CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHẾ ĐỘ TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI 1. Khái niệm về tỷ giá hối đoái và các yếu tố ảnh hưởng tới tỷ giá hối đoái 1. Khái niệm về tỷ giá hối đoái Đã từ lâu việc trao đổi mua bán không chỉ giới hạn trong phạm vi một nước mà có sự tham gia của nhiều quốc gia khác nhau. Khi đó, các quan hệ thanh toán, tín dụng trong giao dịch ngoại thương giữa các bên đòi hỏi phải sử dụng đơn vị tiền tệ của một trong hai nước nhưng cũng có thể là đồng tiền của nước thứ ba.
Vì vậy, vấn đề chuyển đổi đồng tiền nước này sang tiền nước khác để xác định giá trị giao dịch, thanh toán có ý nghĩa rất quan trọng. Muốn thực hiện việc chuyển đổi đó phải dựa vào một mức qui đổi xác định, hay nói cách khác là phải dựa vào tỷ giá hối đoái. Tùy theo từng thời kỳ và phương pháp tiếp cận người ta đưa ra nhiều khái niệm khác nhau về tỷ giá hối đoái. Theo quan điểm cổ điển, tỷ giá hối đoái là tỷ lệ so sánh ngang giá sức mua (ngang giá vàng) giữa đồng tiền của hai nước.
Theo quan điểm kinh tế hiện đại, “Tỷ giá hối đoái là sự so sánh mối tương quan giá trị giữa hai đồng tiền hay đó là giá chuyển đổi của một đồng tiền nước này trong quan hệ so sánh với các đồng tiền khác”. Còn ở Việt Nam, theo mục 10/Điều 3, NĐ160/2006/CP : “Tỷ giá hối đoái là giá cả của một đơn vị tiền tệ nước ngoài tính bằng đơn vị tiền tệ của Việt Nam”. Ví dụ: Ngày 25/09/2009, tại Việt Nam, NHNNVN niêm yết tỷ giá hối đoái giữa USD và VND: 1USD = 17. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Có nghĩa là nếu khách hàng trao cho ngân hàng 1USD thì ngân hàng sẽ đưa lại cho khách hàng 17.842 VND; hoặc nếu khách hàng trao cho ngân hàng 17.842 VND thì khách hàng sẽ nhận được 1USD.
Thực tế, ngân hàng sẽ niêm yết giá bán và mua USD khác nhau. Sự chênh lệch này là một trong những nguồn lợi nhuận cho ngân hàng. Tỷ giá hối đoái danh nghĩa và tỷ giá hối đoái thực - Tỷ giá hối đoái danh nghĩa: là tương quan giữa giá cả của hai đồng tiền. Tỷ giá hối đoái danh nghĩa là giá cả của một đồng tiền được biểu thị thông qua đồng tiền khác mà không đề cập đến tương quan sức mua hàng hóa và dịch vụ giữa chúng.
Tỷ giá danh nghĩa gồm: * Tỷ giá hối đoái niêm yết trên các thị trường hối đoái thế giới. * Tỷ giá hối đoái chính thức công bố tại các Ngân hàng. * Tỷ giá hối đoái thị trường tự do không nằm trong kiểm soát của Nhà nước. Tùy theo phương pháp yết giá của từng quốc gia, tỷ giá danh nghĩa được tính như sau: Cách yết giá gián tiếp Cách yết giá trực tiếp Một đơn vị nội tệ đổi lấy bao nhiêu Một đơn vị ngoại tệ đổi lấy bao nhiêu ngoại tệ nội tệ Ví dụ: Tại Việt Nam, ngày 25/09/2009, NHNNVN niêm yết tỷ giá hối đoái giữa USD và VND: 1USD = 17.842VND, đây là hình thức yết giá trực tiếp.
