CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN THU NGÂN SÁCH XÃ 1. Khái quát chung về ngân sách xã và kế toán ngân sách xã 1.1 Khái quát chung về ngân sách xã 1. Khái niệm Ngân sách xã NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng của Nhà nước Ngân sách xã là một cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN, nó đại diện và đảm bảo tài chính cho chính quyền xã có thể chủ động khai thác những thế mạnh có sẵn để phát triển kinh tế, thực hiện các chính sách xã hội, giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn xã. Ngân sách xã trực tiếp gắn với người dân, trực tiếp giải quyết toàn bộ mối quan hệ về lợi ích giữa Nhà nước với dân.
Chính vì vậy, NSX là tiền đề đồng thời là hệ quả trong quá trình quản lý kinh tế - xã hội của Nhà nước. Có thể hiểu một cách khái quát nhất về NSX như sau: NSX là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nước cấp xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của Nhà nước cấp cơ sở trong khuôn khổ đã được phân công, phân cấp quản lý. Đặc điểm của ngân sách xã Là một cấp ngân sách trong hệ thống NSNN nên NSX cũng mang đầy đủ các đặc điểm chung của ngân sách các cấp chính quyền địa phương, đó là: - Được phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi theo quy định của pháp luật. - Được quản lý và điều hành theo dự toán và theo chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan có thẩm quyền quy định.
Sv: Đào Quang Sáng 4 Lớp:CQ50/23.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Bên cạnh các đặc điểm chung, NSX còn có các đặc điểm riêng: - Một là, NSX là một loại quỹ tiền tệ của cơ quan chính quyền Nhà nước cấp cơ sở. Hoạt động của quỹ được thể hiện trên hai phương diện: huy động nguồn thu vào quỹ gọi là thu NSX, phân phối và sử dụng quỹ gọi là chi NSX. - Hai là, các chỉ tiêu thu chi NSX luôn mang tính pháp lý (nghĩa là các chỉ tiêu này được quy định bằng văn bản pháp luật và được pháp luật đảm bảo thực hiện). - Ba là, đằng sau quan hệ thu chi NSX là quan hệ lợi ích phát sinh trong quá trình thu chi NSX giữa hai chủ thể: một bên là lợi ích chung của cộng đồng cấp cơ sở mà đại diện là chính quyền cấp xã, một bên là các chủ thể kinh tế xã hội… - Bốn là, NSX vừa là một cấp ngân sách, lại vừa là một đơn vị dự toán đặc biệt (dưới nó không có đơn vị dự toán trực thuộc).
Đặc điểm này có ảnh hưởng chi phối lớn đến quá trình tổ chức lập, chấp hành và quyết toán NSX. Vai trò của ngân sách xã Ngân sách xã vừa là một cấp trong hệ thống NSNN, vừa là một cấp ngân sách cơ sở, nó có vai trò hết sức quan trọng đối với chính quyền cấp xã. Để thực hiện được chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp xã thì đòi hỏi phải có chính sách đủ mạnh mẽ để điều chỉnh các hoạt động ở xã đi đúng hướng, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước. Cụ thể: Thứ nhất, NSX cung cấp các phương tiện vật chất cho sự tồn tại và hoạt động của bộ máy Nhà nước ở cơ sở.
Thông qua thu NSX đã tập trung nguồn lực để đáp ứng nhu cầu chi tiêu ở cấp xã như chi lương, sinh hoạt phí, chi cho quản lý hành chính, mua sắm các trang thiết bị văn phòng… Thứ hai, NSX là công cụ để điều chỉnh, kích thích mọi hoạt động của xã đi đúng hướng, đúng chính sách, chế độ và tăng cường mục tiêu phát triển Sv: Đào Quang Sáng 5 Lớp:CQ50/23.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính kinh tế - xã hội, công bằng trên địa bàn xã. Bằng việc đề ra hệ thống luật pháp, hệ thống thuế đã kiểm tra, kiểm soát điều chỉnh lại các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ trên địa bàn xã, chống lại các hoạt động kinh tế phi pháp, trốn thuế và các nghĩa vụ đóng góp khác. Thứ ba, NSX góp phần quan trọng trong việc xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn với phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm” hệ thống giao thông liên thôn, liên xã được xây dựng mới và nâng cấp thường xuyên, nhờ đó các cụm dân cư dần dần được hình thành, tác động đến sự phát triển và giao lưu kinh tế. Kinh tế nông thôn từng bước có sự chuyển dịch từ kinh tế thuần nông sang nền kinh tế sản xuất hàng hóa, bộ mặt của làng xã từng bước được đổi mới về vật chất và tinh thần, người dân được hưởng lợi ích xã hội lớn hơn từ giáo dục, y tế.
