Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp tập trung giải quyết bài toán quản trị và hạch toán công nợ phát sinh trong hoạt động sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong nền kinh tế thị trường, quan hệ thanh toán với người mua và người bán không chỉ phản ánh sự dịch chuyển của dòng vật tư, hàng hóa và tiền tệ mà còn tác động trực tiếp đến an toàn tài chính, khả năng thanh khoản và hiệu quả quay vòng vốn của doanh nghiệp. Kế toán thanh toán chịu trách nhiệm theo dõi chi tiết công nợ, đôn đốc thu hồi các khoản phải thu, cân đối nguồn vốn để thực hiện nghĩa vụ trả nợ, đồng thời kiểm soát và hạn chế các rủi ro phát sinh trong quá trình thanh toán.

Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định gồm 3 nội dung chính:

  1. Nghiên cứu và hệ thống hóa lý luận chung về công tác kế toán thanh toán với người mua, người bán trong loại hình doanh nghiệp nhỏ và vừa.
  2. Mô tả, tìm hiểu và phản ánh thực trạng tổ chức công tác kế toán thanh toán với người mua, người bán tại Công ty TNHH Đầu tư Thương mại Dịch vụ và Sản xuất Minh Tuấn.
  3. Đánh giá ưu điểm, hạn chế trong công tác kế toán nói chung và phần hành kế toán thanh toán công nợ nói riêng tại đơn vị; từ đó đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác hạch toán kế toán thanh toán tại công ty.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán thanh toán với người mua và người bán, bao gồm hệ thống chứng từ, tài khoản, sổ sách và quy trình luân chuyển chứng từ hạch toán công nợ.
  • Phạm vi không gian: Công ty TNHH Đầu tư Thương mại Dịch vụ và Sản xuất Minh Tuấn (địa chỉ: Thôn Hoàng Lâu, Xã Hồng Phong, Huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng).
  • Phạm vi thời gian: Đề tài được giao thực hiện từ ngày 27/03/2023 đến ngày 17/06/2023; số liệu thực tế được thu thập và minh họa trọng tâm trong năm tài chính 2022 (đặc biệt là kỳ kế toán tháng 12 năm 2022).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên hệ thống chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành của Bộ Tài chính áp dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam:

  • Chế độ kế toán: Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa.
  • Quy định trích lập dự phòng: Thông tư số 48/2019/TT-BTC ngày 28/08/2019 của Bộ Tài chính quy định về việc trích lập và xử lý các khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho, tổn thất các khoản đầu tư, nợ phải thu khó đòi và bảo hành sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, công trình xây dựng.
  • Khung lý thuyết về phương thức và hình thức thanh toán:
    • Phương thức thanh toán: Thanh toán trả ngay và thanh toán chậm trả.
    • Hình thức thanh toán: Thanh toán bằng tiền mặt và thanh toán không dùng tiền mặt (bao gồm phương thức tín dụng chứng từ - Documentary credit, phương thức ghi sổ - Open account, phương thức nhờ thu - Collection of payment gồm nhờ thu phiếu trơn và nhờ thu kèm chứng từ, phương thức chuyển tiền - Remittance).
  • Khung lý thuyết về tài khoản và tỷ giá:
    • Hạch toán phải thu khách hàng (TK 131) và phải trả người bán (TK 331).
    • Hạch toán thanh toán công nợ có gốc ngoại tệ: Tỷ giá ghi sổ thực tế đích danh, tỷ giá ghi sổ bình quân gia quyền di động; phản ánh chênh lệch tỷ giá qua TK 515 (Doanh thu hoạt động tài chính) và TK 635 (Chi phí tài chính).
    • Hạch toán dự phòng nợ phải thu khó đòi qua TK 2293 và TK 642.
  • Hệ thống hình thức sổ kế toán: Phân tích đặc điểm, quy trình ghi sổ của 4 hình thức: Nhật ký chung, Chứng từ ghi sổ, Nhật ký - Sổ cái, và Kế toán trên máy vi tính.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả vận dụng gồm:

  • Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Nghiên cứu các văn bản pháp quy, giáo trình và tài liệu chuyên ngành kế toán để xây dựng cơ sở lý luận.
  • Phương pháp khảo sát, thu thập tài liệu thực tế: Thu thập các chứng từ gốc (hóa đơn GTGT, giấy báo có, phiếu thu, phiếu chi, hợp đồng kinh tế) và hệ thống sổ kế toán tại Công ty TNHH Đầu tư Thương mại Dịch vụ và Sản xuất Minh Tuấn.
  • Phương pháp hạch toán kế toán: Phương pháp chứng từ, phương pháp tài khoản - ghi kép, phương pháp tính giá và phương pháp tổng hợp - cân đối kế toán.

