CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LẬP DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG 1. Những vấn đề chung về công tác lập dự án đầu tư 1. Khái niệm đầu tư và dự án đầu tư ĐT là hoạt động sử dụng tiền vốn, lao động, nguyên liệu, đất đai… nói chung là sử dụng tài nguyên cho mục đích sản xuất – kinh doanh, mở rộng CSVC kỹ thuật, phát triển (PT) KT nói chung của một ngành, một lĩnh vực, một địa phương… nhằm thu về sản phẩm, lợi nhuận và các lợi ích kinh tế xã hội (KTXH) khác. Theo Giáo trình lập dự án đầu tư (2012), ĐT là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về cho nhà ĐT các kết quả nhất định trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã bỏ ra để đạt được kết quả đó.
Nguồn lực có thể là tiền, tài nguyên thiên nhiên, là sức lao động, là trí tuệ. Những kết quả đó có thể là sự tăng thêm các tài sản tài chính, các tài sản vật chất, các tài sản trí tuệ và nguồn nhân lực có điều kiện và đủ khả năng là việc với năng suất cao hơn trong nền văn hoá xã hội. Khái niệm dự án đầu tư: Theo Luật đầu tư năm 2014: “Dự án đầu tư là tập hợp các đề xuất bỏ vốn trung và dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định”. Xét về mặt hình thức: Dự án đầu tư là một tập hồ sơ tài liệu trình bày một cách chi tiết và có hệ thống các hoạt động và chi phí theo một kế hoạch nhằm đạt được những kết quả và thực hiện được những mục tiêu nhất định trong tương lai.
Xét về mặt nội dung: Dự án đầu tư là tổng thể các hoạt động và chi phí cần thiết, được bố trí theo một kế hoạch chặt chẽ với lịch thời gian và địa điểm xác định để tạo mới, mở rộng hoặc cải tạo những CSVC nhất định nhằm thực hiện những mục tiêu nhất định trong tương lai. Xét trên góc độ quản lý: Dự án đầu tư là một công cụ quản lý việc sử dụng vốn, vật tư, lao động để tạo ra các kết quả tài chính, KT, XH trong một thời gian dài. Trên góc độ kế hoạch hóa: Dự án đầu tư là một công cụ thể hiện kế hoạch chi tiết của một công cuộc đầu tư sản xuất kinh doanh (SXKD), PT KTXH, làm tiền đề cho các Nguyễn Ngọc Phượng 2022 6 quyết định đầu tư và tài trợ. Xét theo góc độ này dự án đầu tư là một hoạt động KT riêng biệt nhỏ nhất trong công tác kế hoạch hóa nền KT nói chung (Một đơn vị SXKD cùng một thời kỳ có thể thực hiện nhiều dự án).
Theo Giáo trình Lập dự án đầu tư (2012) Đặc điểm của dự án đầu tư (Giáo trình Lập dự án đầu tư, 2012): Thứ nhất, DA có mục tiêu rõ ràng, mục tiêu ĐT là điều kiện tiên quyết, là một trong những nội dung quan trọng được thể hiện trong đề xuất DAĐT. Thứ hai, DAĐT có thời gian tồn tại hữu hạn, luôn phải có thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc DA. Thông thường, một DAĐT khi XD có thể là DA ngắn hạn hay dài hạn tùy theo đặc điểm của từng công trình XD, tuy nhiên, cho dù là thời gian thực hiện là ngắn hạn hay dài hạn thì đều hữu hạn và sẽ ấn định một mức thời gian cụ thể. Thứ ba, trong giai đoạn thực hiện DAĐT, nhà ĐT có quyền chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần DAĐT cho nhà ĐT khác khi đáp ứng các điều kiện theo quy định tại Điều 46 Luật đầu tư năm 2020: “1.
Nhà đầu tư có quyền chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần dự án đầu tư cho nhà đầu tư khác khi đáp ứng các điều kiện sau đây: a) Dự án đầu tư hoặc phần dự án đầu tư chuyển nhượng không bị chấm dứt hoạt động theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 48 của Luật này; b) Nhà đầu tư nước ngoài nhận chuyển nhượng dự án đầu tư, một phần dự án đầu tư phải đáp ứng điều kiện quy định tại khoản 2 Điều 24 của Luật này; c) Điều kiện theo quy định của pháp luật về đất đai trong trường hợp chuyển nhượng dự án đầu tư gắn với chuyển nhượng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất; d) Điều kiện theo quy định của pháp luật về nhà ở, pháp luật về kinh doanh bất động sản trong trường hợp chuyển nhượng dự án ĐTXD nhà ở, dự án bất động sản; đ) Điều kiện quy định tại văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc theo quy định khác của pháp luật có liên quan (nếu có); e) Khi chuyển nhượng dự án đầu tư, ngoài việc thực hiện theo quy định tại Điều này, DN nhà nước có trách nhiệm thực hiện theo quy định của pháp luật về quản lý, sử Nguyễn Ngọc Phượng 2022 7 dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại DN trước khi thực hiện việc điều chỉnh dự án đầu tư. Trường hợp đáp ứng điều kiện chuyển nhượng theo quy định tại khoản 1 Điều này, thủ tục chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần dự án đầu tư thực hiện như sau: a) Đối với dự án đầu tư mà nhà đầu tư được chấp thuận theo quy định tại Điều 29 của Luật này và dự án đầu tư được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, nhà đầu tư thực hiện thủ tục điều chỉnh dự án đầu tư theo quy định tại Điều 41 của Luật này; b) Đối với dự án đầu tư không thuộc trường hợp quy định tại điểm a khoản này, việc chuyển nhượng dự án đầu tư hoặc chuyển quyền sở hữu tài sản cho nhà đầu tư tiếp nhận dự án đầu tư sau khi chuyển nhượng thực hiện theo quy định của pháp luật về dân sự, DN, kinh doanh bất động sản và quy định khác của pháp luật có liên quan.” Theo Điều 46 Luật Đầu tư (2020) 1. Khái niệm lập dự án đầu tư 1. Khái niệm Giáo trình Lập dự án đầu tư (2012) chỉ ra lập DAĐT là quá trình xem xét, tính toán toàn diện các khía cạnh kinh tế - kỹ thuật, điều kiện tự nhiên, môi trường pháp lí, XH.
