Luận văn thạc sĩ các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng kế toán dồn tích tại các đơn vị sự nghiệp y tế công lập trên địa bàn thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng kế toán dồn tích tại các đơn vị sự nghiệp y tế công lập trên, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Phạm Mạnh Tùng
• Người hướng dẫn: PGS. Mai Thị Hoàng Minh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Việc Áp Dụng Kế Toán Dồn Tích Tại Các Đơn Vị Sự Nghiệp Y Tế Công Lập Trên Địa Bàn Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 1.1. Các nghiên cứu có liên quan
• 1.1.1. Các nghiên cứu công bố ở nước ngoài
• 1.1.2. Các nghiên cứu công bố ở trong nước
• 1.2. Khe hổng nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Chuẩn mực kế toán công quốc tế (IPSAS)
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và quá trình phát triển
• 2.1.2. Nhiệm vụ và mục tiêu của chuẩn mực kế toán công quốc tế
• 2.1.3. Tầm quan trọng và lợi ích khi áp dụng chuẩn mực kế toán công quốc tế
• 2.2. Cơ sở kế toán áp dụng theo chuẩn mực kế toán công quốc tế
• 2.2.1. Cơ sở kế toán tiền mặt theo chuẩn mực kế toán công quốc tế
• 2.2.2. Nội dung cơ bản của kế toán cơ sở tiền theo IPSAS
• 2.2.3. Ưu điểm và hạn chế của cơ sở kế toán tiền mặt
• 2.3. Cơ sở kế toán dồn tích theo chuẩn mực kế toán công quốc tế
• 2.3.1. Nội dung cơ bản của kế toán cơ sở dồn tích theo IPSAS
• 2.3.2. Ưu điểm và hạn chế của cơ sở kế toán dồn tích
• 2.4. Cơ sở kế toán áp dụng trong kế toán công một số quốc gia và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.4.1. Cơ sở kế toán áp dụng trong kế toán công một số quốc gia
• 2.4.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.5. Tổng quan về hệ thống kế toán áp dụng cho đơn vị hành chính sự nghiệp
• 2.5.1. Môi trường pháp lý
• 2.5.1.1. Luật Kế toán
• 2.5.1.2. Luật Ngân sách Nhà nước
• 2.5.1.3. Chế độ kế toán hành chính sự nghiệp
• 2.5.2. Hệ thống Mục lục Ngân sách nhà nước
• 2.5.3. Đối tượng kế toán tại các đơn vị hành chính sự nghiệp
• 2.5.4. Nguyên tắc kế toán áp dụng tại đơn vị hành chính sự nghiệp
• 2.5.5. Đối tượng sử dụng thông tin kế toán tại đơn vị hành chính sự nghiệp
• 2.5.5.1. Cơ quan chủ quản
• 2.5.5.2. Kho bạc Nhà nước
• 2.5.5.3. Kiểm toán Nhà nước
• 2.5.5.4. Bản thân đơn vị hành chính sự nghiệp
• 2.6. Tổng quan về hệ thống kế toán áp dụng tại các bệnh viện công
• 2.6.1. Giới thiệu khái quát về bệnh viện
• 2.6.2. Đặc điểm quản lý tài chính tại các bệnh viện công Việt Nam
• 2.6.3. Tổ chức công tác kế toán tại các bệnh viện công
• 2.7. Tổng quan các lý thuyết nền về việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng
• 2.7.1. Lý thuyết quản trị công mới (New public management – NPM)
• 2.7.2. Lý thuyết ủy nhiệm và khái niệm trách nhiệm giải trình
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến sự chuyển đổi kế toán công sang cơ sở kế toán dồn tích tại các đơn vị sự nghiệp y tế công lập trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2. Mô hình nghiên cứu đề nghị
• 3.3. Các giả thuyết nghiên cứu cần kiểm định
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu chung
• 3.4.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 3.4.3. Thiết kế thang đo
• 3.4.4. Xây dựng bảng câu hỏi
• 3.5. Chọn mẫu và thu thập dữ liệu
• 3.6. Các bước thực hiện nghiên cứu
• 3.7. Quy trình nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 4.1. Mô tả mẫu khảo sát
• 4.1.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Đánh giá độ tin cậy của thang đo
• 4.2.1. Cronbach Alpha của thang đo nhân tố “Môi trường chính trị” (MTCT)
• 4.2.2. Cronbach Alpha của thang đo nhân tố “Môi trường giáo dục” (MTGD)
• 4.2.3. Cronbach Alpha của thang đo nhân tố “Môi trường kinh tế” (MTKT)
• 4.2.4. Cronbach Alpha của thang đo nhân tố “Môi trường pháp lý” (MTPL)
• 4.2.5. Cronbach Alpha của thang đo nhân tố “Môi trường quốc tế” (MTQT)
• 4.2.6. Cronbach Alpha của thang đo nhân tố “Môi trường văn hóa” (MTVH)
• 4.2.7. Cronbach Alpha của thang đo Sự áp dụng kế tóan dồn tích tại các đơn vị SNYTCL
• 4.3. Phân tích nhân tố khám phá
• 4.3.1. Biến độc lập
• 4.3.2. Biến phụ thuộc
• 4.4. Kiểm định mô hình nghiên cứu
• 4.4.1. Phân tích tương quan
• 4.4.2. Phân tích hồi quy tuyến tính bội
• 4.5. Kiểm tra các giả định mô hình hồi quy bội
• 4.5.1. Kiểm tra giả định phương sai của sai số (phần dư) không đổi
• 4.5.2. Kiểm tra giả định các phần dư có phân phối chuẩn
• 4.5.3. Kiểm tra giả định không có mối tương quan giữa các biến độc lập (hiện tượng đa cộng tuyến)
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đề xuất các hàm ý, chính sách
• 5.1.1. Hoàn thiện nhân tố môi trường chính trị
• 5.1.2. Hoàn thiện nhân tố môi trường giáo dục
• 5.1.3. Hoàn thiện nhân tố môi trường kinh tế
• 5.1.4. Hoàn thiện nhân tố môi trường pháp lý
• 5.1.5. Hoàn thiện nhân tố môi trường quốc tế
• 5.1.6. Hoàn thiện nhân tố môi trường văn hóa
• 5.2. Hạn chế của luận văn và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.2.1. Những hạn chế của luận văn
• 5.2.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo của luận văn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhân tố ảnh hưởng kế toán dồn tích tại y tế công lập

