Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại ngân hàng BIDV - Chi nhánh Quy Nhơn

Luận văn phân tích và hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại ngân hàng thương mại cổ phần đầu tư và phát triển Việt Nam chi nhánh Quy Nhơn.

• Tác giả: Phan Thị Tuyết Nhung
• Người hướng dẫn: PGS. Huỳnh Đức Lộng
• Trường học: Trường Đại Học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại ngân hàng thương mại cổ phần đầu tư và phát triển Việt Nam - chi nhánh Quy Nhơn
• Loại tài liệu: luận văn
• Địa điểm: Quy Nhơn

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn
• 0.7. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Cơ sở lý luận về hệ thống kiểm soát nội bộ
• 1.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống kiểm soát nội bộ
• 1.1.2. Khái niệm kiểm soát nội bộ
• 1.1.3. Các bộ phận cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ
• 1.2. Hệ thống KSNB trong ngân hàng thương mại theo Basel
• 1.2.1. Khái niệm, vai trò và chức năng của ngân hàng thương mại
• 1.2.2. Đặc điểm hoạt động của ngân hàng thương mại ảnh hưởng đến kiểm soát nội bộ
• 1.3. Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống kiểm soát nội bộ trong Ngân hàng thương mại
• 1.4. Khái niệm về hệ thống kiểm soát nội bộ trong ngân hàng thương mại theo BASEL
• 1.5. Mục tiêu của hệ thống kiểm soát nội bộ trong ngân hàng thương mại theo BASEL
• 1.6. Các nguyên tắc đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ theo BASEL
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI BIDV – CHI NHÁNH QUY NHƠN
• 2.1. Tổng quan về BIDV - chi nhánh Quy Nhơn
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của Chi nhánh
• 2.1.2. Sơ đồ tổ chức của BIDV - chi nhánh Quy Nhơn
• 2.1.3. Các mặt hoạt động chủ yếu tại BIDV - chi nhánh Quy Nhơn
• 2.2. Thực trạng KSNB đối với hoạt động tại BIDV - chi nhánh Quy Nhơn
• 2.2.1. Giới thiệu về quá trình khảo sát và thu thập số liệu
• 2.2.2. Thực trạng hệ thống KSNB tại BIDV - chi nhánh Quy Nhơn
• 2.2.3. Đánh giá ưu, nhược điểm trong hệ thống KSNB tại BIDV – Chi nhánh Quy Nhơn
• 2.2.4. Những nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong hệ thống KSNB tại BIDV – chi nhánh Quy Nhơn
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI BIDV - CHI NHÁNH QUY NHƠN
• 3.1. Quan điểm hoàn thiện hệ thống KSNB tại BIDV - chi nhánh Quy Nhơn
• 3.2. Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại BIDV - chi nhánh Quy Nhơn
• 3.2.1. Hoàn thiện về môi trường kiểm soát
• 3.2.2. Hoàn thiện về đánh giá rủi ro
• 3.2.3. Hoàn thiện về hoạt động kiểm soát
• 3.2.4. Hoàn thiện về thông tin và truyền thông
• 3.2.5. Hoàn thiện về giám sát
• 3.3. Một số kiến nghị khác nhằm hoàn thiện Hệ Thống KSNB tại Ngân hàng BIDV chi nhánh Quy Nhơn
• 3.3.1. Kiến nghị đối với ban lãnh đạo BIDV
• 3.3.2. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về hệ thống kiểm soát nội bộ tại BIDV Quy Nhơn

Hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB) đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn và hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Tại BIDV - Chi nhánh Quy Nhơn, KSNB không chỉ giúp bảo vệ tài sản mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ. Việc hoàn thiện hệ thống này là cần thiết để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ thị trường và khách hàng.

