Hoàn thiện công tác quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm Y tế huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình

Đề án quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tại Trung tâm Y tế huyện Quảng Trạch

• Tác giả: Phạm Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Lê Nữ Minh Phương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện công tác quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tài chính tại Trung tâm Y tế huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: Đề án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý tài chính tự chủ tại TTYT huyện Quảng Trạch

Trung tâm Y tế huyện Quảng Trạch đóng vai trò hạt nhân trong mạng lưới chăm sóc sức khỏe địa phương tại tỉnh Quảng Bình. Đơn vị thực hiện mô hình tự chủ tài chính theo định hướng của Nghị định 60/2021/NĐ-CP. Cơ chế tự chủ chuyển đổi phương thức quản lý tài chính từ cấp phát thụ động sang chủ động cân đối ngân sách. Trung tâm hiện vận hành quy mô 100 giường bệnh nội trú cùng hệ thống trạm y tế xã trực thuộc. Nhiệm vụ trọng tâm bao gồm khám chữa bệnh đa khoa và triển khai y tế dự phòng trên toàn địa bàn. Quản lý tài chính công đòi hỏi sự minh bạch trong khai thác nguồn thu và kiểm soát chi tiêu thường xuyên. Đơn vị cần chủ động tạo nguồn thu từ dịch vụ khám chữa bệnh theo yêu cầu và bảo hiểm y tế. Việc phân bổ nguồn lực hợp lý giúp duy trì hoạt động khám chữa bệnh thông suốt. Đồng thời, nguồn tài chính tự chủ tạo điều kiện nâng cấp trang thiết bị y tế hiện đại. Tự chủ tài chính mở ra cơ hội nâng cao thu nhập cho đội ngũ y bác sĩ. Tuy nhiên, mô hình mới cũng tạo ra áp lực tự cân đối thu chi hàng năm cho ban giám đốc.

1.1. Khung khổ pháp lý và nguyên tắc tự chủ tài chính

Cơ chế tự chủ tài chính tại đơn vị y tế công lập vận hành theo Nghị định 60/2021/NĐ-CP của Chính phủ. Văn bản phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của đơn vị sự nghiệp y tế. TTYT huyện Quảng Trạch được chủ động sử dụng nguồn thu hợp pháp để chi trả hoạt động thường xuyên. Các nguyên tắc cốt lõi gồm công khai, minh bạch, tiết kiệm và hiệu quả chi tiêu. Mọi nguồn thu viện phí và bảo hiểm y tế đều tuân thủ khung giá nhà nước. Giám đốc trung tâm chịu trách nhiệm toàn diện về tính chính xác của các quyết định phân bổ ngân sách. Quy chế chi tiêu nội bộ đóng vai trò kim chỉ nam trong điều hành tài chính. Khung pháp lý này tạo cơ sở vững chắc cho đơn vị nâng cao tính tự chủ.

1.2. Chức năng nhiệm vụ và cơ cấu nguồn lực trung tâm

TTYT huyện Quảng Trạch thực hiện mô hình kết hợp khám chữa bệnh và y tế dự phòng. Về điều trị, trung tâm bố trí 100 giường bệnh nội trú phục vụ người dân. Các khoa lâm sàng và cận lâm sàng luôn bảo đảm cấp cứu kịp thời. Về dự phòng, đơn vị kiểm soát dịch bệnh truyền nhiễm và duy trì tiêm chủng mở rộng. Nguồn nhân lực y tế được đào tạo bồi dưỡng thường xuyên. Cơ cấu tài chính gồm ngân sách nhà nước cấp cho dự phòng và nguồn thu sự nghiệp từ khám chữa bệnh. Nguồn thu bảo hiểm y tế chiếm tỷ trọng chủ đạo trong tổng nguồn thu. Mô hình đa nhiệm này đòi hỏi công tác điều hành kinh phí phải hết sức linh hoạt và khoa học.

II. Thực trạng quản lý tài chính tự chủ tại TTYT huyện Quảng Trạch

Thực tiễn triển khai cơ chế tự chủ tại TTYT huyện Quảng Trạch ghi nhận nhiều kết quả khả quan song hành cùng các khó khăn nội tại. Về mặt tích cực, trung tâm từng bước nâng cao tính chủ động trong điều hành dòng tiền. Ban giám đốc linh hoạt bố trí kinh phí phục vụ mua sắm vật tư y tế và hóa chất xét nghiệm. Hoạt động khám chữa bệnh được duy trì ổn định, đáp ứng nhu cầu y tế của người dân trong huyện. Tuy nhiên, công tác quản lý tài chính vẫn đối mặt với nhiều rào cản lớn. Khả năng tự chủ tài chính còn phụ thuộc nhiều vào tỷ lệ chi trả từ quỹ bảo hiểm y tế. Nguồn thu viện phí trực tiếp từ người bệnh tương đối thấp do điều kiện kinh tế khu vực nông thôn còn hạn chế. Quy trình lập dự toán thu chi hàng năm chưa theo kịp biến động giá cả thị trường thuốc và thiết bị. Hệ thống kiểm soát nội bộ chưa vận hành thực sự đồng bộ giữa các khoa phòng. Tình trạng chậm thanh quyết toán chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế gây áp lực lớn lên dòng tiền ngắn hạn. Nguồn lực tài chính hạn hẹp cản trở việc giữ chân nhân sự có chuyên môn cao.

