CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ THỰC HIỆN CÔNG VIỆC 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Quản trị nhân lực Hiện nay có rất nhiều khái niệm về QTNL như theo PGS.TS Hoàng Văn Hải và ThS. Vũ Thùy Dương (2010) thì “QTNL là tổng hợp những hoạt động quản trị liên quan đến việc tạo ra, duy trì, phát triển và sử dụng có hiệu quả yếu tố con người trong tổ chức nhằm đạt được mục tiêu chung của doanh nghiệp”.
Nguyễn Vân Điềm và PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân (2010) thì “QTNL là công tác quản lý con người trong phạm vi nội bộ một tổ chức, là sự đối xử của tổ chức đối với NLĐ. Nói cách khác, QTNL chịu trách nhiệm về việc đưa con người vào tổ chức giúp cho họ thực hiện công việc, thù lao cho sức lao động của họ và giải quyết các vấn đề phát sinh.” Nhưng tóm lại chúng ta có thể có một định nghĩa ngắn gọn về QTNL là công tác quản lý các nguồn lực lao động của các công ty hay tổ chức nhằm thu hút, tuyển dụng đào tạo, đánh giá và đồng thời giám sát, lãnh đạo NLĐ trong tổ chức hay công ty. Khái niệm đánh giá thực hiện công việc Đánh giá thực hiện công việc là một quá trình ghi nhận, đánh giá mức độ hoàn thành công việc của quản trị thực hiện công việc. Nguyễn Văn Điềm và PGS.Nguyễn Ngọc Quân (2012) thì cho rằng: “đánh giá thực hiện công việc thường được hiểu là sự đánh giá có hệ thống và chính thức tình hình thực hiện công việc của NLĐ trong quan hệ so sánh với các tiêu chuẩn đã được xây dựng và thảo luận sự đánh giá đó với NLĐ”.
Trong khi đó theo như PGS.TS Lê Thanh Hà (2009) định nghĩa: “Đánh giá thực hiện công việc là sự đánh giá có hệ thống và chính thức tình hình thực hiện công việc của người (nhóm người) lao động trong quan hệ so sánh với các tiêu chuẩn đã được xây dựng và thỏa thuận về sự đánh giá đó với NLĐ. Đây thực chất là việc so sánh tình hình thực hiện công việc của chính người (nhóm người) lao động so với yêu cầu đề ra của tổ chức”. Các quan điểm trên đều có cách tiếp cận định nghĩa về đánh giá thực hiện công việc là tương đối giống 4 nhau, đều nhấn mạnh vào các yếu tố khoa học của hệ thống đánh giá, mối quan hệ giữa tiêu chuẩn đặt ra của tổ chức và mức độ hoàn thành của NLĐ. Trên thực tế, đánh giá thực công việc bao gồm đánh giá kết quả thực hiện công việc và đánh giá năng lực thực hiện công việc.
Trong đó đánh giá kết quả thực hiện công việc là sự đánh giá dựa trên thành tích làm việc cuối cùng của NLĐ hoặc tập thể lao động và đánh giá năng lực thực hiện công việc của nhân viên và đánh giá kiến thức, kỹ năng, thái độ làm việc và những giá trị tiềm ẩn bên trong nhân viên. Nếu như một NLĐ có năng lực tốt, được đặt đúng vị trí với điều kiện làm việc phù hợp thì sẽ phát huy được hết công suất lao động, mang lại nhiều lợi ích và giá trị cho doanh nghiệp. Đánh giá năng lực là cơ sở để hoạch định nguồn nhân lực là thước đo để doanh nghiệp dự báo trước khả năng hoàn thành mục tiêu công việc của NLĐ và mục tiêu của doanh nghiệp. Tuy nhiên, để đánh giá chính xác năng lực của NLĐ thì các nhà quản trị cần lưu ý đưa ra các tiêu chí đánh giá rõ ràng; đánh giá công bằng, khách quan.
Tiêu chuẩn đánh giá thực hiện công việc ThS. Nguyễn Vân Điềm và PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân (2010) cho rằng: “Tiêu chuẩn thực hiện công việc là một hệ thống các chỉ tiêu phản ánh các yêu cầu về số lượng và chất lượng để hoàn thành các nhiệm vụ của một công việc. Để có thể xác định được các tiêu chuẩn phù hợp, các công ty, doanh nghiệp cần phải thực hiện và thực hiện tốt công tác phân tích công việc. Nội dung của các bản mô tả công việc, bản yêu cầu công việc đối với người thực hiện được lấy làm cơ sở để thiết kế nội dung của bản tiêu chuẩn thực hiện công việc.” Các tiêu chuẩn ĐGTHCV là các yếu tố quan trọng trong việc đánh giá của nhà quản trị để cải thiện hiệu suất công việc, thúc đẩy nhân viên và tạo động lực kịp thời giúp NLĐ vượt qua những thiếu sót một cách nhanh chóng để đảm bảo độ phát triển của doanh nghiệp.
Ví dụ về tiêu chí đánh giá nhân viên dựa trên thái độ: Sự lạc quan: Với các chủ doanh nghiệp, nhân viên luôn có tinh thần tích cực trong công việc là những người có gắn bó lâu dài với công ty và luôn có sự cầu tiến 5 trong công việc. Những người đóng góp rất nhiều và mang đến cho môi trường làm việc một cách chuyên nghiệp, thân thiện và tích cực Trung thực: Nếu các nhân viên kinh doanh coi trung thực được xem là một bất lợi, thì riêng lĩnh vực quản lý thì trung thực là điều cần thiết để đánh giá chất lượng của một nhân viên. Một nhân viên trung thực luôn được đánh giá cao vì họ biết sự khác biệt giữa đúng và sai, công tư phân minh để làm việc thật tốt. Nhiệt tình: Nhiệt tình trong công việc sẽ giúp bầu không khí làm việc trở lên cấp bách và chuyên nghiệp được khách hàng đánh giá cao.