có liên quan đến quá trình thực hiện ĐT, đến sự phát huy tác dụng và hiệu quả đạt được của công cuộc ĐT, phải dự đoán được mọi yếu tố bất định có ảnh hưởng đến sự thành bại của công cuộc ĐT. Mọi sự xem xét tính toán và chuẩn bị này được thể hiện trong DAĐT. Kết quả của công tác lập DAĐT chính là DA khả thi. DA khả thi chính là tài liệu cơ sở, chủ đầu tư (CĐT) đã nghiên cứu so sánh và lựa chọn các phương án ĐT (phương án tối ưu) để gửi cơ quan có thẩm quyền quyết định ĐT xem xét quyết định.
Lập DAĐT XD công trình để chứng minh cho người quyết định ĐT thấy được sự cần thiết, mục tiêu, hiệu quả ĐT của DA; làm cơ sở cho người bỏ vốn (cho vay vốn) xem xét hiệu quả DA và khả năng hoàn trả vốn. Đồng thời để các cơ quan quản lý nhà nước xem xét sự phù hợp của DA đối với quy hoạch PT KTXH, quy hoạch PT ngành và quy hoạch XD; đánh giá tác động về sự ảnh hưởng của DA tới môi trường, mức độ an toàn đối với các công trình lân cận; các yếu tố ảnh hưởng tới KTXH; sự phù hợp với các yêu cầu về phòng chống cháy nổ, an ninh quốc phòng. Nguyễn Ngọc Phượng 2022 8 Lập DAĐT là bước sau cùng trong giai đoạn chuẩn bị ĐT. Để lập một DAĐT đảm bảo về chất lượng, hiệu quả thì nhà ĐT phải tiến hành nhiều công việc: Nghiên cứu, đánh giá thị trường ĐT.
Xác định thời điểm ĐT và quy mô ĐT. Lựa chọn hình thức ĐT phù hợp. Tiến hành các hoạt động khảo sát và lựa chọn địa bàn ĐT. Sau khi thực hiện xong các công việc trên thì nhà ĐT sẽ tiến hành lập DAĐT.
Vai trò của lập dự án đầu tư a. Đối với nhà đầu tư Đánh giá một cách chính xác sự đầy đủ hoặc thiếu sót của từng nội dung trong DA, từ đó căn cứ chỉnh sửa hoặc bổ sung. Xác định tính khả thi về tài chính, biết được khả năng sinh lời của DA. Nhận biết những rủi ro có thể xảy ra trong tương lai, từ đó chủ động đưa ra giải pháp nhằm ngăn ngừa hoặc hạn chế rủi ro một cách thiết thực và có hiệu quả nhất.
DA là một cách để thực hiện ĐT với phương án tối ưu về mặt kinh tế - kỹ thuật làm sao cho công cuộc ĐT mang lại lợi nhuận cao nhất, chi phí tối thiểu và giảm thiểu rủi ro gây ra. Lập DA ĐT còn là điều kiện đảm bảo tính hợp pháp và tính khả thi của công cuộc ĐT giúp nhanh được đi vào thực hiện (chẳng hạn liên quan đến việc được cấp giấy phép ĐT, hay được giải ngân vốn, giải phóng mặt bằng). Đối với các đối tác đầu tư Căn cứ quyết định ĐT. Lựa chọn cơ hội ĐT tốt nhất.
Quyết định hình thức cho vay và mức độ cho vay đối với nhà ĐT. Áp dụng linh hoạt lãi suất và thời hạn trả nợ vay phù hợp. Đối với nhà nước Xác định khả năng và mức độ đóng góp của DA vào việc thực hiện mục tiêu PT KTXH. Đánh giá chính xác và có cơ sở khoa học các ưu nhược điểm của DA để ngăn chặn DA xấu và bảo vệ DA tốt không bị loại bỏ.
Nguyễn Ngọc Phượng 2022 9 Có căn cứ để áp dụng chính sách ưu đãi nhằm hỗ trợ nhà ĐT. Là cơ sở để kiểm tra tính hợp pháp, tính khả thi, tính định hướng của công cuộc ĐT. Từ đó là cơ sở để phê duyệt và cấp giấy phép ĐT (mà cơ quan đại diện quản lí Nhà nước về ĐT là Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các Bộ và cơ quan ngang bộ khác, Uỷ Ban Nhân dân). DAĐT giúp cho Nhà nước thực hiện được mục tiêu quản lí của mình là phù hợp với các chính sách, chiến lược ĐT mà tiêu chuẩn đánh giá chính là hiệu quả KTXH mà DA mang lại.
Đối với sự phát triển KT ĐT theo DA có đầy đủ các bước trong quy trình chuẩn bị ĐT sẽ tạo ra cho nền KTXH với những tài sản cố định có chất lượng cao, chi phí hợp lí, tiết kiệm nguồn tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường. DAĐT sẽ làm cho công cuộc ĐTPT đúng hướng, phù hợp với xu thế PT và điều kiện PT KT mỗi nước.