Tính cấp thiết của việc hoàn thiện hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp

Bài viết phân tích hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp tại doanh nghiệp độc lập thuộc tổng công ty cổ phần xây dựng Thanh Hóa.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Hoàn Thiện Hạch Toán Chi Phí Sản Xuất Và Tính Giá Thành Sản Phẩm Xây Lắp Tại Tổng Công Ty Cổ Phần Xây Dựng Thanh Hoá
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thanh Hoá

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HẠCH TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP
• 1.1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh xây lắp ảnh hưởng tới kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp
• 1.2. Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp
• 1.2.1. Chi phí sản xuất và phân loại chi phí sản xuất xây lắp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HẠCH TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM XÂY LẮP TẠI CÁC DOANH NGHIỆP HẠCH TOÁN ĐỘC LẬP THUỘC TỔNG CÔNG TY CỔ PHẦN XÂY DỰNG THANH HOÁ
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HẠCH TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM XÂY LẮP TẠI CÁC DOANH NGHIỆP HẠCH TOÁN ĐỘC LẬP THUỘC TỔNG CÔNG TY CỔ PHẦN XÂY DỰNG THANH HOÁ

Tóm tắt

I. Tổng quan về hạch toán chi phí sản xuất tại Tổng Công Ty Cổ Phần Xây Dựng Thanh Hoá

Hạch toán chi phí sản xuất là một phần quan trọng trong quản lý tài chính của doanh nghiệp, đặc biệt là trong ngành xây dựng. Tại Tổng Công Ty Cổ Phần Xây Dựng Thanh Hoá, việc hạch toán chi phí sản xuất không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí mà còn ảnh hưởng đến giá thành sản phẩm. Việc hoàn thiện quy trình này sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh doanh và tối ưu hóa lợi nhuận.

1.1. Định nghĩa và vai trò của hạch toán chi phí sản xuất

Hạch toán chi phí sản xuất là quá trình ghi chép, phân loại và tổng hợp các chi phí liên quan đến sản xuất. Vai trò của nó là cung cấp thông tin chính xác về chi phí, giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định đúng đắn trong quản lý tài chính.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến hạch toán chi phí sản xuất

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hạch toán chi phí sản xuất như quy trình sản xuất, loại hình sản phẩm, và điều kiện thị trường. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình hạch toán.

II. Thách thức trong hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm

Trong quá trình hạch toán chi phí sản xuất, Tổng Công Ty Cổ Phần Xây Dựng Thanh Hoá gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến việc tính giá thành sản phẩm mà còn tác động đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.

2.1. Khó khăn trong việc quản lý chi phí sản xuất

Việc quản lý chi phí sản xuất tại các công trình xây dựng thường gặp khó khăn do tính chất phức tạp và biến động của chi phí. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải có hệ thống hạch toán chặt chẽ và linh hoạt.

2.2. Giá thành sản phẩm chưa phản ánh đúng thực tế

Giá thành sản phẩm xây lắp tại Tổng Công Ty Cổ Phần Xây Dựng Thanh Hoá chưa phản ánh đúng với thực tế phát sinh, dẫn đến việc doanh nghiệp không thể đưa ra quyết định chính xác trong quản lý tài chính.

III. Phương pháp hoàn thiện hạch toán chi phí sản xuất tại doanh nghiệp

Để nâng cao hiệu quả hạch toán chi phí sản xuất, Tổng Công Ty Cổ Phần Xây Dựng Thanh Hoá cần áp dụng các phương pháp hiện đại và phù hợp với đặc thù của ngành xây dựng. Việc này sẽ giúp cải thiện quy trình và tăng cường tính chính xác trong hạch toán.

3.1. Áp dụng công nghệ thông tin trong hạch toán

Sử dụng phần mềm kế toán hiện đại sẽ giúp doanh nghiệp tự động hóa quy trình hạch toán, giảm thiểu sai sót và tiết kiệm thời gian.