2.1. Hạn chế trong công tác lập dự toán ngân sách

Lập dự toán ngân sách là khâu then chốt xác lập cân đối thu chi hàng năm tại đơn vị. Tại TTYT huyện Quảng Trạch, phương pháp lập dự toán theo cơ sở quá khứ vẫn chiếm ưu thế chủ đạo. Phương pháp này dựa vào số liệu năm trước kết hợp điều chỉnh lạm phát. Cách làm này đơn giản nhưng bộc lộ nhược điểm khi phát sinh biến động dịch bệnh. Dự toán chưa bám sát nhu cầu thực tế của từng khoa điều trị. Phương pháp lập dự toán cấp không chưa được vận dụng do đòi hỏi kỹ thuật cao. Sự thiếu hụt công cụ dự báo khiến kế hoạch tài chính thụ động. Chênh lệch giữa dự toán và thực chi thường xuyên phát sinh qua các quý.

2.2. Bất cập trong kiểm soát chi và quản lý nguồn thu

Cơ cấu nguồn thu của TTYT huyện Quảng Trạch bộc lộ sự mất cân đối rõ rệt. Nguồn thu từ quỹ bảo hiểm y tế chiếm tỷ trọng chi phối trong thu sự nghiệp. Các dịch vụ y tế theo yêu cầu phát triển chậm do thiết bị chưa đồng bộ. Khả năng tích lũy tài chính để tái đầu tư kỹ thuật mới còn rất mỏng. Về phía chi tiêu, chi phí lương và phụ cấp chiếm phần lớn tổng chi thường xuyên. Đơn vị gặp khó khăn trong cắt giảm chi phí quản lý và vật tư tiêu hao. Quy chế chi tiêu nội bộ chưa theo kịp định mức thực tế phát sinh. Hoạt động kiểm soát nội bộ còn mang tính hình thức. Thực trạng làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn vốn đơn vị.

III. Giải pháp quản lý tài chính tự chủ tại TTYT huyện Quảng Trạch

Hoàn thiện quản lý tài chính đòi hỏi hệ thống giải pháp đồng bộ và quyết liệt từ ban lãnh đạo. Trung tâm cần đổi mới căn bản phương pháp lập kế hoạch ngân sách và phân bổ nguồn lực. Việc xây dựng dự toán phải kết hợp linh hoạt giữa phương pháp truyền thống và phương pháp cấp không. Đơn vị cần rà soát lại toàn bộ danh mục tài sản, trang thiết bị để tối ưu hóa công năng sử dụng. Đẩy mạnh xã hội hóa y tế và mở rộng các gói dịch vụ chất lượng cao giúp tăng nguồn thu hợp pháp. Đồng thời, trung tâm cần ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý viện phí và hồ sơ bệnh án điện tử. Chuyển đổi số hỗ trợ kiểm soát chặt chẽ chi phí thuốc men, hóa chất và vật tư tiêu hao. Quy chế chi tiêu nội bộ cần được điều chỉnh theo hướng gắn thu nhập tăng thêm với hiệu suất lao động. Cơ chế khen thưởng minh bạch sẽ kích thích tinh thần cống hiến của nhân viên y tế. Tăng cường đào tạo nghiệp vụ tài chính kế toán cho đội ngũ cán bộ chuyên trách cũng là yêu cầu cấp thiết.

3.1. Đổi mới phương pháp lập dự toán ngân sách

Trung tâm cần chuyển dịch từng bước từ phương pháp lập dự toán theo quá khứ sang phương pháp cấp không. Quy trình này đòi hỏi đánh giá lại toàn bộ mục tiêu chuyên môn trước khi phân bổ nguồn lực. Mỗi khoa phòng phải thuyết minh chi tiết định mức sử dụng vật tư y tế và chi phí vận hành. Kế hoạch ngân sách phải bám sát số lượng lượt khám chữa bệnh và chỉ tiêu công tác dự phòng. Việc ứng dụng phần mềm dự báo tài chính hỗ trợ phòng kế toán lượng hóa chính xác các chỉ tiêu thu chi. Định mức chi tiêu nội bộ cần được cập nhật theo biến động giá cả thị trường. Đổi mới quy trình lập dự toán giúp đơn vị sử dụng đồng vốn đúng mục đích, ngăn ngừa tình trạng bội chi ngân sách.

3.2. Đa dạng hóa nguồn thu và siết chặt kiểm soát nội bộ

TTYT huyện Quảng Trạch cần chủ động mở rộng các gói khám chữa bệnh chất lượng cao theo nhu cầu xã hội. Việc đầu tư thêm các trang thiết bị kỹ thuật hiện đại giúp thu hút bệnh nhân đến điều trị nội trú. Đơn vị cần nâng cao hiệu quả phối hợp với cơ quan bảo hiểm xã hội để thanh toán chi phí kịp thời. Về mặt quản trị chi phí, trung tâm phải thực hiện đấu thầu thuốc và vật tư công khai. Ban kiểm soát nội bộ cần định kỳ kiểm tra các chứng từ kế toán nhằm hạn chế thất thoát tài chính. Việc công khai minh bạch tài chính trong các cuộc họp giao ban tạo sự đồng thuận cao trong toàn thể nhân viên. Những giải pháp này trực tiếp củng cố sức mạnh tài chính tự chủ cho đơn vị.

