Lời mở đầu và Kết luận thì kết cấu bao gồm những phần chính sau: Phần I : Lý luận chung về hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm ở doanh nghiệp sản xuất. Phần II : Thực trạng hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại nhà xuất bản Thống kê. Phần III : Một số ý kiến đóng góp nhằm hoàn thiện tổ chức hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại NXB Thống kê. Em xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô giáo trường Đại học Kinh tế quốc dân, đặc biệt là Giảng viên - Tiến sĩ Phạm Thị Bích Chi cùng ban Lãnh đạo và các cán bộ Phòng Kế toán tại Nhà xuất bản Thống Kê đã chỉ bảo tận tình để em có thể hoàn thành được bản Luận văn tốt nghiệp này.
PHẦN I LÝ LUẬN CHUNG VỀ HẠCH TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM Ở DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT *** 1. Bản chất và nội dung kinh tế của chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm 1.Chi phí sản xuất 1. Bản chất của chi phí sản xuất Quá trình sản xuất dù ở trình độ cao hay thấp, dù chế tạo ra những sản phẩm đơn giản hay tinh vi nhất, cũng phải sử dụng những yếu tố đầu vào. Có thể nói rằng nền sản xuất của bất kỳ phương thức sản xuất xã hội nào, dù là chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa hay xã hội chủ nghĩa cũng đều gắn liền với sự tiêu hao của các yếu tố đầu vào.
Vậy, quá trình sản xuất là gì? Hiểu một cách chung nhất, quá trình sản xuất là quá trình trong đó ba yếu tố tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động sẽ kết hợp với nhau để tạo ra sản phẩm. Ba yếu tố cơ bản này sẽ bị tiêu hao trong quá trình sản xuất và chuyển hóa vào sản phẩm cuối cùng. Chính bởi vậy, để tiến hành công việc sản xuất thì yêu cầu tất yếu khách quan đặt ra là người sản xuất phải chuẩn bị đầy đủ các yếu tố thuộc về tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động. Quá trình sản xuất cũng đồng thời là quá trình tiêu hao các yếu tố kể trên để tạo ra sản phẩm.
Từ thực tế này, ta có được khái niệm chi phí sản xuất kinh doanh là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa mà doanh nghiệp phải bỏ ra để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định. Chi phí sản xuất có nhiều loại khác nhau như chi phí về vật liệu, chi phí về sức lao động, chi phí các dịch vụ mua ngoài phục vụ cho sản xuất…Chi phí sản xuất có một đặc trưng là luôn luôn vận động, biến đổi không ngừng và mang đậm tính chất của quy trình cũng như lĩnh vực sản xuất. Chi phí không được đồng nhất với chi tiêu. Chi phí gắn với quá trình sản xuất nhất định với kết quả rõ ràng - là sản phẩm sản xuất – trong khi chi tiêu chỉ đơn giản là sự tiêu hao vật tư, tài sản hay tiền vốn của doanh nghiệp.
Chi phí của kỳ sản xuất kinh doanh là toàn bộ các nguồn lực mà doanh nghiệp đã bỏ ra trong kỳ có liên quan đến khối lượng sản phẩm sản xuất trong kỳ. Chi tiêu của doanh nghiệp lại diễn ra ở cả ba khâu: cung cấp (mua nguyên vật liêu, công cụ dụng cụ…), sản xuất – kinh doanh (chi cho chế tạo sản phẩm, cung cấp dịch vụ…) và tiêu thụ sản phẩm (quảng cáo, vận chuyển đến nơi tiêu thụ…). Chi tiêu, do vậy, có phạm vi rộng hơn chi phí. Trong toàn bộ các khoản chi tiêu ở kỳ hạch toán, chỉ có bộ phận nào tham gia vào việc hình thành sản phẩm trong kỳ mới được ghi nhận là chi phí sản xuất.
Sự khác biệt giữa chi tiêu và chi phí không chỉ ở lượng (phạm vi ghi nhận) mà còn ở thời gian ghi nhận. Việc chi tiêu phải được theo dõi, ghi nhận đầy đủ từng khoản mục ngay khi chi tiêu xảy ra. Chi phí thì được ghi nhận trên cơ sở chi tiêu nhưng phải đảm bảo đầy đủ điều kiện theo quy định của nguyên tắc chuẩn mực kế toán. Chi tiêu mua nguyên vật liệu nhập kho trong kỳ nhưng nếu nếu chưa xuất dùng thì không được ghi nhận là chi phí của kỳ hạch toán.
Công cụ dụng cụ lâu bền đã xuất dùng trong kỳ vẫn được ghi nhận là một khoản chi phí (chi phí trả trước) nhưng thực tế là chưa tiêu dùng hết. Sự phân biệt rạch ròi giữa chi tiêu và chi phí là yêu cầu quan trọng để hạch toán chính xác chi phí sản xuất. Phân loại chi phí sản xuất Việc phân loại chi phí xuất phát từ yêu cầu của công tác quản lý và hạch toán. Tùy theo yêu cầu mục đích sử dụng, để quản trị nội bộ nay cung cấp cho những bên hữu quan bên ngoài doanh nghiệp mà ta phải tiến hành phân loại chi phí.
