Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU. Khái niệm, đặc điểm và phân loại đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm, đặc điểm đơn vị sự nghiệp công lập Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý Nhà nước. Hoạt động của các đơn vị SNCL không nhằm mục đích lợi nhuận trực tiếp mà nhằm cung cấp những sản phẩm mang lại lợi ích chung, lâu dài và bền vững cho xã hội.
Hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chương trình phát triển kinh tế xã hội của quốc gia. Đơn vị SNCL có quyền chủ động, tự quyết, tự chịu trách nhiệm, sử dụng các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, sắp xếp bộ máy tổ chức và lao động hợp lý góp phần tăng thu nhập, phúc lợi cho người lao động. Tuy nhiên, việc quản lý chi tiêu, hạch toán kế toán của đơn vị SNCL phải tuân thủ các quy định theo đúng Luật pháp, đúng mục đích, trong phạm vi dự toán đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt của từng nguồn kinh phí, từng nội dung chi tiêu theo quy định, tiêu chuẩn và định mức của Nhà nước. Từ đó, ta có thể thấy rằng, đơn vị SNCL được xác định qua các tiêu chuẩn sau: - Có quyết định thành lập của cơ quan có thẩm quyền cấp trung ương hoặc địa phương; - Được Nhà nước cấp kinh phí và tài sản để hoạt động thực hiện nhiệm vụ chính trị, chuyên môn và được phép thực hiện một số khoản thu theo chế độ hiện hành của Nhà nước; - Có bộ máy tổ chức được biên chế và bộ máy quản lý tài chính kế toán theo quy định của Nhà nước; - Có mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước hoặc Ngân hàng để phản ánh các khoản thu, chi tài chính theo quy định hiện hành.
Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Theo luật ngân sách Nhà nước, kế toán đơn vị sự nghiệp được tổ chức theo hệ thống dọc tương ứng với từng cấp ngân sách nhằm phù hợp với công tác chấp hành ngân sách đó. Căn cứ theo cấp ngân sách, các đơn vị SNCL được phân loại như sau: - Đơn vị dự toán cấp I: Là đơn vị trực tiếp nhận kinh phí ngân sách nhà nước cấp hàng năm từ cơ quan tài chính, phân bổ ngân sách cho các đơn vị dự toán cấp dưới. - Đơn vị dự toán cấp II: Là đơn vị trực thuộc đơn vị dự toán cấp I có nhiệm vụ quản lý kinh phí ở cấp trung gian, là cầu nối giữa đơn vị dự toán cấp I và cấp III trong một hệ thống. - Đơn vị dự toán cấp III: Là đơn vị trực tiếp sử dụng vốn ngân sách để thực hiện nhiệm vụ được giao.
Đơn vị dự toán cấp III nhận kinh phí ngân sách từ đơn vị cấp II hoặc cấp I ( trong trường hợp không có đơn vị cấp II ). - Đơn vị cấp dưới của đơn vị dự toán cấp III được nhận kinh phí để thực hiện phần công việc cụ thể, khi chi tiêu phải thực hiện tổ chức kế toán và quyết toán với đơn vị dự toán cấp trên như quy định đối với đơn vị dự toán cấp III với cấp II, và cấp II với cấp I. Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động, các đơn vị sự nghiệp công lập có thể phân loại thành. - Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực giáo dục đào tạo - Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực y tế - Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực văn hóa thông tin - Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực thể dục thể thao - Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực khoa học công nghệ, môi trường - Đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực kinh tế - Đơn vị sự nghiệp khác Căn cứ vào mức độ tự đảm bảo chi hoạt động từ nguồn thu sự nghiệp, các đơn vị sự nghiệp được chia thành - Đơn vị sự nghiệp công tự đảm bảo kinh phí cho hoạt động thường xuyên: Là các đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp luôn ổn định nên đảm bảo được toàn e 9 bộ chi phí hoạt động thường xuyên, NSNN không phải cấp kinh phí cho hoạt động thường xuyên của đơn vị.
- Đơn vị sự nghiệp công tự đảm bảo một phần kinh phí hoạt động thường xuyên: Là những đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp nhưng chưa tự trang trải toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên, ngân sách Nhà nước phải cấp một phần kinh phí cho hoạt động thường xuyên của đơn vị. - Đơn vị sự nghiệp công do Nhà nước đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động: Là những đơn vị sự nghiệp có nguồn thu sự nghiệp thấp hoặc không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do ngân sách Nhà nước đảm bảo toàn bộ kinh phí hoạt động. Hoạt động thu, chi và yêu cầu quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập 1. Nội dung thu chi trong đơn vị sự nghiệp công lập 1.