IV. Kết luận về quản lý tài chính tự chủ tại TTYT huyện Quảng Trạch

Hoàn thiện công tác quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ là yêu cầu tất yếu đối với TTYT huyện Quảng Trạch trong giai đoạn hiện nay. Mô hình tự chủ mang lại diện mạo mới cho nền y tế cơ sở thông qua việc chủ động điều phối ngân sách. Đơn vị chuyển đổi từ trạng thái thụ động chờ cấp phát sang tư duy quản trị tài chính hiện đại. Các giải pháp đề xuất cần được triển khai tuần tự và linh hoạt theo từng giai đoạn phát triển. Lãnh đạo trung tâm cần kết hợp chặt chẽ giữa nâng cao chuyên môn kỹ thuật và giữ vững kỷ luật chi tiêu. Việc bảo đảm cân đối thu chi không chỉ giúp trung tâm duy trì hoạt động thường xuyên mà còn tái đầu tư hạ tầng. Mục tiêu cuối cùng của tự chủ tài chính là nâng cao sức khỏe nhân dân trên toàn huyện. Đồng thời, chính sách tiền lương và đãi ngộ tốt sẽ tạo động lực giữ chân các bác sĩ giỏi. TTYT huyện Quảng Trạch hoàn toàn có thể trở thành điểm sáng về quản lý tài chính y tế công lập tại Quảng Bình.

4.1. Lợi ích thực tiễn đối với công tác khám chữa bệnh

Áp dụng cơ chế tự chủ tài chính mang lại lợi ích thiết thực cho công tác khám chữa bệnh tại huyện Quảng Trạch. Nguồn kinh phí chủ động giúp đơn vị nâng cấp buồng bệnh và trang sắm máy xét nghiệm hiện đại. Bệnh nhân được thụ hưởng dịch vụ y tế kỹ thuật cao ngay tại tuyến huyện mà không phải chuyển tuyến trên. Điều này tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí đi lại cho các gia đình nghèo. Bên cạnh đó, đội ngũ y tế được hưởng thù lao thỏa đáng theo năng suất công việc thực tế. Tinh thần trách nhiệm và thái độ phục vụ người bệnh của nhân viên y tế có chuyển biến tích cực rõ nét. Môi trường khám chữa bệnh khang trang, chuyên nghiệp tạo dựng niềm tin vững chắc cho nhân dân.

4.2. Khả năng nhân rộng mô hình cho y tế tuyến cơ sở

Bài học kinh nghiệm từ TTYT huyện Quảng Trạch mang giá trị tham khảo sâu sắc cho nhiều trung tâm y tế tuyến cơ sở khác. Quá trình vận hành tự chủ khẳng định tính đúng đắn của việc kết hợp chặt chẽ giữa chuyên môn điều trị và quản trị tài chính. Các đơn vị tuyến huyện cần chủ động đào tạo nghiệp vụ quản lý kinh tế cho ban giám đốc. Việc chuyển đổi số toàn diện trong thu chi và quản lý viện phí là điều kiện tiên quyết để nhân rộng thành công mô hình. Sự hỗ trợ từ Sở Y tế và chính quyền địa phương tạo đòn bẩy pháp lý quan trọng cho đơn vị. Tự chủ tài chính bền vững chính là chìa khóa then chốt nâng tầm hệ thống y tế công lập trong kỷ nguyên mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới cơ chế tài chính công trong lĩnh vực y tế là chủ trương chiến lược của Đảng và Nhà nước nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân. Trong giai đoạn 2021 - 2023, hệ thống y tế công lập tại Việt Nam trải qua chuyển biến sâu sắc khi áp dụng quy định mới về phân cấp quản lý ngân sách. Trung tâm Y tế huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình là một trường hợp nghiên cứu đặc thù: sau khi chia tách địa giới hành chính vào năm 2014, đây là địa phương duy nhất trong tỉnh chưa có bệnh viện đa khoa tuyến huyện độc lập. Mọi nhiệm vụ cấp cứu, khám chữa bệnh, y tế dự phòng và quản lý 17 trạm y tế xã đều tập trung vào Trung tâm Y tế huyện Quảng Trạch.

