phần mở đầu và phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, quyết định giao đề tài, phụ lục,…, luận văn đƣợc trình bày gồm 03 chƣơng: Chƣơng 1: Lý luận chung về kiểm soát nội bộ trong tổ chức sự nghiệp công và tổng quan kiểm soát thu BHXH, BHYT, BHTN. Luan van 6 Chƣơng 2: Thực trạng kiểm soát thu BHXH, BHYT, BHTN tại BHXH tỉnh Bình Định. Chƣơng 3: Một số giải pháp để hoàn thiện kiểm soát thu BHXH, BHYT, BHTN tại BHXH tỉnh Bình Định. Tổng quan tài liệu nghiên cứu 6.
Tổng quan những nghiên cứu trước đây BHXH, BHYT là chính sách trụ cột trong hệ thống chinh sách an sinh xã hội, mang trong nó đặc trƣng của chế độ XHCN, làm cho dân sinh hạnh phúc, công bằng xã hội đến với mọi ngƣời lao động. Ngày 16/2/1995 Chính phủ ban hành Nghị định số 19/CP thành lập BHXH Việt Nam để giúp Chính phủ chỉ đạo quản lý quỹ BHXH và sau này đến ngày 06/12/2002 Chính phủ ban hành Nghị định số 100/NĐ-CP chuyển BHYT Việt Nam sang BHXH Việt Nam để thống nhất quản lý chính sách BHXH,BHYT của nƣớc ta. Ngày 01/6/1996, Bộ trƣởng Bộ Khoa học-Công nghệ và Môi trƣờng đã có Quyết định số 1147/QĐ-KH công nhận BHXH Việt Nam là đầu mối kế hoạch khoa học công nghệ, do vậy từ đó đến nay về lĩnh vực chính sách BHXH, BHYT đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến với nhiều khía cạnh khác nhau ở phạm vị lớn trên quy mô cả nƣớc. Chủ đề nghiên cứu của các đề tài đều là những vấn đề có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, bám sát các nhiệm vụ của BHXH Việt Nam.
Nội dung nghiên cứu phong phú và đa dạng: từ những vấn đề mang tính lý luận cơ bản của BHXH, BHYT, kinh nghiệm thực hiện BHXH của các nƣớc ngoài đến các nhiệm vụ chuyên môn của ngành nhƣ: quản lý thu, quản lý chi, quản lý tài chính, quản lý chế độ chính sách,…Các đề tài thật sự là những công trình nghiên cứu khoa học đƣợc Hội đồng nghiệm thu đánh gía rất cao và đã cung cấp những cơ sở, những luận cứ khoa học giúp cho việc hoàn thiện các chính sách chế độ BHXH, BHYT và Luan van 7 nâng cao năng lực quản lý của ngành. Điển hình một số đề tài nghiên cứu sau: a/ Đề tài nghiên cứu khoa học, mã số 96-01-01/ĐT, năm 1996: Thực trạng quản lý thu BHXH và các biện pháp nâng cao hiệu quả công tác thu BHXH do Cố Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Văn Châu, làm chủ nhiệm đề tài. Mục đích nghiên cứu của đề tài nhằm góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ và mục tiêu của Nhà nƣớc về việc bảo vệ quyền lợi và ổn định cuộc sống cho ngƣời lao động ở Việt Nam Đề tài nghiên cứu khoa học này đã làm rõ thực trạng hoạt động BHXH, đặc biệt là công tác thu BHXH trong thời gian qua, nhằm phân tích khả năng thu để bù đắp chi các chế độ BHXH, thay thế dần các nguồn chi lấy từ NSNN. Tác giả đã áp dụng phƣơng pháp nghiên cứu tổng hợp về đặc điểm hoạt động BHXH, nghiên cứu một số mô hình thực tế đã xảy ra trong việc thực hiện chính sách BHXH và phƣơng pháp đánh giá, so sánh đối chiếu và tính logic của chính sách.