1.1. Khái niệm và vai trò của hệ thống kiểm soát nội bộ

Hệ thống KSNB được định nghĩa là tập hợp các quy trình, chính sách nhằm bảo vệ tài sản và đảm bảo tính chính xác trong báo cáo tài chính. Vai trò của nó là rất lớn, giúp ngân hàng hoạt động hiệu quả và tuân thủ các quy định pháp luật.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của BIDV Quy Nhơn

BIDV Quy Nhơn đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ khi thành lập đến nay, ngân hàng đã không ngừng cải tiến và hoàn thiện hệ thống KSNB để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

II. Vấn đề và thách thức trong hệ thống kiểm soát nội bộ tại BIDV Quy Nhơn

Mặc dù hệ thống KSNB tại BIDV Quy Nhơn đã được thiết lập, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần khắc phục. Các thách thức như quản lý rủi ro, tuân thủ quy định và nâng cao hiệu quả hoạt động vẫn đang là những vấn đề lớn.

2.1. Những hạn chế trong hệ thống kiểm soát nội bộ

Hệ thống KSNB hiện tại tại BIDV Quy Nhơn còn tồn tại nhiều hạn chế, như thiếu sót trong quy trình kiểm toán và quản lý rủi ro, dẫn đến việc không phát hiện kịp thời các sai sót.

2.2. Tác động của môi trường kinh doanh đến KSNB

Môi trường kinh doanh ngày càng cạnh tranh và phức tạp đã tạo ra áp lực lớn đối với hệ thống KSNB, yêu cầu ngân hàng phải liên tục cải tiến và đổi mới.

III. Phương pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại BIDV Quy Nhơn

Để hoàn thiện hệ thống KSNB, BIDV Quy Nhơn cần áp dụng các phương pháp hiện đại và hiệu quả. Việc cải tiến quy trình và nâng cao năng lực nhân viên là rất quan trọng.

3.1. Cải tiến quy trình kiểm soát nội bộ

Cần thiết phải rà soát và cải tiến các quy trình kiểm soát nội bộ để đảm bảo tính hiệu quả và khả năng phát hiện sai sót kịp thời.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực nhân viên

Đào tạo nhân viên về các quy trình KSNB và quản lý rủi ro sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu sai sót trong công việc.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại BIDV Quy Nhơn

Nghiên cứu về hệ thống KSNB tại BIDV Quy Nhơn đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng các giải pháp hoàn thiện đã giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro.

4.1. Kết quả đạt được từ việc hoàn thiện KSNB

Sau khi áp dụng các giải pháp, BIDV Quy Nhơn đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong quy trình kiểm soát và quản lý rủi ro.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ việc hoàn thiện KSNB tại BIDV Quy Nhơn có thể áp dụng cho các ngân hàng khác trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động.

V. Kết luận và tương lai của hệ thống kiểm soát nội bộ tại BIDV Quy Nhơn

Hệ thống KSNB tại BIDV Quy Nhơn cần tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ thị trường. Tương lai của hệ thống này sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của ngân hàng.

5.1. Định hướng phát triển hệ thống KSNB

BIDV Quy Nhơn cần xác định rõ định hướng phát triển hệ thống KSNB để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong hoạt động.

5.2. Tầm quan trọng của việc duy trì và cải tiến KSNB

Việc duy trì và cải tiến hệ thống KSNB là rất quan trọng để ngân hàng có thể đứng vững trong môi trường cạnh tranh khốc liệt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam quản lý quy mô tổng tài sản hơn 10 triệu tỷ đồng, việc duy trì một hệ thống kiểm soát nội bộ vững chắc là điều kiện tiên quyết để phòng ngừa rủi ro tín dụng và rủi ro hoạt động. Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam với bề dày hơn 60 năm hoạt động luôn chú trọng nâng cao năng lực quản trị. Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Quy Nhơn, tiền thân là Chi nhánh Tây Sơn được đổi tên chính thức từ ngày 01/12/2017 theo Quyết định số 1815/QĐ-BIDV, chi nhánh đã xác định mục tiêu vươn lên chiếm thị phần lớn thứ hai trên địa bàn tỉnh Bình Định về dư nợ tín dụng và dịch vụ bán lẻ.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng nhanh cùng mạng lưới mở rộng với 2 phòng giao dịch trực thuộc gồm Phòng Giao dịch Cầu Đôi và Phòng Giao dịch Đống Đa đã tạo ra nhiều áp lực đối với công tác kiểm soát. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là nhận diện các rủi ro tiềm ẩn, giải quyết tình trạng chồng chéo trong quy trình và khắc phục những khoảng trống kiểm soát trong các giao dịch ngân hàng thường nhật.

