CHƯƠNG I LÝ LUẬN CHUNG VỀ HTXNN VÀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN HTXNN 1.1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HTXNN. Theo Luật hợp tác xã Việt Nam, Điều 1, hợp tác xã được định nghĩa như sau : “ Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân ( sau đây gọi chung là xã viên ) có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của Luật này để phát huy sức mạnh tập thể của từng xã viên tham gia hợp tác xã, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao đới sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước”. Hợp tác xã nông nghiệp. HTXNN là một trong các hình thức cụ thể của kinh tế hợp tác trong nông nghiệp, là tổ chức kinh tế của những hộ gia đình, cá nhân, pháp nhân có cùng nhu cầu và nguyện vọng, tự nguyện liên kết lại để phối hợp giúp đỡ nhau phát triển kinh tế hoặc đáp ứng tốt hơn nhu cầu về đời sống của mỗi thành viên, tổ chức và hoạt động theo các nguyên tắc luật pháp quy định, có tư cách pháp nhân.
HTXNN có các đặc điểm chủ yếu về tổ chức và hoạt động như sau : - Mọi công dân có đủ điều kiện quy định để trở thành xã viên theo Luật HTX và điều lệ HTXNN đều có thể viết đơn gia nhập vào HTXNN và khi không có nhu cầu gia nhập HTXNN có thể viết đơn ra khỏi HTXNN. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 - Các xã viên HTXNN đều bình đẳng với nhau trong việc tham gia quản lý, kiểm tra giám sát và có quyền ngang nhau trong biểu quyết, dù cổ phần đóng góp không giống nhau. - Tự quản, tự chịu trách nhiệm trong sản xuất, kinh doanh. - Có tư cách pháp nhân, bình đẳng trước pháp luật.
HTXNN là hình thức kinh tế tập thể của nông dân, vì vậy hoạt động của HTXNN có tác động to lớn, tích cực đến hoạt động sản xuất của hộ nông dân. Nhờ có hoạt động của HTXNN, các yếu tố đầu vào và các khâu dịch vụ cho hoạt động sản xuất nông nghiệp được cung cấp kịp thời, đầy đủ và đảm bảo chất lượng, các khâu sản xuất tiếp theo được đảm bảo làm cho hiệu quả sản xuất của hộ nông dân được nâng lên. Thông qua hoạt động dịch vụ, vai trò điều tiết sản xuất của HTXNN được thực hiện, sản xuất của hộ nông dân được thực hiên theo hướng tập trung, tạo điều kiện hình thành các vùng sản xuất tập trung chuyên môn hoá. Ví dụ: dịch vụ làm đất, dịch vụ tưới nuớc, dịch vụ bảo vệ thực vật.
… đòi hỏi sản xuất của hộ nông dân phải thực hiện thống nhất trên từng cánh đồng về chủng loại giống, về thời vụ gieo trồng và chăm sóc. Nếu hộ nông dân không thực hiện thống nhất sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các công việc sản xuất và đến kết quả sản xuất cuối cùng của họ. HTXNN còn là nơi tiếp nhận những trợ giúp của Nhà nước tới hộ nông dân, vì vậy hoạt động của HTXNN có vai trò cầu nối giữa Nhà nước với hộ nông dân một cách có hiệu quả. HTXNN ở những vùng chuyên môn hóa còn là hình thức thể hiện mối liên minh công nông, đặc biệt sự gắn kết giữa khâu sản xuất nguyên liệu và chế biến nông sản.
Ví dụ: các hợp tác xã nghề muối ở huyện TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 Đông Hải, thị xã Bạc Liêu thuộc tỉnh Bạc Liêu có vai trò gắn kết giữa diêm dân với Công ty Muối Bạc Liêu.4 Các hình thức của HTXNN HTXNN làm dịch vụ. Về hình thức, đây là tổ chức kinh tế trong nông nghiệp tách ra làm chức năng dịch vụ cho nông nghiệp bao gồm : - Dịch vụ các yếu tố đầu vào cho sản xuất nông nghiệp ( các HTX cung ứng vật tư, giống .) - Dịch vụ các khâu cho sản xuất nông nghiệp ( HTX làm đất, tưới nước, bảo vệ thực vật.) - Dịch vụ quá trình tiếp theo của quá trình sản xuất nông nghiệp ( HTX chế biến, tiêu thụ sản phẩm .) Các HTX trên được tổ chức với mục đích phục vụ cho khâu sản xuất nông nghiệp của các hộ nông dân là chủ yếu. Vì vậy, sự ra đời của các HTXNN làm dịch vụ hoàn toàn xuất phát từ yêu cầu khách quan của sản xuất nông nghiệp, trong đó đặc điểm sản xuất của ngành, trình độ sản xuất của các hộ nông dân chi phối một cách trực tiếp nhất. Trong nông nghiệp, do đặc điểm của ngành, một mặt nảy sinh các yêu cầu khách quan đòi hỏi hình thành và phát triển các hình thức kinh tế hợp tác và HTX, mặt khác nó đặt ra các giới hạn cho việc lựa chọn mô hình của kinh tế hợp tác, trong đó mô hình các HTXNN làm dịch vụ thường được gọi là HTX dịch vụ nông nghiệp là hình thức thích hợp và phổ biến.