Thứ tư, NSX góp phần thực hiện tốt công tác văn hóa xã hội ở nông thôn: - Với các khoản chi NSX hoạt động văn hóa, thông tin, thể dục thể thao… được quan tâm góp phần nâng cao đời sống văn hóa của người dân ở thôn xã. Chi NSX để xây dựng và phát triển hệ thống truyền hình, truyền thông ở xã nhằm mở mang văn hóa nhận thức của con người, loại bỏ những hủ tục, xây dựng nông thôn mới. - Thông qua các khoản chi như : chi thăm hỏi, chi tặng quà những gia đình có công với cách mạng, chi trợ cấp cho các gia đình thương binh liệt sỹ, chi cứu tế xã hội… được thực hiện thường xuyên và đầy đủ hơn.2 Khái quát chung về kế toán ngân sách xã 1. Khái niệm kế toán ngân sách xã Kế toán ngân sách và tài chính xã là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, giám sát, phân tích và cung cấp thông tin về toàn bộ hoạt động kinh tế- tài chính của xã, gồm: Hoạt động thu, chi ngân sách và hoạt động tài chính khác của xã.
Sv: Đào Quang Sáng 6 Lớp:CQ50/23.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Kế toán ngân sách và tài chính xã là kế toán kết hợp giữa kế toán tài chính của một cấp ngân sách thấp nhất- NSX, với kế toán nghiệp vụ của một đơn vị dự toán đặc thù- hoạt động của Đảng cộng sản Việt Nam và các tổ chức chính trị- xã hội ở cấp xã; và quản lý nhà nước của UBND, HĐND và các ban ngành, đoàn thể khác ở cấp xã. Phần kế toán tài chính bao gồm phản ánh các đối tượng thu, chi, tài sản, thanh toán,… và chênh lệch không chỉ theo niên độ mà còn có tính liên tục giữa các niên độ. Phần kế toán nghiệp vụ ngoài việc phản ánh các nghiệp vụ thu, chi NSX; còn phản án chi kinh phí theo các tổ chức được phép sử dụng NSNN. Yêu cầu của kế toán ngân sách và tài chính xã Kế toán ngân sách và tài chính xã phải đáp ứng đầy đủ đồng thời các yêu cầu sau: - Đầy đủ: Phản ánh đầy đủ nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh vào chứng từ kế toán, sổ kế toán và báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán NSX.
- Kịp thời: Phản ánh kịp thời, đúng thời gian quy đinh các khoản thu, chi NS và thu, chi hoạt động tài chính khác của xã. - Rõ ràng, dễ hiểu và chính xác: Phản ánh rõ ràng, dễ hiểu, chính xác thông tin, số liệu về tình hình thu chi NS và hoạt động tài chính của xã nhằm cung cấp những thông tin cho UBND và HĐND xã. - Trung thực: Phản ánh trung thực hiện trạng, bản chất sự việc, nội dung và giá trị của nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh ở xã. - Liên tục: Thông tin số liệu kế toán ở xã phải được phản ánh liên tục từ khi phát sinh đến khi kết thúc hoạt động kinh tế tài chính, từ khi thành lập đến khi chấm dứt hoạt động.
Số liệu kế toán phản ánh từ kỳ này phải kế tiếp số liệu kế toán của kỳ trước. - Có hệ thống: Phải phân loại sắp xếp thông tin, số liệu kế toán theo trình tự, có hệ thống và có thể so sánh được. Chỉ tiêu do kế toán thu thập, phản ánh Sv: Đào Quang Sáng 7 Lớp:CQ50/23.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính phải thống nhất với chỉ tiêu trong dự toán NS về nội dung và phương pháp tính toán 1. Nhiệm vụ của kế toán ngân sách và tài chính xã Thu thập, xử lý, kiểm tra, giám sát các khoản thu, chi ngân sách, các quỹ công chuyên dùng, các khoản thu ñóng góp của dân, các hoạt ñộng sự nghiệp, tình hình quản lý và sử dụng tài sản do xã quản lý và các hoạt ñộng tài chính khác của xã; Thực hiện kiểm tra, kiểm soát tình hình chấp hành dự toán thu, chi ngân sách xã, các quy định về tiêu chuẩn, định mức; tình hình quản lý, sử dụng các quỹ công chuyên dùng, các khoản thu đóng góp của dân; tình hình sử dụng kinh phí của các bộ phận trực thuộc và các hoạt động tài chính khác của xã; Phân tích tình hình thực hiện dự toán thu, chi ngân sách, tình hình quản lý và sử dụng tài sản của xã, tình hình sử dụng các quỹ công chuyên dùng; cung cấp thông tin số liệu, tài liệu kế toán tham mưu, đề xuất với UBND, HĐND xã các giải pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế, chính trị, xã hội trên địa bàn xã.
Lập báo cáo tài chính và báo cáo quyết toán ngân sách để trình ra HĐND xã phê duyệt, phục vụ công khai tài chính trước nhân dân theo quy định của pháp luật và gửi Phòng TC-KH huyện để tổng hợp vào NSNN. Nội dung kế toán ngân sách và tài chính xã - Kế toán tiền mặt, tiền gửi: Phản ánh số hiện có và tình hình biến động các khoản tiền mặt tại quỹ của xã, tiền thuộc quỹ NS và tiền gửi khác của xã tại KBNN, ngân hàng; - Kế toán các khoản thu NSX: phản ánh các khoản thu NSX đã qua kho bạc, chưa qua kho bạc và những khoản thoái thu NS hoàn trả cho các đối tượng được hưởng; Sv: Đào Quang Sáng 8 Lớp:CQ50/23.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.