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm việc hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ giai đoạn 2016 - 2018 tại BIDV Chi nhánh Quy Nhơn, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp khả thi. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, hướng tới việc giúp chi nhánh duy trì tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu trên 8%, kéo giảm tỷ lệ sai sót tác nghiệp xuống dưới 0,5% và nâng cao hiệu quả vận hành của toàn bộ 5 khối chức năng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng dựa trên khung lý thuyết kiểm soát nội bộ COSO năm 2013 và các hiệp ước vốn Basel. Khung COSO năm 2013 tích hợp 5 bộ phận cấu thành gồm Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Hoạt động kiểm soát, Thông tin và truyền thông, Hoạt động giám sát cùng 17 nguyên tắc chi phối, mở rộng từ báo cáo COSO năm 1992 và khung quản lý rủi ro doanh nghiệp COSO ERM năm 2004.

Song song với đó, nghiên cứu vận dụng 13 nguyên tắc đánh giá kiểm soát nội bộ của Ủy ban Basel năm 1998 và 3 trụ cột của Hiệp ước Basel II năm 2004, tập trung vào tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 8%, quy trình giám sát của cơ quan quản lý và kỷ luật thị trường. Các khái niệm chính được làm rõ bao gồm: Hệ thống kiểm soát nội bộ trong ngân hàng thương mại, Rủi ro hoạt động ngân hàng (bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro vận hành) và Tính hữu hiệu của cơ chế phân công phân nhiệm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo tài chính, báo cáo quản trị nội bộ, quy chế hoạt động của BIDV Chi nhánh Quy Nhơn trong giai đoạn 2016 - 2018. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra khảo sát bằng bảng câu hỏi với thang đo Likert 5 mức độ.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 85 cán bộ nhân viên được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện, bao gồm các thành viên Ban Giám đốc, cán bộ quản lý và nhân viên thuộc 5 khối chức năng: Khối Quản trị khách hàng, Khối Quản lý rủi ro, Khối Tác nghiệp, Khối Quản lý nội bộ và Khối Trực thuộc. Số phiếu thu về hợp lệ đạt 80 phiếu, tương ứng tỷ lệ phản hồi 94,1%, đảm bảo tính đại diện cho quy mô hơn 100 nhân sự của chi nhánh.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp so sánh đối sánh là nhằm lượng hóa mức độ nhận thức, đánh giá khách quan mức độ hoàn thiện của từng thành tố kiểm soát theo chuẩn mực quốc tế. Quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành liên tục từ đầu năm 2018 đến cuối năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về môi trường kiểm soát, kết quả khảo sát cho thấy có 82,5% nhân sự đánh giá cao chuẩn mực đạo đức và văn hóa doanh nghiệp. Dù vậy, sự phân định quyền hạn tại một số mắt xích giữa Phòng Quản lý rủi ro và Khối Quản lý khách hàng vẫn còn chồng chéo, khiến thời gian xử lý hồ sơ tín dụng phức tạp bị kéo dài thêm khoảng 15% so với quy định chuẩn.

Thứ hai, công tác nhận diện và đánh giá rủi ro còn mang tính bị động. Khoảng 68,8% ý kiến phản hồi cho rằng chi nhánh tập trung chủ yếu vào rủi ro tín dụng, trong khi các kịch bản ứng phó rủi ro vận hành trong khâu giao dịch tiền mặt và tiền gửi tiết kiệm chưa được cập nhật thường xuyên, dẫn đến tỷ lệ phát sinh lỗi thao tác kỹ thuật chiếm khoảng 12% tổng số sự cố tác nghiệp.

Thứ ba, hoạt động kiểm soát đối với các nghiệp vụ gửi và rút tiền gửi tiết kiệm theo các sơ đồ quy trình đạt tỷ lệ tuân thủ 88,2%. Tuy nhiên, khâu kiểm soát chéo và kiểm tra hiện vật kho quỹ định kỳ tại các phòng giao dịch trực thuộc đôi khi còn mang tính hình thức.