Sự nhiệt tình cũng là yếu tố mang lại kết quả tốt trong công việc, có lợi ích rất lớn đối với doanh nghiệp. Sự tôn trọng: Nhân viên làm việc bắt buộc phải có sự tôn trọng đối với nhân viên và cấp trên của họ. Sau đó có sự tôn trọng với khách hàng. Chắc chắn không ông chủ nào muốn nhân viên của mình thô lỗ, cục cằn, có những cư xử không đúng mực.
Giờ giấc: Thời gian là một yếu tố quan trọng trong việc đánh giá tính chuyên nghiệp của mỗi nhân viên. Quản lý thời gian hiệu quả cũng là một trong những tiêu chí đánh giá nhân viên. Sự cẩn trọng: Chăm sóc công việc chu đáo, cẩn thận sẽ là yếu tố mang lại hiệu quả làm việc tốt, đây cũng chính yếu tố giúp nhận được sự tin tưởng của đồng nghiệp cấp trên. Thái độ cầu tiến: Cầu tiến trong công việc chính là mong muốn hoàn thành công việc mà nhân viên muốn đạt được.
Khả năng thích ứng mang lại hiệu quả tích cực trong công việc, bao gồm cả tinh thần và thể chất. Quy trình đánh giá thực hiện công việc 1. Xác định mục tiêu đánh giá thực hiện công việc Xác định mục tiêu đánh giá thực hiện công việc là xác định rõ đánh giá nhằm đo lường các kết quả thực hiện công việc hay hành vi của NLĐ trong khi thực hiện công việc, kỹ năng của người thực hiện công việc và phẩm chất của người thực hiện công việc. 6 Xác định mục tiêu đánh giá sẽ quyết định đến tính hình thức và tính hiệu quả của hệ thống.
Và các kết quả này thường được sử dụng vào những mục đích như để tổ chức công việc tốt hơn, để kiểm tra năng suất lao động, để thiết lập hệ thống lương thưởng hay để xác định nhu cầu đào tạo. Ví dụ một số mục tiêu đánh giá thực hiện công việc của nhà quản trị: Giúp nhân viên ý thức được năng lực làm việc của mình và phấn đấu tốt hơn Hệ thống đánh giá năng lực thực hiện công việc của nhân viên sẽ cho ra kết quả về sự tiến bộ hay sai sót, lỗi của nhân viên trong quá trình thực hiện công việc. Và kết quả này sẽ là bằng chứng để NLĐ tự đánh giá xem bản thân mình đã làm việc tốt chưa, có xứng đáng với mức lương đang hưởng hay không; từ đó nhân viên có thể xác định và sửa chữa các lỗi sai, yếu điểm của mình. Tạo cho nhân viên cơ hội chia sẻ, trao đổi thông tin với các cấp quản lý và tự trau dồi thêm chuyên môn thông qua học hỏi hoặc đào tạo.
Tăng cường khả năng hoàn thành công việc của nhân viên Bảng đánh giá thực hiện công việc sẽ là cơ sở giúp nhân viên có động lực hoàn thành các nhiệm vụ được giao và hiểu hơn về năng lực làm việc của mình khi có thể tự nhìn thấy sự tiến bộ của mình hay tạo sự so sánh cạnh tranh với đồng nghiệp khác. Bên cạnh đó, kết quả thực hiện công việc giúp nhà quản lý dễ dàng xác định những nút thắt trong hoạt động kinh doanh, hỗ trợ tái phân bổ nguồn nhân lực một cách phù hợp, giúp công việc chung được thực hiện theo đúng tiến độ cũng như đảm bảo nguồn chi phí dự trù. Tạo động lực và tăng cường sự hợp tác khi thực hiện công việc Tùy thuộc vào đặc thù sản xuất kinh doanh và quy mô của từng doanh nghiệp mà áp dụng các công cụ và phương pháp để đánh giá chính xác hiệu quả thực hiện công việc của nhân viên khác nhau, ví dụ: sơ đồ, biểu đồ, phần mềm quản lý, hệ thống phân tích chức năng, hệ thống điểm số KPIs. Nhiệm vụ của bộ phận Hành chính nhân sự là xác định và xây dựng phương pháp và công cụ đánh giá phù hợp và hiệu quả nhất để có thể nắm vững cấu trúc nhóm, nguồn nhân lực, thời hạn hoàn thành nhiệm vụ của vị trí, bộ phận, phòng ban.
7 Khi bộ phận quản lý thực hiện tốt công tác đánh giá và nắm bắt chính xác khả năng thực hiện công việc của nhân viên hay bộ phận thì sẽ góp phần giúp nhân viên nhìn nhận rõ ràng các hoạt động đang diễn ra và phát hiện kịp thời những sai phạm, thúc đẩy họ làm việc hiệu quả hơn. Giúp doanh nghiệp nhìn nhận, đánh giá khách quan về nhân viên Trong quá trình đánh giá thực hiện công việc nhân viên, những người đánh giá có thể áp dụng tiêu chí đánh giá, tiêu chuẩn khác nhau nhưng vẫn phải đảm bảo tính khách quan về sự đánh giá. Điều này làm mất đi giá trị cơ bản của việc đánh giá trong phương diện so sánh, là một trong những nguyên nhân giảm lòng tin của những người bị đánh giá về một hệ thống đánh giá không cụ thể. Do vậy, việc thiết lập một hệ thống đánh giá thực hiện công việc chính thức sẽ là một cơ sở giảm bớt sự khác biệt trên.