Đề tài của tác giả Phạm Thị Thanh Huyền, chuyên ngành Quản lý kinh tế tại Trường Đại học Kinh tế - Đại học Huế, tập trung nghiên cứu toàn diện công tác quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tại đơn vị. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa khung lý luận, đánh giá thực trạng công tác lập dự toán, thu chi, trích lập quỹ giai đoạn 2021 - 2023, từ đó xác lập hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả tài chính đến năm 2030. Nghiên cứu mang giá trị thực tiễn to lớn khi đơn vị vừa triển khai dự án nâng cấp từ quy mô 100 giường bệnh ban đầu lên cơ sở đa chức năng 250 giường bệnh hiện đại. Việc hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính không chỉ bảo đảm cân đối dòng tiền, nâng cao đời sống cho 188 cán bộ viên chức mà còn tối ưu hóa hiệu quả đầu tư công y tế trên địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản trị tài chính công và mô hình phân cấp tự chủ đơn vị sự nghiệp công lập làm nền tảng cốt lõi. Khung thể chế vận hành chính của đề tài dựa trên Nghị định số 60/2021/NĐ-CP của Chính phủ, quy định cơ chế tự chủ tài chính cho các đơn vị sự nghiệp công lập theo 4 nhóm tự chủ chi thường xuyên và chi đầu tư. Trung tâm Y tế huyện Quảng Trạch được xác định thuộc nhóm 3, tức đơn vị tự bảo đảm một phần chi thường xuyên với mức độ tự chủ dao động trong khoảng từ 30% đến dưới 70%.

Ba khái niệm học thuật cơ bản được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm: cơ chế tự chủ tài chính y tế, quản lý chênh lệch thu - chi sự nghiệp và hệ thống kiểm soát nội bộ tài chính công. Lý luận về cơ chế tự chủ khẳng định việc trao quyền chủ động cho thủ trưởng đơn vị phải đi đôi với trách nhiệm giải trình minh bạch. Đơn vị được quyền chủ động bố trí nguồn thu, xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ và trích lập các quỹ theo luật định, trong đó Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp yêu cầu trích lập tối thiểu 25% từ phần chênh lệch thu lớn hơn chi hợp pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo quyết toán, dự toán ngân sách và các văn bản điều hành của Sở Y tế tỉnh Quảng Bình giai đoạn 2021 - 2023. Số liệu sơ cấp được điều tra khảo sát trực tiếp từ tháng 8 đến tháng 10 năm 2024 tại Trung tâm Y tế huyện Quảng Trạch.

Tổng thể nghiên cứu bao gồm 188 cán bộ, viên chức và người lao động. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích với cỡ mẫu 69 người, chiếm tỷ lệ 36,7% tổng thể. Cơ cấu mẫu khảo sát bao quát 10 bộ phận then chốt: Ban Giám đốc được chọn 100% với 2 người; Phòng Hành chính tổng hợp gồm bộ phận kế toán chọn 6/11 người, đạt tỷ lệ 54,5%; các khoa lâm sàng, cận lâm sàng chọn 26 người, chiếm tỷ lệ từ 44,4% đến 71,4%; đại diện 17 trạm y tế trực thuộc chọn 35 người, đạt tỷ lệ 28,9%. Phương pháp chọn mẫu này bảo đảm đại diện đầy đủ các chủ thể tham gia trực tiếp vào quy trình lập dự toán, chấp hành và kiểm soát kinh phí. Dữ liệu khảo sát được làm sạch trên Excel và xử lý định lượng trên phần mềm SPSS bằng các kỹ thuật thống kê mô tả, tính điểm trung bình Mean và phương pháp so sánh số tuyệt đối, số tương đối nhằm đo lường mức độ biến động tài chính qua từng năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực tế tại Trung tâm Y tế huyện Quảng Trạch giai đoạn 2021 - 2023 làm rõ 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, cơ cấu nguồn thu còn phụ thuộc lớn vào ngân sách nhà nước dù nguồn thu sự nghiệp có xu hướng tăng. Trong giai đoạn 2021 - 2023, nguồn thu từ khám chữa bệnh bảo hiểm y tế chiếm tỷ trọng chi phối khoảng 65% đến 72% tổng thu sự nghiệp của trung tâm. Tuy nhiên, ngân sách nhà nước cấp bù vẫn chiếm trên 35% tổng nguồn kinh phí hoạt động, phản ánh việc trung tâm chưa thể bứt phá sang nhóm tự chủ cao hơn.

Thứ hai, công tác quản lý chi thường xuyên chịu áp lực lớn từ chi phí nhân lực. Tỷ trọng chi cho con người bao gồm lương ngạch bậc, phụ cấp đặc thù ngành y và bảo hiểm xã hội chiếm từ 60% đến 68% tổng chi thường xuyên hàng năm. Ngược lại, chi cho phát triển chuyên môn nghiệp vụ và nghiên cứu khoa học chỉ duy trì ở mức khiêm tốn khoảng 8% đến 12%.

Thứ ba, việc trích lập các quỹ nội bộ đạt tỷ lệ thấp do chênh lệch thu chi mỏng. Tỷ lệ trích lập Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp chỉ đạt mức tối thiểu 25% trên phần kết dư thực tế, dẫn đến nguồn lực tái đầu tư mua sắm trang thiết bị y tế kỹ thuật cao bị thu hẹp đáng kể.

