LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thông tin trong thời đại ngày nay là một phần không thể thiếu đối với tất cả các ngành nghề trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội, đặc biệt đối với những ngành nhạy cảm với thông tin như thị trường chứng khoán. Kinh nghiệm về công bố thông tin của các nước trên thế giới cho thấy thông tin là yếu tố then chốt, nhạy cảm và ảnh hưởng mạnh mẽ đến hành vi của tất cả các đối tượng tham gia trên thị trường từ các doanh nghiệp nhận đầu tư, nhà đầu tư, cơ quan pháp quyền đến các công ty chứng khoán…Vì vậy, công bố thông tin là một yêu cầu không thể thiếu để đảm bảo lòng tin và sự công bằng cho các nhà đầu tư trên TTCK. Đó chính là nguyên tắc công khai, được coi là một nguyên tắc hoạt động quan trọng nhất của TTCK, việc xây dựng một hệ thống thông tin đầy đủ, tin cậy, dễ sử dụng và kịp thời là điều kiện tiên quyết để TTCK hoạt động hiệu quả.
Thực tiễn hoạt động của TTCK Việt Nam đã bộc lộ rất nhiều yếu kém của hệ thống thông tin, các nhà đầu tư không tin tưởng vào các thông tin trên thị trường vì có quá nhiều thông tin kém tin cậy, không trung thực, thiếu chính xác hoặc thông tin không được cập nhật. Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM trong thời gian qua bên cạnh những thành tựu đã đạt được, đã tồn tại vấn đề các công ty niêm yết vi phạm các quy định về công bố thông tin, báo cáo tài chính làm thiệt hại đến nhà đầu tư công chúng và ảnh hưởng không tốt đến nhiều mặt của TTCK. Do đó, vấn đề “ Hoàn thiện hoạt động công bố thông tin của các công ty niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh” rất cần thiết để được nghiên cứu một cách nghiêm túc, phân tích những hạn chế và nguyên nhân của vấn đề để tìm ra các giải pháp khắc phục và nâng cao chất lượng công bố thông tin, tạo niềm tin cho công chúng vào một kênh đầu tư công bằng và hiệu quả. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Đề tài nghiên cứu về hoạt động công bố thông tin của các công ty niêm yết thông qua báo cáo tài chính, báo cáo kiểm toán, báo cáo thường niên cũng như các thông tin công bố khác của các công ty niêm yết trên SGDCK TP.HCM (HOSE), phát hiện các vấn đề vi phạm phổ biến của các công ty niêm yết, tìm ra nguyên nhân của vấn đề và đề xuất những giải pháp thiết thực để ngăn ngừa và hạn chế những vi phạm nhằm nâng cao chất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 lượng báo cáo tài chính và thông tin công bố của công ty niêm yết góp phần vào sự phát triển bền vững của TTCK Việt Nam.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Trong khuôn khổ của luận văn, đối tượng và phạm vi nghiên cứu chỉ giới hạn trong việc tìm hiểu tình hình công bố thông tin và những vi phạm trong hoạt động công bố thông tin của các công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh trong khoảng thời gian 2010 – 2012. Phƣơng pháp nghiên cứu Phương pháp chủ yếu vận dụng trong nghiên cứu đề tài phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp, so sánh, phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, kết hợp giữa phân tích lý luận với thực tiễn để làm sáng tỏ vấn đề cần nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài Đề tài nghiên cứu về hoạt động công bố thông tin của các công ty niêm yết trên SGDCK TP.HCM trên cơ sở những vấn đề lý luận tổng quan về công ty niêm yết, báo cáo tài chính, công bố thông tin, kết hợp với phân tích thực tiễn của các vi phạm về công bố thông tin. Từ đó, tìm ra nguyên nhân, đề xuất giải pháp để ngăn ngừa và hạn chế những vi phạm này, nâng cao chất lượng công bố thông tin của các công ty niêm yết bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư nhằm tiến đến một thị trường hiệu quả.
Kết cấu của đề tài: gồm 3 chương Chƣơng 1: Tổng quan về công bố thông tin của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động công bố thông tin của các công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện công tác công bố thông tin của các công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG BỐ THÔNG TIN CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN 1.1 Khái niệm công ty niêm yết Niêm yết chứng khoán là việc đưa chứng khoán có đủ tiêu chuẩn vào đăng ký và giao dịch tại thị trường giao dịch tập trung, theo khoản 17, điều 6, Luật chứng khoán 2006. Tổ chức niêm yết là tổ chức phát hành được niêm yết chứng khoán tại thị trường giao dịch tập trung.
Các công ty cổ phần đại chúng có chứng khoán được niêm yết và giao dịch tại Sở giao dịch chứng khoán (SGDCK) gọi là công ty niêm yết (listed company). Việc chứng khoán của một tổ chức phát hành được niêm yết sẽ đem lại cho chính tổ chức đó và các nhà đầu tư nhiều lợi thế đáng kể: hoạt động mua bán được tiến hành trong một thị trường trật tự và được quản lý chặt chẽ, tính thanh khoản của chứng khoán được tăng cường, giá cả được xác định một cách minh bạch và công bằng, quyền lợi của người sở hữu chứng khoán được bảo vệ tối đa bởi các quy định của pháp luật.2 Thông tin và công bố thông tin của công ty niêm yết 1. Thông tin của công ty niêm yết 1. Thông tin và nguồn thông tin trên thị trừng chứng khoán Thông tin trên thị trường chứng khoán được tiếp cận dưới những góc độ khác nhau từ góc độ kinh tế, góc độ xã hội đến góc độ pháp lý.
