CHƯƠNG 1: C¡ Sâ LÝ LUÀN VÀ ĐÁNH GIÁ HIàU QUÀ CÔNG VIàC TRONG DOANH NGHIàP 1. Khái niám, māc tiêu và tÅm quan trãng của đánh giá hiáu quÁ thāc hián công viác trong tá chÿc 1. Khái niám của đánh giá hiáu quÁ thāc hián công viác Trong Giáo trình QuÁn trị nhân lực của Ths. Nguy n Vân Điềm và PGS.
TS Nguy n Ngọc Quân (NXBLĐ-XH, 2006) đã nêu, Công việc là tất cÁ những nhiệm vụ đ°ợc thực hiện bái c ng một ng°ßi lao động hoặc là tất cÁ những nhiệm vụ giống nhau đ°ợc thực hiện bái một số ng°ßi lao động. Sách <QuÁn trị nhân sự trong các doanh nghiệp= của Nguy n Hữu Thân (2008), NXB Lao động – Xã hội, đã phân tích mục đích, sự cần thiết của đánh giá thực hiện công việc đó là: cÁi thiện hiệu quÁ công tác và phÁn hồi thông tin, lập các kế ho¿ch về nhân lực của công ty, phát triển tài nguyên nhân sự, các chế độ về l°¡ng bổng đãi ngộ. qua đó, khuyến khích, t¿o động lực cho ng°ßi lao động, tăng c°ßng mối quan hệ giữa ng°ßi lao động và ng°ßi quÁn lý cấp trên. Trong nghiên cứu tác giÁ cũng đã chi tiết hóa ph°¡ng pháp thang đo đồ họa để đánh giá thực hiện công việc của ng°ßi lao động.
Sách của Nguy n Th¡ Sinh (2010), <Kỹ năng quÁn lý doanh nghiệp=, NXB Phụ nữ đề cập đến những kỹ năng cần thiết trong đánh giá thực hiện công việc và hiệu quÁ công việc của ng°ßi lao động, tác giÁ cũng đề xuất giÁi pháp hoàn thiện công tác đánh giá thực hiện công việc nh° đánh giá thực hiện công việc của ng°ßi lao động theo ph°¡ng pháp KPI (Key Performance Indicator). Đây là các nguồn t° liệu tham khÁo chính thống mang l¿i cái nhìn toàn diện về đánh giá thực hiện công việc. Các tổ chức hay doanh nghiệp có thể tham khÁo các nội dung, quy trình và rất nhiều ph°¡ng pháp đánh giá thực hiện công việc để từ đó lựa chọn và chắt lọc các nội dung, ph°¡ng pháp ph hợp với tình hình riêng của tổ chức, doanh nghiệp mình. Đánh giá nhân viên hay còn gọi là đánh giá hiệu quÁ làm việc của nhân viên là quy trình đã đ°ợc chuẩn hóa để thu thập thông tin từ các cấp bậc quÁn lý về hành động và ứng xử trong chuyên môn nghiệp vụ của toàn bộ nhân sự.
Đánh giá thực hiện công việc là một trong những nội dung quan trọng của ho¿t động quÁn lý nguốn nhân lực. Nó là c¡ sá cho các ho¿t động quÁn lý nguốn nhân lực khác nh° tuyển mộ, tuyển chọn, đào t¿o và phát triển, th lao… Công tác quÁn lý nguồn nhân lực thành công hay không là do phần lớn tổ chức biết đánh giá đúng hiệu quÁ làm việc của nhân viên. Có rất nhiều cách gọi khác nhau về ho¿t động đánh giá 11 thực hiện công việc nh° đánh giá thành tích, đánh giá nhân viên. Tuy nhiên, khái niệm đánh giá thực hiện công việc th°ßng đ°ợc hiểu nh° sau: <Đánh giá thực hiện công việc là sự đánh giá có hệ thống chính thức tình hình thực hiện công việc của ng°ßi lao động trong quan hệ so sánh với các tiêu chuẩn đã đ°ợc xây dựng và thÁo luận sự đánh giá đó với ng°ßi lao động=.
