CHƯƠNG I :Những vấn đề lý luận về hệ thống phân phối hàng hóa I. Bản chất và vai trò của hệ thống phân phối hàng hóa 1.Bản chất của phân phối 1. Định nghĩa về phân phối Phân phối là hoạt động lập kế hoạch , thực hiện và kiểm tra việc lưu kho và vận tải hàng hóa từ người sản xuất tới người tiêu dùng thông qua các doanh nghiệp hoặc cá nhân độc lập và phụ thuộc lẫn nhau. Nói cách khác , đây là một nhóm các tổ chức và cá nhân thực hiện các hoạt động làm cho sản phẩm hoặc dịch vụ sẵn sàng để người tiêu dùng hoặc người sử dụng công nghiệp có thể mua và sử dụng Tập hợp các doanh nghiệp và cá nhân trên tạo thành kênh phân phối.
Kênh phân phối tạo nên dòng chảy hàng hóa từ người sản xuất qua hoặc không qua các trung gian tới người mua cuối cùng Có ba phương thức phân phối là phân phối rộng rãi , phân phối chọn lọc và phân phối duy nhất (đặc quyền) -Phân phối rộng rãi có nghĩa là doanh nghiệp bán sản phẩm qua nhiều trung gian thương mại ở mỗi cấp độ phân phối -Phân phối duy nhất là phương thức ngược lại với phân phối rộng rãi, trên mỗi khu vực thị trường , doanh nghiệp chỉ bán sản phẩm qua một trung gian thương mại duy nhất - Phân phối chọn lọc nằm giữa phân phối duy nhất và phân phối rộng rãi nghĩa là doanh nghiệp bán sản phẩm qua một số trung gian thương mại được chọn lọc theo những tiêu chuẩn nhất định ở mỗi cấp độ phân phối. Sinh viên: Nguyễn Thị Thuỳ 3 Đề án Kinh Tế Thương Mại Khoa : Thương Mại 1.Chức năng của phân phối Vận chuyển , bảo quản và dự trữ hàng hóa làm cho hàng hóa luôn luôn đảm bảo chất lượng và đáp ứng đủ nhu cầu của khách hàng. Hoàn thiện hàng hóa tức là làm cho hàng hóa thỏa mãn những nhu cầu của người mua, nghĩa là thực hiện một phần công việc của nhà sản xuất Chuyển giao hàng hóa từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng Đảm bảo quá trình tái sản xuất diễn ra nhịp nhàng và thông suốt 2.Vai trò của phân phối Xuất phát từ chức năng của phân phối thì đồng thời nó cũng đã thể hiện vai trò của phân phối. Thứ nhất, phân phối đảm bảo cung cấp đúng mặt hàng, đúng số lượng và chất lượng vào đúng nơi, đúng lúc với chi phí tối thiểu Thứ hai,đảm bảo phục vụ khách hàng một cách tối đa với hoạt động lưu kho lớn hơn , vận chuyển nhanh ,nhiều kho bãi với hệ thống phân phối đồng bộ và chuyên nghiệp.
Thứ ba,do khách hàng thường yêu cầu cung ứng hàng hóa kịp thời , có khi yêu cầu đột xuất thì phân phối luôn đảm bảo chất lượng hàng trong vận chuyển, dễ dàng đổi lại hàng theo đúng yêu cầu , sẵn sàng duy trì khối lượng hàng hóa dự trữ cho khách hàng. Như vậy sẽ đem lại niềm tin cho khách hàng. Thứ tư , phân phối sẽ làm điều hòa cung cầu làm cho quá trình tái sản xuẩt được diễn ra liên tục. Phân phối gắn kết giữa khâu sản xuất và khâu trao đổi .Như vậy phân phối có vai trò kết dính giữa bên tạo ra và bên tiêu thụ.
