CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TẠI DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Khái quát hoạt động bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại doanh nghiệp thương mại 1. Khái niệm bán hàng - Khái niệm: Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu hàng hóa gắn với phần lớn lợi ích và rủi ro cho khách hàng đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, là quá trình chuyển hóa vốn từ hình thái vốn sản phẩm, hàng hóa sang hình thái vốn tiền tệ hoặc vốn trong thanh toán.
[5] - Đặc điểm của quá trình bán hàng ở các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng có những đặc điểm chính sau đây: + Có sự trao đổi thỏa thuận giữa người mua và người bán, người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. + Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hóa: người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hóa đã mua bán. Trong quá trình tiêu thụ hàng hóa, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hóa và nhận lại của khách hàng một khoản gọi là doanh thu bán hàng. Số doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh của mình.
Khái niệm xác định kết quả kinh doanh Kết quả hoạt động kinh doanh là kết quả cuối cùng của hoạt động kinh doanh và các hoạt động khác của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định, biểu hiện bằng lãi hoặc lỗ. [6] Xác định kết quả kinh doanh là việc so sánh giữa chi phí bỏ ra với doanh thu mà doanh nghiệp đã thu lại được trong kỳ. Nếu thu nhập lớn hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lãi, và ngược lại, nếu thu nhập nhỏ hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lỗ. Việc xác định kết quả kinh doanh thường được tiến hành vào cuối tháng, cuối quý hoặc cuối mỗi năm tùy vào đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp.
5 Kết quả kinh doanh của doanh nghiệp gồm kết quả của hoạt động sản xuất kinh doanh chính, kết quả của hoạt động tài chính và hoạt động khác trong doanh nghiệp, trong đó: - Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh là số chênh lệch giữa doanh thu thuần và giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. - Kết quả hoạt động tài chính là số chênh lệch giữa doanh thu hoạt động tài chính và chi phí hoạt động tài chính. - Kết quả hoạt động khác (hay còn gọi là hoạt động không thường xuyên) là số chênh lệch giữa thu nhập khác và chi phí khác. Các phương thức bán hàng và thanh toán 1.
Các phương thức bán hàng Khi thực hiện bán hàng, các doanh nghiệp thương mại có thể sử dụng các phương thức bán hàng khác nhau là: Bán buôn, bán lẻ, bán hàng đại lý, ký gửi, … - Bán buôn là quá trình bán hàng cho các doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp thương mại để tiếp tục đưa vào quá trình sản xuất hoặc tiếp tục chuyển bán. Đặc trưng của phương thức này là kết thúc nghiệp vụ bán hàng, hàng hóa vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông, chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng và số lượng hàng bán mỗi lần lớn. [5] Thông thường, bán buôn có hai hình thức cơ bản: + Bán hàng qua kho: với hình thức này hàng hóa sẽ được xuất tại kho của người bán. Bên mua có thể cử người đại diện đến lấy hoặc có thể nhờ bên bán vận chuyển cho bên mình.
Chi phí vận chuyển do hai bên thỏa thuận. + Giao hàng vận chuyển thẳng: theo phương thức này, doanh nghiệp sau khi mua hàng hóa sẽ không đưa về nhập kho mà chuyển thẳng cho bên mua. - Bán lẻ là phương thức bán hàng trực tiếp cho đối tượng tiêu dùng. Đặc trưng của phương thức bán lẻ là kết thúc nghiệp vụ bán hàng thì sản phẩm rời khỏi lĩnh vực lưu thông đi vào lĩnh vực tiêu dung, giá trị sử dụng của sản phẩm được thực hiện.
Hàng bán lẻ thường có khối lượng nhỏ và được thnah toán ngay. [5] Có nhiều phương thức bản lẻ nhưng về thanh toán, có hai phương thức thu tiền sau: + Bán lẻ thu tiền tập trung: là hình thức bán hàng mà trong đó tách rời nghiệp vụ thu tiền của người mua và nghiệp vụ giao hàng cho người mua. Mỗi quầy hàng có 6 một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ thu tiền của khách, viết hóa đơn hoặc tích kê cho khách hàng để khách đến nhận hàng do nhân viên bán hàng giao. + Bán lẻ thu tiền trực tiếp: theo hình thức này, nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền của khách và giao hàng cho khách.