Kế toán dồn tích là một phương pháp kế toán quan trọng trong việc ghi nhận và báo cáo tài chính tại các đơn vị sự nghiệp y tế công lập. Việc áp dụng kế toán dồn tích không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch trong quản lý tài chính mà còn tạo điều kiện cho việc ra quyết định chính xác hơn. Nghiên cứu này sẽ phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng kế toán dồn tích tại các đơn vị y tế công lập, từ đó đưa ra những giải pháp khả thi.

1.1. Định nghĩa và vai trò của kế toán dồn tích

Kế toán dồn tích là phương pháp ghi nhận doanh thu và chi phí khi chúng phát sinh, không phụ thuộc vào thời điểm thanh toán. Phương pháp này giúp cung cấp thông tin tài chính chính xác hơn, từ đó hỗ trợ cho việc quản lý tài chính hiệu quả tại các đơn vị y tế công lập.

1.2. Tại sao kế toán dồn tích quan trọng trong y tế công lập

Kế toán dồn tích giúp các đơn vị y tế công lập có cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính, từ đó nâng cao khả năng lập kế hoạch và quản lý ngân sách. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh ngân sách y tế ngày càng hạn chế.

II. Các thách thức trong việc áp dụng kế toán dồn tích tại y tế công lập

Việc áp dụng kế toán dồn tích tại các đơn vị y tế công lập gặp phải nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ yếu tố nội bộ mà còn từ môi trường bên ngoài. Nghiên cứu sẽ chỉ ra những vấn đề chính mà các đơn vị này phải đối mặt.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực và đào tạo nhân sự

Nhiều đơn vị y tế công lập thiếu nhân sự có chuyên môn về kế toán dồn tích, dẫn đến việc áp dụng không hiệu quả. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là một trong những yếu tố quan trọng để khắc phục vấn đề này.

2.2. Khó khăn trong việc thay đổi thói quen kế toán

Nhiều đơn vị vẫn đang sử dụng phương pháp kế toán tiền mặt, việc chuyển đổi sang kế toán dồn tích đòi hỏi sự thay đổi lớn trong quy trình làm việc và tư duy của nhân viên.

III. Phương pháp nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng đến kế toán dồn tích

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định tính và định lượng để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng kế toán dồn tích tại các đơn vị y tế công lập. Các phương pháp này sẽ giúp thu thập dữ liệu chính xác và đáng tin cậy.

3.1. Phương pháp định tính

Phương pháp định tính sẽ được sử dụng để thu thập thông tin từ các chuyên gia trong lĩnh vực kế toán và quản lý tài chính. Qua đó, xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến việc áp dụng kế toán dồn tích.

3.2. Phương pháp định lượng

Phương pháp định lượng sẽ được áp dụng thông qua khảo sát và phân tích dữ liệu để đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến việc áp dụng kế toán dồn tích tại các đơn vị y tế công lập.

IV. Ứng dụng thực tiễn của kế toán dồn tích tại y tế công lập

Việc áp dụng kế toán dồn tích tại các đơn vị y tế công lập đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Nghiên cứu sẽ trình bày các ứng dụng thực tiễn và kết quả đạt được từ việc áp dụng phương pháp này.

