Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và sự phát triển của hệ thống tài chính, các ngân hàng thương mại tại Việt Nam chịu áp lực cạnh tranh gay gắt về chất lượng dịch vụ, công nghệ và năng lực quản trị. Để duy trì tăng trưởng bền vững, đặc biệt trong giai đoạn chịu tác động của dịch bệnh Covid-19, nguồn nhân lực được xác định là yếu tố nòng cốt vận hành công nghệ, điều hành bộ máy và trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng cho tổ chức. Đối với Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) nói chung và Chi nhánh Đông Đô nói riêng, việc xây dựng đội ngũ nhân sự có chuyên môn sâu, kỹ năng giao tiếp tốt và tính tuân thủ cao là ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực tại đơn vị vẫn bộc lộ một số điểm chưa đồng bộ về lập kế hoạch, nội dung giảng dạy và phương pháp đánh giá. Xuất phát từ thực tiễn đó, tác giả lựa chọn đề tài "Hoàn thiện công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực tại Ngân hàng TMCP Á Châu ACB chi nhánh Đông Đô" làm khóa luận tốt nghiệp.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

  1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp và hệ thống ngân hàng thương mại.
  2. Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực tại Ngân hàng TMCP Á Châu - Chi nhánh Đông Đô giai đoạn 2017–2020.
  3. Đề xuất hệ thống giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực tại Chi nhánh Đông Đô trong năm 2021 và định hướng cho 5 năm tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực tại Ngân hàng TMCP Á Châu - Chi nhánh Đông Đô.
  • Phạm vi nội dung: Tập trung vào các khâu trong quy trình đào tạo và phát triển nhân sự (xác định nhu cầu, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả đào tạo).
  • Phạm vi không gian: Ngân hàng TMCP Á Châu - Chi nhánh Đông Đô (Địa chỉ: Số 275 Nguyễn Trãi, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội).
  • Phạm vi thời gian: Số liệu thực trạng về kết quả kinh doanh, cơ cấu nhân sự và công tác đào tạo được thu thập từ năm 2017 đến năm 2020; các định hướng và giải pháp đề xuất có giá trị ứng dụng trong năm 2021 và tầm nhìn 5 năm tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng trên các khái niệm và chuẩn mực quản trị nhân lực chuyên ngành:

  • Khái niệm ngân hàng thương mại: Căn cứ theo Pháp lệnh Ngân hàng số 38-LTC/HĐNN8 ngày 24/05/1990, xác định NHTM là tổ chức kinh doanh tiền tệ nhận tiền gửi, cho vay, chiết khấu và cung ứng dịch vụ thanh toán. Đặc thù nhân sự ngành ngân hàng đòi hỏi: kỹ năng giao tiếp tốt, khả năng lắng nghe và kiểm soát cảm xúc, tính trung thực, khả năng chịu áp lực cao, kiến thức sâu về tài chính – tiền tệ – kế toán và nghiệp vụ thực tiễn.
  • Khái niệm nguồn nhân lực và đào tạo phát triển: Tiếp cận theo định nghĩa của Werner & DeSimone (2012) và Giáo trình Quản trị nguồn nhân lực (Nguyễn Ngọc Quân & Nguyễn Văn Điềm, 2015, 2016). Nhân lực bao gồm thể lực, trí lực và tâm lực. Đào tạo là hoạt động học tập ngắn hạn giúp người lao động hoàn thành tốt công việc hiện tại; phát triển là hoạt động học tập dài hạn mở rộng năng lực cho các vị trí tương lai.
  • Quy trình đào tạo 4 bước (theo chương trình Phát triển nguồn nhân lực - Học viện Ngân hàng):
    1. Xác định nhu cầu đào tạo: Phân tích doanh nghiệp, phân tích tác nghiệp và phân tích nhân viên qua các công cụ (bảng hỏi, quan sát, phỏng vấn chuyên gia, thảo luận nhóm tập trung).
    2. Lập kế hoạch đào tạo: Thiết lập mục tiêu theo nguyên tắc SMART (Specific, Measurable, Achievable, Relevant, Time-bound), xác định đối tượng, xây dựng chương trình, lựa chọn phương pháp (đào tạo trong công việc hoặc đào tạo ngoài công việc), chọn giảng viên (nội bộ hoặc thuê ngoài) và dự trù kinh phí.
    3. Tổ chức thực hiện: Ban hành quy chế, phân công trách nhiệm và giám sát tiến độ.
    4. Đánh giá kết quả: Đo lường mức độ hoàn thành mục tiêu, kết quả học viên, hiệu quả kinh tế và phân tích ưu - nhược điểm.
  • Các nhân tố tác động: Phân loại thành môi trường bên ngoài (kinh tế vĩ mô, văn hóa - xã hội, pháp luật, cạnh tranh thị trường) và môi trường bên trong (mục tiêu chiến lược, nhân tố con người gồm quản trị viên và nhân viên, cơ sở vật chất, tiềm lực tài chính).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả triển khai bao gồm:

  • Phương pháp phân tích chứng thực và chuẩn tắc.
  • Phương pháp phân tích so sánh đối chiếu số liệu theo chuỗi thời gian.
  • Phương pháp khái quát hóa và tổng hợp tài liệu.
  • Phương pháp khảo sát thực tế tại các phòng ban thuộc chi nhánh.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu:

  • Dữ liệu thứ cấp trích xuất từ Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2017–2020 của ACB Đông Đô.
  • Số liệu thống kê từ Phòng Hành chính – Nhân sự, Phòng Tổ chức – Nhân sự, Phòng Đào tạo và Phát triển NNL thuộc Hội sở ACB.
  • Tài liệu quy chuẩn dự án đào tạo thực tập sinh "The Next Banker 2021" và các giáo trình chuyên ngành của Học viện Ngân hàng, Đại học Kinh tế Quốc dân.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực tại các ngân hàng thương mại

Chương này làm rõ cơ sở lý thuyết về tổ chức nhân sự trong ngân hàng thương mại. Tác giả nhấn mạnh 4 vai trò của nguồn nhân lực: hoạch định chiến lược, vận hành hệ thống hạ tầng công nghệ, phát triển đội ngũ chuyên gia kế cận và hội nhập văn hóa doanh nghiệp. Công tác đào tạo và phát triển được khẳng định là giải pháp trực tiếp giúp nâng cao hiệu suất lao động, giảm thiểu sai sót tác nghiệp, hạn chế rủi ro vận hành và giảm chi phí giám sát trung gian.

Tác giả phân tích chi tiết hệ thống phương pháp đào tạo:

  • Đào tạo trong công việc: Đào tạo theo kiểu chỉ dẫn, đào tạo học nghề, kèm cặp chỉ bảo (coaching/mentoring), luân chuyển và thuyên chuyển công việc.
  • Đào tạo ngoài công việc: Cử đi học tại các trường chính quy, tổ chức lớp học chuyên biệt, tổ chức hội nghị/hội thảo, đào tạo có sự trợ giúp của máy tính, đào tạo từ xa qua internet và mô hình hóa hành vi.

Đồng thời, chương 1 xác lập 4 tiêu chí cốt lõi để đánh giá hiệu quả đào tạo: tính khách quan trong xác định nhu cầu, sự rõ ràng của mục tiêu gắn với tầm nhìn tổ chức, tính chính xác trong lựa chọn đối tượng và cấu trúc logic, chuẩn đầu ra của chương trình học.

Chương 2: Thực trạng công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực tại Ngân hàng TMCP Á Châu ACB - Chi nhánh Đông Đô

Chương 2 trình bày tổng quan về ACB Đông Đô (thành lập ngày 11/11/2014) với bộ máy quản lý gồm Giám đốc chi nhánh (Phạm Văn Quỳnh), Phó Giám đốc (Đỗ Thị Lan Hương), Phòng Khách hàng doanh nghiệp, Phòng Khách hàng cá nhân, Bộ phận Western Union – Thẻ, Phòng Thẩm định và Phòng Hành chính – Nhân sự.

