Luận văn thạc sĩ ueh hoàn thiện chế độ tỷ giá hối đoái cho mục tiêu phát triển kinh tế việt nam đến năm 2015

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích và đề xuất hoàn thiện chế độ tỷ giá hối đoái nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế Việt Nam đến năm 2015.

• Tác giả: Lê Minh Diệu Trân
• Người hướng dẫn: Gs. Dương Thị Bình Minh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kinh tế - Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Hoàn thiện chế độ tỷ giá hối đoái cho mục tiêu phát triển kinh tế Việt Nam đến năm 2015
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHẾ ĐỘ TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI
• 1.1. Khái niệm về tỷ giá hối đoái và các yếu tố ảnh hưởng tới tỷ giá hối đoái
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ CHẾ ĐỘ TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI CHO MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN KINH TẾ VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát về chính sách tỷ giá hối đoái của Việt Nam từ năm 2001 đến nay
• 2.2. Thực trạng tác động của chế độ tỷ giá hối đoái
• 2.3. Thực trạng tác động của tỷ giá hối đoái đối với xuất nhập khẩu
• 2.4. Thực trạng tác động của tỷ giá hối đoái đối với lạm phát
• 2.5. Thực trạng tác động của tỷ giá hối đoái đối với cán cân thanh toán
• 2.6. Thực trạng tác động của tỷ giá hối đoái đối với giá chứng khoán
• 2.7. Đánh giá chế độ tỷ giá hối đoái
• 2.8. Nguyên nhân hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHẾ ĐỘ TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI CHO MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN KINH TẾ VIỆT NAM
• 3.1. Dự báo tổng quát về phát triển kinh tế Việt Nam
• 3.2. Định hướng chính sách tỷ giá hối đoái
• 3.3. Các giải pháp hoàn thiện chế độ tỷ giá hối đoái
• 3.4. Các giải pháp đối với hoạt động quản lý ngoại tệ, quản lý ngoại hối, can thiệp tỷ giá hối đoái của NHTW
• 3.5. Các giải pháp đối với hệ thống pháp luật liên quan đến tỷ giá hối đoái
• 3.6. Các giải pháp đối với các ngân hàng thương mại
• 3.7. Các giải pháp về mặt kỹ thuật
• PHỤ LỤC – DANH MỤC HÌNH VẼ
• PHỤ LỤC – DANH MỤC BẢNG BIỂU
• PHỤ LỤC – DANH MỤC CÁC BÀI VIẾT
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chế độ tỷ giá hối đoái và vai trò của nó trong phát triển kinh tế

Chế độ tỷ giá hối đoái là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế của một quốc gia. Tỷ giá hối đoái không chỉ là công cụ để điều chỉnh các giao dịch thương mại quốc tế mà còn là chỉ số phản ánh sức mạnh của nền kinh tế. Tại Việt Nam, việc hoàn thiện chế độ tỷ giá hối đoái là cần thiết để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững. Theo nghiên cứu của Lê Minh Diệu Trân, chế độ tỷ giá hối đoái đã có những thay đổi đáng kể từ năm 2001 đến nay, ảnh hưởng trực tiếp đến xuất nhập khẩu và cán cân thanh toán của Việt Nam.

1.1. Khái niệm và các loại chế độ tỷ giá hối đoái

Tỷ giá hối đoái được định nghĩa là giá trị của một đồng tiền so với đồng tiền khác. Có nhiều loại chế độ tỷ giá hối đoái như tỷ giá cố định, tỷ giá thả nổi và tỷ giá thả nổi có sự quản lý của Nhà nước. Mỗi loại chế độ có những ưu điểm và nhược điểm riêng, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế của Việt Nam.

1.2. Tác động của tỷ giá hối đoái đến phát triển kinh tế

Tỷ giá hối đoái có tác động lớn đến xuất nhập khẩu, lạm phát và cán cân thanh toán. Khi tỷ giá hối đoái thay đổi, giá trị hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu cũng sẽ bị ảnh hưởng, từ đó tác động đến sự phát triển kinh tế tổng thể của Việt Nam.

II. Vấn đề và thách thức trong chế độ tỷ giá hối đoái hiện nay

Mặc dù đã có những cải cách trong chế độ tỷ giá hối đoái, nhưng Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sự biến động của tỷ giá hối đoái có thể gây ra những rủi ro cho nền kinh tế, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Các vấn đề như lạm phát cao, sự mất cân bằng trong cán cân thanh toán và áp lực từ thị trường ngoại hối là những thách thức lớn cần được giải quyết.

2.1. Tác động của lạm phát đến tỷ giá hối đoái

Lạm phát cao có thể làm giảm giá trị đồng tiền, dẫn đến sự giảm giá của tỷ giá hối đoái. Điều này ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế, gây khó khăn cho xuất khẩu.