Thứ tư, kết quả khảo sát định lượng 69 cán bộ cho thấy điểm đánh giá trung bình Mean đối với tính minh bạch trong phân bổ tài chính đạt khoảng 3,65 trên thang điểm 5,0. Đáng chú ý, chỉ số hài lòng về mức thu nhập tăng thêm chỉ đạt mức trung bình 3,12 điểm, phản ánh chính sách chi tiêu nội bộ chưa tạo được động lực bứt phá mạnh mẽ.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tài chính tại Trung tâm Y tế huyện Quảng Trạch phản ánh đặc trưng chung của các đơn vị y tế tuyến cơ sở đang trong quá trình chuyển đổi cơ chế giá dịch vụ y tế. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc giá dịch vụ khám chữa bệnh hiện hành chưa được kết cấu đầy đủ 4 yếu tố chi phí, đặc biệt là khấu hao tài sản cố định và chi phí quản lý vận hành. Tình trạng vượt quỹ bảo hiểm y tế và chậm thanh quyết toán chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế cũng gây khó khăn cho việc duy trì dòng tiền lưu động tại đơn vị.

Khi so sánh với kinh nghiệm tự chủ thành công tại Trung tâm Y tế huyện Hòa Vang tại thành phố Đà Nẵng, điểm khác biệt lớn nằm ở chiến lược xã hội hóa và khai thác dịch vụ theo yêu cầu. Trung tâm Y tế Hòa Vang đã chủ động thu hút nguồn vốn hợp tác để đầu tư hệ thống chụp cắt lớp vi tính, máy siêu âm màu 4 chiều hiện đại, từ đó gia tăng tỷ trọng nguồn thu xã hội hóa lên trên 40%. Ngược lại, tại Quảng Trạch, việc triển khai dịch vụ kỹ thuật cao còn chậm trễ do hạ tầng 250 giường bệnh mới hoàn thành trong năm 2023 và danh mục trang thiết bị chưa được trang bị đồng bộ. Các dữ liệu này được thể hiện rõ ràng qua Bảng tổng hợp dự toán thu chi giai đoạn 2021 - 2023 và biểu đồ cơ cấu chi tiêu trong hồ sơ nghiên cứu, cho thấy rõ ranh giới mất cân đối giữa chi thường xuyên cố định và chi đầu tư phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng và mục tiêu phát triển giai đoạn 2025 - 2030, đề tài xác lập 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

Một là, mở rộng và đa dạng hóa nguồn thu sự nghiệp hợp pháp. Ban Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Quảng Trạch cần đẩy mạnh triển khai các gói dịch vụ khám bệnh theo yêu cầu, phẫu thuật chất lượng cao và dịch vụ chăm sóc người bệnh nội trú theo chuẩn mới. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ trọng nguồn thu từ khám chữa bệnh tự nguyện và bảo hiểm y tế tăng trưởng tối thiểu 15% mỗi năm, phấn đấu đến năm 2026 nâng mức tự bảo đảm chi thường xuyên từ khoảng 45% hiện nay lên trên 70%.

Hai là, tái cấu trúc quy chế chi tiêu nội bộ gắn liền với hiệu suất công việc. Phòng Hành chính tổng hợp cần chủ trì xây dựng bảng đánh giá chỉ số hiệu quả công việc KPI cho 100% cán bộ, viên chức trước quý 2 năm 2025. Việc chi trả thu nhập tăng thêm phải áp dụng nguyên tắc người làm việc hiệu quả cao được hưởng thù lao tương xứng, dành tối thiểu 30% quỹ khen thưởng cho các sáng kiến tiết kiệm chi phí vật tư và giảm hao phí thuốc.

Ba là, số hóa toàn diện quy trình quản trị tài chính kế toán. Đơn vị cần đầu tư nâng cấp hệ thống phần mềm quản lý bệnh viện HIS kết nối đồng bộ với phần mềm kế toán và cổng giám định bảo hiểm y tế trong giai đoạn 2025 - 2026. Giải pháp này giúp kiểm soát chính xác 100% hóa đơn, chứng từ chi tiêu, đồng thời giảm thiểu tỷ lệ xuất toán chi phí bảo hiểm y tế xuống dưới 0,5% mỗi quý.

Bốn là, kiện toàn bộ máy tài chính và tăng cường năng lực kiểm toán nội bộ. Lãnh đạo đơn vị cần hoàn thành việc cử 100% cán bộ kế toán tham gia các khóa đào tạo nâng cao về chuẩn mực kế toán công và quản trị tài chính y tế trước cuối năm 2025, định kỳ thực hiện kiểm tra nội bộ 6 tháng một lần đối với 17 trạm y tế trực thuộc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham chiếu cao và đem lại lợi ích thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Nhóm thứ nhất là ban lãnh đạo và phòng tài chính - kế toán tại hơn 700 trung tâm y tế tuyến huyện trên cả nước. Luận văn cung cấp quy trình mẫu về quản trị ngân sách, kinh nghiệm xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ và phương pháp xác định mức độ tự chủ theo đúng quy định tại Nghị định số 60/2021/NĐ-CP.

Nhóm thứ hai là các nhà hoạch định chính sách tại Sở Y tế, Sở Tài chính và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Tài liệu cung cấp góc nhìn thực tiễn về những rào cản tài chính tại địa phương đặc thù không có bệnh viện huyện, làm cơ sở ban hành định mức phân bổ ngân sách và phê duyệt đề án vị trí việc làm phù hợp cho giai đoạn 2025 - 2030.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên sau đại học và nghiên cứu sinh thuộc các chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế y tế và Tài chính công. Nghiên cứu đóng vai trò là một case study điển hình về phân tích tài chính định lượng kết hợp khảo sát thực địa với quy mô mẫu 69 đối tượng đại diện.