Kết quả của đề tài sau khi nghiên cứu và kinh nghiệm hoạt động của một số nƣớc có nền kinh tế phát triển trên thế giới, tác giả đã làm sáng tỏ những cơ sở khoa học công tác quản lý thu BHXH và từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thu ở Việt Nam.( xem phụ lục 1 ) b/ Đề tài nghiên cứu khoa học, mã số 97-03-08, tháng 12/1997: Cơ sở khoa học và giải pháp hoàn thiện công tác hạch toán nghiệp vụ thu BHXH do Tiến sĩ Trịnh Thị Hoa, Trung tâm thông tin khoa học – BHXH Việt Nam, làm chủ nhiệm đề tài. Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là hoạt động hạch toán của các Ban, phòng quản lý thu ở BHXH Việt Nam, các tỉnh, thành phố thuộc Trung ƣơng. Phƣơng pháp nghiên cứu của đề tài đƣợc nghiên cứu dựa trên cơ sở vận Luan van 8 dụng phƣơng pháp nghiên cứu tổng hợp đặc điểm hoạt động BHXH và nghiên cứu một số mô hình hạch toán nghiệp vụ của các hoạt động kinh tế khác nhằm cố gắng tìm kiếm mô hình hạch toán phù hợp với hệ thống BHXH Việt Nam. Ngoài ra, tác giả sử dụng các phƣơng pháp đánh giá theo nguyên tắc logic, so sánh đối chiếu các vấn đề trong nghiên cứu.
Thành công của đề tài này là tác giả đã làm rõ những đặc trƣng cơ bản của quản lý trong nền kinh tế thị trƣờng, vai trò và sự can thiệp của Nhà nƣớc vào nền kinh tế thị trƣờng, những vấn đề cốt yếu của quản lý, những đặc điểm quản lý đối với các doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế. Đồng thời phân tích rõ sự giống và khác nhau của hạch toán quản trị và hạch toán tài chính. Sau khi phân tích và nêu lên một số kinh nghiệm hạch toán quản lý thu BHXH ở một số nƣớc trên thế giới, tác giả đã dựng nên bức tranh về cơ chế quản lý và phƣơng pháp hạch toán nghiệp vụ thu BHXH trong điều kiện Việt Nam. Ngoài ra, tác giả đã phân tích những thành công và tồn tại về công tác hạch toán nghiệp vụ thu BHXH hiện nay.
Tác giả đã đề xuất bổ sung hệ thống sổ sách theo dõi nghiệp vụ thu BHXH, hệ thống biểu mẫu báo cáo thu BHXH, nguyên tắc luân chuyển chứng từ và đối chiếu giữa phòng nghiệp vụ và phòng Kế hoạch - Tài chính trong hệ thống BHXH Việt Nam và những nội dung đánh giá kết quả hoạt động về công tác thu BHXH. Tóm lại kết quả của đề tài là tổng hợp về lý luận và thực tiễn để chứng minh làm sáng tỏ những cơ sở khoa học của công tác hạch toán nghiệp vụ thu BHXH và từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác hạch toán nghiệp vụ thu có tính khả thi cao. c/ Đề tài nghiên cứu khoa học, mã số 99-08-31/ĐT, năm 1999: Cơ sở khoa học hoàn thiện quy trình quản lý thu BHXH do Tiến sĩ Dƣơng Xuân Triệu, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu khoa học - BHXH Việt Nam, làm chủ Luan van 9 nhiệm đề tài. Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là đối tƣợng thu; công tác quản lý thu; và quy trình quản lý thu ở BHXH Việt Nam.
Phƣơng pháp nghiên cứu của đề tài đƣợc nghiên cứu dựa trên cơ sở vận dụng phƣơng pháp nghiên cứu tổng hợp đặc điểm hoạt động BHXH và nghiên cứu một số mô hình quản lý công tác thu bằng công nghệ tin học cho từng đối tƣợng, quy trình thu ở Việt Nam. Ngoài ra, tác giả sử dụng các phƣơng pháp đánh giá theo nguyên tắc logic, so sánh đối chiếu các vấn đề trong nghiên cứu trên các mô hình sơ đồ. Kết quả nghiên cứu của đề tài này là tác giả đã làm rõ trách nhiệm cụ thể của đơn vị SDLĐ, cơ quan BHXH theo các biểu mẫu và thời hạn thống nhất, sau đó đối chiếu và theo dõi quá trình trích nộp theo các biểu mẫu; hoàn thiên hệ thống sổ sách, biểu mẫu quản lý thu bao gồm danh sách lao động, bản đối chiếu, hệ thống biểu, quy trình lập và gửi báo cáo. Về quy trình thu, tác giả xây dựng trên cơ sở ở cả 3 khâu: khâu đăng ký; khâu thực hiện; khâu xác nhận theo nhiệm vụ của cơ quan BHXH, đơn vị SDLĐ và ngƣời lao động và đƣợc thực hiện trên mô hình sơ đồ.