Thứ tư, hệ thống thông tin và truyền thông nội bộ chưa thực sự đồng bộ. Có tới 37,5% nhân viên cho biết việc phản hồi các vướng mắc từ cấp cơ sở lên Ban Giám đốc mất hơn 24 giờ để được giải quyết, làm giảm tính kịp thời trong xử lý rủi ro.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế xuất phát từ áp lực tăng trưởng quy mô kinh doanh bán lẻ sau sự kiện đổi tên chi nhánh vào cuối năm 2017, trong khi hệ thống công nghệ thông tin lưu trữ và phần mềm quản lý nội bộ cần thêm thời gian để nâng cấp đồng bộ.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu của các học giả chuyên ngành kế toán ngân hàng tại Việt Nam trong giai đoạn 2017 - 2018, khi chỉ ra rằng việc mở rộng mạng lưới giao dịch luôn tạo ra thách thức lớn cho tính độc lập của hoạt động giám sát.

Toàn bộ dữ liệu thực trạng được hệ thống hóa qua 11 bảng thống kê chi tiết từ Bảng 2.1 đến Bảng 2.11 và 5 sơ đồ quy trình tác nghiệp. Các dữ liệu này được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột thể hiện mức độ đánh giá 5 thành tố COSO và biểu đồ tròn phân tích cơ cấu các nguyên nhân gây ra rủi ro vận hành tại chi nhánh.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện môi trường kiểm soát: Ban Giám đốc cần rà soát lại toàn bộ cơ cấu tổ chức của 5 khối chuyên môn, phân định rõ quyền hạn xét duyệt tín dụng và tác nghiệp kho quỹ, ban hành cẩm nang văn hóa kiểm soát nội bộ trước quý 2 năm 2019, phấn đấu 100% cán bộ nhân viên ký cam kết tuân thủ đạo đức nghề nghiệp nhằm giảm 20% sai sót do yếu tố chủ quan.

Thứ hai, nâng cao chất lượng đánh giá rủi ro: Phòng Quản lý rủi ro cần thiết lập hệ thống chỉ số cảnh báo sớm rủi ro vận hành và rủi ro thanh khoản theo chuẩn mực Basel II, thực hiện đánh giá định kỳ danh mục tín dụng mỗi quý một lần, duy trì tỷ lệ nợ xấu của chi nhánh ở mức dưới 1,2% trong giai đoạn 2019 - 2020.

Thứ ba, chuẩn hóa và siết chặt hoạt động kiểm soát: Tối ưu hóa 100% quy trình gửi, rút tiền tiết kiệm bằng tiền mặt và chuyển khoản theo các sơ đồ nghiệp vụ chuẩn. Bắt buộc thực hiện kiểm soát kép đối với mọi giao dịch có giá trị từ 100 triệu đồng trở lên, giao quyền kiểm tra đột xuất tại chỗ cho Trưởng phòng Quản trị tín dụng và Phòng Quản lý dịch vụ kho quỹ.

Thứ tư, hiện đại hóa thông tin, truyền thông và giám sát: Ứng dụng công nghệ mạng lưu trữ SAN hiện đại, rút ngắn thời gian truyền tải báo cáo sai lệch xuống dưới 12 giờ. Phòng Quản lý nội bộ cùng Ban Kiểm soát cần tăng tần suất kiểm tra đột xuất tối thiểu 4 lần mỗi năm tại Phòng Giao dịch Cầu Đôi và Phòng Giao dịch Đống Đa nhằm khắc phục triệt để các tồn tại phát sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là Ban Lãnh đạo, Trưởng các phòng ban và cán bộ quản lý rủi ro tại hệ thống ngân hàng thương mại: Tài liệu cung cấp giải pháp thực tế để tái cấu trúc ma trận phân quyền và thiết lập môi trường kiểm soát chuẩn mực cho các chi nhánh cấp 1.