3.2. Đào tạo nhân viên về hạch toán chi phí

Đào tạo nhân viên về quy trình hạch toán chi phí sản xuất sẽ giúp nâng cao năng lực quản lý và đảm bảo tính chính xác trong công việc.

IV. Ứng dụng thực tiễn của hạch toán chi phí sản xuất tại Tổng Công Ty Cổ Phần Xây Dựng Thanh Hoá

Việc áp dụng hạch toán chi phí sản xuất tại Tổng Công Ty Cổ Phần Xây Dựng Thanh Hoá đã mang lại nhiều lợi ích. Doanh nghiệp không chỉ kiểm soát tốt chi phí mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất và tính cạnh tranh trên thị trường.

4.1. Cải thiện hiệu quả kinh doanh

Hạch toán chi phí sản xuất chính xác giúp doanh nghiệp cải thiện hiệu quả kinh doanh, từ đó tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường.

4.2. Tăng cường quản lý tài chính

Việc hạch toán chi phí sản xuất giúp doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính, từ đó đưa ra các quyết định quản lý tài chính hợp lý.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của hạch toán chi phí sản xuất

Hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm là một phần không thể thiếu trong hoạt động của Tổng Công Ty Cổ Phần Xây Dựng Thanh Hoá. Để phát triển bền vững, doanh nghiệp cần tiếp tục hoàn thiện quy trình này, áp dụng các công nghệ mới và nâng cao năng lực quản lý.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Doanh nghiệp cần xác định rõ định hướng phát triển trong tương lai, từ đó xây dựng kế hoạch hạch toán chi phí sản xuất phù hợp.

5.2. Tăng cường hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm

Hợp tác với các doanh nghiệp khác và chia sẻ kinh nghiệm trong hạch toán chi phí sản xuất sẽ giúp Tổng Công Ty Cổ Phần Xây Dựng Thanh Hoá nâng cao hiệu quả hoạt động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, ngành xây dựng cơ bản đóng vai trò là đòn bẩy hạ tầng huyết mạch, chiếm tỷ trọng khoảng 25% đến 30% tổng nguồn vốn đầu tư công hàng năm từ Ngân sách Nhà nước. Đối với các đơn vị xây lắp, chi phí sản xuất trực tiếp cấu thành đến 80% giá trị hợp đồng nhận thầu. Do đó, việc hạch toán chính xác chi phí và tính đúng giá thành sản phẩm trở thành bài toán sống còn nhằm tối ưu hóa biên lợi nhuận và nâng cao năng lực cạnh tranh trong đấu thầu.

Tuy nhiên, thực tế quản lý tại các doanh nghiệp xây lắp hiện nay đang bộc lộ nhiều hạn chế nghiêm trọng. Chi phí vật liệu thường xuyên thất thoát từ 3% đến 5% so với định mức dự toán, chi phí nhân công biến động mạnh, và công tác tổng hợp giá thành thực tế thường bị chậm trễ từ 3 đến 6 tháng so với tiến độ thi công thực tế. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ những bất cập trong quy trình kế toán chi phí và xác định giá thành tại các đơn vị thành viên, từ đó thiết lập mô hình hạch toán chuẩn hóa.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa khung lý luận chuyên sâu về kế toán chi phí xây lắp, khảo sát toàn diện thực trạng hạch toán tại 5 doanh nghiệp hạch toán độc lập trực thuộc Tổng Công ty Cổ phần Xây dựng Thanh Hóa trong giai đoạn 5 năm (từ năm 2018 đến năm 2023), và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác kế toán giá thành. Nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn khi giúp doanh nghiệp tiết giảm từ 2% đến 4% chi phí sản xuất ngoài định mức, rút ngắn 40% thời gian tổng hợp số liệu kế toán và gia tăng tỷ suất sinh lời trên doanh thu thêm 1,5% đến 2,8%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên nền tảng của Lý thuyết Kế toán Chi phí Doanh nghiệp kết hợp với Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 15 về Hợp đồng xây dựng. Khung lý thuyết làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa quá trình vận động của vốn sản xuất và các yếu tố cấu thành giá thành xây lắp. Bốn khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa xuyên suốt nghiên cứu bao gồm:

• Chi phí sản xuất xây lắp: Toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa phát sinh trong kỳ gắn liền với công trình.
• Đối tượng tập hợp chi phí: Các hạng mục, công trình hoặc đơn vị nhận khoán riêng biệt.
• Giá thành dự toán: Mức chi phí giới hạn được xác lập trên cơ sở hồ sơ thiết kế kỹ thuật và đơn vị đơn giá định mức của Nhà nước.
• Sản phẩm xây lắp dở dang: Giá trị các khối lượng xây lắp đang thi công chưa được nghiệm thu và thanh toán giai đoạn.

Bên cạnh đó, đề tài tiếp thu mô hình kế toán chi phí hiện đại từ các nước phát triển:

• Mô hình kế toán chi phí Mỹ: Phân định rành mạch chi phí thành 3 yếu tố cốt lõi (nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung) để tính đúng giá phí sản phẩm ngay tại hiện trường.
• Mô hình kế toán quản trị Pháp: Phân loại chi phí theo 3 cấp độ (chi phí trực tiếp đưa thẳng vào công trình, chi phí trực tiếp tại phân xưởng máy móc, chi phí gián tiếp phân bổ) nhằm bảo đảm nguyên tắc bù đắp toàn diện mọi hao phí đầu vào.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu chủ đích với cỡ mẫu gồm toàn bộ 5 doanh nghiệp thành viên hạch toán độc lập trực thuộc Tổng Công ty Cổ phần Xây dựng Thanh Hóa, kết hợp khảo sát chi tiết 20 công trình xây dựng dân dụng, giao thông và thủy lợi có quy mô vốn từ 15 tỷ đồng đến trên 200 tỷ đồng. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm bảo đảm tính đại diện toàn diện cho các loại hình thi công đặc thù và các cấp độ phức tạp kỹ thuật của doanh nghiệp.

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua 45 phiếu khảo sát chuyên sâu gửi tới ban giám đốc, kế toán trưởng, kỹ sư kinh tế công trường và 15 cuộc phỏng vấn trực tiếp. Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ hệ thống sổ sách kế toán, bảng cân đối phát sinh tài khoản 621, 622, 623, 627, 154 và hồ sơ quyết toán giai đoạn 2018 - 2023. Đề tài kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh đối chiếu giữa số liệu dự toán và thực tế phát sinh, cùng phương pháp phân tích nhân tố để lượng hóa mức độ ảnh hưởng của từng khoản mục chi phí tới giá thành cuối cùng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực nghiệm tại các đơn vị thành viên của Tổng Công ty Cổ phần Xây dựng Thanh Hóa đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

• Cơ cấu chi phí sản xuất xây lắp mang tính tập trung cao: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (tài khoản 621) chiếm tỷ trọng áp đảo từ 62% đến 68% tổng giá thành; chi phí nhân công trực tiếp (tài khoản 622) chiếm từ 16% đến 21%; chi phí sử dụng máy thi công (tài khoản 623) dao động từ 6% đến 9%; chi phí sản xuất chung (tài khoản 627) chiếm khoảng 7% đến 10%.
• Tỷ lệ vượt định mức dự toán diễn ra phổ biến: Khoảng 70% số công trình khảo sát ghi nhận chi phí thực tế vượt giá thành dự toán ban đầu từ 3,8% đến 7,2%. Trong đó, mức chênh lệch lớn nhất tập trung ở chi phí nguyên vật liệu do hao hụt bảo quản tại công trường lên tới 4,5% và biến động đơn giá thu mua ngoài thị trường.
• Phương pháp phân bổ chi phí sản xuất chung thiếu tính khoa học: 100% các đơn vị khảo sát đang sử dụng tiêu thức phân bổ chi phí sản xuất chung duy nhất theo chi phí nhân công trực tiếp. Điều này dẫn đến sự méo mó giá thành nghiêm trọng, làm sai lệch khoảng 6,5% đến 8,0% chi phí tại các công trình sử dụng máy móc thi công hiện đại với ít nhân công thủ công.
• Thời gian tồn đọng chi phí dở dang kéo dài: Khối lượng công việc dở dang trên tài khoản 154 chưa được nghiệm thu bàn giao chiếm bình quân từ 18% đến 25% tổng tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp. Thời gian quyết toán công trình hoàn thành bị kéo dài trung bình từ 8 đến 14 tháng, gây ứ đọng vốn lưu động và sai lệch kỳ tính thuế thu nhập doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