4.1. Cải thiện chất lượng báo cáo tài chính

Kế toán dồn tích giúp cải thiện chất lượng báo cáo tài chính, cung cấp thông tin chính xác và kịp thời cho các nhà quản lý trong việc ra quyết định.

4.2. Tăng cường trách nhiệm giải trình

Việc áp dụng kế toán dồn tích cũng giúp tăng cường trách nhiệm giải trình của các đơn vị y tế công lập, từ đó nâng cao tính minh bạch trong quản lý tài chính.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của kế toán dồn tích

Kết luận sẽ tóm tắt những điểm chính của nghiên cứu và đưa ra những khuyến nghị cho việc áp dụng kế toán dồn tích tại các đơn vị y tế công lập trong tương lai.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng kế toán dồn tích tại các đơn vị y tế công lập là cần thiết và có thể thực hiện được nếu có sự hỗ trợ từ các cấp quản lý.

5.2. Đề xuất hướng phát triển trong tương lai

Cần có các chính sách hỗ trợ và đào tạo nhân sự để nâng cao khả năng áp dụng kế toán dồn tích tại các đơn vị y tế công lập, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống y tế công lập tại Việt Nam đóng vai trò xương sống trong công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng với hơn 910 bệnh viện công, chiếm tỷ trọng trên 85% tổng số cơ sở khám chữa bệnh toàn quốc theo số liệu thống kê. Dưới tác động mạnh mẽ của cơ chế tự chủ tài chính theo tinh thần Nghị định 43/2006/NĐ-CP và Nghị định 16/2015/NĐ-CP, các bệnh viện công lập không còn đơn thuần là đơn vị thụ hưởng ngân sách mà hoạt động tương tự như một tổ chức kinh tế tự chủ về nguồn thu và chi tiêu. Tuy nhiên, việc áp dụng chế độ kế toán hành chính sự nghiệp theo Quyết định 19/2006/QĐ-BTC dựa trên cơ sở tiền mặt kết hợp dồn tích điều chỉnh bộc lộ nhiều điểm nghẽn, làm sai lệch bức tranh chi phí thực tế và hạn chế tính minh bạch của báo cáo tài chính.

Luận văn hướng đến mục tiêu xác định, phân tích và lượng hóa mức độ tác động của các nhân tố môi trường đến quyết định chuyển đổi sang cơ sở kế toán dồn tích theo chuẩn mực kế toán công quốc tế IPSAS. Không gian nghiên cứu được thực hiện thực địa tại các bệnh viện công lập trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, với khung thời gian thu thập dữ liệu từ tháng 8/2017 đến tháng 12/2017.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn cấp thiết trong bối cảnh Chính phủ ban hành Nghị định 25/2017/NĐ-CP yêu cầu lập Báo cáo tài chính Nhà nước đầu tiên từ năm tài chính 2018. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống luận cứ khoa học chuẩn xác, hỗ trợ nâng cao chỉ số minh bạch tài chính công thêm 15% đến 20%, đồng thời tối ưu hóa công tác quản trị nguồn lực tài sản công tại các cơ sở y tế đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa hai lý thuyết nền tảng trong quản trị công:

• Lý thuyết Quản trị công mới (New Public Management - NPM): Nhấn mạnh việc chuyển giao các kỹ thuật quản lý của khu vực tư nhân sang khu vực công, trong đó kế toán dồn tích là công cụ then chốt để đo lường chính xác hiệu quả đầu ra và kiểm soát chi phí dịch vụ y tế.
• Lý thuyết Ủy nhiệm và Trách nhiệm giải trình (Principal-Agent Theory): Phân tích mối quan hệ giữa Nhà nước/người dân (bên ủy nhiệm) và ban lãnh đạo bệnh viện (bên nhận ủy nhiệm), đòi hỏi hệ thống thông tin tài chính phải phản ánh trung thực mọi nghĩa vụ nợ, giá trị tài sản và nguồn lực tiêu hao.

Khung khái niệm của nghiên cứu xoay quanh 4 thuật ngữ cốt lõi: Chuẩn mực kế toán công quốc tế (IPSAS), Cơ sở kế toán dồn tích (Accrual basis), Cơ sở kế toán tiền mặt (Cash basis) và Cơ chế tự chủ tài chính bệnh viện. Mô hình nghiên cứu đề xuất gồm 6 nhóm biến độc lập tác động đến biến phụ thuộc "Sự áp dụng kế toán dồn tích":

1. Môi trường chính trị (MTCT)
2. Môi trường giáo dục và năng lực nhân sự (MTGD)
3. Môi trường kinh tế (MTKT)
4. Môi trường pháp lý (MTPL)
5. Môi trường hội nhập quốc tế (MTQT)
6. Môi trường văn hóa tổ chức (MTVH)

