CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay, trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế, nền kinh tế Việt Nam đang đứng nhiều cơ hội nhưng đồng thời là những biến động khó khăn, liên tục. Nhiều thách thức cũ và mới xuất hiện ảnh hưởng tới sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Trong bối cảnh này đòi hỏi doanh nghiệp phải tìm mọi cách để củng cố hoạt động, tối giảm chi phí,tối ưu doanh thu và kết quả kinh doanh của mình. Đối với mọi doanh nghiệp, kết quả kinh doanh là yếu tố quyết định đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Việc cung cấp các thông tin về doanh thu, chi phí, kết quả kinh doanh có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng, điều hành và ra kết quả kinh doanh. Các thông tin trên không chỉ là mối quan tâm của những người làm kế toán mà còn của các nhà quản lý doanh nghiệp, các nhà đầu tư, người lao động, tổ chức tín dụng, cơ quan quản lý nhà nước…Do các yếu tố trên, việc nghiên cứu về kế toán doanh thu, chi phí, kết quả kinh doanh có vai trò rất lớn, cần được nghiên cứu và hoàn thiện trong các doanh nghiệp. Là đơn vị đi đầu trong hoạt động Vận tải hành khách công công bằng xe bus ở Hà Nội, bên cạnh những cơ hội hiện hữu còn đặt ra cho Tổng công ty Vận tải Hà Nội những thách thức, khó khăn không nhỏ như: Nền kinh tế trong nước khó khăn: tốc độ tăng trưởng GPD Việt Nam đang chậm lại thời gian gần đây, đạt 5.03% năm 2012; ước đạt 2013 là 5. Thị trường chứng khoán liên tục xuống dốc, thị trường bất động sản đóng băng kéo theo sự suy yếu của hàng loạt ngành liên quan.
Tại Hà Nội thu ngân sách sụt giảm mạnh, thu 9 tháng đầu năm 2013 chỉ đạt 84% kế hoạch, dự đoán khó khăn còn tăng hơn vào 2014. Do khó khăn về ngân sách, nguồn vốn trợ giá cho hoạt động công cộng trong đó có xe buýt đang có xu hướng giảm. 3 Trong bối cảnh nguồn ngân sách để duy trì và phát triển của doanh nghiệp bị ảnh hưởng thì các chi phí hoạt động thường xuyên lại có xu hướng tăng lên như: Sự biến động của giá xăng dầu trong nước: 9 tháng đầu năm 2013 đã có 07 lần điều chỉnh với xu hướng tăng dần. Mức lương cơ bản cũng được tăng lên theo Nghị định 66/2013/NĐ-CP ảnh hưởng tới các quỹ doanh nghiệp.Về hoạt động quản lý nội bộ, do đặc thù là đơn vị sử dụng nhiều lao động, lao động nhiều thành phần nên công tác quản lý cũng gặp khó khăn.
Tình trạng không xé vé lưu thông cho hành khách vẫn xảy ra gây ảnh hưởng doanh thu, tình trạng sửa chữa lớn phương tiện nhiều, phát sinh ngoài kế hoạch gây gia tăng chi phí.Tất cả các khó khăn trên khiến tình hình tài chính, công tác quản lý của Tổng công ty Vận tải Hà Nội gặp khó khăn. Đứng trước những khó khăn đó, việc ra các quyết định đúng đắn về hoạt động kinh doanh rất cần các thông tin về Doanh thu, chi phí, kết quả kinh doanh. Các thông tin trên cần được phản ánh đúng, đủ, kịp thời và bổ sung ngày càng hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng yêu cầu quản lý ngày càng cao của doanh nghiệp. Xuất phát từ tầm quan trọng và tính cấp thiết của vấn đề trên, tôi đã chọn nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại Tổng công ty Vận tải Hà Nội”.2 Tổng quan các nghiên cứu trước kia Hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh là một đề tài cấp thiết, có tính thực tiễn cao đối với các nhà quản lý, hoạch định chiến lược tại doanh nghiệp, được nhiều thành phần kinh tế quan tâm.
Chính vì lí do đó đã có nhiều tác giả nghiên cứu về đề tài này như: - Luận văn thạc sỹ kinh tế trường ĐH KTQD 2011, của tác giả Nguyễn Phương Thảo nghiên cứu về Kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại Công ty CP Thương mại AIC 4 - Luận văn thạc sỹ kinh tế trường ĐH KTQD 2011, của tác giả Đỗ Thị Phương Thảo nghiên cứu về Kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Tập đoàn Việt Á - Luận văn thạc sỹ kinh tế trường ĐH KTQD 2011, của tác giả Nguyễn Thị Hiền nghiên cứu về Kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại Tổng công ty Sách Việt Nam. Tất cả các luận văn nghiên cứu ở trên đã nghiên cứu hệ thống lý luận về kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh về mặt khái niệm, chế độ kế toán, nguyên tắc xác định.cũng như chỉ ra các ưu điểm và nhược điểm để hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại doanh nghiệp. Tuy nhiên chưa có đề tài nào nghiên cứu tại Tổng công ty Vận tải Hà Nội, với đặc thù là doanh nghiệp nhà nước hoạt động chính trong lĩnh vực vận tải hành khách công cộng. Vì lẽ đó, để góp phần hoàn thiện công tác kế toán, đáp ứng hơn nữa công tác quản lý doanh nghiệp, tôi chọn đề tài “Hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại Tổng công ty Vận tải Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu của mình.3 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài + Hệ thống hóa lý luận về kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh + Phân tích thực trạng kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại Tổng công ty Vận tải Hà Nội.
+ Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại Tổng công ty Vận tải Hà Nội.4 Câu hỏi nghiên cứu Trong giới hạn nghiên cứu về doanh thu,chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Tổng công ty Vận tải Hà nội đã đặt ra những câu hỏi nghiên cứu cần giải đáp sau: 5 - Kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh là như thế nào, các vấn đề của nó là gì? - Thực trạng công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh hiện nay tại Tổng công ty Vận tải Hà Nội như thế nào? - Công tác kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại Tổng công ty Vận tải Hà Nội có những ưu điểm và tồn tại nào? - Với thực trạng hiện nay, làm thế nào để hoàn thiện hơn nữa công tác kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh hiện nay tại Tổng công ty Vận tải Hà Nội? 1.5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu của đề tài là công tác kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại các doanh nghiệp thương mại, dịch vụ. - Phạm vi nghiên cứu của đề tài + Về mặt không gian: Nghiên cứu doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại Tổng công ty Vận tải Hà Nội. + Về mặt thời gian: Khảo sát thực tế Tổng công ty Vận tải Hà Nội trong thời gian 2012-2013 + Về mặt nội dung: Kế toán doanh thu, chi phí dựa trên phương diện kế toán tài chính.6 Phương pháp nghiên cứu Phương pháp thu thập số liệu: - Nguồn dữ liệu thứ cấp: Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu từ các báo cáo thường niên, thông tin nội bộ, các nguồn báo chí về giao thông, trên mạng Internet và các văn bản công bố của Tổng công ty Vận tải Hà Nội. 6 Quyết định của nhà nước về chế độ kế toán: Quyết định 15/2006/QĐ-BTC ngày 20/03/2006 ban hành chế độ kế toán và Thông tư 244/2009/TT-BTC ngày 31/12/2009 sửa đổi , bổ sung chế độ kế toán doanh nghiệp.
Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam. Thông tư 89/2002/TT-BTC ngày 09/10/2002 Về việc hướng dẫn thực hiện 04 chuẩn mực kế toán ban hành theo quyết định 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2001. - Nguồn dữ liệu sơ cấp: Từ ý kiến các cá nhân có liên quan thông qua phỏng vấn trực tiếp. Đối tượng phỏng vấn là các nhân viên liên quan đến hoạt động tạo doanh thu, chi phí như: Nhân viên bán vé, nhân viên phòng kinh doanh, nhân viên phòng tổng hợp.
Các kế toán viên thanh toán, thủ quỹ, lãnh đạo phòng tài chính. Tham khảo ý kiến từ lãnh đạo một số bộ phận phòng ban hỗ trợ kinh doanh, lãnh đạo các đơn vị, quản lý xí nghiệp. Phương pháp xử lý số liệu: Phương pháp tra cứu tài liệu: Tra cứu các quyết định, thông tư, quy định của nhà nước về kế toán doanh thu, chi phí, kết quả kinh doanh. Tra cứu các tài liệu thực tế của doanh nghiệp theo từng mục như: Chứng từ sử dụng, sổ sách sử dụng, các loại báo cáo tài chính… Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn trực tiếp, lấy ý kiến các đối tượng liên quan trong quy trình doanh thu, chi phí, kết quả kinh doanh.
Các nhân viên, phụ trách phòng tài chính kế toán. Phương pháp phân tích: tổng hợp, so sánh, thống kê, kiểm định để phân tích thực tiễn kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại Tổng công ty Vận tải Hà Nội. So sánh giữa các thời điểm, các đơn vị.7 Ý nghĩa của đề tài + Trên phương diện lý luận: Góp phần tổng hợp phân tích những lý luận cơ bản về kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh trong các doanh nghiệp theo quan điểm về kế toán tài chính. + Trên phương diện thực tiễn: Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo hữu ích cho Tổng công ty Vận tải Hà Nội có cái nhìn tổng quan về kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh của mình và các doanh nghiệp cùng ngành nghề để từ đó khắc phục những tồn tại của doanh nghiệp mình.8 Kết cấu của luận văn Kết cấu của luận văn như sau: Chương 1: Giới thiệu chung về đề tài nghiên cứu.
Chương 2: Cơ sở lý luận về kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp. Chương 3: Thực trạng kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại Tổng công ty Vận tải Hà Nội. Chương 4: Thảo luận kết quả nghiên cứu, kiến nghị giải pháp và kết luận 8 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 2.1 Khái quát chung về kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh 2.1 Khái niệm, phân loại 2.