Nhận thấy khái niệm đánh giá thực hiện công việc có hai thuộc tính c¡ bÁn đó là: Tính hệ thống và tính chính thức. Tính hệ thống thể hiện đánh giá theo những khoÁng thßi gian đ°ợc quy định theo chu kỳ và thực hiện liên tục không gián đo¿n. Quá trình đánh giá thực hiện theo tiến trình có tổ chức, bộ máy đánh giá, sử dụng ph°¡ng pháp đánh giá khoa học có lựa chọn sao cho ph hợp với mục đích đánh giá. Đánh giá có hệ thống là sự đánh giá một cách toàn diện liên quan đến những khía c¿nh công việc của nhân viên, bao gồm kết quÁ công việc, ph°¡ng pháp làm việc, những phẩm chất và kỹ năng thực hiện công việc.
Nh° vậy, đánh giá hiệu quÁ công việc không chỉ đ¡n giÁn là việc đánh giá kết quÁ công việc với những th°ớc đo về mức độ hoàn thành khối l°ợng công việc, chất l°ợng công việc so với mục tiêu đề ra mà còn đề cập đến những vấn đề khác nh° thái độ, tác phong làm việc, kỹ năng, phẩm chất, hành vi cá nhân của ng°ßi lao động trong quá trình thực hiện công việc (cách giÁi quyết vấn đề, khÁ năng sáng t¿o…). Vì vậy, đánh giá có vai trò rất quan trọng đối với các nhà quÁn lý. Đánh giá giúp họ có cái nhìn tổng quan, sâu rộng h¡n về ng°ßi lao động, giúp cÁi thiện mối quan hệ giữa tổ chức và ng°ßi lao động cũng nh° tình hình sử dụng lao động trong doanh nghiệp. Tính chính thức thể hiện ho¿t động đánh giá thực hiện công việc là công khai, cụ thệ hóa bằng văn bÁn và đ°ợc sự chấp nhận ủng hộ của tập thể ng°ßi lao động.
Đánh giá chính thức đ°ợc hiểu là sự ban hành công khai các văn bÁn, quy định liên quan đến ho¿t động đánh giá. Tính chính thức đ°ợc biểu hiện á chỗ các văn bÁn chỉ r đ°ợc mục tiêu đánh giá là gì, tiêu thức cụ thể ra sao, chu kỳ đánh giá, ph°¡ng pháp đánh giá, ng°ßi đánh giá, cách chấm điểm… kèm theo đó là các hình thức khen th°áng, kỷ luật với các kết quÁ thu đ°ợc. Bên c¿nh đó, sự đánh giá cần phÁi minh b¿ch và có sự trao đổi, thÁo luận giữa nhà quÁn lý và ng°ßi lao động để các kết quÁ đ°ợc khách quan và rõ ràng. Đối t°ợng đánh giá của quá trình đánh giá thực hiện công việc không phÁi là năng lực, phẩm chất đ¿o đức, trình độ giáo dục và đào t¿o, kỹ năng của ng°ßi lao động mà đó chính là sự thực hiện công việc của ng°ßi lao động.
Kết quÁ thông tin thu thập trong quá trình đánh giá đ°ợc so sánh với các tiêu chuẩn c¡ bÁn đã đ°ợc xây dựng từ tr°ớc. C¡ sá của các tiêu chuẩn này là bÁn tiêu 12 chuẩn thực hiện công việc của ho¿t động phân tích công việc. Kết quÁ đánh giá thực hiện công việc sẽ đ°ợc thÁo luận bái ng°ßi lao động và ng°ßi đánh giá cung cấp thông tin cho ng°ßi lao động biết về mức độ thực hiện công việc của mình nhằm mục đích thu thập thông tin phÁn hồi giúp cho ch°¡ng trình đánh giá đÁm bÁo sự công bằng, chính xác. Đồng thßi giúp ng°ßi lao động nắm bắt đ°ợc cách thức thực hiện công việc của mình một cách tốt h¡n.
Đánh giá thực hiện công việc th°ßng đ°ợc hiểu là sự đo l°ßng một cách hệ thống, chính thức và công khai kết quÁ thực hiện công việc so với các tiêu chuẩn đã đề ra. Đánh giá thực hiện công việc là sự đo l°ßng bái các kết quÁ thực hiện công việc có thể đ°ợc l°ợng hóa bằng điểm số, liệt kê các sự kiện hoặc so sánh sự thực hiện công việc của các cá nhân. Đánh giá thực hiện công việc đ°ợc đo l°ßng một cách hệ thống vì nó đ°ợc xây dựng theo trình tự, nó bao gồm các yếu tố c¡ bÁn, có mối liên hệ mật thiết với nhau, đó là: Các tiêu chuẩn thực hiện công việc, đo l°ßng sự thực hiện công việc theo các tiêu thức trong tiêu chuẩn và thông tin phÁn hồi giữa ng°ßi lao động với bộ phận quÁn lý. Đánh giá thực hiện công việc đ°ợc đo l°ßng một cách chính thức và công khai vì nó đ°ợc phổ biến rộng rãi trong tổ chức, và đ°ợc áp dụng cho tất cÁ mọi ng°ßi theo quy định.