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình kết hợp phương pháp định tính và định lượng:

• Nghiên cứu định tính: Thực hiện thông qua thảo luận nhóm tập trung và phỏng vấn sâu 8 chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực kế toán công tại Thành phố Hồ Chí Minh để hiệu chỉnh bảng câu hỏi và thang đo Likert 5 mức độ.
• Nghiên cứu định lượng: Khảo sát diện rộng với cỡ mẫu chính thức đạt 185 quan sát hợp lệ từ các kế toán trưởng, phụ trách phòng tài chính kế toán và chuyên viên kế toán tại hơn 45 bệnh viện công lập (gồm tuyến thành phố và quận/huyện). Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chọn lọc được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao.
• Phương pháp phân tích: Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 22.0. Kỹ thuật phân tích bao gồm kiểm định độ tin cậy thang đo qua hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phân tích hồi quy tuyến tính bội OLS để xác thực các giả thuyết nghiên cứu. Quy trình khảo sát kéo dài 5 tháng, từ tháng 8/2017 đến tháng 12/2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích định lượng trên 185 mẫu hợp lệ mang lại những kết quả thống kê tin cậy:

• Hệ số tin cậy Cronbach's Alpha của tất cả 6 thang đo thành phần đều vượt ngưỡng 0.78, biến phụ thuộc đạt 0.84, khẳng định độ nhất quán nội tại rất cao của dữ liệu.
• Phân tích nhân tố khám phá EFA trích xuất được 6 nhân tố với tổng phương sai trích đạt 64.28% tại giá trị Eigenvalue lớn hơn 1.15, chỉ số KMO đạt 0.812 với giá trị Sig kiểm định Bartlett nhỏ hơn 0.001.
• Phương trình hồi quy đa biến đạt độ tương thích cao với hệ số R² hiệu chỉnh đạt 57.8%, F = 41.23 (Sig < 0.001), chứng minh mô hình giải thích được gần 58% sự biến thiên của quyết định áp dụng kế toán dồn tích.
• Thứ tự tác động của các nhân tố theo hệ số hồi quy chuẩn hóa (Beta):
  1. Môi trường pháp lý ($\beta = 0.342, p < 0.001$)
  2. Môi trường giáo dục và năng lực nhân sự ($\beta = 0.278, p < 0.001$)
  3. Môi trường chính trị ($\beta = 0.205, p = 0.002$)
  4. Môi trường hội nhập quốc tế ($\beta = 0.154, p = 0.015$)
  5. Môi trường văn hóa tổ chức ($\beta = 0.118, p = 0.048$)
  6. Môi trường kinh tế ($\beta = 0.095, p = 0.082$).

Mức độ tác động của các nhân tố (Hệ số Beta chuẩn hóa)
-------------------------------------------------------------
Môi trường pháp lý (MTPL)          | [0.342] ████████████████
Môi trường giáo dục (MTGD)         | [0.278] █████████████
Môi trường chính trị (MTCT)        | [0.205] ██████████
Môi trường quốc tế (MTQT)          | [0.154] ███████
Môi trường văn hóa (MTVH)          | [0.118] █████
Môi trường kinh tế (MTKT)          | [0.095] ████
-------------------------------------------------------------

Thảo luận kết quả

Kết quả hồi quy chỉ ra "Môi trường pháp lý" là động lực chi phối mạnh mẽ nhất. Trong thực tế, có tới 82% người tham gia khảo sát đồng thuận rằng sự thiếu vắng một bộ Chuẩn mực Kế toán công Việt Nam (VPSAS) đồng bộ chính là rào cản lớn nhất. Các bệnh viện công hiện tại vẫn chịu sự ràng buộc song song giữa Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Kế toán số 88/2015/QH13, khiến việc ghi nhận trích khấu hao tài sản cố định hoặc lập dự phòng phải thu khó đòi chưa thể hạch toán toàn diện vào chi phí hoạt động trong kỳ.

Nhân tố "Môi trường giáo dục và năng lực nhân sự" giữ vị trí thứ hai với 76% ý kiến nhấn mạnh sự thiếu hụt kiến thức IPSAS chuyên sâu. Hiện chỉ khoảng 35% nhân viên kế toán tại các đơn vị sự nghiệp y tế từng qua đào tạo về kỹ thuật phân bổ chi phí dồn tích và xác định giá trị tổn thất tài sản.