Hệ thống phân phối hàng hóa trong nền kinh tế quốc dân 1.Tổng quan về hệ thống phân phối tại Việt Nam: Hiện nay, lĩnh vực dịch vụ phân phối đang ngày càng có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển chung của nền kinh tế Việt Nam những năm gần đây.Qua các cuộc điều tra cho thấy rằng , từ năm 2000 trở lại đây, dịch vụ phân Sinh viên: Nguyễn Thị Thuỳ 4 Đề án Kinh Tế Thương Mại Khoa : Thương Mại phối đã chiếm tỷ trọng lớn thứ ba trong tổng mức GDP , khoảng 13- 14,5%, chỉ đứng sau ngành công nghiệp chế biến (20%). Dịch vụ phân phối phát triển cũng đã góp phần gia tăng số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này, với khoảng 54.000 doanh nghiệp ngoài quốc doanh ( chiếm 40% tổng số doanh nghiệp thuộc thành phần này ) và không dưới 3000 doanh nghiệp nhà nước tham gia kinh doanh. Không chỉ có vậy , dịch vụ phân phối đã bước đầu đảm nhận được vai trò tiêu thụ sản phẩm , qua đó thúc đẩy các nghành sản xuất phát triển , góp phần tăng trưởng kinh tế liên tục trong nhiều năm qua. Hệ thống phân phối ngày một phát triển đã thúc đẩy sự xuất hiện nhiều mô hình phân phối hiện đại , nhất là ở các thành phố lớn của Vịêt Nam.
Theo thống kê cả nước có 160 siêu thị ,32 trung tâm thương mại .000 cửa hàng bán lẻ và 8751 chợ các loại , trong đó đã và đang hình thành trên 150 chợ đầu mối cấp tỉnh , 4 chợ đầu mối cấp vùng bán buôn hàng nông sản. Hệ thống này đang ngày càng mở rộng về quy mô , nâng cao về chất lượng , đan xen hỗ trợ nhau để đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu tiêu thụ sản phẩm , góp phần thúc đẩy sản xuất , tăng trưởng kinh tế , nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên tiềm ẩn trong những con số hào nhoáng trên, có một điều đáng lo ngại la tỷ trọng trong GDP của dịch vụ phân phối ở Việt Nam đang có xu hướng giảm sút so với trước đây .Nếu như năm 2000 , tỷ trọng này là 14,23% thì đến năm 2004 , đã giảm xuống còn 13,61% và vẫn còn chiều hướng giảm dần. Đây là một xu thế hoàn toàn ngược lại với xu thế chung của thế giới và các nước trong khu vực.
Điều đó cho thấy lĩnh vực hoạt động phân phối của Việt Nam vẫn chưa phát triển tương xứng với vai trò quan trọng của nó đối với nền kinh tế đất nước , đặc biệt là trong bối cảnh nền kinh tế đang hội nhập với trào lưu của thế giới. Sinh viên: Nguyễn Thị Thuỳ 5 Đề án Kinh Tế Thương Mại Khoa : Thương Mại Cơ cấu phát triển vẫn còn lạc hậu ,chưa đủ sức đáp ứng sự gia tăng nhu cầu lưu thông hàng hóa nội địa .Trong dịch vụ bán lẻ , loại hình chủ yếu vẫn là các cửa hàng quy mô nhỏ , hoạt động độc lập .Mô hình siêu thị , trung tâm thương mại mới hình thành ,song tập trung chủ yếu ở các thành phố lớn là Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh ,với số lượng tham gia còn ít. Ở các mô hình hiện đại này , đại bộ phận các siêu thị vẫn là quy mô nhỏ , chưa xuất hiện loại hình siêu thị. Điều này dẫn tới một hệ quả tất yếu là tỷ trọng doanh số bán lẻ qua hệ thống siêu thị chiếm rất thấp, chỉ khoảng 15% tổng doanh số bán lẻ cả nước Trong dịch vụ bán buôn , loại hình doanh nghiệp chuyên làm nhiệm vụ phân phối xuất hiện chưa nhiều , nếu có thì quy mô chưa lớn và chưa làm tốt vai trò định hướng cho các doanh nghiệp sản xuất , dẫn đến tình trạng doanh nghiệp sản xuất thì tự tổ chức lấy hệ thống tiêu thụ , còn doanh nghiệp thương mại lại đầu tư vào sản xuất .Trong khi đó các loại hình kinh doanh hiện đại khác ( sàn giao dịch chứng khoán , trung tâm đấu giá )chưa xuất hiện 2.Gíải pháp phát triển cho hệ thống phân phối hàng hoá của Việt Nam Hệ thống phân phối tại Việt Nam hiện nay chủ yếu là chợ và các điểm bán lẻ rải khắp các địa phương.