Nhóm thứ hai là Giao dịch viên, Kiểm soát viên và Cán bộ tín dụng ngân hàng: Luận văn là cẩm nang hữu ích giúp nhận diện các lỗ hổng rủi ro trong quy trình hạch toán, luân chuyển chứng từ tiền mặt và bảo quản hồ sơ tài sản bảo đảm.

Nhóm thứ ba là Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính - Ngân hàng: Công trình là tài liệu tham khảo học thuật giá trị về phương pháp luận nghiên cứu kết hợp mô hình COSO 2013 và 13 nguyên tắc Basel vào phân tích tình huống thực tế.

Nhóm thứ tư là Các cơ quan thanh tra, giám sát ngành ngân hàng: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về những điểm nghẽn trong công tác tự kiểm tra, giám sát tại các tổ chức tín dụng địa phương nhằm phục vụ công tác ban hành chính sách quản lý.

Câu hỏi thường gặp

Khung lý thuyết COSO năm 2013 được vận dụng cụ thể như thế nào trong nghiên cứu? Luận văn đã áp dụng toàn diện 5 thành tố cấu thành của COSO năm 2013 kết hợp cùng 17 nguyên tắc chỉ đạo để xây dựng thang đo khảo sát 80 cán bộ nhân viên, giúp đánh giá định lượng tính hiệu quả của môi trường kiểm soát và hoạt động giám sát tại chi nhánh.

Tại sao nghiên cứu lại kết hợp đồng thời chuẩn mực Basel II cùng với khung COSO? COSO cung cấp khung quản trị tổng quát cho mọi loại hình tổ chức, trong khi Basel II mang tính đặc thù chuyên sâu cho lĩnh vực ngân hàng với yêu cầu duy trì hệ số an toàn vốn 8% và quản trị 3 nhóm rủi ro trọng yếu, giúp giải pháp đạt tính khả thi cao nhất.

Hạn chế lớn nhất trong hệ thống kiểm soát nội bộ tại BIDV Chi nhánh Quy Nhơn là gì? Hạn chế trọng tâm nằm ở khâu nhận diện rủi ro vận hành công nghệ và tính liên tục của kênh truyền thông ngược từ nhân viên giao dịch lên cấp quản lý, với khoảng 37,5% phản hồi cho thấy thông tin chưa được xử lý tức thời trong 24 giờ.

Cỡ mẫu 85 người khảo sát có bảo đảm tính đại diện khoa học hay không? Cỡ mẫu 85 nhân sự được phân bổ đều khắp Ban Giám đốc và 5 khối chức năng với 80 phiếu hợp lệ đạt tỷ lệ 94,1%, phản ánh chính xác cấu trúc nhân sự hơn 100 người của chi nhánh theo phương pháp chọn mẫu phân tầng khoa học.

Các đề xuất trong luận văn có khả năng áp dụng cho các chi nhánh ngân hàng thương mại khác không? Các giải pháp về chuẩn hóa quy trình kiểm soát kép, ma trận phân quyền và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm rủi ro theo chuẩn Basel II hoàn toàn có thể nhân rộng tại mạng lưới chi nhánh ngân hàng thương mại trên cả nước.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kiểm soát nội bộ ngân hàng thương mại dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa khung COSO năm 2013 và các nguyên tắc cốt lõi của Basel II.
• Đánh giá chân thực và định lượng hóa thực trạng kiểm soát nội bộ tại BIDV Chi nhánh Quy Nhơn giai đoạn 2016 - 2018 thông qua khảo sát thực tế 80 mẫu hợp lệ.
• Làm rõ 4 nhóm nguyên nhân gốc rễ dẫn đến các tồn tại trong quy trình tác nghiệp tín dụng, huy động vốn và kiểm soát kho quỹ tại mạng lưới chi nhánh.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với mục tiêu duy trì tỷ lệ an toàn vốn trên 8% và nợ xấu dưới 1,2% cho giai đoạn 2019 - 2020.
• Đóng góp một mô hình phân tích thực chứng có giá trị tham khảo cao cho công tác quản trị rủi ro tại các tổ chức tín dụng.