Nguồn dữ liệu sử dụng: Dữ liệu thứ cấp từ văn bản pháp luật, tài liệu nội bộ, quy chế quản lý tài chính và số liệu sổ sách kế toán năm 2022 do Phòng Kế toán Công ty Minh Tuấn cung cấp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận chung về công tác kế toán thanh toán với người mua, người bán trong doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chương này tổng kết các nguyên tắc, chứng từ, tài khoản và quy trình hạch toán kế toán thanh toán theo Thông tư 133/2016/TT-BTC:

  • Nguyên tắc hạch toán: Yêu cầu theo dõi chi tiết từng đối tượng, từng nội dung, từng lần thanh toán và phân loại theo kỳ hạn nợ (trên 12 tháng hoặc không quá 12 tháng). Định kỳ phải tiến hành đối chiếu, xác nhận công nợ bằng văn bản đối với các khách hàng, nhà cung cấp có giao dịch thường xuyên hoặc số dư nợ lớn.
  • Hạch toán công nợ bằng ngoại tệ và vàng bạc, đá quý: Quy định chi tiết việc quy đổi tỷ giá tại thời điểm phát sinh, đánh giá lại số dư cuối kỳ theo tỷ giá giao dịch thực tế hoặc bình quân liên ngân hàng.
  • Quy định trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi: Trích dẫn chi tiết các mức trích lập căn cứ theo Thông tư 48/2019/TT-BTC:
Thời gian quá hạn của khoản nợ Mức trích lập dự phòng
Từ 6 tháng đến dưới 1 năm 30% giá trị khoản nợ
Từ 1 năm đến dưới 2 năm 50% giá trị khoản nợ
Từ 2 năm đến dưới 3 năm 70% giá trị khoản nợ
Từ 3 năm trở lên 100% giá trị khoản nợ
  • Quy trình và sơ đồ hạch toán: Trình bày sơ đồ luân chuyển chứng từ và hạch toán tổng hợp tài khoản TK 131, TK 331, TK 2293; so sánh trình tự ghi sổ của 4 hình thức kế toán (Nhật ký chung, Chứng từ ghi sổ, Nhật ký - Sổ cái, Kế toán máy).

Chương 2: Thực trạng công tác kế toán thanh toán với người mua, người bán tại Công ty TNHH Đầu tư Thương mại Dịch vụ và Sản xuất Minh Tuấn

Chương này đi sâu phản ánh đặc điểm hoạt động và thực tế hạch toán tại doanh nghiệp:

  • Thông tin doanh nghiệp:
    • Tên công ty: Công ty TNHH Đầu tư Thương mại Dịch vụ và Sản xuất Minh Tuấn.
    • Thành lập: Ngày 15/05/2015; Vốn điều lệ: 10 tỷ đồng; Mã số thuế: 0201631492.
    • Người đại diện theo pháp luật / Giám đốc: Vũ Minh Tuấn.
    • Cơ quan thuế quản lý: Chi cục Thuế quận Hồng Bàng - An Dương.
    • Lĩnh vực kinh doanh chính: Bán buôn kim loại và quặng kim loại (chi tiết: sắt, thép, Inox - Mã ngành 4662); Sản xuất các cấu kiện kim loại (Mã ngành 2511); gia công cơ khí, bán buôn/lẻ vật liệu xây dựng và phụ tùng.
  • Cơ cấu tổ chức và bộ máy kế toán:
    • Cơ cấu quản lý gồm Giám đốc điều hành 4 phòng chức năng: Phòng Kinh doanh, Phòng Sản xuất, Phòng Hành chính, Phòng Kế toán.
    • Bộ máy kế toán tổ chức theo mô hình tập trung gồm 4 vị trí: Kế toán trưởng, Kế toán tổng hợp, Kế toán TSCĐ kiêm thủ quỹ, Kế toán chi phí - công nợ.
  • Chính sách kế toán áp dụng:
    • Chế độ kế toán: Thông tư 133/2016/TT-BTC; Niên độ kế toán: 01/01 đến 31/12; Đơn vị tiền tệ: VNĐ.
    • Phương pháp tính giá hàng xuất kho: Bình quân gia quyền cả kỳ; Giá nhập kho: Giá thực tế.
    • Phương pháp khấu hao TSCĐ: Đường thẳng; Phương pháp tính thuế GTGT: Khấu trừ.
    • Hình thức sổ kế toán: Áp dụng hình thức Chứng từ ghi sổ.
  • Quy định thanh toán tại công ty:
    • Đối với người mua: Áp dụng thanh toán ngay cho khách hàng lẻ/không thường xuyên; áp dụng trả chậm cho khách hàng mua số lượng lớn, thường xuyên. Hình thức thu tiền mặt hoặc chuyển khoản tùy thỏa thuận.
    • Đối với người bán: Các hợp đồng mua hàng có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên bắt buộc thanh toán bằng hình thức chuyển khoản; dưới 20 triệu đồng có thể thanh toán bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản.
  • Minh họa quy trình hạch toán nghiệp vụ thực tế (Tháng 12/2022):
    • Nghiệp vụ bán hàng chưa thu tiền (17/12/2022): Xuất bán thép tấm nhám 4ly x 1500 (1.202 kg) và thép tấm 8ly x 1500 (2.160 kg) cho Công ty TNHH Thương mại Thiên Hòa An (MST: 0200838053) theo Hóa đơn GTGT điện tử số 533 (Ký hiệu 1C22TYY). Tiền hàng: 73.922.000 đồng, Thuế GTGT 10%: 7.092.200 đồng, Tổng tiền thanh toán: 81.014.200 đồng. Kế toán phản ánh vào Bảng tổng hợp chứng từ cùng loại, lập Chứng từ ghi sổ số 12/10 ngày 31/12/2022, vào Sổ chi tiết TK 131 và Sổ Cái TK 131.
    • Nghiệp vụ thu nợ khách hàng qua ngân hàng (28/12/2022): Nhận Giấy báo có số 541 của Ngân hàng ACB Chi nhánh Hải Phòng, Công ty TNHH Thương mại Thiên Hòa An thanh toán 85.000.000 đồng vào tài khoản số 276265666. Kế toán ghi nhận Bảng tổng hợp chứng từ cùng loại ghi Nợ TK 112, lập Chứng từ ghi sổ số 12/3 ngày 31/12/2022 (tổng số tiền thu nợ khách hàng trên CTGS 12/3 là 904.541.000 đồng), vào Sổ chi tiết TK 131 và Sổ Cái TK 131.
    • Số liệu Sổ Cái TK 131 tháng 12/2022: Số dư nợ đầu tháng là 1.125.000.000 đồng; Phát sinh Có qua CTGS 12/1 (thu tiền mặt): 58.000.000 đồng, CTGS 12/3 (thu ngân hàng): 904.542.000 đồng; Phát sinh Nợ qua CTGS 12/10 (thuế GTGT: 105.023.000 đồng, doanh thu chưa thu tiền: 1.230.000.000 đồng); Tổng phát sinh: 1.542.000.000 đồng; Số dư Nợ cuối tháng: 1.836.000.000 đồng.

Chương 3: Một số ý kiến đề xuất nhằm hoàn thiện công tác kế toán thanh toán với người mua, người bán tại Công ty TNHH Đầu tư Thương mại Dịch vụ và Sản xuất Minh Tuấn

Trên cơ sở phân tích thực trạng tổ chức hạch toán và hệ thống chứng từ, sổ sách tại Chương 2, chương này đưa ra các đánh giá tổng hợp về ưu điểm và hạn chế trong công tác quản lý công nợ tại công ty, từ đó đề xuất các định hướng và giải pháp cụ thể nhằm giúp đơn vị hoàn thiện công tác kế toán thanh toán với khách hàng và nhà cung cấp.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả cụ thể gắn liền với hồ sơ dữ liệu thực tế tại doanh nghiệp:

  • Hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về kế toán công nợ phải thu, phải trả và dự phòng nợ phải thu khó đòi theo các văn bản quy phạm pháp luật (Thông tư 133/2016/TT-BTC và Thông tư 48/2019/TT-BTC).
  • Mô tả chi tiết thực trạng quy trình luân chuyển chứng từ và ghi sổ kế toán theo hình thức Chứng từ ghi sổ tại Công ty TNHH Đầu tư Thương mại Dịch vụ và Sản xuất Minh Tuấn.
  • Phản ánh trung thực các số liệu kế toán công nợ phát sinh trong kỳ tháng 12/2022, minh họa chi tiết qua các biểu mẫu: Hóa đơn điện tử GTGT số 533, Giấy báo có ACB số 541, Bảng tổng hợp chứng từ cùng loại, Chứng từ ghi sổ số 12/10, 12/3, Sổ đăng ký chứng từ ghi sổ và Sổ Cái TK 131.
  • Chỉ rõ quy chế thanh toán hiện hành của đơn vị (ngưỡng 20 triệu đồng thanh toán qua ngân hàng đối với nhà cung cấp) và cơ cấu nhân sự phòng kế toán gồm 4 nhân sự đảm nhiệm các phần hành cụ thể.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Các số liệu minh họa thực tế trong khóa luận tập trung chủ yếu vào các nghiệp vụ phát sinh của tháng 12 năm 2022 đối với một số khách hàng và nhà cung cấp cụ thể trong mảng kinh doanh sắt thép; chưa bao quát toàn diện chu kỳ hoạt động của cả năm tài chính cũng như toàn bộ các mảng cơ khí, lắp đặt khác của công ty.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu quy trình kế toán thanh toán trên các phần mềm kế toán chuyên dụng (kế toán máy), đánh giá rủi ro tín dụng thương mại chi tiết cho toàn bộ danh mục khách hàng trong nhiều niên độ kế toán liên tiếp.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo thực tế cho:

  • Sinh viên ngành Kế toán - Kiểm toán đang thực hiện chuyên đề, khóa luận tốt nghiệp về đề tài kế toán thanh toán công nợ, kế toán bán hàng hoặc kế toán mua hàng.
  • Kế toán viên tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trong lĩnh vực thương mại cơ khí, sắt thép áp dụng Chế độ kế toán theo Thông tư 133/2016/TT-BTC.
  • Người làm công tác kế toán muốn tham khảo mẫu biểu và trình tự ghi sổ thực tế theo hình thức Chứng từ ghi sổ (từ chứng từ gốc -> bảng phân loại chứng từ cùng loại -> chứng từ ghi sổ -> sổ đăng ký chứng từ ghi sổ và sổ cái).

Câu hỏi thường gặp

Công ty Minh Tuấn áp dụng chế độ kế toán và hình thức sổ kế toán nào?

Công ty áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC ban hành ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính, với hình thức sổ kế toán là Chứng từ ghi sổ.

Quy định về hình thức thanh toán cho người bán tại Công ty Minh Tuấn được thực hiện như thế nào?

Đối với các hợp đồng mua hàng với người bán có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên, công ty quy định bắt buộc phải thanh toán bằng hình thức chuyển khoản qua ngân hàng. Đối với các hợp đồng có giá trị dưới 20 triệu đồng, công ty có thể thanh toán bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản tùy theo thỏa thuận.

Mức trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi được khóa luận nêu theo văn bản pháp luật nào?

Mức trích lập dự phòng căn cứ theo Thông tư số 48/2019/TT-BTC ngày 28/08/2019 của Bộ Tài chính, chia theo 4 khung thời gian quá hạn: từ 6 tháng đến dưới 1 năm (trích 30%), từ 1 năm đến dưới 2 năm (trích 50%), từ 2 năm đến dưới 3 năm (trích 70%), và từ 3 năm trở lên (trích 100%).

Bộ máy kế toán của Công ty Minh Tuấn được tổ chức theo mô hình nào và gồm những vị trí nào?

Bộ máy kế toán được tổ chức theo mô hình tập trung, gồm 4 chức danh: Kế toán trưởng, Kế toán tổng hợp, Kế toán TSCĐ kiêm thủ quỹ, và Kế toán chi phí - công nợ.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Thị Minh Nguyệt đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kế toán thanh toán với người mua, người bán trong doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư 133/2016/TT-BTC và Thông tư 48/2019/TT-BTC. Tác giả đã phản ánh chi tiết thực trạng tổ chức công tác kế toán công nợ tại Công ty TNHH Đầu tư Thương mại Dịch vụ và Sản xuất Minh Tuấn thông qua hệ thống chứng từ, sổ sách và số liệu hạch toán thực tế tháng 12 năm 2022 theo hình thức Chứng từ ghi sổ. Công trình cung cấp bức tranh thực tế rõ ràng về quy trình luân chuyển chứng từ và quản lý công nợ tại một doanh nghiệp thương mại - sản xuất cơ khí, đóng vai trò là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên chuyên ngành kế toán và các đơn vị có mô hình hoạt động tương tự.