Dữ liệu khảo sát cũng phản ánh sự chuyển biến tích cực từ cam kết chính trị của Chính phủ thông qua lộ trình lập Báo cáo tài chính Nhà nước năm 2018. Kết quả nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ phân tán phần dư chuẩn hóa và biểu đồ thanh so sánh hệ số Beta, giúp các nhà quản lý thấy rõ lộ trình ưu tiên cải cách.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, bốn nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất:

1. Hoàn thiện hành lang pháp lý chuẩn mực kế toán công:

   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính phối hợp cùng Bộ Y tế.
   • Hành động: Ban hành Thông tư hướng dẫn vận dụng chuẩn mực kế toán công trên cơ sở dồn tích đầy đủ riêng cho khối đơn vị sự nghiệp y tế công lập, thay thế chế độ kế toán cũ.
   • Mục tiêu: Đạt 100% tính thống nhất trong hạch toán thu - chi và khấu hao tài sản trước quý 4 năm 2020.

2. Nâng cao năng lực chuyên môn và đào tạo nhân sự:

   • Chủ thể thực hiện: Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh kết hợp các trường đại học chuyên ngành kinh tế.
   • Hành động: Xây dựng chương trình đào tạo liên tục về IPSAS, tập huấn kỹ năng ước tính kế toán và lập báo cáo tài chính dồn tích.
   • Mục tiêu: Tối thiểu 90% kế toán trưởng và kế toán viên các bệnh viện công hoàn thành chứng chỉ kế toán công dồn tích trong lộ trình 18 tháng (2019-2020).

3. Hiện đại hóa hệ thống thông tin tài chính - kế toán bệnh viện:

   • Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc và Phòng Tài chính Kế toán các bệnh viện.
   • Hành động: Tích hợp phân hệ phần mềm kế toán dồn tích với hệ thống thông tin quản lý bệnh viện (HIS/ERP), số hóa tự động dữ liệu viện phí và kho dược phẩm.
   • Mục tiêu: Cắt giảm 40% thời gian tổng hợp báo cáo và giảm thiểu 95% sai lệch số liệu vào cuối năm tài chính 2021.

4. Tăng cường cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình:

   • Chủ thể thực hiện: Kiểm toán Nhà nước và Thanh tra Tài chính.
   • Hành động: Thiết lập bộ tiêu chí kiểm toán báo cáo tài chính dồn tích, công khai minh bạch số liệu tài chính y tế lên cổng thông tin điện tử.
   • Mục tiêu: Đạt tỷ lệ 95% bệnh viện công công bố báo cáo kiểm toán độc lập định kỳ hàng năm từ giai đoạn 2020-2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tài liệu hữu ích cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Nhà hoạch định chính sách tại Bộ Tài chính và Bộ Y tế: Sử dụng làm căn cứ thực chứng để thiết kế lộ trình chuyển đổi từ chuẩn mực kế toán tiền mặt sang kế toán dồn tích, hoàn thiện khung pháp lý về quản lý tài chính bệnh viện công lập.
• Ban Giám đốc và Kế toán trưởng các bệnh viện công: Ứng dụng mô hình nghiên cứu để nhận diện các điểm nghẽn nội bộ, từ đó tái cấu trúc bộ máy kế toán, nâng cấp phần mềm và kiểm soát tốt giá thành dịch vụ khám chữa bệnh.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Kế toán - Kiểm toán: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên sâu về khung lý thuyết Quản trị công mới (NPM), phương pháp phân tích EFA và hồi quy đa biến trong lĩnh vực tài chính công.
• Các đơn vị phát triển giải pháp phần mềm y tế (HealthTech/ERP): Nắm bắt các yêu cầu nghiệp vụ về kế toán dồn tích tại bệnh viện để xây dựng các phân hệ quản lý tài chính chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế IPSAS.

Câu hỏi thường gặp

1. Kế toán dồn tích khác biệt căn bản gì so với kế toán tiền mặt trong bệnh viện công? Kế toán dồn tích ghi nhận doanh thu và chi phí tại thời điểm phát sinh giao dịch kinh tế, không phụ thuộc vào dòng tiền thực thu hay thực chi. Ví dụ, chi phí thuốc sử dụng cho bệnh nhân hoặc hao mòn máy móc y tế được tính đúng vào kỳ phục vụ, giúp phản ánh chính xác 100% giá thành dịch vụ khám chữa bệnh, thay vì dồn toàn bộ vào kỳ xuất tiền mặt.

2. Vì sao môi trường pháp lý lại là yếu tố tác động mạnh nhất đến việc chuyển đổi? Khu vực y tế công lập vận hành hoàn toàn dựa trên các quy định pháp luật hiện hành. Với hệ số tác động $\beta = 0.342$, hơn 80% kế toán viên bệnh viện chỉ thực hiện hạch toán khi có văn bản quy phạm pháp luật bắt buộc từ Bộ Tài chính. Nếu thiếu khung pháp lý đồng bộ, các bệnh viện không thể tự ý thay đổi phương pháp kế toán.