Điều này đối chọi với hệ thống kinh doanh bán lẻ hiện đại và chủ yếu là siêu thị như Co.op Mart , MaxiMark và các trung tâm bán …lẻ lớn như Metro , bigC Đến đầu năm 2009 , các doanh nghiệp phân phối nước ngoài được tự do gia nhập thị trường Việt Nam .Thực tế , các nhà đầu tư nước ngoài đang gia tăng tốc độ và quy mô đầu tư vào hệ thống phân phối bán lẻ của Việt Nam. Điều này cho thấy phân phối không còn là mảnh đất đặc quyền của các doanh nghiệp trong nước , buộc các doanh nghiệp phải chủ động tham gia, nếu không sẽ bị ra rìa và lãnh chụi những hậu quả thiệt thòi khách quan. Tốc độ gia tăng trong đầu tư của các tập đoàn bán lẻ và kinh doanh siêu thị tại Việt Nam cho thấy một tiềm năng rất lớn về thị trường bán lẻ và dịch vụ của Sinh viên: Nguyễn Thị Thuỳ 6 Đề án Kinh Tế Thương Mại Khoa : Thương Mại Việt Nam. Tuy nhiên, hiện nay hệ thống dịch vụ phân phối của Việt Nam còn có hiện tượng chồng lấn giữa phân phối và bán lẻ .Do thiếu các nhà phân phối đủ năng lực hiện nay một doanh nghiệp có thể phân phối nhiều sản phẩm cạnh tranh với nhau.
Do những bất cập như trên thì trong đề án :” Chiến lược phát triển thương mại nội địa 2006- 2010 định hướng đến năm 2015 và 2020 “ thì có những nội dung đáng quan tâm như sau: Thứ nhất là tổ chức lại thương mại nội địa, theo hai hướng : xây dựng các nhà phân phối gắn với địa bàn cụ thể và xây dựng các nhà phân phối có tính hệ thống ,dựa trên các mối liên kết trong quá trình lưu thông và giữa lưu thông với sản xuất tiêu dùng. Trong đó có hệ thống phân phối chuyên nghành như xăng dầu , xi măng , sắt thép , phân bón…và hệ thống phân phối đa ngành như các trung tâm bán buôn hoặc chuỗi cửa hàng bán lẻ Thứ hai là hoàn chỉnh môi trường pháp lý và điều tiết vĩ mô về thương mại nội địa , bảo đảm thị trường phát triển nhanh , mạnh và bền vững Sẽ có khoảng 15-20 doanh nghiệp được lựa chọn làm doanh nghiệp trọng điểm , gồm nhiều loại hình kinh doanh như: trung tâm thương mại , siêu thị ,chợ , tổng công ty thương mại , mạng lưới bán lẻ , chợ đầu mối …và nhiều thành phần kinh tế. để phát triển cơ sở mạng kinh doanh , làm nòng cốt , bộ xương cho thương mại nội địa , xây dựng chiến lược trong vòng 5- 10 năm trở thành nhà phân phối lớn , có uy tín có sức cạnh tranh ngang ngửa với các nhà phân phối nước ngoài. Tuy nhiên những trợ cấp của Nhà Nước sẽ không phải mang tính trợ cấp mà chủ yếu là tạo điều kiện pháp lý , cơ sở hạ tầng …cho những doanh nghiệp này.
Đây phải là những doanh nghiệp đang hoạt động hiệu quả , có bài bản chiến lược vươn lên trở thành nhà phân phối lớn .Tiêu biểu trên cả hai phương diện : ngành hàng quan trọng , hoat động trên địa bàn rộng lớn và phải có uy tín .