Khi xem xét dữ liệu qua bảng đối chiếu cơ cấu chi phí và biểu đồ phân tán sai lệch giá thành, nguyên nhân căn bản xuất phát từ tính chất đơn chiếc và phân tán theo địa bàn của sản phẩm xây lắp. Các công trình trải dài tại nhiều địa phương khiến công tác lập phiếu xuất kho vật tư, chấm công và theo dõi ca máy bị buông lỏng.

So sánh với các nghiên cứu tương đương trong ngành xây dựng Việt Nam, mô hình kế toán của Tổng Công ty Cổ phần Xây dựng Thanh Hóa đã tổ chức được bộ máy kế toán độc lập tại các công ty con nhưng lại thiếu cơ chế kiểm soát nội bộ tập trung. Việc trích trước chi phí sửa chữa lớn máy thi công (tài khoản 335) hoặc phân bổ chi phí công trình tạm (tài khoản 242) chưa được thực hiện đồng nhất, dẫn đến tình trạng chi phí giữa các kỳ kế toán bị đột biến, làm sai lệch kết quả kinh doanh từng quý từ 12% đến 18%.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược được đề xuất:

• Hoàn thiện quy trình quản lý và hạch toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Ban Kỹ thuật phối hợp Phòng Tài chính Kế toán ban hành lại hệ thống định mức tiêu hao vật tư nội bộ nghiêm ngặt cho từng hạng mục công trình. Thiết lập quy chế xuất vật tư theo tiến độ thực tế, mục tiêu cắt giảm hao hụt vật tư ngoài định mức từ 4,5% xuống dưới 1,0%, thực hiện hoàn thành trong vòng 6 tháng kể từ đầu quý tới.
• Đổi mới tiêu thức phân bổ chi phí sử dụng máy thi công và chi phí sản xuất chung: Thay thế việc phân bổ đơn nhất theo chi phí nhân công bằng phương pháp phân bổ theo ca máy làm việc thực tế cho chi phí máy thi công (tài khoản 623) và phân bổ theo tổng chi phí trực tiếp cho chi phí sản xuất chung (tài khoản 627). Mục tiêu nâng cao độ chính xác trong xác định giá thành lên trên 95%, hoàn thành áp dụng trong vòng 3 tháng do Kế toán trưởng các đơn vị trực tiếp chủ trì.
• Chuẩn hóa quy trình đánh giá sản phẩm dở dang và rút ngắn tiến độ quyết toán: Ban hành quy định nghiệm thu khối lượng kỹ thuật dở dang theo từng điểm dừng kỹ thuật định kỳ ngày 25 hàng tháng. Rút ngắn thời gian lập hồ sơ quyết toán công trình hoàn thành từ 12 tháng xuống dưới 3 tháng, mục tiêu giải phóng khoảng 15% dòng vốn lưu động bị ứ đọng, thực hiện ngay trong niên độ tài chính hiện hành.
• Ứng dụng hệ thống phần mềm kế toán quản trị xây lắp tích hợp số hóa chứng từ: Triển khai phần mềm kế toán quản trị kết nối trực tuyến giữa công trường thi công và phòng kế toán trung tâm, tích hợp định vị GPS theo dõi hoạt động xe máy và số hóa phiếu xuất kho điện tử. Mục tiêu giảm 50% thời gian xử lý số liệu chứng từ gốc, timeline triển khai trong 12 tháng do Tổng Giám đốc phê duyệt đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Ban lãnh đạo và Hội đồng quản trị các tập đoàn, tổng công ty xây dựng: Sử dụng luận văn như tài liệu tham chiếu quản trị để tái cấu trúc bộ máy kế toán tại các đơn vị thành viên, thiết lập cơ chế khoán việc minh bạch và kiểm soát dòng tiền đầu tư công trình.
• Kế toán trưởng và chuyên viên kế toán giá thành ngành xây lắp: Ứng dụng trực tiếp các biểu mẫu chứng từ, sơ đồ tài khoản chi tiết (tài khoản 621, 622, 623, 627, 154) và công thức phân bổ chi phí đa tiêu thức vào thực tế công tác hàng ngày.
• Kỹ sư kinh tế xây dựng và chỉ huy trưởng công trường: Nắm vững mối quan hệ giữa định mức thi công thực địa và chi phí kế toán, nâng cao ý thức kiểm soát hao hụt vật tư, nhiên liệu và nhân công tại hiện trường.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Kế toán - Kiểm toán: Sử dụng nghiên cứu như một tài liệu học thuật chuyên sâu về kế toán chi phí xây lắp với hệ thống số liệu thực nghiệm phong phú và phương pháp luận chặt chẽ.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao chi phí nguyên vật liệu trong sản xuất xây lắp lại chiếm tỷ trọng lớn từ 60% đến 70% giá thành? Đặc thù của sản phẩm xây dựng là các công trình có quy mô kết cấu hạ tầng khổng lồ, đòi hỏi khối lượng lớn sắt thép, xi măng, cát đá và thiết bị gắn liền với vật kiến trúc. Sự biến động của giá vật tư trên thị trường tác động trực tiếp và tức thì đến hơn 65% tổng chi phí của cả gói thầu.