Để nâng cao sức đề kháng trước các biến động tài chính phức tạp, các ngân hàng thương mại cần chủ động rà soát và kiện toàn hệ thống kiểm soát nội bộ ngay trong năm tài chính tới nhằm bảo đảm tăng trưởng an toàn và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Cơ sở lý luận về hệ thống kiểm soát nội bộ 1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống kiểm soát nội bộ Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống kiểm soát nội bộ trải qua bốn giai đoạn bao gồm: Giai đoạn sơ khai, giai đoạn hình thành, giai đoạn phát triển và giai đoạn hiện nay. - Giai đoạn sơ khai: Năm 1929, kiểm soát nội bộ chính thức được đề cập trong Federal Reserve Bulletin(Cục dự trữ Liên Bang Hoa Kỳ) sau cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1929. Từ đó, khái niệm kiểm soát nội bộ và vai trò của kiểm soát nội bộ trong công ty chính thức được công nhận như là một cơ sở để phục vụ cho việc lấy mẫu thử nghiệm của kiểm toán viên. Kiểm soát nội bộ lúc bấy giờ được hiểu rất đơn giản là một công cụ để bảo vệ tiền và các tài sản khác đồng thời thúc đẩy nâng cao hiệu quả hoạt động.

Luật chứng khoán năm 1933 và Sở giao dịch Chứng khoán năm 1934 cũng đã bắt buộc phải kiểm tra báo cáo tài chính của các công ty theo các nguyên tắc kiểm toán. Trước khi báo cáo COSO (1992) xuất hiện, KSNB được xem như một phương tiện phục vụ cho kiểm toán viên trong kiểm toán báo cáo tài chính. Công bố của cục dự trữ liên ban Hoa Kỳ (1929), KSNB là công cụ bảo vệ tiền và các tài sản khác đồng thời thúc đẩy nâng cao hiệu quả hoạt động. Viện kế toán công chứng Mỹ (AICPA) năm 1936: KSNB là các biện pháp, cách thức được chấp nhận và được thực hiện trong một tổ chức để bảo vệ tiền và các tài sản khác, cũng như sự kiểm tra chính xác trong ghi chép sổ sách.

- Giai đoạn hình thành: Năm 1949 AICPA cho rằng: KSNB là cơ cấu tổ chức và các biện pháp, cách thức liên quan được chấp nhận trong một tổ chức nhằm thực hiện bảo 17 vệ tài sản, kiểm tra độ chính xác và đáng tinh cậy của số liệu kế toán, thúc đẩy hoạt động có hiệu quả, tuân thủ các chính sách của nhà quản lý. Năm 1958 SAP (29) đề cập đến thủ tục kiểm toán. Kiểm soát kế toán bao gồm kế hoạch tổ chức, phương pháp, thủ tục liên quan trực tiếp đến việc bảo vệ tài sản và độ tin cậy của số liệu kế toán. Kiểm soát quản lý thì đề cập những gì liên quan đến tính hữu hiệu trong hoạt động và tuân thủ chính sách nhà quản trị.

Năm 1973 đưa ra 4 mục tiêu kiểm soát kế toán (SAS 1) gồm: Các nghiệp vụ thực hiện phù hợp với sự ủy quyền và xét duyệt của ban giám đốc. Các nghiệp vụ được ghi nhận để lập báo cáo tài chính (BCTC) phù hợp với chuẩn mực kế toán hay các quy định có liên quan và thực hiện trách nhiệm báo cáo. Tiếp cận tài sản chỉ được thực hiện khi có sự cho phép của ban giám đốc. Có biện pháp xử lý thích hợp đối với chênh lệch của báo cáo tài sản được so sánh với tài sản hiện hữu trong thực tế.

- Giai đoạn phát triển: Sau khi xét duyệt lại SAP 54 năm 1973, thì vào năm 1977 Luật chống tham nhũng và chống hối lộ nước ngoài ( Foreign Corrupt Practies Act) viết tắt là FCPA thành lập. Năm 1979, Ủy Ban Chứng Khoán Hoa Kỳ (SEC) bắt buộc các công ty phải báo cáo về hệ thống kiểm soát nội bộ với công tác kế toán. Năm 1985 Ủy Ban COSO được thành lập. COSO năm 1985 với tài trợ của Ủy ban Quốc gia về báo cáo tài chính gian lận, sáng kiến khu vực tư nhân độc lập nghiên cứu các yếu tố nguyên nhân có thể dẫn đến báo cáo tài chính gian lận.

