốn đầu tư công của Nhà nước bao gồm: - Vốn Ngân sách Nhà nước các cấp: là ngân sách nhà nước các cấp cho các dự án, công trình (bao gồm nguồn vốn ngân sách trung ương, nguồn vốn ngân sách địa phương; vốn của các tập đoàn kinh tế, Tổng Công ty Nhà nước 90, 91 và các doanh nghiệp Nhà nước khác); - Vốn công trái Quốc gia; vốn Trái phiếu Chính Phủ: Là trái phiếu do Chính phủ, chính quyền địa phương phát hành nhằm mục đích bù đắp thâm hụt ngân sách, tài trợ cho các công trình công ích, hoặc làm công ích hoặc làm công cụ điều tiết tiền tệ; - Vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước: là những dự án đầu tư mà chủ đầu tư có thể vay hưởng lãi suất ưu đãi để đầu tư vào một số ngành, lĩnh vực quan trọng, chương trình kinh tế lớn có hiệu quả kinh tế - xã hội, có khả năng hoàn trả vốn vay - Vốn ODA và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài: đây là nguồn vốn được hình thành từ hoạt động hợp tác phát triển giữa Chính phủ Việt Nam với các nhà tài trợ là Chính phủ nước ngoài, các tổ chức tài trợ song phương và các tổ chức liên quốc gia hoặc liên Chính phủ; [9] 1.
Mục tiêu của đầu tư công Đầu tư công được coi là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, là công cụ điều hành của nhà nước. Những năm qua, đầu tư công luôn chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng đầu tư toàn xã hội của Việt Nam. Nhìn chung, dù đầu tư cho các công trình cơ bản, chương trình mục tiêu, mục tiêu quốc gia hay cho các công tác nghiên cứu khoa học…thì đầu tư công của nhà nước chủ yếu hướng đến các mục tiêu sau: Thứ nhất: Đầu tư để xây dựng mới, mở rộng, nâng cấp, tăng cường năng lực và hiệu quả sử dụng các công trình xây dựng cơ bản, các hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước, các công trình phúc lợi xã hội; đầu tư công cho LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 công tác nghiên cứu khoa học…nhằm phát triển và nâng cao hạ tầng phát triển KT-XH, hiệu quả sản xuất kinh doanh theo hướng CNH-HĐH nhằm thúc đẩy kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân. Thông qua việc đầu tư công cho các chương trình mục tiêu, chương trình mục tiêu quốc gia góp phần thực hiện các mục tiêu mang tính chiến lược của đất nước như ứng phó với biến đổi khí hậu, xóa đói giảm nghèo, phòng chống tệ nạn xã hội, về dân số, giáo dục và đào tạo, nước sạch, môi trường…đưa đất nước phát triển bền vững.
Thứ hai: Đầu tư để hỗ trợ cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích cho các doanh nghiệp nhà nước tham gia đầu tư mà các thành phần kinh tế khác không có năng lực hay không muốn tham gia đầu tư; tạo điều kiện cho các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, tư nhân tham gia vào đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) trong điều kiện nguồn lực nhà nước có hạn. Thứ ba: Việc đầu tư công trên các lĩnh vực một cách đồng bộ nhằm góp phần điều tiết thị trường thông qua việc tác động trực tiếp đến tổng cầu của nền kinh tế. Đầu tư công thực chất là chi ngân sách cho đầu tư phát triển. Vì vậy, chính phủ muốn kích cầu có thể mở rộng đối với đầu tư công hay từng thời kỳ có thể giảm quy mô, phân kỳ đầu tư, đình hoãn hay cắt giảm những dự án chưa cần thiết, không hợp lý, kém hiệu quả…từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư để duy trì tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, phát triển kinh tế bền vững.
Chi đầu tư công qua KBNN 1. Khái niệm chi đầu tư công Chi đầu tư công là những khoản chi tiêu của nhà nước có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một năm nhằm trang trải cho các hoạt động phát triển kinh tế-xã hội bao gồm đầu tư từ ngân sách (phân cho các bộ ngành trung ương và cho các địa phương), đầu tư theo chương trình mục tiêu quốc gia; tín dụng đầu tư (thường được ưu đãi) và đầu tư của các doanh nghiệp nhà nước. [9] LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân loại chi đầu tư công Chi đầu tư công bao gồm: a.
Chi từ ngân sách trung ương cho đầu tư công gồm: + Đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội không có khả năng thu hồi vốn do trung ương quản lý; + Đầu tư và hỗ trợ cho các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, các tổ chức tài chính của Nhà nước; góp vốn cổ phần, liên doanh vào các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực cần thiết có sự tham gia của Nhà nước. Chi từ ngân sách địa phương cho đầu tư công gồm: + Đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội do địa phương quản lý; + Đầu tư và hỗ trợ cho các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, các tổ chức tài chính của Nhà nước theo quy định của pháp luật; [9] 1. Đặc điểm chi đầu tư công - Chi đầu tư công tạo ra “vốn mồi” cho quốc gia: Chi đầu tư công tạo môi trường thuận lợi nhằm thu hút các nguồn đầu tư trong và ngoài nước tham gia phát triển các lĩnh vực kinh tế-xã hội của đất nước. - Chi đầu tư công mang tính chất chi tích lũy: Đầu tư công thực chất là khoản chi cho đầu tư phát triển, nó tại ra cơ sở vật chất kỹ thuật, năng lực sản xuất, tăng tích lũy tài sản của nền kinh tế quốc dân, là nền tảng vật chất đảm bảo cho sự tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội từ đó làm tăng sản phẩm quốc nội.
- Chi đầu tư công gắn với thực hiện mục tiêu, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội của một đất nước trong từng thời kỳ: Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội của nhà nước từng thời kỳ có ý nghĩa quyết định đến mức độ và thứ tự ưu tiên trong đầu tư công. Chi cho lĩnh vực đầu tư công nhằm đảm bảo phục vụ tốt nhất cho việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và hiệu quả của chi đầu tư công. [1] LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.