3. Bệnh viện công tự chủ tài chính gặp thách thức lớn nhất nào khi áp dụng kế toán dồn tích? Thách thức lớn nhất là năng lực nhân sự và hệ thống công nghệ thông tin. Khoảng 65% nhân sự kế toán bệnh viện chưa được đào tạo bài bản về ước tính kế toán phức tạp như lập dự phòng nợ khó đòi viện phí hay trích khấu hao tài sản hình thành từ nguồn vốn vay xã hội hóa, đòi hỏi nguồn kinh phí đào tạo và chuyển đổi phần mềm lớn.

4. Kinh nghiệm quốc tế từ Vương quốc Anh và New Zealand có ý nghĩa gì đối với Việt Nam? Anh và New Zealand đã chuyển đổi thành công sang kế toán dồn tích 100% nhờ cam kết chính trị vững chắc và lộ trình chuẩn bị nhân sự kéo dài 5-7 năm. Bài học quý báu cho Việt Nam là không thể áp dụng nóng vội mà cần thực hiện theo từng giai đoạn, song song xây dựng hệ thống thông tin tài chính tích hợp toàn quốc.

5. Làm thế nào để đo lường hiệu quả chuyển đổi sang kế toán dồn tích tại đơn vị sự nghiệp y tế? Hiệu quả được lượng hóa qua 3 chỉ số chính: mức độ giảm thiểu ý kiến loại trừ của Kiểm toán Nhà nước (hướng tới dưới 5%), tỷ lệ sai lệch số liệu quyết toán ngân sách dưới 2%, và khả năng cung cấp dữ liệu chi phí chính xác giúp Ban Giám đốc định giá dịch vụ y tế sát thực tế thị trường.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về việc chuyển đổi kế toán công sang cơ sở dồn tích tại các bệnh viện công lập trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh theo chuẩn mực IPSAS.
• Kết quả kiểm định mô hình định lượng xác nhận 6 nhóm nhân tố môi trường ảnh hưởng đến quyết định áp dụng, trong đó Môi trường pháp lý ($\beta = 0.342$) và Môi trường giáo dục/nhân lực ($\beta = 0.278$) đóng vai trò then chốt nhất.
• Đóng góp khoa học nổi bật của công trình là cung cấp bức tranh thực nghiệm đầu tiên về thực trạng tổ chức công tác kế toán dồn tích trong lĩnh vực y tế công lập đô thị tại Việt Nam.
• Lộ trình kiến nghị 4 bước giai đoạn 2018-2022 đặt ra các mốc thời gian cụ thể về hoàn thiện thể chế, nâng cấp phần mềm HIS/ERP và chuẩn hóa năng lực chuyên môn cho đội ngũ kế toán viên y tế.
• Các nhà quản lý bệnh viện và cơ quan quản lý nhà nước nên ứng dụng ngay các khuyến nghị từ nghiên cứu để tối ưu hóa nguồn lực tài chính công và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế phục vụ cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC 1.1 Các nghiên cứu có liên quan 1.1 Các nghiên cứu công bố ở nước ngoài 1. Nghiên cứu của tác giả Ouda Hassan (2004, 2008). Trong bài nghiên cứu của mình, tác giả đã xây dựng mô hình các nhân tố dẫn đến sự thành công của việc thực hiện chuyển đổi cơ sở kế toán từ cơ sở tiền mặt sang cơ sở dồn tích ở các nước phát triển và đang phát triển dựa trên việc nghiên cứu kinh nghiệm thực hiện thành công kế toán khu vực công trên cơ sở dồn tích ở New Zealand, Anh và Úc. Theo Ouda Hassan, việc thực hiện kế toán trên cơ sở dồn tích của khu vực công thành công sẽ giúp cải thiện chất lượng thông tin trên báo cáo tài chính, cải thiện được việc đánh giá hiệu quả thực hiện các hoạt động, trình bày thông tin tình hình tài chính của chính phủ, quản lý tài sản và nợ tốt hơn.

Tác giả cũng mở rộng vấn đề bàn luận sang các nước đang phát triển, theo Ouda, các nước đang phát triển sẽ khó thực hiện kế toán trên cơ sở dồn tích cho khu vực công hơn các nước phát triển vì các nước đang phát triển phải đối mặt với các vấn đề sự thâm nhập ngày càng lớn mạnh của gian lận và tham nhũng vào mọi giao dịch của khu vực công, sự thống trị của hệ thống chính trị phi dân chủ kìm hãm sự đổi mới, thiếu nhân sự có trình độ chuyên môn, thiếu kỹ năng của con người, thiếu kỹ thuật, phương tiện, thiếu tài chính, thiếu khả năng thiết lập các chuẩn mực kế toán, người dân chưa có nhận thức cao về việc đòi hỏi quyền sử dụng thông tin nên không tạo áp lực để chính phủ cải cách việc cung cấp thông tin kế toán của khu vực công. Ngoài ra các nước đang phát triển còn đối mặt với các vấn đề về tình hình kinh tế vĩ mô như: tỷ lệ lạm phát cao, ổn định tiền tệ, nợ công quốc gia lớn và thâm hụt chi tiêu quốc gia, hệ thống kiểm soát nội bộ yếu kém, thiếu quản lý trong khu vực công.Chính những vấn đề này cũng là rào cản khiến cho các nước đang phát triển chậm cải cách kế toán khu vực công. Vì vậy, theo tác giả, các nước đang phát triển muốn cải cách kế toán trên cơ sở dồn tích thành công TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 cần phải có sự can thiệp và tài trợ mạnh của các tổ chức quốc tế trên nhiều phương diện đặc biệt là phương diện về tài chính. Nghiên cứu của Ali, R (2008).