1 Muốn yết giá gián tiếp, ta lấy nghịch đảo số trên, nghĩa là 1VND = USD 17.842 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Nếu tỷ giá hối đoái thay đổi sao cho 1USD có thể đổi được nhiều VND hơn thì chúng ta gọi đó là sự giảm giá của VND. Ngược lại, nếu 1USD mua được ít VND hơn thì chúng ta gọi đó là sự lên giá của VND. - Tỷ giá hối đoái thực: là tương quan giữa giá cả của hàng mậu dịch và giá cả của hàng phi mậu dịch, điều chỉnh bởi tương quan giá cả trong nước và giá cả ngoài nước. Khi tỷ giá danh nghĩa tăng hay giảm không có nghĩa là gia tăng hay sụt giảm sức cạnh tranh thương mại quốc tế.
Nhưng tỷ giá hối đoái thực đại diện cho khả năng cạnh tranh quốc tế của một quốc gia. Tỷ giá hối đoái thực có thể được xác lập trong mối quan hệ với một đối tác thương mại hoặc dựa trên trung bình cho tất cả các đối tác thương mại. Trong trường hợp so sánh giữa hai nước, tỷ giá hối đoái thực gọi là tỷ giá hối đoái thực song phương (BRER). Trong trường hợp thứ hai gọi là tỷ giá hối đoái thực đa phương (MEER) hay còn gọi là tỷ giá hối đoái thực hiệu lực (REER) và được tính toán trên cơ sở trung bình có trọng số với các đối tác mà quốc gia chủ nhà có quan hệ thương mại.
Tỷ giá thực Cách yết giá gián tiếp Cách yết giá trực tiếp BRER = NER1 x CIP/ CIP * = NER2 x CPI */CPI MEER(REER) = å BRERi xW i = å BRERi xW i Trong đó: NER1 : Tỷ giá hối đoái danh nghĩa, trong trường hợp yết giá gián tiếp. NER2 : Tỷ giá hối đoái danh nghĩa, trong trường hợp yết giá trực tiếp. CIP : Gía trong nước. CIP* : Gía nước ngoài.
BRERi : Tỷ giá hối đoái thực tế song phương của nước i với nước đang xét. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 MEER : Tỷ giá hối đoái thực đa phương (còn gọi là tỷ giá thực có hiệu lực REER). Wi : Tỷ trọng thương mại của nước i trong tổng giá trị thương mại của nước đang xét. Các yếu tố ảnh hưởng tới tỷ giá hối đoái Trong giai đoạn hiện nay, tỷ giá hối đoái rất nhạy cảm với tình hình kinh tế chính trị xã hội, nó thường xuyên biến động, biến động hàng ngày, hàng giờ và nó chịu ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố: tốc độ lạm phát, tình hình cung cầu ngoại tệ, lãi suất ngân hàng, chính sách kinh tế, kể cả các sự kiện chính trị xã hội, thiên tai.đặc biệt là chỉ số của nước Mỹ.
Quan hệ cung cầu ngoại tệ Khi có sự thay đổi trong lượng cung ứng hoặc lượng cầu về ngoại tệ của quốc gia có nghĩa là đường cầu hay đường cung ngoại tệ sẽ bị dịch chuyển, từ đó tạo lập một tỷ giá cân bằng mới trên thị trường ngoại hối. Có rất nhiều nhân tố tác động đến sự thay đổi cung cầu ngoại tệ: xuất nhập khẩu, đầu tư, dự trữ ngoại hối, can thiệp của chính phủ. Chẳng hạn, khi chính phủ tăng thuế đối với hàng nhập khẩu sẽ làm cho giá hàng nhập khẩu gia tăng, trong điều kiện mặt hàng này co dãn theo giá sẽ dẫn đến nhu cầu đối với hàng hóa này giảm. Việc giảm nhu cầu hàng nhập khẩu có nghĩa là giảm nhu cầu về ngoại tệ, cho nên giá của đồng ngoại tệ sẽ giảm đi hay nói khác hơn là đồng nội tệ tăng giá.
Ngoài ra, khi chính phủ có nhu cầu gia tăng dự trữ ngoại hối quốc gia sẽ làm cho nhu cầu ngoại tệ tăng, từ đó tỷ giá sẽ tăng và ngược lại.1 - Ảnh hưởng của tăng xuất khẩu (xuất khẩu tăng tương đối nhiều hơn nhập khẩu) đến sự sụt giảm của tỷ giá hối đoái – Danh mục hình vẽ - Phụ lục}. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lãi suất ngân hàng - Lãi suất tương đối: Giả định rằng lãi suất của Mỹ tăng trong khi lãi suất của Anh không thay đổi. Khi đó, các công ty Mỹ có khả năng sẽ giảm nhu cầu của họ đối với đồng bảng Anh vì giờ đây lãi suất của Mỹ hấp dẫn hơn một cách tương đối so với lãi suất của Anh, và vì thế có ít đầu tư vào các khoản ký gởi tại ngân hàng Anh.