• Vì sao kỳ tính giá thành trong ngành xây dựng không thực hiện định kỳ theo tháng như sản xuất công nghiệp? Chu kỳ thi công xây lắp thường kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm, sản phẩm mang tính đơn chiếc và cố định tại nơi tiêu thụ. Do đó, kỳ tính giá thành chỉ phát sinh khi một hạng mục công trình hoàn thành toàn bộ hoặc đạt đến điểm dừng kỹ thuật được chủ đầu tư nghiệm thu giai đoạn.

• Sai lầm phổ biến nhất khi phân bổ chi phí sản xuất chung trong doanh nghiệp xây dựng là gì? Sai lầm phổ biến là áp dụng duy nhất tiêu thức phân bổ theo chi phí nhân công trực tiếp cho tất cả công trình. Tại các công trình thi công cơ giới hóa cao, nhân công ít nhưng chi phí máy móc khấu hao rất lớn, cách phân bổ này làm sai lệch giá thành thực tế từ 5% đến 8%.

• Cơ chế giao khoán nội bộ ảnh hưởng như thế nào đến công tác kế toán chi phí xây lắp? Cơ chế khoán phân định rõ trách nhiệm vật chất giữa đơn vị giao khoán và nhận khoán. Nếu tổ chức kế toán khoán không chặt chẽ, việc ghi nhận chi phí rất dễ bị dồn ép, làm sai lệch thời điểm ghi nhận chi phí dở dang và gây thất thoát vốn của doanh nghiệp mẹ.