Khuyến nghị phát triển cho các công ty nhà nước và kiểm toán viên độc lập, SEC và các nhà quản lý khác, và cho các tổ chức giáo dục. 18 COSO được tổ chức bởi 5 hiệp hội nghề nghiệp lớn có trụ sở tại Hoa Kỳ: Hiệp hội Kế toán Mỹ (AAA), Viện Kế toán Công chứng Mỹ (AICPA), Giám đốc điều hành tài chính quốc tế (FEI), Viện Kiểm toán nội bộ (IIA ), và Hiệp hội Kế toán quốc gia (nay là Hiệp hội kế toán quản trị Hoa Kỳ [IMA]). Hoàn toàn độc lập với nhau của các tổ chức tài trợ, Ủy ban bao gồm đại diện của các ngành công nghiệp, kế toán công cộng, các công ty đầu tư và thị trường chứng khoán New York. Đặc điểm nổi bật của báo cáo COSO là tầm nhìn rộng và mang tính quản trị, KSNB không chỉ dành cho BCTC mà còn mở rộng cho các lĩnh vực hoạt động và tuân thủ.

Chính vì thế COSO đã thay thế kiểm soát nội bộ về kế toán bằng từ Kiểm Soát Nội Bộ, và AICPA không sử dụng từ kiểm soát kế toán và kiểm soát quản lý. Năm 1988 ba yếu tố được đưa vào trong SAS 55 " Xem xét kiểm soát nội bộ trong kiểm toán báo cáo tài chính" là môi trường kiểm soát, hệ thống kế toán và thủ tục kiểm toán. - Giai đoạn hiện nay: Báo cáo COSO ra đời nhằm đưa ra một định nghĩa được chấp nhận rộng rãi về KSNB và cũng hỗ trợ cho các nhà quản trị kiểm soát công ty một cách tốt hơn. Báo cáo COSO 1992 đã tạo lập được một cơ sở lý thuyết rất cơ bản và được xem là nền tảng về KSNB.

 Phát triển về phía quản trị Năm 2001, COSO tiếp tục triển khai nghiên cứu hệ thống đánh giá rủi ro doanh nghiệp (ERM) trên cơ sở của Báo cáo COSO 1992. Bản dự thảo đã hình thành và được công bố vào tháng 07/2003. Trong bản dự thảo, ERM được định nghĩa gồm 8 bộ phận: Môi trường nội bộ, thiết lập mục tiêu, nhận diện sự kiện, đánh giá rủi ro, đối phó rủi ro, các hoạt động kiểm soát, thông tin truyền thông và giám sát. Đến 2004, ERM đã được chính thức ban hành, 19 theo đó ERM không nhằm thay thế cho báo cáo COSO 1992 mà chỉ bổ sung thêm cho báo cáo này.

 Phát triển theo hướng công nghệ thông tin ISACA đầu tiên phát hành COBIT vào năm 1996, mục đích của COBIT là “nghiên cứu, phát triển, quảng bá và xúc tiến các mục tiêu của kiểm soát CNTT dành cho các nhà quản lý doanh nghiệp và những người kiểm tra áp dụng vào trong các hoạt động công việc” ban đầu là một tập hợp các mục tiêu kiểm soát để giúp cơ động cộng đồng kiểm toán tài chính tốt hơn trong môi trường liên quan đến CNTT. COBIT ban đầu là "Mục tiêu kiểm soát thông tin và công nghệ liên quan", mặc dù trước khi đưa ra khung công tác, người ta đã nói về "Cobit" là "Mục tiêu kiểm soát đối với CNTT" hoặc "Mục tiêu kiểm soát đối với công nghệ thông tin và công nghệ liên quan" Khung này xác định một tập hợp các quy trình chung để quản lý CNTT, với mỗi quy trình được xác định cùng với các đầu vào và đầu ra của quá trình, các quá trình hoạt động chính, mục tiêu quá trình, các giải pháp thực hiện và mô hình trưởng thành cơ bản. COBIT cũng cung cấp một tập các thực tiễn tốt nhất được đề nghị cho quá trình quản trị và kiểm soát hệ thống thông tin và công nghệ với bản chất của việc liên kết CNTT với kinh doanh.  Phát triển chuyên sâu vào những ngành nghề cụ thể.