Nhóm thứ tư là đội ngũ y bác sĩ, trưởng trạm y tế tại 17 xã trực thuộc địa bàn huyện Quảng Trạch. Luận văn giúp cán bộ tuyến cơ sở nắm vững quyền lợi, nghĩa vụ tài chính, hiểu rõ cơ chế phân bổ thu nhập tăng thêm và định mức thanh toán dịch vụ kỹ thuật.

Câu hỏi thường gặp

Trung tâm Y tế huyện Quảng Trạch được xếp vào nhóm tự chủ nào theo Nghị định 60/2021/NĐ-CP? Đơn vị được xếp vào nhóm 3, tức đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm một phần chi thường xuyên. Mức tự bảo đảm chi phí hoạt động của trung tâm trong giai đoạn 2021 - 2023 nằm trong biên độ từ 30% đến dưới 70%, phần kinh phí còn lại do ngân sách nhà nước cấp bù định kỳ.

Mẫu khảo sát của nghiên cứu được lựa chọn theo nguyên tắc nào? Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích trên tổng thể 188 nhân sự, thu được 69 cán bộ đại diện cho 10 đơn vị phòng ban. Tác giả ưu tiên chọn 100% Ban Giám đốc và 54,5% nhân sự Phòng Hành chính tổng hợp vì đây là các đầu mối trực tiếp quản lý, phân bổ và điều hành dòng tiền.

Quy định trích lập Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp tại trung tâm được thực hiện ra sao? Căn cứ Nghị định số 60/2021/NĐ-CP và Thông tư số 56/2022/TT-BTC, sau khi hoàn thành nghĩa vụ thuế và trang trải chi phí thường xuyên, trung tâm phải trích tối thiểu 25% từ phần chênh lệch thu lớn hơn chi để đưa vào Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp nhằm phục vụ mua sắm máy móc, cơ sở vật chất.

Thách thức lớn nhất trong việc mở rộng quy mô lên 250 giường bệnh của trung tâm là gì? Thách thức then chốt là sự mất cân đối giữa hạ tầng khang trang và hệ thống trang thiết bị chuyên sâu chưa đồng bộ. Nguồn thu viện phí tại địa phương có tỷ lệ người dân hưởng bảo hiểm y tế trên 90%, khiến đơn vị đối mặt nguy cơ hụt dòng tiền đầu tư nếu chính sách thanh toán bảo hiểm y tế bị chậm trễ.

Giải pháp nào giúp tăng thu nhập cho cán bộ y tế tại đơn vị? Trung tâm cần tối ưu hóa quy chế chi tiêu nội bộ bằng cách gắn thu nhập tăng thêm với kết quả thực hiện nhiệm vụ theo thang điểm KPI. Đồng thời, việc tiết kiệm từ 5% đến 10% chi phí vận hành hành chính sẽ bổ sung trực tiếp vào quỹ lương thưởng, bảo đảm mức trích tối đa 3 tháng tiền lương thực hiện trong năm.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa toàn diện cơ sở lý luận và đánh giá sâu sắc thực trạng quản lý tài chính tại Trung tâm Y tế huyện Quảng Trạch theo Nghị định số 60/2021/NĐ-CP giai đoạn 2021 - 2023.
• Kết quả khảo sát 69 nhân sự đã định vị rõ ranh giới giữa thành tựu minh bạch hóa tài chính và nút thắt trong công tác trích lập quỹ tái đầu tư cũng như cải thiện thu nhập cho 188 cán bộ viên chức.
• Nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp khả thi, tập trung vào đa dạng hóa nguồn thu, số hóa quản trị tài chính, tái cơ cấu quy chế chi tiêu nội bộ và nâng cao năng lực bộ máy kế toán.
• Lộ trình thực hiện được xác lập chặt chẽ: hoàn thành chuẩn hóa quy chế chi tiêu nội bộ trong năm 2025 và tiến tới mục tiêu tự chủ chi thường xuyên trên 70% vào năm 2030 khi cơ sở 250 giường bệnh vận hành tối đa công suất.
• Đề án thạc sĩ của tác giả Phạm Thị Thanh Huyền là tài liệu quản lý có giá trị thực tiễn cao, khuyến khích các nhà quản lý y tế và chuyên viên tài chính công tải về nghiên cứu để ứng dụng vào mô hình thực tế tại đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH THEO CƠ CHẾ TỰ CHỦ ĐỐI VỚI TRUNG TÂM Y TẾ CẤP HUYỆN 1. Những lý luận cơ bản về TTYT cấp Huyện 1. Khái niệm TTYT cấp huyện Theo quan điểm của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) bệnh viện là một bộ phận của một tổ chức mang tính chất y học và xã hội, có chức năng đảm bảo cho nhân dân được săn sóc toàn diện về y tế cả chữa bệnh và phòng bệnh. Công tác ngoại trú của bệnh viện tỏa tới tận gia đình đặt trong môi trường của nó.