Tuy nhiên, giờ đây lãi suất của Mỹ hấp dẫn hơn đối với các công ty Anh với khoản tiền vượt trội nên cung bảng Anh (bởi các công ty Anh) sẽ tăng khi họ thiết lập nhiều khoản ký gởi hơn vào ngân hàng Mỹ. Do một sự chuyển dịch vào bên trong của đường cầu bảng Anh và sự dịch chuyển ra phía ngoài của đường cung bảng Anh nên tỷ giá hối đoái cân bằng sẽ giảm. - Lãi suất thực: Nếu lãi suất cao có thể thu hút dòng vốn nước ngoài đầu tư vào các chứng khoán thì lãi suất cao này có thể phản ánh dự kiến lạm phát cao. Vì lạm phát cao có thể đặt áp lực giảm giá lên đồng tiền của nước đó nên không khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài trong việc đầu tư vào các chứng khoán định danh bằng đồng tiền này.
Vì vậy cần phải xem xét đến lãi suất thực, đó là lãi suất danh nghĩa đã điều chỉnh theo tỷ lệ lạm phát. Chúng ta thường so sánh lãi suất thực giữa các quốc gia để đánh giá những biến động của tỷ giá vì nó kết hợp giữa lãi suất danh nghĩa và tỷ lệ lạm phát mà cả hai nhân tố này đều ảnh hưởng đến tỷ giá. Khi các nhân tố khác không đổi, sẽ có một tương quan cao giữa chênh lệch lãi suất thực của hai quốc gia với tỷ giá của hai đồng tiền của hai nước đó.2 - Ảnh hưởng của tăng lãi suất tương đối đến sự hình thành tỷ giá hối đoái – Danh mục hình vẽ - Phụ lục} và {Xem Hình1.3 - Ảnh hưởng của tăng lãi suất thực đến sự sụt giảm tỷ giá hối đoái đồng bảng Anh – Danh mục hình vẽ - Phụ lục}. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Thu nhập tương đối Nhân tố thứ ba tác động đến tỷ giá hối đoái là mức thu nhập tương đối. Giả định rằng thu nhập của Mỹ tăng đáng kể trong khi thu nhập của Anh vẫn không thay đổi. Điều này sẽ tác động lên đường cầu bảng Anh và tỷ giá hối đoái cân bằng. Đường cầu bảng Anh sẽ dịch chuyển ra phía ngoài phản ánh một sự gia tăng trong thu nhập của Mỹ và vì thế làm tăng nhu cầu về hàng hóa Anh của người Mỹ, trong khi đó đường cung bảng Anh không thay đổi.
Vì vậy tỷ giá hối đoái cân bằng của đồng bảng Anh sẽ tăng lên.4 - Ảnh hưởng của tăng thu nhập tương đến sự tăng lên của tỷ giá hối đoái – Danh mục hình vẽ - Phụ lục}. Kiểm soát của Chính phủ Chính phủ của nước ngoài có thể tác động đến tỷ giá qua nhiều cách khác nhau như: áp đặt những rào cản về ngoại hối, rào cản về ngoại thương, can thiệp vào thị trường ngoại hối, tác động đến những biến động vĩ mô như lạm phát, lãi suất, thu nhập quốc dân. Nếu lãi suất của Mỹ tăng tương đối so với lãi suất Anh, phản ứng dự kiến là cung bảng Anh sẽ tăng lên để đầu tư và hưởng lãi suất cao ở Mỹ. Nhưng nếu chính phủ Anh áp đặt thuế cao lên thu nhập khi đầu tư nước ngoài thì điều này có thể không làm giảm tỷ giá của bảng Anh so với đô-la Mỹ.