CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG.NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG. Những vấn đề cơ bản về lao động và tiền lương. Bất kì nền sản xuất nào, kể cả nền sản xuất hiện đại đều có đặc trưng chung là sự tác động của con người vào các yếu tố lực lượng tự nhiên nhằm thoả mãn nhu cầu nào đó của con người. Vì vậy, quá trình sản xuất diễn ra đòi hỏi phải liên tục tiêu dùng các yếu tố lao động, tư liệu lao động, đối tượng lao động.
Trong đó, lao động với tư cách là hoạt động chân tay và trí óc của con người sử dụng các tư liệu lao động nhằm tác động, biến đổi các đối tượng lao động thành các vật phẩm có ích phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt của mình. Chính vì vậy quản lý lao động là một nội dung quan trọng trong công tác quản lý toàn diện các đơn vị SXKD. Sử dụng lao động hợp lý là tiết kiệm về lao động sống, góp phần hạ thấp giá thành sản phẩm tăng doanh lợi cho doanh nghiệp và nâng cao đời sống cho người lao động. Nhằm thực hiện mục tiêu toàn diện trên, các doanh nghiệp cần phải chú ý đến 2 vấn đề là sử dụng lao động và bồi dưỡng lao động.
Trước hết là cần phải đảm bảo tái sản xuất sức lao động mà con người bỏ ra cần phải được bồi hoàn dưới dạng thù lao lao động đó là tiền lương. Tiền lương là một phạm trù kinh tế gắn liền với lao động, tiền tệ và nền sản xuất hàng hoá. Ngoài ra tiền lương thực chất là một phần thu nhập quốc dân biểu hiện dưới hình thức tiền tệ được nhà nước phân phối có kế hoạch cho công nhân viên chức phù hợp với số lượng và chất lượng lao động của mỗi người đã cống hiến. Tiền lương phản ánh việc trả công cho công nhân viên chức dựa trên nguyên tắc phân phối lao động nhằm tái sản xuất sức lao động bù đắp hao phí lao động của con người lao động đã bỏ ra trong quá trình SXKD của doanh nghiệp.
Khái niệm về tiền lương. Tiền lương (tiền công) là phần thù lao lao động phải trả cho người lao động căn cứ vào thời gian lao động, số lượng và chất lượng mà người lao động SV: Nguyễn Huyền Trang 3 Lớp: TCKT A8 Trương Ngọc Linh Báo cáo thực tập tốt nghiệp đã bỏ ra để tái sản xuất sức lao động, bù đắp hao phí mà người lao động đã bỏ ra trong quá trình hoạt động SXKD của doanh nghiệp. Tiền lương là biểu hiện bằng tiền của hao phí lao động sống cần thiết mà doanh nghiệp trả cho người lao động theo thời gian, khối lượng công việc mà người lao động đã cống hiến cho doanh nghiệp. Trên thực tế, cái mà người lao động quan tâm không phải là khối lượng tiền lương mà là khối lượng tư liệu sinh hoạt mà họ nhận được thông qua tiền lương danh nghĩa và tiền lương thực tế.
- Tiền lương danh nghĩa: là khối lượng tiền lương người lao động nhận được theo hợp đồng giữa người sử dụng lao động và người lao động - Tiền lương thực tế: là số lượng tư liệu sinh hoạt và dịch vụ mà người lao động có thể mua được bằng tiền lương của mình sau khi đóng các khoản thuế theo quy định của Nhà nước. Ngoài ra, tiền lương còn được coi là một trong những công cụ đòn bẩy kinh tế rất quan trọng để khuyến khích bằng lợi ích vật chất đối với người lao động và là yếu tố của hệ thống đòn bẩy trong cơ chế quản lý kinh tế. Ngoài tiền lương, người lao động còn được hưởng các khoản trợ cấp thuộc phúc lợi xã hội trong đó có trợ cấp như BHXH, BHYT 3. Bản chất và ý nghĩa của tiền lương.
Bản chất của tiền lương: - Là giá cả sức lao động được hình thành trên cở sở giá trị sức lao động thông qua sự thoả thuận giữa người có sức lao động và người sử dụng lao động. - Là đòn bẩy kinh tế để khuyến khích tinh thần hăng hái lao động, kích thích và tạo mối quan tâm của người lao động đến kết quả công việc của họ. - Là nhân tố thúc đẩy năng suất lao động. Ý nghĩa: Tiền lương có ý nghĩa rất quan trọng là nguồn thu nhập chủ yếu của người lao động, là yếu tố chi phí sản xuất, là một bộ phận cấu thành nên giá thành sản phẩm, dịch vụ.
Mục đích của nhà sản xuất là lợi nhuận còn mục đích của người lao động là tiền lương 4. Đặc điểm của tiền lương Tiền lương hình thành trên cơ sở sự thoả thuận giữa người lao động và người có nhu cầu về sử dụng lao động. SV: Nguyễn Huyền Trang 4 Lớp: TCKT A8 Trương Ngọc Linh Báo cáo thực tập tốt nghiệp Tiền lương chịu sự chi phối của quy luật giá trị: Tiền lương có thể cao hơn, bằng hoặc thấp hơn giá trị sức lao động mà người lao động đã bỏ ra trong suốt quá trình lao động. Tiền lương chịu sự chi phối của quy luật cung cầu: Nếu cầu về sức lao động lớn thì người có nhu cầu sử dụng sức lao động sẽ sẵn sàng trả lương cao hơn cho người lao động để giữ chân họ tiếp tục cung cấp sức lao động cho mình chứ không phải cho người khác.