Tác giả phân tích số liệu thực trạng giai đoạn 2017–2020 qua các khía cạnh:

  • Quy mô và cơ cấu nhân sự: Chi nhánh duy trì ổn định quy mô 42 nhân sự. Cơ cấu theo ngành đào tạo cho thấy nhân sự tốt nghiệp ngành Tài chính – Ngân hàng và Kế toán chiếm tỷ trọng lớn nhất, tiếp theo là Quản trị kinh doanh và Kinh tế. Về cơ cấu bộ phận, số lượng cán bộ chuyên môn có xu hướng tăng trong khi cán bộ quản lý tinh gọn dần.
  • Quy trình xác định nhu cầu đào tạo: Thực hiện qua 3 bước (Khảo sát nhu cầu qua email/link trực tuyến $\rightarrow$ Trưởng phòng tổng hợp và lập báo cáo trong 15 ngày đối với kế hoạch năm hoặc 3 ngày đối với kế hoạch tháng $\rightarrow$ Hội sở phản hồi và phê duyệt). Tỷ lệ nhân sự được đào tạo trên tổng nhu cầu tăng từ 93,2% năm 2017 lên 100% vào năm 2020.
  • Chương trình đào tạo thực tập sinh The Next Banker: Đây là chương trình trọng điểm kéo dài 5 tháng dành cho sinh viên năm cuối các trường khối kinh tế, áp dụng cơ chế hướng dẫn 1 kèm 1 cho các vị trí: Quan hệ khách hàng cá nhân (RACB), Quan hệ khách hàng doanh nghiệp (RA) và Dịch vụ khách hàng.
  • Đánh giá kết quả: Kết hợp tiêu chí định tính (thái độ, tính kỷ luật) và định lượng (chỉ tiêu kinh doanh quy đổi thành điểm số) để tính hệ số điểm tổng hợp cho học viên.
  • Hạn chế và nguyên nhân: Công tác đánh giá sau đào tạo chủ yếu dừng lại ở việc chấm điểm cuối khóa, chưa đo lường sâu hiệu quả công việc dài hạn; việc chuyển đổi sang đào tạo trực tuyến do Covid-19 còn gặp hạn chế về tương tác; tài liệu và trang thiết bị đào tạo tại chi nhánh đôi lúc chưa đáp ứng kịp thời.
Chỉ tiêu phân tích thực trạng Nội dung / Số liệu phản ánh tại ACB Đông Đô
Quy mô nhân sự ổn định Duy trì mức 42 cán bộ nhân viên
Cơ cấu chuyên ngành chủ đạo Tài chính – Ngân hàng, Kế toán
Tỷ lệ đáp ứng nhu cầu đào tạo (2017) 93,2%
Tỷ lệ đáp ứng nhu cầu đào tạo (2020) 100,0%
Chương trình thực tập sinh nổi bật The Next Banker (lộ trình 5 tháng, kèm cặp 1-1)
Thời gian tổng hợp nhu cầu đào tạo 15 ngày (kế hoạch năm), 3 ngày (kế hoạch tháng)

Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực tại Ngân hàng TMCP Á Châu chi nhánh Đông Đô

Dựa trên mục tiêu kinh doanh và định hướng nhân sự trong 5 năm tiếp theo của ACB Đông Đô, chương 3 đề xuất 6 nhóm giải pháp trọng tâm:

  1. Hoàn thiện công tác xác định mục tiêu đào tạo: Thiết lập mục tiêu theo từng nhóm chức danh (tín dụng cá nhân, tín dụng doanh nghiệp, dịch vụ khách hàng), bám sát nguyên tắc SMART và gắn liền với chỉ tiêu kinh doanh thực tế.
  2. Hoàn thiện nội dung các khóa học: Cập nhật giáo trình sát với biến động thị trường, bổ sung các tình huống xử lý nợ xấu, kỹ năng thẩm định tài sản phức tạp, kỹ năng đàm phán và quy trình giao dịch thanh toán quốc tế trực tuyến.
  3. Nâng cao chất lượng giảng dạy của giảng viên: Kết hợp linh hoạt giữa chuyên gia đào tạo nội bộ (cán bộ quản lý giàu kinh nghiệm tại chi nhánh) và giảng viên thuê ngoài; bồi dưỡng phương pháp sư phạm cho đội ngũ kèm cặp 1-1.
  4. Cải thiện phương pháp đánh giá chất lượng đào tạo: Thiết lập hệ thống tiêu chí đo lường đa chiều, theo dõi hiệu quả sau đào tạo (mức độ cải thiện năng suất lao động, doanh số, tỷ lệ sai sót nghiệp vụ) thay vì chỉ đánh giá bài kiểm tra lý thuyết.
  5. Nâng cao điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị và tài liệu học tập: Nâng cấp đường truyền mạng phục vụ đào tạo online, trang bị thêm thiết bị thực hành nghiệp vụ và số hóa kho tài liệu nội bộ.
  6. Hoàn thiện công tác lập kế hoạch đào tạo: Chủ động dự báo nhu cầu nhân sự theo quý/năm, bố trí thời gian học tập hợp lý để không làm gián đoạn hoạt động giao dịch hàng ngày của chi nhánh.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và cung cấp các kết quả nghiên cứu cụ thể:

  • Làm rõ bức tranh biến động nhân sự và kinh doanh của ACB Đông Đô: Năm 2018 lợi nhuận trước thuế tăng gần 1,5 lần so với 2017; năm 2019 chịu ảnh hưởng giảm sút do dịch bệnh và chi phí tăng; năm 2020 lợi nhuận phục hồi tăng 5,8% nhờ linh hoạt chuyển đổi quy trình kinh doanh và áp dụng phương thức đào tạo trực tuyến.
  • Phân tích chi tiết quy trình tổ chức chương trình "The Next Banker 2021" từ khâu tuyển chọn đầu vào, lộ trình đào tạo 5 tháng, phân công cán bộ hướng dẫn đến cơ chế chấm điểm định lượng (RACB, RA, Dịch vụ khách hàng) và quy đổi điểm tổng kết.
  • Chỉ ra tỷ lệ cán bộ nhân viên được đào tạo theo nhu cầu đạt mức tối đa 100% vào năm 2020, phản ánh nỗ lực đáp ứng nguyện vọng học tập của nhân viên tại đơn vị.
  • Đề xuất hệ thống 6 giải pháp có tính liên kết chặt chẽ, từ khâu xác định nhu cầu, lập kế hoạch, chuẩn hóa nội dung bài giảng đến hoàn thiện cơ sở hạ tầng học tập cho giai đoạn 5 năm tiếp theo.

Về mặt đóng góp học thuật và thực tiễn, đề tài đã vận dụng thành công lý thuyết quản trị nguồn nhân lực vào mô hình hoạt động của một chi nhánh ngân hàng thương mại đô thị, cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng về phương thức đào tạo kết hợp kèm cặp thực tế tại cơ sở.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế của đề tài:
    • Phạm vi khảo sát thực tế giới hạn trong phạm vi một đơn vị cơ sở là Chi nhánh Đông Đô với quy mô nhân sự khoảng 42 người, chưa thực hiện khảo sát đối chứng trên diện rộng toàn hệ thống các chi nhánh ACB khu vực miền Bắc.
    • Số liệu nghiên cứu tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2017–2020; các phân tích về đào tạo trực tuyến mới chỉ phản ánh bước đầu giai đoạn ứng phó dịch bệnh Covid-19.
    • Đánh giá hiệu quả sau đào tạo chủ yếu dựa trên báo cáo nội bộ và điểm thi cuối khóa, chưa lượng hóa chi tiết tác động kinh tế dài hạn của chi phí đào tạo đối với năng suất biên của lao động.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Mở rộng phạm vi nghiên cứu so sánh mô hình đào tạo nhân lực giữa các ngân hàng thương mại cổ phần có quy mô tương đương.
    • Ứng dụng các mô hình đo lường hiệu quả đào tạo định lượng chuyên sâu (như mô hình Kirkpatrick 4 cấp độ hoặc chỉ số hoàn vốn đầu tư đào tạo ROI).
    • Nghiên cứu hoàn thiện mô hình học tập kết hợp (Blended Learning) và đào tạo số hóa thích ứng với xu hướng chuyển đổi số ngành ngân hàng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