Báo cáo Basel (1998) của ủy ban basel về giám sát ngân hàng đã đưa ra một số yếu tố về hệ thống kiểm soát nội bộ: + Giám sát điều hành và văn hóa kiểm soát + Nhận biết và đánh giá rủi ro + Hoạt động kiểm soát và sự phân công, phân nhiệm + Thông tin và truyền thông + Giám sát và sửa chữa những sai sót 20  Phát triển cho doanh nghiệp nhỏ. Năm 2006, xuất bản nội dung COSO kiểm soát báo cáo tài chính, hướng dẫn cho các công ty công cộng nhỏ hơn, tiếp theo hướng dẫn về hệ thống giám sát nội bộ điều khiển, xuất bản năm 2009. Có hiệu lực ngày 15 /12/ 2014, nhỏ hơn hướng dẫn công ty đại chúng năm 2006 cũng được thay thế và không còn nữa.  Phát triển theo hướng quốc gia Có một số quốc gia trên thế giới có khuynh hướng xây dựng một khuôn khổ lý thuyết riêng về KSNB.

Ví dụ như là báo cáo CoCo 1995 (Canada) và báo cáo Turngull 1999 (Anh). Các báo cáo này có những quan điểm riêng nhưng về tổng thể không có sự khác biệt lớn so với báo cáo COSO 1992.  Phát triển theo hướng kiểm toán nội bộ. Hiệp hội kiểm toán viên nội bộ (IIA) định nghĩa các mục tiêu của KSNB bao gồm: độ tin cậy và tính trung thực của thông tin, tuân thủ các chính sách, kế hoạch thủ tục, luật pháp và quy định, bảo vệ tài sản, sử dụng hiệu quả các nguồn lực, hoàn thành các mục đích và mục tiêu cho các hoạt động hoặc chương trình.

 Năm 2013 ban hành bảng cập nhật báo cáo COSO 1992. Báo cáo COSO 2013 được ban hành thay cho báo COSO 1992, trong đó cập nhật các nội dung theo các mục tiêu, mở rộng đối tượng hoạt động và báo cáo, liên kết các nguyên tắc để kiểm soát nội bộ được hiệu quả.2 Khái niệm kiểm soát nội bộ 1. Theo COSO 1992 Theo báo cáo COSO (1992) định nghĩa: "Kiểm soát nội bộ là một quy trình chịu ảnh hưởng bởi Hội đồng quản trị và các nhân sự trong đơn vị, được thiết lập để cung cấp một sự đảm bảo hợp lý nhằm thực hiện các mục tiêu, 21 báo cáo tài chính đáng tin cậy, đảm bảo hoạt động hữu hiệu và hiệu quả, đảm bảo luật lệ và quy định phải được tuân thủ ". Hệ thống KSNB không chỉ là thủ tục hay một chính sách tại một thời điểm nhất định, mà nó được vận hành liên tục trong mọi cấp bậc trong doanh nghiệp.

KSNB được lập ra bởi con người, chính con người đã đặt ra những mục tiêu kiểm soát và thiết lập những cơ chế kiểm soát đó. KSNB được thiết lập chỉ mang tính chất hợp lý, chứ không đảm bảo tuyệt đối là các mục tiêu sẽ được thực hiện. KSNB được thiết kế và vận hành bởi con người: Vì KSNB không chỉ là những chính sách, thủ tục, biểu mẫu đơn điệu, độc lập…mà phải bao gồm cả yếu tố con người, Ban Giám Đốc, nhân viên của đơn vị. Báo cáo COSO năm 1992 đưa ra 5 yếu tố cấu thành hệ thống KSNB gồm: + Môi trường kiểm soát + Đánh giá rủi ro + Các hoạt động kiểm soát + Thông tin và truyền thông + Giám sát 1.