Tóm lại, kết quả của đề tài là tổng hợp về lý luận và thực tiễn để tập trung nghiên cứu hoàn thiện quy trình quản lý thu, đề xuất các biện pháp để làm sáng tỏ những cơ sở khoa học về các biện pháp quản lý thu, phù hợp với từng loại đối tƣợng tham gia BHXH và dự báo một cách có khoa học đối tƣợng tham gia BHXH đến năm 2020. Thiết kế nghiên cứu đề tài Các công trình nghiên cứu trƣớc đây có mục đích, đối tƣợng, phƣơng pháp nghiên cứu, cách tiếp cận khác nhau và chủ yếu nghiên cứu ở các lĩnh vực quản lý thu, hạch toán nghiệp vụ thu cũng nhƣ xây dựng quy trình thu, nhƣng chƣa có công trình nghiên cứu nào đi sâu nghiên cứu lĩnh vực KSNB Luan van 10 trong hoạt động BHXH, BHYT và đặc biệt là kiểm soát thu BHXH, BHYT, BHTN ở Việt Nam. Trong khi đó đối tƣợng tham gia và số thu BHXH, BHYT, BHTN ngày càng tăng; trình trạng các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp nợ đọng BHXH, BHYT, BHTN ngày càng lớn với thời gian kéo dài, nhƣng chƣa có chế tài đủ mạnh để buộc các đơn vị nợ đọng nộp đầy đủ và kịp thời theo quy định của pháp luật. Bên cạnh đó, thời gian qua công tác kiểm soát thu BHXH, BHYT, BHTN đã bộc lộ nhiều yếu kém trong công tác kiểm soát các rủi ro trong hoạt động thu, thực tế đã xảy ra nhiều vụ chiếm đoạt tiền thu BHXH, BHYT, BHTN để tƣ túi cá nhân, gây tác động xấu đến chính sách ASXH của Đảng và Nhà nƣớc ta.
Xuất phát từ thực trạng nói trên, đề tài nghiên cứu “ Hoàn thiện công tác kiểm soát thu tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Bình Định ” của tác giả đi sâu vào việc nghiên cứu ứng dụng các cơ sở lý luận chung về KSNB hiện đại của các nƣớc tiên tiến trên thế giới hiện nay đang áp dụng đó là Báo cáo COSO 1992, bản Hƣớng dẫn về chuẩn mực KSNB của INTOSAI 1992 ít đƣợc đề cập đến trong hoạt động quản lý ở Việt Nam để áp dụng vào đơn vị sự nghiệp công nói chung và trong hệ thống ngành BHXH để kiểm soát nguồn thu BHXH, BHYT, BHTN nói riêng là yêu cầu cấp thiết hiện nay. Về đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu của đề tài là hệ thống hoạt động kiểm soát thu trên cơ sở lao động và quỹ tiền lƣơng, tiền công của ngƣời lao động tham gia BHXH, BHYT, BHTN trên địa bàn tỉnh Bình Định và đi sâu nghiên cứu về công tác kiểm soát thu phát sinh tại BHXH tỉnh Bình Định từ năm 2008 đến năm 2011. Qua thực tiễn công tác kiểm soát thu BHXH, BHYT, BHTN hiện nay trên cả nƣớc nói chung, trên địa bàn tỉnh Bình Định ở giai đoạn 2008-2011 nói riêng và những tồn tại, bất cập đã bộc lộ nhiều yếu kém trong công tác Luan van 11 kiểm soát các rủi ro trong hoạt động thu BHXH, BHYT, BHTN.