  • Sinh viên và học viên chuyên ngành: Sinh viên ngành Quản trị nhân lực, Quản trị kinh doanh, Tài chính – Ngân hàng có thể tham khảo cấu trúc đề tài, phương pháp phân tích thực trạng đào tạo tại chi nhánh ngân hàng và cách thức xây dựng khung lý thuyết quy trình 4 bước.
  • Cán bộ quản lý nhân sự ngân hàng: Các nhà quản trị tại các chi nhánh ngân hàng thương mại có thể tham khảo kinh nghiệm triển khai chương trình thực tập sinh "The Next Banker", cơ chế kèm cặp 1-1 và phương pháp tính điểm quy đổi định tính - định lượng trong đánh giá học viên.
  • Phần đáng tham khảo nhất: Cấu trúc chương trình đào tạo chi tiết cho từng vị trí nghiệp vụ (Quan hệ khách hàng cá nhân, Quan hệ khách hàng doanh nghiệp) tại Chương 2 và hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng đánh giá sau đào tạo tại Chương 3.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ đáp ứng nhu cầu đào tạo tại ACB Chi nhánh Đông Đô giai đoạn 2017–2020 thay đổi như thế nào?
Theo số liệu thống kê tại khóa luận, tỷ lệ số người được đào tạo so với nhu cầu đăng ký đạt 93,2% vào năm 2017 và tăng dần qua các năm, đạt tỷ lệ tuyệt đối 100% vào năm 2020, cho thấy chi nhánh đã đáp ứng toàn bộ nhu cầu đào tạo được phê duyệt của cán bộ nhân viên.

2. Quy trình xác định nhu cầu đào tạo tại ACB Đông Đô gồm những bước nào?
Quy trình gồm 3 bước: Bước 1 là khảo sát nhu cầu đào tạo của đơn vị và cá nhân qua email/link khảo sát; Bước 2 là các Trưởng phòng tổng hợp phản hồi và phân tích nhu cầu (thời gian xử lý 15 ngày đối với kế hoạch năm và 3 ngày đối với kế hoạch tháng) gửi lên Trưởng chi nhánh; Bước 3 là Trưởng chi nhánh tiếp nhận phản hồi phê duyệt từ Phòng Đào tạo và Phát triển NNL Hội sở để ban hành kế hoạch.

3. Cơ cấu nguồn nhân lực tại ACB Đông Đô theo ngành nghề đào tạo có đặc điểm gì?
Nhân sự tại chi nhánh có xuất phát điểm chuyên môn đa dạng, trong đó cử nhân chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng chiếm số lượng đông nhất, tiếp theo là ngành Kế toán; các ngành Quản trị kinh doanh, Kinh tế và các ngành khác chiếm tỷ trọng nhỏ hơn nhưng đều được tạo điều kiện tuyển dụng và thăng tiến công bằng.

4. Chương trình "The Next Banker" tại ACB Đông Đô có lộ trình và phương pháp triển khai ra sao?
Chương trình kéo dài 5 tháng dành cho sinh viên năm 3, năm 4 khối ngành kinh tế đã vượt qua vòng tuyển chọn; khi về chi nhánh, học viên được áp dụng phương pháp đào tạo kèm cặp 1-1 với cán bộ nhân viên lâu năm ở các vị trí RACB, RA và Dịch vụ khách hàng, kết hợp học lý thuyết và thực hành nghiệp vụ thực tế.

5. Tác giả đề xuất những nhóm giải pháp cụ thể nào nhằm hoàn thiện công tác đào tạo tại chi nhánh?
Tác giả đề xuất 6 nhóm giải pháp gồm: hoàn thiện xác định mục tiêu đào tạo theo chuẩn SMART; cập nhật và hoàn thiện nội dung các khóa học; nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên; cải thiện phương pháp đánh giá kết quả đào tạo đa chiều; nâng cấp điều kiện cơ sở vật chất, công nghệ học tập; và chuẩn hóa công tác lập kế hoạch đào tạo theo nhu cầu thực tiễn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực ngân hàng thương mại, đồng thời phản ánh khách quan bức tranh thực trạng tại Ngân hàng TMCP Á Châu - Chi nhánh Đông Đô giai đoạn 2017–2020. Nghiên cứu đã phân tích sâu các ưu điểm nổi bật như chương trình "The Next Banker" và tỷ lệ đáp ứng nhu cầu đào tạo đạt 100%, song song với việc chỉ ra các điểm nghẽn về đánh giá hiệu quả và phương tiện học tập trực tuyến. Hệ thống 6 giải pháp đề xuất tại đề tài mang tính khả thi cao, đóng góp nguồn tài liệu tham khảo thiết thực cho công tác quản trị nhân sự tại các chi nhánh ngân hàng thương mại hiện nay.