Luận án đã trình bày nội dung về cơ sở kế toán dồn tích và quá trình cải cách khu vực công thông qua việc sử dụng ví dụ thực tiễn và kinh nghiệm tại các nước thuộc khu vực Bắc Úc. Tác giả nhấn mạnh đến việc áp dụng kế toán theo cơ sở dồn tích giúp cải thiện trách nhiệm giải trình, đặc biệt trong việc quản lý các nguồn lực của nhà nước vì nó cung cấp một cách đầy đủ chi phí các nguồn lực được sử dụng và cung cấp thông tin một cách toàn diện hơn. Theo bài nghiên cứu của tác giả, ngoài những lợi ích đã nêu, thì kế toán cơ sở dồn tích cũng mang lại một số lợi ích như: quản lý tài sản được chặt chẽ hơn vì đơn vị đã am hiểu hơn về tài sản của họ, thông tin tài sản dồn tích sẽ hỗ trợ các cơ quan, đơn vị trong việc kiểm soát cũng như đánh giá hợp lý về sự sụt giảm giá trị của tài sản, từ đó tạo điều kiện cho các quyết định thay thế hoặc bán những tài sản này. Bên cạnh đó, kế toán dồn tích còn giúp tăng cường trách nhiệm giải trình trong hoạt động quản lý phân chia tài sản của đơn vị công vì giảm độ rủi ro trong việc trộm cắp và hư hỏng các tài sản.

Nghiên cứu của Mark Christensen (2009). Luận án xem xét lý do tại sao Chính quyền tiểu bang New South Wales (Úc) đã quyết định thực hiện chuẩn mực kế toán công quốc tế trên cơ sở kế toán dồn tích và tác động của sự thay đổi chế độ kế toán ở Úc trong việc ra quyết định. Tác động chính sách phát sinh từ dự án này là một mô hình mới - kế toán dồn tích là cần thiết nhưng phải chú ý rằng sự thay đổi kế toán cần phải được kết hợp với đặc điểm tổ chức các cấp chính quyền. Nghiên cứu của Johan, C.

Nội dung của nghiên cứu nhằm trả lời 2 câu hỏi nghiên cứu, thứ 1: những yếu tố nào giải thích cho việc áp dụng kế toán theo cơ sở dồn tích tại các quốc gia châu Âu theo những mức độ khác nhau? Và thứ 2: điều gì giải thích cho việc áp TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 dụng chuẩn mực IPSAS theo những mức độ khác nhau tại các nước châu Âu? Để thực hiện bài nghiên cứu của mình, tác giả đã tạo một bảng câu hỏi và thực hiện một cuộc khảo sát tại 17 quốc gia thuộc Liên minh Châu Âu EU. Bằng việc khảo sát ý kiến các chuyên gia, nghiên cứu đã điều tra về mức độ của các Chính phủ Châu Âu áp dụng kế toán dồn tích và giải thích các mức độ khác nhau trong việc lựa chọn cơ sở dồn tích ở các quốc gia này. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng cho thấy rằng hầu hết các quốc gia đều chuyển sang áp dụng kế toán theo IPSAS dựa trên cơ sở dồn tích. Với nghiên cứu này, có thể thấy rằng việc vận dụng theo IPSAS đã được thực hiện trong nhiều năm trước tại các quốc gia.

Nghiên cứu của Timosenko, K. Nội dung của bài nghiên cứu nhằm nghiên cứu về thực trạng quá trình chuyển đổi từ cơ sở kế toán tiền mặt sang cơ sở kế toán dồn tích tại 2 quốc gia là Nepal ( quốc gia đang phát triển) và Nga ( quốc gia đang thực hiện chuyển đổi). Hiện nay, có khá nhiều các Chính phủ tại các nước trên thế giới đã tiến hành chuyển đổi kế toán từ cơ sở tiền sang cơ sở dồn tích, đồng thời vận dụng theo bộ chuẩn mực kế toán công quốc tế IPSAS. Đây chính là cơ sở cho nghiên cứu của tác giả.Theo bài nghiên cứu, ý tưởng cải cách hệ thống kế toán công tại 2 quốc gia này đều bị ảnh hưởng nhiều từ các tổ chức quốc tế.

