CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1.1 Đặc điểm hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại ảnh hưởng đến kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Khái niệm: Thương mại là khâu trung gian, nối liền giữa sản xuất, nhập khẩu tới nơi tiêu dùng. - Hoạt động thương mại là việc thực hiện một hay nhiều hành vi thương mại của thương nhân trong nước với nhau làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa các thương nhân trong nước với nhau hoặc giữa thương nhân trong nước với các bên liên quan bao gồm việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ thương mại và các hoạt động xúc tiến thương mại nhằm mục đích lợi nhuận hoặc nhằm thực hiện các chính sách kinh tế xã hội. - Cung ứng dịch vụ là hoạt động thương mại, theo đó một bên (bên cung ứng dịch vụ) có nghĩa vụ thực hiện dịch vụ cho một bên khác và nhận thanh toán, bên sử dụng dịch vụ khách hàng (khách hàng) có nghĩa vụ thanh toán cho bên cung ứng dịch vụ và sử dụng dịch vụ theo thỏa thuận. Trừ trường hợp có thỏa thuận khác, bên cung ứng dịch vụ có nghĩa vụ cung ứng các dịch vụ và thực hiện các công việc có liên quan một cách đầy đủ, phù hợp với thoả thuận, bảo quản và giao lại cho khách hàng tài liệu và phương tiện được giao để thực hiện dịch vụ sau khi hoàn thành công việc, thông báo ngay cho khách hàng trong trường hợp thông tin, tài liệu không đầy đủ, phương tiện không đảm bảo để hoàn thành việc cung ứng dịch vụ, giữ bí mật về thông tin mà mình biết trong quá trình cung ứng dịch vụ nếu có thoả thuận hoặc pháp luật quy định.
- Các hoạt động trung gian thương mại là hoạt động của thương nhân để thực hiện các giao dịch thương mại cho một hoặc một số thương nhân được xác định. Đặc điểm của hoạt động kinh doanh thương mại nội địa Kinh doanh thương mại nội địa có những đặc điểm sau: 9 Hoàng Thị Hà Trang - 510 KTK Kế toán – Kiểm toán - Đặc điểm hoạt động kinh doanh: hoạt động kinh tế cơ bản của kinh doanh thương mại là lưu chuyển hàng hóa. Lưu chuyển hàng hóa là sự tổng hợp các hoạt động thuộc quá trình mua bán, trao đổi và dự trữ hàng hóa. - Đặc điểm về hàng hóa: hàng hóa trong kinh doanh thương mại gồm các loại vật tư, sản phẩm có hình thái vật chất hay không có hình thái vật chất mà doanh nghiệp mua về hoặc hình thành từ các nguồn khác nhau với mục đích để bán.
Hàng hoá trong doanh nghiệp có thể được phân loại theo các tiêu thức khác nhau như: Phân theo ngành hàng: hàng công nghệ phẩm, hàng nông lâm sản, thực phẩm, hàng tư liệu sản xuất, hàng tư liệu tiêu dùng, hàng hóa bất động sản,. Phân theo nguồn hình thành: hàng thu mua trong nước, hàng nhập khẩu, hàng nhận góp vốn,. Tùy theo hàng hóa kinh doanh và trình độ quản lý của mình mà mỗi doanh nghiệp chọn tiêu thức phân loại hàng hóa cho phù hợp. Qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý, xác định một cách chính xác kết quả kinh doanh cho từng mặt hàng, ngành hàng cũng như kết quả kinh doanh của từng bộ phận kinh doanh.2 Khái niệm về bán hàng và kết quả hoạt động bán hàng Khái niệm bán hàng Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu sản phẩm, hàng hoá gắn với phần lớn lợi ích hoặc rủi ro cho khách hàng đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán.
Quá trình bán hàng là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất - kinh doanh, có ý nghĩa quan trọng đối với các doanh nghiệp. Đây là quá trình chuyển hóa vốn từ hình thái hiện vật sang hình thái giá trị “tiền tệ” giúp cho các doanh nghiệp thu hồi vốn để tiếp tục quá trình sản xuất - kinh doanh tiếp theo. Khái niệm kết quả bán hàng Trong các doanh nghiệp thương mại cũng như các doanh nghiệp sản xuất, hoạt động bán hàng là hoạt động tài chính, thường xuyên mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp. Kết quả bán hàng phản ánh kết quả cuối cùng của việc thực hiện tiêu 10 Hoàng Thị Hà Trang - 510 KTK Kế toán – Kiểm toán thụ hàng hoá, lao vụ, dịch vụ của hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ và được thể hiện thông qua chỉ tiêu lãi hoặc lỗ.