Bệnh viện còn là trung tâm giảng dạy y học và nghiên cứu sinh vật xã hội. Với quan niệm này ta nhìn bệnh viện không tách rời, biệt lập và phiến diện trong công tác chăm sóc sức khỏe nói chung. Rõ ràng bệnh viện đảm nhiệm một chức năng rộng lớn, gắn bó hài hoà trong lĩnh vực chăm sóc sức khoẻ và toàn xã hội [5]. Trung tâm Y tế (TTYT) cấp huyện là đơn vị sự nghiệp công lập (ĐVSNCL) hoạt động trong lĩnh vực y tế được xác định dựa vào các tiêu chuẩn sau: Có văn bản quyết định thành lập của cơ quan có thẩm quyền ở Trung ương hoặc địa phương; được Nhà nước cung cấp kinh phí và tài sản để thực hiện nhiệm vụ chính trị, chuyên môn và được phép thực hiện một số khoản thu theo quy định của Nhà nước; có tổ chức bộ máy, biên chế và bộ máy quản lý tài chính kế toán theo chế độ Nhà nước quy định; là đơn vị độc lập, có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng mở tại Kho bạc Nhà nước [9].

Tuy nhiên, trong cơ chế tự chủ tài chính, TTYT cấp huyện không còn được Nhà nước bao cấp mà phải tự chủ về tài chính cũng như tự tổ chức sắp xếp lại bộ máy sao cho hiệu quả và phải hoàn thành chỉ tiêu do Nhà nước đề ra. Các TTYT cấp huyện tự chủ về tài chính nhưng có sự tham gia một phần của Nhà nước trong 8 điều phối hoạt động thông qua các văn bản quy phạm pháp luật. Theo cơ chế tự chủ, các bệnh viện được linh động trong tổ chức và hoạt động để đáp ứng nhu cầu của người bệnh cũng như giải quyết được nhiều khó khăn của bệnh viện. Tự chủ tài chính giúp các TTYT cấp huyện xác định phát triển theo hướng cung cấp các dịch vụ y tế tốt nhất.

Các TTYT cấp huyện sẽ thu hút sự tham gia của người dân vào hoạt động y tế thông qua chủ trương xã hội hóa y tế. Đồng thời, việc thực hiện tự chủ giúp cho các TTYT cấp huyện vừa nâng cao chất lượng khám chữa bệnh vừa tăng thu nhập cho cán bộ nhân viên. Chất lượng khám chữa bệnh thể hiện ở cải cách thủ tục rút ngắn thời gian khám chữa bệnh cho người bệnh, giảm tiêu cực, khắc phục thái độ ban ơn, hách dịch từ một bộ phận cán bộ bác sỹ [9]. Đặc điểm của TTYT cấp huyện.

- TTYT cấp huyện công lập được thành lập với mục đích cung cấp dịch vụ sự nghiệp công trong lĩnh vực nhà nước chịu trách nhiệm cung cứng cho nhân dân hoặc lĩnh vực mà khu vực phi nhà nước không có khả năng đầu tư hoặc không quan tâm để đầu tư. - Cơ chế hoạt động của các TTYT cấp huyện công lập đang ngày càng được đổi mới theo hướng tự chủ và được thực hiện hạch toán một cách độc lập. - TTYT cấp huyện hoạt động theo cơ chế độ thủ trưởng. Đồng thời nhằm đảo bảo nguyên tắc tập trung dân chủ, tránh cách tình trạng lạm quyền, vượt quyền, phòng chống tham nhũng, pháp luật đã đưa ra các quy định về việc thành lập Hội đồng quản lý tại các đơn vị sự nghiệp công lập tự đảm bảo chi thường xuyên và đầu tư vào các đơn vị sự nghiệp công lập khác trong trường hợp cần thiết.

- Nhân sự tại TTYT cấp huyện lập chủ yếu được tuyển dụng theo vị trí việc làm, theo hợp đồng, được quản lý, sử dụng tư cách là viên chức. Trong khi đó thì người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập là công chức. - Nghị định số 60/2021/NĐ-CP ngày 21/06/2021 của Chính phủ quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập đã chia đơn vị sự nghiệp công lập thành 4 loại: + Đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư (Nhóm 1); 9 + Đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên (Nhóm 2); + Đơn vị tự bảo đảm một phần chi thường xuyên (Nhóm 3); + Đơn vị do NSNN bảo đảm chi thường xuyên (Nhóm 4); TTYT cấp huyện là tổ chức do Nhà nước thành lập thực hiện nghiệp vụ chuyên môn, cung cấp những dịch vụ công nhằm thoả mãn nhu cầu thiết yếu của người dân. Nhìn chung nguồn tài chính cơ bản phục vụ cho hoạt động của các đơn vị sự nghiệp này do ngân sách nhà nước cấp.

Tuy nhiên với sự đa dạng của hoạt động sự nghiệp trong lĩnh vực y tế cũng như những khó khăn của NSNN và với mục tiêu để đảm bảo tính hiệu quả trong các hoạt động của các đơn vị bệnh viện, Nhà nước đã cho phép đơn vị sự nghiệp, bệnh viện công lập thực hiện cơ chế tự chủ tài chính thông qua việc giao cho họ quyền được khai thác nguồn thu trong phạm vi chức năng và nhiệm vụ của đơn vị và được bố trí một số khoản chi một cách chủ động. Vai trò của TTYT cấp huyện. - Trung tâm Y tế cấp huyện có chức năng cung cấp dịch vụ chuyên môn, kỹ thuật về y tế dự phòng, khám bệnh, chữa bệnh, phục hồi chức năng, an toàn thực phẩm, dân số và các dịch vụ y tế khác theo quy định của pháp luật. - Đi đầu trong nghiên cứu và thực hiện khoa học lâm sàng, là nơi đào tạo nhiều y bác sĩ giỏi cho cộng đồng.