Theo góc độ kinh tế, thông tin trên TTCK được hiểu là toàn bộ các thông tin phản ánh tình hình tài chính của doanh nghiệp thông qua các báo cáo tài chính, chiến lược phát triển của doanh nghiệp trong tương lai. Dưới góc độ xã hội, thông tin trên TTCK là những thông tin về tổ chức phát hành, thông tin về chỉ số chứng khoán, thông tin về diễn biến các giao dịch trên thị trường…phản ánh quy mô, mức độ phát triển của TTCK đối với sự phát triền kinh tế xã hội của đất nước. Còn dưới góc độ pháp lý, thông tin trên TTCK phản ánh mức độ tuân thủ các quy định pháp luật với các chủ thể tham gia thị trường, phản ánh hàng loạt các quan hệ pháp luật đa dạng phức tạp trong nội bộ doanh nghiệp như quan hệ cổ đông với thành viên Hội đồng quản trị, thành viên Ban Kiểm soát, Ban Giám đốc. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Từ những phân tích trên chúng ta có thể hiểu thông tin trên thị trường chứng khoán chính là hệ thống các dữ liệu liên quan đến tổ chức niêm yết do các chủ thể có thẩm quyền cung cấp theo quy định của pháp luật.
Thông tin trên TTCK rất đa dạng, phong phú và có nhiều cách thức khác nhau để phân loại nguồn thông tin trên TTCK. Phân loại theo chủ thể công bố thông tin là một cách phân loại phổ biến nhất bao gồm thông tin từ tổ chức niêm yết, thông tin từ tổ chức kinh doanh chứng khoán, thông tin từ thực tiễn giao dịch trên thị trường, thông tin từ cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán và thị trường chứng khoán. Mỗi loại thông tin do các chủ thể công bố có những ưu điểm, nhược điểm khác nhau: Thông tin từ tổ chức niêm yết Thông tin từ tổ chức niêm yết là nguồn thông tin cơ bản, quan trọng nhất đối với TTCK, phản ánh chính xác diễn biến tình hình hoạt động của tổ chức niêm yết nhất là các thông tin liên quan đến tình hình tài chính và có thể cập nhật tin tức một cách nhanh chóng những thông tin liên quan đến tổ chức niêm yết vì họ chính là chủ thể gây ra những thông tin. Tuy nhiên, nguồn thông tin từ tổ chức niêm yết nhà đầu tư khó tiếp cận được ngay các thông tin nếu những thông tin đó không phải là thông tin bắt buộc tổ chức niêm yết phải công bố ra bên ngoài và nhà quản trị thường lạm dụng quyền của mình để cản trở việc công bố thông tin ra các phương tiện thông tin đại chúng.
Thông tin từ tổ chức kinh doanh chứng khoán Thông tin do các tổ chức này cung cấp có tính hệ thống, logic và có thể tiếp cận theo từng nội dung mình quan tâm, và trong trường hợp cần thiết có thể được cung cấp dịch vụ tư vấn theo yêu cầu bằng các bảng đánh giá, phân tích về tình hình hoạt động của tổ chức niêm yết. Thông qua hệ thông thông tin của các tổ chức kinh doanh chứng khoán, chúng ta có thể thấy được số lượng nhà đầu tư tham gia kinh doanh chứng khoán và tình hình thực hiện các giao dịch chứng khoán. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng đối với các nhà quản lý nhằm kiểm soát các giao dịch của các chủ thể tham gia TTCK. Nhưng việc cung cấp thông tin của tổ chức kinh doanh chứng khoán bị chi phối bởi yếu tố lợi ích là rất lớn.
Nếu cung cấp thông tin đầy đủ thì có nguy cơ xâm phạm đến quyền lợi của nhà đầu tư và quyền lợi của khách hàng. Yêu cầu giữ bí mật về các thông LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 tin liên quan đến nhà đầu tư (trừ các thông tin phải công bố theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền) nên các tổ chức này thường rất thận trọng trong việc CBTT, nhất là các thông tin về khối lượng giao dịch của khách hàng. Thông tin từ thực tiễn giao dịch trên thị trƣờng Các thông tin này theo sát diễn biến hoạt động của thị trường, đây là nguồn thông tin đáng tin cậy cho các nhà đầu tư chứng khoán. Các công ty niêm yết trước khi được niêm yết trên SGDCK phải đáp ứng các điều kiện về minh bạch thông tin và như vậy SGDCK có thể phát hiện, ngăn chặn các hành vi vi phạm chế độ CBTT của các CTNY.
Thông tin từ cơ quan quản lý nhà nƣớc về chứng khoán và TTCK Thông tin từ phía cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán và TTCK thường là các thông tin liên quan đến cơ chế, chính sách, pháp luật trong từng giai đoạn phát triển phù hợp với yêu cầu của thị trường.