Có thể phân loại chi phí theo nhiều cách khác nhau, căn cứ vào những tiêu thức khác nhau như: phân theo công dụng của chi phí, theo nội dung chi phí, theo khoản mục của chi phí trong giá thành sản phẩm…Không có một cách phân loại nào là hoàn hảo, đáp ứng mọi yêu cầu quản lý và hạch toán, thế nên các cách thức phân loại này cùng song song tồn tại. Mỗi nhu cầu khác nhau lại đòi hỏi sự phân loại khác nhau sao cho đạt hiệu quả tốt nhất. Để nhìn nhận chi phí một cách chi tiết, em xin đưa ra một số tiêu thức phân loại chi phí cả trên góc độ kế toán tài chính và kế toán quản trị. Phân loại chi phí trên góc độ kế toán tài chính Phân theo yếu tố chi phí (nội dung của chi phí): bao gồm 5 yếu tố: _ Chi phí nguyên vật liệu: là toàn bộ giá trị nguyên vật liệu chính, nguyên vật liệu phụ, công cụ dụng cụ, nhiên liệu, động lực, phụ tùng thay thế…được huy động trong quá trình sản xuất.
Tuy nhiên phần phế liệu thu hồi hay giá trị nguyên nhiên vật liệu sử dụng không hết không được ghi nhận là chi phí nguyên vật liệu. _ Chi phí nhân công: là toàn bộ các khoản tiền lương, phụ cấp mang tính chất lương phải trả cho người lao động cũng như các khoản trích theo lương như quy định của chế độ. _ Chi phí khấu hao tài sản cố định: là toàn bộ các khoản khấu hao trích trong kỳ của những tài sản cố định phục vụ cho sản xuất. Những tài sản cố định này phải đảm bảo còn trong thời hạn trích khấu hao thì phần trích khấu hao mới được ghi nhận vào chi phí.
_ Chi phí dịch vụ mua ngoài: là toàn bộ các khoản chi phí điện, nước, điện thoại, sửa chữa thường xuyên TSCĐ…phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh. _ Chi phí khác bằng tiền: là toàn bộ các khoản chi phí ngoài những chi phí kể trên, chi trực tiếp bằng tiền phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh, cũng được ghi nhận vào chi phí trong kỳ. Phân theo khoản mục chi phí trong giá thành sản phẩm: bao gồm 5 khoản mục chi phí: _ Chi phí nguyên, vật liệu trực tiếp: là toàn bộ các khoản hao phí về NVL chính, NVL phụ tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất ra sản phẩm. _ Chi phí nhân công trực tiếp: là toàn bộ các khoản tiền lương, phụ cấp có tính chất lương và các khoản trích theo lương (trích nộp quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn) theo quy định.
_ Chi phí sản xuất chung: là toàn bộ chi phí nguyên vật liệu liên quan giáp tiếp đến việc sản xuất sản phẩm (ví dụ như chi phí nguyên vật liệu dùng chung cho cả phân xưởng sản xuất mà chưa hạch toán trực tiếp được cho từng loại sản phẩm…), chi phí tiền lương cho nhân viên phân xưởng, chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí dịch vụ mua ngoài và chi phí khác bằng tiền phục vụ cho sản xuất. Phân theo phương pháp tập hợp chi phí và mối quan hệ của chi phí với đối tượng chịu phí: bao gồm 2 loại: _ Chi phí trực tiếp: bao gồm những yếu tố chi phí sản xuất liên quan đến một loại sản phẩm, có thể tiến hành hạch toán ngay cho loại sản phẩm đó. Chi phí trực tiếp thường bao gồm chi phí nguyên, nhiên vật liệu chính, vật liệu phụ; chi phí tiền công…sử dụng để trực tiếp tạo ra loại sản phẩm nhất định, có thể hạch toán trực tiếp cho loại sản phẩm đó. _ Chi phí gián tiếp: bao gồm những yếu tố chi phí sản xuất liên quan đến nhiều loại sản phẩm.
Bộ phận chi phí này thường bao gồm: chi phí công cụ dụng cụ, chi phí tiền lương nhân viên phân xưởng, chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí điện nước…phục vụ cho hoạt động sản xuất nhiều loại sản phẩm tại phân xưởng. Do vậy, bộ phận chi phí này không thể hạch toán trực tiếp ngay cho từng loại sản phẩm mà phải tập hợp rồi tiến hành phân bổ theo những tiêu thức nhất định. Phân loại chi phí trên góc độ kế toán quản trị Trên góc độ kế toán quản trị, em xin giới thiệu cách phân loại chi phí sản xuất theo cách ứng xử của chi phí. Theo như cách phân loại này thì chi phí gồm 3 yếu tố: _ Biến phí: bao gồm những khoản chi phí có quan hệ tỷ lệ thuận với biến động của mức độ hoạt động .Cụ thể trong doanh nghiệp sản xuất thì biến phí là bộ phận chi phí tỷ lệ thuận với khối lượng sản phẩm sản xuất, do vậy, biến phí đơn vị sản phẩm thường mang tính chất ổn định, không thay đổi.
Khi doanh nghiệp không tiến hành sản xuất thì biến phí bằng không. Biến phí thường bao gồm: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, một bộ phận nằm trong chi phí sản xuất chung. _ Định phí: bao gồm những khoản chi phí không thay đổi trong một phạm vi phù hợp khi mà mức độ (quy mô) của hoạt động thay đổi. Phạm vi phù hợp ở đây được hiểu là khoảng giữa mức độ hoạt động tối thiểu và mức độ hoạt động tối đa nằm trong dự định sản xuất của doanh nghiệp.
Trong một phạm vi phù hợp, doanh nghiệp càng sản xuất được nhiều sản phẩm thì chi phí cố định đơn vị sản phẩm càng nhỏ và ngược lại. _ Chi phí hỗn hợp: bao gồm yếu tố biến phí và yếu tố định phí.