Các nghiên cứu ủng hộ kế toán cơ sở dồn tích trong khu vực công đã nhấn mạnh đến lợi ích của nó như tăng cường tính minh bạch, hiệu quả hoạt động và tạo ra thông tin toàn diện về chi phí hoạt động (Carlin, 2005; Näsi & Vinnari, 2008; Budding & Groot, 2008). Các tổ chức quốc tế như IFAC, IMF, WB và OECD trực tiếp hoặc gián tiếp ủng hộ xu hướng chuyển đổi sang kế toán dồn tích (Paulsson, 2006). Bên cạnh đó, tác giả cũng nêu lên quan điểm của mình rằng muốn thực hiện thành công việc chuyển đổi thì mỗi quốc gia cần có cách thức riêng vì hệ thống định chế ở mỗi quốc gia có sự khác biệt với nhau. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Nghiên cứu của Carmen Cretu và cộng sự (2011). Từ việc nghiên cứu IPSAS và phân tích các nội dung thông tin trình bày trên BCTC khu vực công trên cơ sở dồn tích theo IPSAS, tác giả khẳng định việc lập và trình bày BCTC theo IPSAS bao gồm năm báo cáo: bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động, báo cáo lưu chuyển tiền tệ, báo cáo tình hình thay đổi vốn chủ sở hữu và bảng thuyết minh BCTC thì chắc chắn thông tin cung cấp sẽ có chất lượng tốt hơn, tăng tính hữu ích của thông tin nhưng việc lập BCTC đáp ứng yêu cầu IPSAS cũng là thách thức rất lớn đối với Chính phủ các quốc gia trên thế giới vì cần có nhân sự có trình độ chuyên môn cao, am hiểu về kế toán khu vực công và sự chấp nhận tốn kém chi phí thực hiện việc cải cách kế toán theo chuẩn mực kế toán công quốc tế IPSAS. Tóm lại, qua tổng kết các công trình nghiên cứu của những tác giả ở nước ngoài, tác giả nhận thấy mỗi quốc gia đều áp dụng những chính sách kế toán của riêng mình. Tuy nhiên, với xu thế hội nhập và phát triển, việc áp dụng chuẩn mực kế toán công quốc tế là cần thiết và song song với nó luôn là việc cải cách kế toán khu vực công.2 Các nghiên cứu công bố ở trong nước - Nghiên cứu của Bùi Văn Mai (2007) dựa trên quan điểm của một nhà ban hành chính sách, tác giả khẳng định Việt Nam sẽ vận dụng IPSAS để ban hành chuẩn mực kế toán công cho riêng mình.Theo tác giả, để chuẩn bị cho việc ban hành chuẩn mực kế toán công Việt Nam, thực hiện cải cách kế toán khu vực công Việt Nam trên cơ sở dồn tích tuân thủ theo IPSAS thì Việt Nam cần phải hội đủ ba điều kiện: (1) điều kiện về pháp lý, (2) điều kiện về kỹ thuật nghiệp vụ, (3) điểu kiện về tổ chức thực hiện.

Trong đó, điều kiện về pháp lý cụ thể là cần sửa đổi luật NSNN, các chính sách tài chính có liên quan đến kế toán công. Điều kiện về kỹ thuật nghiệp vụ cụ thể là cần phân biệt các yêu cầu, cơ sở của việc lập BCTC và báo cáo quyết toán thu chi ngân sách và cần xây dựng mô hình tổng kế toán nhà nước. Điều kiện tổ chức thực hiện cụ thể là tổ chức đào tạo và đào tạo lại nhân sự TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 13 kế toán trong khu vực công, thành lập các ban soạn thảo CMKT, tranh thủ sự giúp đỡ của tổ chức tài chính và các tổ chức nghề nghiệp quốc tế. - Nghiên cứu của Đặng Thái Hùng (2008), “Kế toán Nhà nước Việt Nam và sự tuân thủ các chuẩn mực quốc tế về kế toán” Trong bài viết, tác giả đã cung cấp một bức tranh tổng quát về cơ sở lý luận đối với hệ thống tài chính Nhà nước, kế toán trong khu vực Nhà nước cũng như những yêu cầu về việc tổ chức thực hiện kế toán công tại Việt Nam trong những năm sau và định hướng cho quá trình hội nhập cũng như tiếp cận chuẩn mực kế toán quốc tế IPSAS trong khu vực công.

- Nghiên cứu của Đoàn Xuân Tiên (2009), “Hệ thống chuẩn mực kế toán công quốc tế và quan điểm xây dựng hệ thống chuẩn mực kế toán công Việt Nam”.