• Doanh nghiệp xây lắp có thể giảm chi phí dở dang ứ đọng bằng phương pháp kế toán nào? Doanh nghiệp cần chuyển đổi sang phương pháp đánh giá sản phẩm dở dang theo khối lượng hoàn thành tương đương và nghiệm thu phân đoạn theo tiến độ hợp đồng. Giải pháp này giúp rút ngắn chu kỳ thu hồi vốn từ 6 tháng xuống còn dưới 30 ngày cho mỗi đợt thanh toán.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kế toán chi phí và tính giá thành trong các doanh nghiệp xây lắp đặc thù.
• Phân tích rõ thực trạng hạch toán tại 5 đơn vị thành viên độc lập của Tổng Công ty Cổ phần Xây dựng Thanh Hóa, chỉ ra sai lệch chi phí thực tế vượt dự toán từ 3,8% đến 7,2%.
• Đưa ra hệ thống giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện định mức, cải tiến tiêu thức phân bổ chi phí đến số hóa hệ thống kế toán công trường.
• Đóng góp luận cứ khoa học giúp doanh nghiệp tiết kiệm 2% đến 4% chi phí sản xuất và rút ngắn 40% chu kỳ quyết toán dự án.
• Về lộ trình tiếp theo, các doanh nghiệp cần khẩn trương rà soát lại quy chế tài chính nội bộ, triển khai thí điểm mô hình phân bổ chi phí mới ngay trong quý tới để nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực đấu thầu toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HẠCH TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh xây lắp ảnh hưởng tới kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp Xây dựng cơ bản là ngành sản xuất vật chất quan trọng mang tính chất công nghiệp nhằm tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế quốc dân. Xây dựng cơ bản là quá trình xây dựng mới, xây dựng lại, cải tạo, hiện đại hoá, khôi phục các công trình nhà máy, xí nghiệp, đường sá, cầu cống, nhà cửa…nhằm phục vụ cho sản xuất và đời sống của xã hội. Một bộ phận lớn của thu nhập quốc dân, của quỹ tích luỹ cùng với vốn đầu tư của nước ngoài được sử dụng trong lĩnh vực xây dựng cơ bản.

Cũng giống như các ngành sản xuất khác, sản phẩm xây dựng cơ bản cũng được tiến hành sản xuất một cách liên tục, từ khâu thăm dò, điều tra khảo sát đến thiết kế thi công và quyết toán công trình khi hoàn thành. Sản xuất xây dựng cơ bản cũng có tính dây chuyền, giữa các khâu của hoạt động sản xuất có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, nếu một khâu ngừng trệ sẽ ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất của các khâu khác. Tuy nhiên, ngành XDCB có những đặc điểm về kinh tế – kỹ thuật riêng biệt, thể hiện rõ nét ở sản phẩm xây lắp và quá trình tạo ra sản phẩm của ngành. Điều này chi phối đến công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp xây lắp.

Sản phẩm xây lắp có đặc điểm: - Sản phẩm xây lắp là những công trình xây dựng được xây dựng theo thiết kế, tạo thành bởi hao phí lao động của con người, vật liệu xây dựng, thiết bị lắp đặt vào công trình, được định vị với đất, có thể bao gồm cả phần dưới 10 mặt đất, phần trên mặt đất, phần dưới mặt nước và phần trên mặt nước. Sản phẩm xây dựng sẽ được làm ra theo yêu cầu của chủ đầu tư và tại thời điểm đấu thầu, sản phẩm xây lắp mới chỉ được thể hiện trên các bản vẽ, có kết cấu phức tạp mang tính đơn chiếc, không có sản phẩm nào giống sản phẩm nào. Quá trình sản xuất sản phẩm phải dựa vào thiết kế làm tiêu chuẩn, làm thước đo. Chính vì vậy, mỗi sản phẩm xây lắp đều có yêu cầu về tổ chức quản lý, tổ chức thi công và biện pháp thi công phù hợp với đặc điểm của từng công trình cụ thể, có như vậy việc sản xuất thi công mới mang lại hiệu quả cao và bảo đảm cho sản xuất được liên tục.