Đồng thời, kiểm kê hàng hóa tồn quầy để xác định số lượng hàng hóa đã bán trong ca, trong ngày và lập báo cáo bán hàng. - Ngoài ra còn có các phương thức bán hàng khác như bán hàng qua đại lý, ký gửi, bán hàng trả chậm, trả góp,. Các phương thức thanh toán Sau khi giao hàng cho bên mua và được chấp nhận thanh toán thì bên bán có thể nhận tiền hàng theo nhiều hình thức khác nhau tùy thuộc vào sự thỏa thuận mà hai bên lựa chọn phương thức thanh toán phù hợp. Hiện nay, các doanh nghiệp thường áp dụng các phương thức thanh toán sau: - Phương thức thanh toán ngay: Phương thức thanh toán trả ngay là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau khi quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát hàng hóa bị chuyển giao.
Theo phương thức này, sự vận động của hàng hóa gắn liền với sự vận động của tiền tệ. - Phương thức thanh toán trả chậm: Phương thức thanh toán trả chậm là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau một khoảng thời gian so với thời điểm chuyển quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát về hàng hóa, do đó hình thành khoản công nợ phải thu của khách hàng. Nợ phải thu cần được hạch toán quản lý chi tiết từng đối tượng phải thu và ghi chép theo từng lần thanh toán. Theo phương thức này, sự vận động của hàng hóa và tiền tệ có khoảng cách về không gian và thời gian.
* Hình thức thanh toán - Thanh toán bằng tiền mặt: với hình thức này, khách hàng sẽ thanh toán bằng tiền mặt cho người bán ngay khi nhận được hàng. Hình thức thanh toán này thường được sử dụng trong bán lẻ, số lượng hàng ít, giá trị đơn hàng không lớn. - Thanh toán không dùng tiền mặt: là hình thức được thực hiện thông qua bên trung gian là các ngân hàng. Ngân hàng có nhiệm vụ chuyển tiền từ tài khoản của người mua sang tài khoản của người bán thông qua nhiều hình thức khác nhau như thanh toán chuyển khoản, ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu, thư tín dụng,.
Trong những 7 trường hợp khách hàng mua với số lượng nhiều, giá trị đơn hàng lớn thì hình thức thanh toán không dùng tiền mặt sẽ giúp cho việc thanh toán trở nên dễ dàng hơn. Vai trò và nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh * Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Đối với một doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng, kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh mang một vai trò hết sức quan trọng bởi hoạt động bán hàng tạo ra nguồn thu chủ yếu cho doanh nghiệp, là yếu tố quan trọng quyết định vị trí của doanh nghiệp trên thị trường kinh tế. Việc quản lý tốt khâu bán hàng sẽ giúp doanh nghiệp quản lý được đầu vào, quá trình luân chuyển hàng hóa, từ đó giảm thiểu sự thất thoát hàng hóa, phát hiện sớm những hàng hóa chậm tiêu thụ để đưa ra biện pháp xử lý kịp thời và hiệu quả nhất. Hơn thế nữa, việc quản lý tốt khâu bán hàng góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế, giúp doanh nghiệp tồn tại và ngày càng phát triển.
Thông qua số liệu, thông tin phân tích mà kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cung cấp, doanh nghiệp đánh giá được khả năng mua, dự trữ, tình hình tiêu các mặt hàng để từ đó ra quyết định đầu tư, kinh doanh hoặc hợp tác với các doanh nghiệp khác. Thông tin kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cung cấp là cơ sở để cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước, từ đó đưa ra những chính sách phù hợp nhằm phát triển toàn diện nền kinh tế quốc dân. Đây cũng là cơ sở để các cơ quan chức năng nắm bắt tình hình kinh doanh của doanh nghiệp, kịp thời đưa ra các quyết định kinh tế phù hợp. * Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh - Phản ánh và ghi chép kịp thời, đầy đủ và chính xác tình hình biến động trong kỳ của từng loại hàng hóa theo chỉ tiêu số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị.
- Phản ánh và ghi chép đúng, kịp thời các khoản doanh thu và chi phí của tưng hoạt động trong doanh nghiệp. Kiểm tra, giám sát tình hình thực hiện kế hoạch bán hàng, kế hoạch lợi nhuận, theo dõi và đôn đốc các khoản phải thu khách hàng. - Phản ánh và tính toán chính xác kết quả của từng hoạt động, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước, phân phối kết quả kinh doanh. 8 - Cung cấp thông tin kế toán phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính và báo cáo quản trị, phân tích và đánh giá về kết quả kinh doanh của doanh nghiệp nói chung và của từng mặt hàng, từng bộ phận nói riêng, tính toán và xác định mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố tới kết quả kinh doanh.
Qua đó, đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao kết quả kinh doanh của doanh nghiệp trong kỳ tiếp theo. Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại doanh nghiệp thương mại Nguyên tắc kế toán, kết cấu tài khoản và phương pháp kế toán của các công tác kế toán dưới đây được trình bày theo quy định tại TT 200/2014/TT-BTC của Bộ tài chính.