Kết quả bán hàng: Là phần chênh lệch giữa doanh thu thuần của hoạt động bán hàng với các chi phí của hoạt động đó. Lợi nhuận = Lợi nhuận gộp về bán hàng - Chi phí BH - Chi phí QLDN Trong đó: Lợi nhuận gộp = Doanh thu thuần về - Giá vốn hàng bán bán hàng Doanh thu thuần = Tổng doanh thu - Các khoản giảm trừ bán hàng doanh thu Các khoản giảm = Chiết khấu + Giảm giá + Doanh thu hàng trừ doanh thu thương mại hàng bán bán bị trả lại + Các khoản thuế không được hoàn lại (Thuế GTGT theo PP trực tiếp, thuế XK, thuế TTĐB) 1.3 Vai trò và yêu cầu, nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng đối với doanh nghiệp thương mại Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Việc XĐKQBH là một khâu rất quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp thương mại, do đó công tác bán hàng và XĐKQBH cần phải được tổ chức thật tốt, ý nghĩa của nó đối với bản thân doanh nghiệp nói riêng và toàn bộ nền kinh tế nói chung là không thể phủ nhận. - Đối với doanh nghiệp: Bán hàng là hoạt động để mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp duy trì sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp đó. Quá trình luân chuyển được diễn ra nhanh chóng sẽ giúp doanh nghiệp thu hồi cũng như vòng quay của vốn nhanh là điều kiện tốt để doanh nghiệp phát triển nâng cao thu nhập cho doanh nghiệp và đời sống vật chất cho cán bộ công nhân viên.
Đồng thời đưa vị thế của doanh nghiệp có uy tín và vững chắc trên thị trường. 11 Hoàng Thị Hà Trang - 510 KTK Kế toán – Kiểm toán - Đối với người tiêu dùng trong xã hội: Bán hàng thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng của khách hàng giúp hàng hóa được phát huy giá trị sử dụng của nó. - Đối với các đối tác của doanh nghiệp: Việc cung cấp hàng hóa cho các đối tác theo đúng hợp đồng kinh tế sẽ giúp các đơn vị hoàn thành tốt kế hoạch sản xuất, kinh doanh đề ra, trên cơ sở đó tăng lợi nhuận cho các doanh nghiệp này. - Đối với nền kinh tế quốc dân: Quá trình tái sản xuất xã hội là: sản xuất – phân phối – trao đổi – tiêu dùng, các khâu chính là các mắt xích trong quá trình ấy, thiếu một mắt xích thì không thể tiếp tục quá trình tái sản xuất.
Khâu sản xuất giữ vai trò quyết định, tiêu dùng là mục đích thúc đẩy sản xuất phát triển, khâu phân phối và trao đổi là mắt xích nỗi giữa sản xuất và tiêu dùng, qua đó kích thích tiêu dùng và đẩy mạnh sản xuất phát triển, do vậy việc tiêu thụ đã thực hiện được mục đích của sản xuất là điều kiện để tái sản xuất cho xã hội, giúp nền kinh tế quốc dân phát triển cân đối đồng đều ở các ngành, các lĩnh vực khác nhau. Tóm lại, việc tổ chức tốt công tác bán hàng và kết quả bán hàng là rất cần thiết để phát huy nhiều hơn nữa ý nghĩa của công tác này cho doanh nghiệp, để xác định đúng đắn và chính xác kết quả bán hàng, từ đó đưa ra được những quyết định chiến lược trong kinh doanh. Yêu cầu đối với công tác quản lý bán hàng và xác định kết quả bán hàng Những thông tin mà kế toán cung cấp phục vụ cho: - Bản thân doanh nghiệp: Chủ doanh nghiệp dựa vào thông tin kế toán để đưa ra những chính sách quản lý, điều hành đúng đắn, phân tích, đánh giá tình hình, kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, đưa ra những chiến lược kinh doanh phù hợp. - Những chủ đầu tư, các chủ nợ, các cổ đông, khách hàng: dựa vào thông tin kế toán để kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp từ đó đưa ra các quyết định đầu tư, cho vay, góp vốn vào ngành nghề gì, lĩnh vực nào,.
của doanh nghiệp mà lợi ích mang lại của đồng vón bỏ ra của họ là cao nhất. - Những cơ quan quản lý nhà nước (Cục thuế, bộ tài chính, .): dựa vào thông tin kế toán để kiểm tra giám sát hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh 12 Hoàng Thị Hà Trang - 510 KTK Kế toán – Kiểm toán nghiệp, kiểm tra về việc doanh nghiệp có chấp hành đầy đủ, hợp pháp các chính sách, các chế độ tài chính, về quản lý kinh tế của nhà nước không? Đồng thời góp phần quản lý toàn bộ nền kinh tế. Như vậy thì yêu cầu đối với quá trình bán hàng và XĐKQBH ngày càng phải được chú tâm hơn, cần phải luôn có những quy tắc quy định cụ thể: - Tổ chức hệ thống chứng từ ban đầu đầy đủ hợp pháp và trình tự luân chuyển chứng từ hợp lý, khoa học. - Phải ghi nhận doanh thu bán hàng đúng thời điểm để kịp thời lập báo cáo bán hàng: Phản ánh doanh thu bán hàng đúng kỳ, phản ánh chính xác tình hình bán hàng và thanh toán với khách hàng, giám sát chặt chẽ hàng bán theo đúng hợp đồng.
Theo dõi các khoản phải thu để có biện pháp thu hồi nợ. - Tổ chức quản lý tốt các chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, phân bổ chi phí hợp lý cho hàng bán ra và còn lại cuối kỳ phải được tính toán và xác định đúng đắn. - Tổ chức công tác nghiên cứu, tìm hiểu thị trường để có thể khai thác thị trường, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, lập chính sách bán hàng, chính sách khuyến mại hàng bán hợp lý, thu hút khách hàng. Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Công việc của kế toán bán hàng và XĐKQBH là quá trình thu thập, xử lý, cung cấp thông tin về quá trình bán hàng và XĐKQBH.