Nội dung thu tại các đơn vị sự nghiệp công lập Tùy vào đặc điểm hoạt động của các đơn vị SNCL mà nguồn thu của các đơn vị sự nghiệp được hình thành từ một hay nhiều nguồn khác nhau, các nguồn thu đó có thể là: * Nguồn ngân sách Nhà nước cấp Kinh phí do Ngân sách nhà nước (NSNN) cấp là nguồn tài chính do NSNN thu từ thuế để chi cho các hoạt động của đơn vị SNCL. Nguyên tắc phân bổ các khoản ngân sách này cho các đơn vị, đối tượng thụ hưởng ngân sách là theo định mức và theo tiêu chí phân bổ được cơ quan có thẩm quyền quyết định, bao gồm : - Kinh phí bảo đảm hoạt động thường xuyên thực hiện chức năng, nhiệm vụ đối với đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động (sau khi đã cân đối với nguồn thu sự nghiệp) được cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp giao, trong phạm vi dự toán được cấp có thẩm quyền giao. - Kinh phí thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ (đối với các đơn vị không phải là tổ chức khoa học và công nghệ). - Kinh phí thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ - Kinh phí thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia.
e 10 - Kinh phí thực hiện các nhiệm vụ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền đặt hàng (điều tra, quy hoạch, khảo sát, các nhiệm vụ khác). - Kinh phí thực hiện nhiệm vụ đột xuất được cấp có thẩm quyền giao. - Kinh phí thực hiện chính sách tinh giản biên chế theo chế độ do nhà nước quy định (nếu có). - Vốn đầu tư xây dựng cơ bản, kinh phí mua sắm trang thiết bị, sửa chữa lớn tài sản cố định phục vụ hoạt động sự nghiệp theo dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt trong phạm vi dự toán được giao hàng năm.
- Vốn đối ứng thực hiện các dự án có nguồn vốn nước ngoài được cấp có thẩm quyền phê duyệt. - Kinh phí khác (nếu có). Đối với các đơn vị tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động thường xuyên, mức kinh phí ngân sách nhà nước cấp ổn định theo định kỳ 3 năm và hàng năm được điều chỉnh theo tỉ lệ do thủ tướng chính phủ quy định. Hết thời hạn 3 năm, mức kinh phí này sẽ được xác định lại cho phù hợp.
* Nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp của đơn vị Tùy theo từng lĩnh vực hoạt động của các đơn vị sự nghiệp mà các nguồn thu hoạt động sự nghiệp ở các đơn vị có quy mô lớn nhỏ khác nhau, bao gồm: Phần được để lại từ số thu phí, lệ phí cho đơn vị sử dụng theo quy định của nhà nước (phần được để lại đơn vị theo quy định như các khoản thu về học phí, viện phí, lệ phí…). Mức thu phí, lệ phí, tỷ lệ với nguồn thu được để lại đơn vị sử dụng và nội dung chi thực hiện theo quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với từng loại phí và lệ phí. Thu từ hoạt động dịch vụ phù hợp với lĩnh vực chuyên môn và khả năng của đơn vị, cụ thể: - Sự nghiệp giáo dục và dào tạo thu từ hợp đồng đào tạo với các tổ chức trong và ngoài nước, thu từ các hoạt động sản xuất, tiêu thụ sản phẩm thực hành thực tập, sản phẩm thí nghiệm, thu từ các hợp đồng dịch vụ khoa học và công nghệ và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. e 11 - Sự nghiệp y tế, đảm bảo xã hội thu từ các hoạt động dịch vụ về khám, chữa bệnh, phục hồi chức năng, y tế dự phòng, đào tạo, nghiên cứu khoa học với các tổ chức, cung cấp các chế phẩm từ máu, vắc xin, sinh phẩm, thu từ các hoạt động cung ứng lao vụ (giặt là, ăn uống, phương tiện đưa đón bệnh nhân, khác) thu từ các dịch vụ pha chế thuốc, dịch truyền, sàng lọc máu và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.
- Sự nghiệp văn hóa, thông tin thu từ bán vé các buổi biểu diễn, vé xem phim, các hợp đồng biểu diễn với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, cung ứng dịch vụ in tráng lồng tiếng, phục hồi phim, thu từ các hoạt động đăng, phát quảng cáo trên báo, tạp chí, xuất bản, phát thanh truyền hình, thu phát hành báo chí, thông tin cổ động và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. - Sự nghiệp thể dục, thể thao thu hoạt động dịch vụ sân bãi, quảng cáo, bản quyền phát thanh truyền hình và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. - Sự nghiệp kinh tế thu tư vấn, thiết kế, quy hoạch, dịch vụ nông lâm, thuỷ lợi, thuỷ sản, giao thông, công nghiệp, xây dựng, địa chính, địa chất và các ngành khác, các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. * Nguồn thu từ nguồn vốn viện trợ, quà biếu, tặng cho theo quy định của Pháp luật Là nguồn kinh phí thuộc chương trình dự án do các nhà tài trợ nước ngoài bảo đảm theo nội dung ghi trong cam kết giữa Chính phủ Việt Nam, UBND tỉnh, thành phố với các nhà tài trợ nước ngoài hoặc là nguồn được các tổ chức cá nhân trong và ngoài nước biếu tặng, tài trợ.
Đây là nguồn vốn quan trọng trong việc thúc đẩy, nâng cao chất lượng giảng dạy, nghiên cứu khoa học trong các đơn vị SNCL.