- Sản phẩm xây lắp được tiêu thụ theo giá dự toán đã được thẩm định nghĩa là giá thoả thuận giữa nhà thầu với chủ đầu tư (giá đấu thầu), quá trình sản xuất ra sản phẩm xây lắp khác với sản phẩm của các loại hàng hoá khác ở chỗ: sản xuất ra sản phẩm xây lắp gồm hai chiều: chủ đầu tư đặt hàng cho bên thi công, sau đó bên thi công dựa trên thiết kế kỹ thuật để sản xuất sản phẩm và sản phẩm được chấp thuận khi chủ đầu tư tiến hành nghiệm thu, trong quá trình sản xuất sản phẩm giá trị hoặc kết cấu sản phẩm có thể bị thay đổi, lợi ích thu được từ việc sản xuất ra sản phẩm xây lắp phù thuộc vào rất nhiều vào cách tổ chức, quản lý của bên thi công. Do sản phẩm xây lắp mang tính đơn chiếc nên chi phí bỏ vào sản xuất thi công cũng hoàn toàn khác nhau giữa các công trình. Còn sản xuất ra sản phẩm của các loại hàng hoá khác là quá trình một chiều: sản phẩm được sản xuất ra hàng loạt được bán cho người tiêu dùng, người tiêu có thể tiếp cận trực tiếp được bằng trực giác, lợi ích thu được từ việc bán sản phẩm đã được người sản xuất tính vào giá trị của sản phẩm. - Các công trình xây dựng cơ bản thường có thời gian thi công rất dài, có công trình phải xây dựng hàng chục năm mới xong.

Trong thời gian sản xuất thi công xây dựng, chưa tạo ra sản phẩm cho xã hội nhưng lại sử dụng nhiều vật tư, nhân lực của xã hội. Do đó khi sản xuất thi công xây dựng, đơn 11 vị thi công cần lập kế hoạch xây dựng về vật tư, tiền vốn, thuê nhân công để đảm bảo sử dụng vốn tiết kiệm, hoàn thành tiến độ thi công, bảo đảm kỹ mỹ thuật cho công trình. Do thời gian thi công tương đối dài nên kỳ tính giá thành thường không xác định hàng tháng, hàng quý như trong sản xuất công nghiệp mà được xác định theo thời điểm thi công hạng mục công trình hoàn thành hay thực hiện bàn giao thanh toán theo giai đoạn quy ước giữa chủ đầu tư và nhà thầu. - Sản phẩm xây lắp cố định tại nơi sản xuất còn các điều kiện sản xuất ( nguồn nhân lực, vật tư, thiết bị thi công…) phải di chuyển theo địa điểm sản xuất sản phẩm.

Đặc điểm này làm cho công tác quản lý sử dụng, hạch toán tài sản vật tư rất phức tạp, mất nhiều chi phí và dễ mất mát hư hỏng. Vì vậy, các doanh nghiệp xây lắp thường thuê lực lượng lao động tại chỗ, nơi thi công công trình. - Sản phẩm xây lắp chịu tác động trực tiếp bởi điều kiện môi trường, thiên nhiên, thời tiết như nắng, mưa, lũ lụt do đó việc thi công xây lắp ở một mức độ nào đó mang tính chất thời vụ. Do đặc điểm này, trong quá trình thi công cần tổ chức quản lý lao động, vật tư chặt chẽ, đảm bảo thi công nhanh, đúng tiến độ khi điều kiện môi trường thời tiết thuận lợi.

Trong điều kiện thời tiết không thuận lợi ảnh hưởng đến chất lượng thi công, có thể sẽ phát sinh các khối lượng công việc phải phá đi làm lại và các thiệt hại phát sinh do ngừng sản xuất, doanh nghiệp cần có kế hoạch điều độ cho phù hợp nhằm tiết kiệm chi phí, hạ giá thành. Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp 1. Chi phí sản xuất và phân loại chi phí sản xuất xây lắp.  Khái niệm chi phí sản xuất Sản xuất gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của loài người.

Qúa trình sản xuất hàng hoá là quá trình kết hợp và tiêu hao ba yếu tố cơ bản 12 đó là tư liệu lao động, đối tượng lao động và lao động sống. Trong xã hội tồn tại quan hệ hàng hoá - tiền tệ, để tiến hành sản xuất hàng hoá, người sản xuất phải bỏ chi phí về thù lao lao động, về tư liệu lao động và đối tượng lao động. Vì vậy, sự hao phí các yếu tố nguồn lực cho sản xuất kinh doanh được biểu hiện dưới hình thức giá trị, gọi là chi phí sản xuất kinh doanh. Chi phí sản xuất kinh doanh là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống và lao động vật hoá mà doanh nghiệp đã bỏ ra có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định.