HTX dịch vụ nông nghiệp gồm các loại hình sau : TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 - Các HTX dịch vụ chuyên khâu: Là HTX chỉ thực hiện 1 chức năng dịch vụ 1 khâu cho sản xuất nông nghiệp như HTX dịch vụ thủy nông, HTX dịch vụ điện nông thôn, HTX cung ứng vật tư. - HTX dịch vụ tổng hợp: Là các HTX thực hiện chức năng dịch vụ nhiều khâu cho sản xuất nông nghiệp, đôi khi cả đời sống. HTX sản xuất kết hợp dịch vụ. Các HTX loại này thường dưới dạng các HTX chuyên môn hóa theo sản phẩm.
Đó là các HTX gắn sản xuất với chế biến, tiêu thụ, trong đó trực tiếp sản xuất là hộ nông dân, HTX hợp đồng bao tiêu, chế biến và tiêu thụ sản phẩm, nông dân tham gia vào HTX như những thành viên chính thức. HTX sản xuất nông nghiệp. HTXNN loại này giống như các HTX sản xuất nông nghiệp ở nước ta trước khi đổi mới. Nhưng mục đích nhằm tạo ra quy mô sản xuất thích hợp chống lại chèn ép của tư thương, tạo ra những ưu thế mới ở những ngành khó tách riêng, khai thác những ưu đãi của Chính phủ đối với các doanh nghiệp lớn, khai thác những nguồn lực cần đầu tư lớn.2 CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN HTXNN.
Chính sách tài chính là một công cụ rất quan trọng, mang tính sống còn của Nhà nước trong việc điều hành và phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, đặc biệt là chính sách thuế, chính sách đầu tư, hỗ trợ đầu tư có tác động quyết định đến việc tồn tại, phát triển của HTXNN. Trên cơ sở hệ thống pháp luật tài chính làm nền tảng, sự hỗ trợ về mặt tài chính từ phía Nhà nước đối với các HTXNN có thể được thực hiện thông qua các công cụ tài chính vĩ mô của Nhà nước. Sự hỗ trợ này góp phần giúp cho các TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 HTXNN giải quyết những khó khăn trong quá trình hoạt động, nâng cao khả năng cạnh tranh, đứng vững được trong điều kiện hội nhập.1 Chính sách tài chính.1 Chính sách NSNN.
Chính sách thuế. Sử dụng chính sách thuế như một công cụ hỗ trợ tài chính cho HTXNN; Nhà nước đã ban hành chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong một thời gian nhất định đối với HTX nông, lâm, diêm nghiệp, thủy sản mới chuyển đổi hoặc thành lập mới; ban hành chính sách miễn giảm thuế đối với HTX sản xuất hàng xuất khẩu, ngành nghề ưu đãi, ngành nghề mới. - HTXNN có những hoạt động dịch vụ phục vụ trực tiếp cho sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, làm muối như: tưới tiêu nước, làm đất, bảo quản hàng hóa, vật nuôi, cây trồng, bảo vệ thực vật, sản xuất và sửa chữa công cụ làm muối. thì không phải nộp thuế giá trị gia tăng vả được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp hai năm.
- Tư liệu sản xuất của xã viên khi góp vốn vào HTX và vốn cổ phần của xã viên, khi làm thủ tục chuyển cho xã viên khác sử dụng trong HTX không phải nộp lệ phí trước bạ. - Các HTX được Nhà nước giao đất để sử dụng vào sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối thì không phải trả tiền sử dụng đất. Chính sách chi NSNN. Nhà nước hỗ trợ đầu tư cơ sở hạ tầng giao thông, điện, nước, công trình thủy lợi.trước hết cho phát triển nông nghiệp, nông thôn theo hướng CNH - HĐH, phát triển sản xuất hàng hóa lớn, tạo điều kiện cho sự hình thành và phát triển các HTXNN .Việc tăng đầu tư để kích thích nền kinh tế phát triển đồng thời TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 trực tiếp kéo theo tăng trưởng kinh tế.
Tăng đầu tư cơ sở hạ tầng có tác dụng đến việc thúc đẩy phát triển các HTXNN bởi chi phí sản xuất, chi phí lưu thông giảm, rút ngắn chu kỳ kinh doanh, tăng vòng quay của vốn.2 Chính sách tín dụng nhà nước. Nhà nước dùng một phần ngân sách để tạo lập một hệ thống các quỹ hỗ trợ tài chính nhằm tạo ra công cụ tài chính năng động. Đồng thời, thông qua hệ thống này, đa dạng hóa sự huy động các nguồn lực tài chính của xã hội vào Nhà nước. Qua đó tiến hành hỗ trợ tài chính cho một số lĩnh vực hay hoạt động có tính chất ưu tiên cần khuyến khích nhằm góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội.
Việc hình thành các quỹ hỗ trợ tài chính của Nhà nước không những tạo thêm công cụ để gia tăng nguồn lực tài chính mà còn thực hiện tốt vai trò quản lý vĩ mô, thúc đẩy phát triển thị trường tín dụng của Nhà nước nhằm khai thác nội lực cho sự phát triển các loại hình doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế. Quỹ Hỗ trợ phát triển. Quỹ Hỗ trợ phát triển là một tổ chức tài chính Nhà nước hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, bảo đảm hoàn vốn và bù đắp chi phí, có tư cách pháp nhân, có vốn điều lệ, được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước, các Ngân hàng trong nước, ngoài nước. Quỹ được miễn nộp thuế và các khoản nộp NSNN để giảm lãi suất cho vay và giảm phí bảo lãnh.NSNN thực hiện cấp bù chênh lệch lãi suất, hỗ trợ lãi suất sau đầu tư và các khoản phí hoạt động cho Quỹ Hỗ trợ phát triển theo thực tế thực hiện tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước từng năm.