Thực hiện cơ chế tự chủ tài chính cũng giúp cho các TTYT cấp huyện nâng cao chất lượng khám chữa bệnh góp phần thực hiện mục tiêu phúc lợi xã hội, mà tiến tới còn đóng góp nhất định vào ngân sách nhà nước. Lý luận về cơ chế tự chủ tài chính và công tác quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tài chính dựa trên NĐ 60/2021/NĐ-CP tại TTYT cấp huyện 1. Khái niệm cơ chế tự chủ tài chính - Cơ chế tự chủ tài chính đơn vị sự nghiệp nói chung và cơ chế tự chủ đơn vị sự nghiệp y tế công lập nói riêng hiện nay đã được thống nhất chung quy định theo Nghị định Số: 60/2021/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 21/06/2021: “Quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công” [5]. - Nghị định 60/2021/NĐ-CP của Chính phủ năm ngày 21/06/2021 quy định cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập đã phân loại mức tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công cụ thể như sau [5]: 1.

Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư (sau đây gọi là đơn vị nhóm 1) là đơn vị đáp ứng một trong các điều kiện sau: a) Đơn vị có mức tự bảo đảm kinh phí chi thường xuyên xác định theo phương án quy định tại Điều 10 Nghị định này bằng hoặc lớn hơn 100%; có mức tự bảo đảm chi đầu tư bằng hoặc lớn hơn mức trích khấu hao và hao mòn tài sản cố định của đơn vị. Mức tự bảo đảm chi đầu tư được xác định bao gồm các nguồn sau: - Số dự kiến trích lập Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp trong năm kế hoạch hoặc của bình quân 05 năm trước liền kề; - Số thu phí được để lại để chi thường xuyên không giao tự chủ theo quy định. b) Đơn vị cung cấp các dịch vụ sự nghiệp công không sử dụng ngân sách nhà nước, giá dịch vụ sự nghiệp công xác định theo cơ chế thị trường, có tính đủ khấu hao tài sản cố định và có tích lũy dành chi đầu tư. Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên (sau đây gọi là đơn vị nhóm 2) là đơn vị đáp ứng một trong các điều kiện sau: a) Đơn vị có mức tự bảo đảm kinh phí chi thường xuyên xác định theo phương án quy định tại Điều 10 Nghị định này bằng hoặc lớn hơn 100% và chưa tự bảo đảm chi đầu tư từ nguồn Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp, nguồn thu phí 11 được để lại chi theo quy định của pháp luật về phí và lệ phí, các nguồn tài chính hợp pháp khác theo quy định của pháp luật; b) Đơn vị thực hiện cung cấp dịch vụ sự nghiệp công thuộc danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước, được Nhà nước đặt hàng hoặc đấu thầu cung cấp dịch vụ sự nghiệp công theo giá tính đủ chi phí (không bao gồm khấu hao tài sản cố định).

Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm một phần chi thường xuyên (sau đây gọi là đơn vị nhóm 3) là đơn vị có mức tự bảo đảm kinh phí chi thường xuyên xác định theo phương án quy định tại Điều 10 Nghị định này từ 10% đến dưới 100%, được Nhà nước đặt hàng hoặc đấu thầu cung cấp dịch vụ sự nghiệp công theo giá chưa tính đủ chi phí và được phân loại như sau: a) Đơn vị tự bảo đảm từ 70% đến dưới 100% chi thường xuyên; b) Đơn vị tự bảo đảm từ 30% đến dưới 70% chi thường xuyên; c) Đơn vị tự bảo đảm từ 10% đến dưới 30% chi thường xuyên. Đơn vị sự nghiệp công do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên (sau đây gọi là đơn vị nhóm 4) gồm: a) Đơn vị sự nghiệp công có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên xác định theo phương án quy định tại Điều 10 Nghị định này dưới 10%; b) Đơn vị sự nghiệp công không có nguồn thu sự nghiệp. Đơn vị sự nghiệp y tế xây dựng phương án tự chủ, xác định phân loại đơn vị theo một trong các nhóm quy định dựa trên căn cứ để đơn vị xây dựng phương án tự chủ: - Cơ chế giá dịch vụ, phí và lệ phí đơn vị được thực hiện. - Mức tự bảo đảm chi thường xuyên, chi đầu tư từ các nguồn thu của đơn vị.

- Chức năng, nhiệm vụ của đơn vị được giao. Như vậy, cơ chế tự chủ tài chính là cơ chế quản lý nhằm tăng cường quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các đơn vị sự nghiệp có thu về các mặt hoạt động tài chính, tổ chức bộ máy và sắp xếp lao động qua đó làm tăng chất lượng hoạt động cung cấp dịch vụ công của đơn vị [5].