Ngược lại, nếu cung về lao động hơn cầu về lao động thì đương nhiên người có nhu cầu về sức lao động sẽ có nhiều cơ hội lựa chọn sức lao động, họ sẵn sàng từ chối người lao động mà yêu cầu đòi lương cao để tìm người lao động khác đang cần họ với số tiền lương thấp hơn, chất lượng lao động có thể tốt hơn. Các hình thức trả lương Việc tính và trả lương có thể thực hiện theo nhiều hình thức khác nhau, tuỳ theo đặc điểm hoạt động kinh doanh, tính chất công việc và trình độ quản lý của doanh nghiệp. Trên thực tế thường áp dụng các hình thức tiền lương sau: 5.1 Hình thức trả lương theo thời gian. Đây là hình thức trả lương căn cứ vào thời gian làm việc, vào lương cấp bậc yêu cầu để tính lương cho CBCNV.
Hình thức này áp dụng chủ yếu đối với CBCNV làm việc ở bộ phận gián tiếp. Trong đó có hai loại: a, Trả lương theo thời gian giản đơn: Đây là số tiền trả cho người lao động căn cứ vào lương cấp bậc và thời gian làm việc thực tế, không xét đến thái độ lao động và kết quả công việc. Chế độ trả lương này áp dụng cho người lao động mà không thể định mức và tính toán chặt chẽ hoặc công việc của mỗi người lao động chỉ đòi hỏi đảm bảo chất lượng sản phẩm mà không đòi hỏi tăng năng suất lao động. Đơn vị để tính tiền lương theo thời gian giản đơn là lương tháng, lương ngày hoặc lương giờ: + Lương tháng: Được áp dụng để trả lương cho công nhân viên làm công tác quản lý kinh tế, quản lý hành chính và các nhân viên thuộc ngành hoạt động không có tính chất sản xuất.
Mức Số ngày Mức lương tối thiểu x Hệ số lương lương = x làm việc Số ngày trong tháng tháng thực tế SV: Nguyễn Huyền Trang 5 Lớp: TCKT A8 Trương Ngọc Linh Báo cáo thực tập tốt nghiệp + Lương ngày: Được áp dụng để trả lương cho người lao động trực tiếp hưởng lương thời gian, tính trả lương cho người lao động trong những ngày hội họp, học tập hoặc làm nghĩa vụ khác và làm căn cứ để tính trợ cấp BHXH. Mức Mức lương tháng theo cấp Hệ số các loại phụ lương = bậc x cấp (nếu có) ngày Số ngày làm việc (26 ngày) + Lương giờ: Được áp dụng để trả lương cho người lao động trực tiếp trong thời gian làm việc không hưởng lương theo sản phẩm. Mức Mức lương ngày = lương giờ Số giờ làm việc trong ngày(8giờ) b, Trả lương theo thời gian có thưởng: Thực chất là sự kết hợp giữa tiền lương trả theo thời gian giản đơn với các chế độ tiền thưởng khi công nhân vượt mức chỉ tiêu số lượng và chất lượng quy định. Hình thức này thường được áp dụng cho công nhân phụ, làm việc phục vụ như công nhân sửa chữa, điều chỉnh thiết bị hoặc công nhân chính làm việc ở những nơi có trình độ cơ khí hoá, công việc tuyệt đối phải đảm bảo chất lượng.
Mức Lương theo thời Tiền = + lương gian giản đơn thưởng Hình thức này có những ưu điểm hơn hình thức trả lương theo thời gian giản đơn. Nó quán triệt đầy đủ hơn nguyên tắc phân phối theo lao động bởi vì việc trả lương không chỉ xét tới thời gian lao động và trình độ tay nghề mà còn xét tới thái độ lao động, ý thức trách nhiệm, tinh thần sáng tạo trong lao động thông qua hình thức trả lương. Do hình thức trả lương theo thời gian còn nhiều hạn chế không khuyến khích người lao động hăng hái làm việc cũng như không phát huy được tính chủ động, sáng tạo đối với sản phẩm nên ít được sử dụng. Hình thức trả lương theo sản phẩm Là hình thức trả lương cho người lao động căn cứ vào số lượng, chất lượng sản phẩm, công việc đã hoàn thành đảm bảo yêu cầu chất lượng và đơn giá tiền lương tính theo một đơn vị sản phẩm công việc nào đó.
SV: Nguyễn Huyền Trang 6 Lớp: TCKT A8 Trương Ngọc Linh Báo cáo thực tập tốt nghiệp Việc xác định tiền lương sản phẩm phải dựa trên cơ sở các tài liệu về hạch toán kết quả lao động, chẳng hạn như phiếu xác nhận sản phẩm hoặc công việc hoàn thành và đơn giá tiền lương mà doanh nghiệp áp dụng đối với từng loại sản phẩm, công việc … Đây là hình thức trả lương phù hợp với nguyên tắc phân phối theo lao động, tiền lương gắn liền với số lượng lao động, chất lượng lao động. Vì vậy đã khuyến khích người lao động hăng say lao động, góp phần làm tăng sản phẩm, tăng năng suất lao động cho xã hội. Tuỳ theo tình hình cụ thể của từng doanh nghiệp mà áp dụng những hình thức trả lương khác nhau. Các hình thức này gồm: - Tiền lương sản phẩm trực tiếp là hình thức trả lương căn cứ vào số lượng và chất lượng sản phẩm mà người công nhân đó hoàn thành trong thời gian làm việc và được xác định bằng số lượng sản phẩm đã sản xuất ra với đơn giá mỗi đơn vị sản phẩm được trả.