Chi phí về lao động sống là những chi phí về tiền lương, tiền thưởng, phụ cấp và các khoản trích theo lương của người lao động. Chi phí về lao động vật hoá là những chi phí về sử dụng các yếu tố tư liệu lao động, đối tượng lao động dưới các hình thái vật chất, phi vật chất, tài chính và phi tài chính. Như vậy, chi phí sản xuất trong ngành kinh doanh xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống và lao động vật hoá phát sinh trong quá trình sản xuất có liên quan tới khối lượng xây lắp trong một thời kỳ nhất định.  Phân loại chi phí sản xuất.

Dưới các góc độ xem xét khác nhau, theo những tiêu chí khác nhau thì chi phí sản xuất cũng được phân thành nhiều loại, nhiều khoản khác nhau về cả nội dung, tính chất, công dụng, vai trò, vị trí…để đáp ứng mục đích, yêu cầu của quản lý và hạch toán sao cho thuận lợi. Đối với việc quản lý chi phí sản xuất trong ngành kinh doanh xây dựng cũng vậy không chỉ đơn thuần là quản lý số liệu phản ánh tổng hợp chi phí mà phải dựa trên cả các yếu tố chi phí riêng biệt để phân tích toàn bộ chi phí sản xuất của từng công trình, hạng mục công trình hay theo nơi phát sinh chi phí. Thông thường chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được phân loại theo các tiêu thức sau đây: 13 - Phân loại chi phí theo khoản mục chi phí trong giá thành sản phẩm Căn cứ vào ý nghĩa của chi phí trong giá thành sản phẩm và để thuận tiện cho việc tính giá thành toàn bộ, chi phí được phân theo khoản mục. Cách phân loại này dựa vào công dụng chung của chi phí và mức phân bổ chi phí cho từng đối tượng.

Theo quy định hiện hành, giá thành sản phẩm bao gồm các khoản mục chi phí sau: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: bao gồm giá trị thực tế của nguyên liệu, vật liệu chính, phụ hoặc các bộ phận rời, vật liệu luân chuyển tham gia cấu thành thực thể sẩn phẩm xây lắp và giúp cho việc thực hiện và hoàn thành khối lượng xây lắp( không kể vật liệu cho máy móc thi công và hoạt động sản xuất chung.) Vật liệu xây dựng: cát, đá, sỏi, sắt, thép, xi măng… Vật liệu khác: bột màu, đinh, dây,… Nhiên liệu: than củi dùng để nấu nhựa rải đường… Vật kết cấu: bê tông đúc sẵn Thiết bị gắn liền với vật kiến trúc như: thiết bị vệ sinh, thông gió, ánh sáng, … Chi phí nhân công trực tiếp: gồm tiền lương, phụ cấp của công nhân trực tiếp tham gia công tác thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị cụ thể bao gồm: + Tiền lương chính của công nhân trực tiếp thi công xây lắp bao gồm cả thợ chính và thợ phụ trực tiếp tham gia thi công công trình. Các khoản trích BHXH, BHYT, KPCĐ theo tỷ lệ quy định tính trên tiền lương phải trả của công nhân trực tiếp thi công xây lắp không được tính vào khoản mục chi phí nhân công trực tiếp. + Các khoản phụ cấp theo lương như phụ cấp làm đêm, thêm giờ, phụ cấp trách nhiệm, chức vụ, phụ cấp công trường, phụ cấp khu vực, phụ cấp độc 14 hại… Chi phí sử dụng máy thi công: bao gồm chi phí cho các máy thi công nhằm thực hiện khối lượng xây lắp bằng máy. Máy móc thi công là loại máy trực tiếp phụ vụ xây lắp công trình.