Māc tiêu của đánh giá hiáu quÁ công viác Mục tiêu th°ßng đ°ợc chia làm hai nhóm là mục tiêu tổng quát và mục tiêu cụ thể: Mục tiêu tổng quát của việc đánh giá hiệu quÁ công việc là: Giúp tổ chức đánh giá hiệu quÁ làm việc của nhân viên, cung cấp thông tin phÁn hồi cho họ nhằm cÁi thiện hiệu quÁ làm việc của từng nhân viên nói riêng và của toàn tổ chức nói chung. Mục tiêu cụ thể của việc đánh giá hiệu quÁ công việc là: Xác định tiềm năng của nhân viên và ra các quyết định thăng chức, thuyên chuyển, chấm dứt hợp đồng lao động hợp lý. Nhà quÁn lý sẽ nắm bắt đ°ợc nănglực tiềm tàng của nhân viên qua quá trình làm việc và hiệu quÁ công việc của họ, từ đó sắp xếp họ vào những vị trí hợp lý và hiệu quÁ h¡n tránh lãng phí nguồn lực của tổ chức. Còn những ng°ßi thể hiện nhiều yếu kém không cÁi thiện đ°ợc sẽ đ°ợc thuyên chuyển làm công việc đ¡n giÁn h¡n hay sa thÁi để khỏi làm Ánh h°áng tới ho¿t động chung.
Là căn cứ để ra quyết định tuyển chọn đúng đắn.Thông qua quá trình đánh giá hiệu quÁ công việc của nhân viên nhà quÁn lý sẽ biết đ°ợc ng°ßi làm việc hiệu quÁ đã 13 đ°ợc đào t¿o ra sao và dựavào các tiêu chí thực hiện công việc tốt đó để làm căn cứ tuyển thêm ng°ßi nếu cần. Là c¡ sá để có quyết định đào t¿o và phát triển nguồn nhân lực hợp lý. Quá trình đánh giá hiệu quÁ công việc sẽ cho nhà quÁn lý biết đ°ợc nhân viên nào còn yếu hay cần thiết phÁi bổ sung kiến thức về một số lĩnh vực mới để đ°a ra những ph°¡ng pháp đào t¿o hợp lý, nâng cao chất l°ợng nguồn nhân lực cho tổ chức. Là yếu tố để căn cứ trÁ l°¡ng, th°áng cho nhân viên.
Có tác động trực tiếp tới động lực làm việc của mọi ng°ßi nếu việc đánh giáđó đÁm bÁo công bằng và tin cậy cho mọi ng°ßi lao động. TÅm quan trãng của đánh giá hiáu quÁ công viác Việc đánh giá hiệu quÁ công việc có vai trò rất quan trọng đối với cÁ tổ chức nói chung, với nhà quÁn lý và ng°ßi lao động nói riêng. Đái vßi tá chÿc (doanh nghiáp): Đánh giá hiệu quÁ công việc của ng°ßi lao động sẽ giúp cho tổ chức có thể đ°a ra đ°ợc những mục tiêu, kế ho¿ch phát triển đúng đắn. Các thông tin đánh giá thực hiện công việc cũng giúp cho tổ chức đánh giá đ°ợc hiệu quÁ của công tác quÁn lý nguồn nhân lực.
Ngoài ra, mức độ hợp lý và đúng đắn của việc sử dụng các hệ thống đánh giá và thông tin phÁn hồi các kết quÁ đánh giá với ng°ßi lao động có Ánh h°áng rất lớn đến đ¿o đức, thái độ của ng°ßi lao động nên nó quyết định đến bầu không khí tâm lý trong tổ chức. H¡n nữa, nếu đánh giá hiệu quÁ công việc đ°ợc thực hiện hiệu quÁ sẽ t¿o động lực cho ng°ßi lao động hăng hái làm việc, hoàn thành nhiệm vụ, tăng năng suất lao động và giúp cho kết quÁ kinh doanh của tổ chức tăng nhanh. Đái vßi nhà quÁn lý: Đánh giá hiệu quÁ công việc đóng vai trò rất quan trọng trong công tác quÁn lý của họ.