2.2. Sự biến động của thị trường ngoại hối

Thị trường ngoại hối có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như chính sách tiền tệ, tình hình kinh tế toàn cầu và các yếu tố chính trị. Sự biến động này có thể tạo ra áp lực lớn lên tỷ giá hối đoái, ảnh hưởng đến sự ổn định kinh tế.

III. Phương pháp hoàn thiện chế độ tỷ giá hối đoái cho phát triển kinh tế

Để hoàn thiện chế độ tỷ giá hối đoái, cần áp dụng các phương pháp quản lý linh hoạt và hiệu quả. Việc điều chỉnh tỷ giá hối đoái cần phải dựa trên các yếu tố kinh tế vĩ mô và tình hình thực tế của thị trường. Các giải pháp như tăng cường quản lý ngoại tệ, cải cách hệ thống ngân hàng và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam là rất cần thiết.

3.1. Tăng cường quản lý ngoại tệ

Quản lý ngoại tệ hiệu quả sẽ giúp ổn định tỷ giá hối đoái và giảm thiểu rủi ro cho nền kinh tế. Cần có các chính sách rõ ràng và minh bạch để thu hút đầu tư nước ngoài và tăng cường dự trữ ngoại tệ.

3.2. Cải cách hệ thống ngân hàng

Hệ thống ngân hàng cần được cải cách để nâng cao khả năng cung cấp dịch vụ tài chính và hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong việc quản lý rủi ro tỷ giá. Việc áp dụng công nghệ mới và cải thiện quy trình làm việc sẽ giúp ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chế độ tỷ giá hối đoái

Nghiên cứu về chế độ tỷ giá hối đoái đã chỉ ra rằng việc áp dụng các chính sách linh hoạt có thể mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế. Các kết quả từ nghiên cứu cho thấy rằng việc điều chỉnh tỷ giá hối đoái phù hợp có thể giúp tăng cường xuất khẩu và cải thiện cán cân thanh toán.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng chế độ tỷ giá hối đoái linh hoạt đã giúp Việt Nam cải thiện đáng kể tình hình xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài. Các số liệu cho thấy sự tăng trưởng trong lĩnh vực xuất khẩu đã góp phần vào sự phát triển kinh tế chung.

4.2. Bài học từ các quốc gia khác

Các quốc gia thành công trong việc quản lý tỷ giá hối đoái đã áp dụng nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Việc học hỏi từ các mô hình thành công này sẽ giúp Việt Nam có những bước đi đúng đắn trong việc hoàn thiện chế độ tỷ giá hối đoái.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chế độ tỷ giá hối đoái tại Việt Nam

Việc hoàn thiện chế độ tỷ giá hối đoái là một trong những yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và điều chỉnh các chính sách tỷ giá hối đoái để phù hợp với tình hình kinh tế thế giới và nhu cầu phát triển của đất nước.

5.1. Triển vọng phát triển kinh tế Việt Nam đến năm 2015

Dự báo rằng Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong những năm tới, với sự hỗ trợ từ các chính sách tỷ giá hối đoái hợp lý. Việc duy trì sự ổn định và tăng trưởng sẽ là mục tiêu hàng đầu.

5.2. Những thách thức cần vượt qua

Mặc dù có nhiều triển vọng, nhưng Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức như lạm phát, biến động tỷ giá và áp lực từ thị trường quốc tế. Cần có các giải pháp đồng bộ để vượt qua những thách thức này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2001 - 2009 chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ của nền kinh tế Việt Nam với độ mở thương mại tăng vọt, trong đó tỷ trọng xuất khẩu trên GDP tăng từ 47,6% năm 2002 lên 65,4% vào năm 2006. Tuy nhiên, đi kèm với tiến trình hội nhập quốc tế là áp lực thâm hụt thương mại gia tăng nghiêm trọng, mở rộng từ 1.189 triệu USD năm 2001 lên mức kỷ lục 18.029 triệu USD vào năm 2008. Thực tiễn này đặt ra vấn đề nghiên cứu cấp bách: cơ chế tỷ giá hối đoái neo giữ bán cố định với đồng Đôla Mỹ (USD) đã bộc lộ nhiều hạn chế, gây tổn thương cán cân vĩ mô và gia tăng nguy cơ nhập khẩu lạm phát khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) có thời điểm chạm mức 6,9% vào tháng 11 năm 2009.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa lý luận về các chế độ tỷ giá, đánh giá toàn diện thực trạng tác động của chính sách điều hành tỷ giá đối với xuất nhập khẩu, lạm phát, cán cân thanh toán và thị trường tài chính tại Việt Nam trong giai đoạn 2001 - 2009. Từ đó, đề tài xây dựng định hướng và các giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện chế độ tỷ giá hối đoái phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế bền vững giai đoạn 2010 - 2015.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian kinh tế Việt Nam trong mối quan hệ với các đối tác thương mại chủ chốt, với chuỗi dữ liệu thực chứng từ năm 2001 đến tháng 11 năm 2009. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ định lượng giúp các cơ quan quản lý kiểm soát mức nhập siêu xuống dưới 20% kim ngạch xuất khẩu và hỗ trợ duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế tiềm năng từ 7,0% đến 8,0% mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên các nền tảng lý thuyết kinh tế vĩ mô mở hiện đại:

Thứ nhất, Lý thuyết Bộ ba bất khả (Impossible Trinity / Trilemma) do Robert Mundell, Marcus Fleming và Jeffrey Frankel phát triển, khẳng định một quốc gia không thể đồng thời đạt được ba mục tiêu: ổn định tỷ giá hối đoái, tự do hóa dòng vốn và duy trì chính sách tiền tệ độc lập. Khi Việt Nam gia nhập WTO và từng bước mở cửa tài khoản vốn, việc duy trì một tỷ giá cứng nhắc sẽ triệt tiêu hiệu lực của chính sách tiền tệ quốc gia.

Thứ hai, Điều kiện Marshall - Lerner và Lý thuyết đường cong chữ J (J-Curve), phân tích tác động của phá giá tiền tệ đối với cán cân thương mại. Điều kiện chỉ ra rằng việc phá giá chỉ cải thiện cán cân thương mại trong dài hạn khi tổng độ co giãn theo giá của nhu cầu xuất khẩu và nhập khẩu lớn hơn 1 (tổng hệ số beta và chi lớn hơn 0). Trong ngắn hạn, hiện tượng trễ hợp đồng sẽ tạo ra sự suy giảm trước khi cán cân thương mại hồi phục theo hình chữ J.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng 4 khái niệm then chốt gồm: Tỷ giá hối đoái danh nghĩa (NER), Tỷ giá hối đoái thực song phương (BRER), Tỷ giá hối đoái thực đa phương (MEER/REER) và Cơ chế tỷ giá neo bò trườn có biên độ quanh rổ tiền tệ (mô hình BBC - Basket, Band, Crawl).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng chuỗi số liệu thời gian gồm 107 quan sát hàng tháng (từ tháng 01 năm 2001 đến tháng 11 năm 2009) kết hợp dữ liệu thống kê thường niên giai đoạn 1986 - 2008. Toàn bộ dữ liệu thứ cấp được thu thập chính thống từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Tổng cục Thống kê, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB).

Phương pháp chọn mẫu được thực hiện theo nguyên tắc chọn mẫu toàn bộ theo chuỗi thời gian liên tục đối với các chỉ số kinh tế vĩ mô then chốt (tỷ giá VND/USD, chỉ số CPI, kim ngạch xuất nhập khẩu, cán cân vãng lai, dòng vốn FDI và chỉ số VN-Index).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp kinh tế lượng thực chứng và so sánh lịch sử là nhằm lượng hóa chính xác mối quan hệ nhân quả và độ trễ chính sách giữa biến động tỷ giá thực với cán cân thương mại. Phương pháp này giúp loại bỏ các tác động nhiễu của lạm phát danh nghĩa, đồng thời đúc kết bài học kinh nghiệm quốc tế phù hợp từ các mô hình điều hành tỷ giá của Hàn Quốc, Trung Quốc và Thái Lan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng giai đoạn 2001 - 2009 đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, sự chuyển dịch bắt buộc từ cơ chế tỷ giá cố định sang nới lỏng biên độ. Suốt giai đoạn 2002 - 2006, Ngân hàng Nhà nước duy trì biên độ dao động hẹp +/-0,25%. Tuy nhiên, trước các cú sốc dòng vốn sau khi gia nhập WTO, cơ quan quản lý đã phải điều chỉnh biên độ 6 lần liên tiếp từ đầu năm 2007 đến tháng 03 năm 2009, nới rộng biên độ giao dịch từ +/-0,5% lên mức +/-5,0% (tăng gấp 20 lần so với giai đoạn trước).

Thứ hai, tỷ giá thực song phương (BRER) và nghịch lý thâm hụt thương mại. Giai đoạn 2001 - 2004, chỉ số BRER duy trì trên 100% (đạt 107,5% vào năm 2004, tương ứng VND giảm giá thực 7,5% so với USD), thúc đẩy xuất khẩu tăng trưởng bình quân 17%/năm. Tuy nhiên, bước sang giai đoạn 2007 - 2008, mức thâm hụt thương mại tăng vọt phi mã từ 4.314 triệu USD năm 2005 lên mức đỉnh điểm 18.029 triệu USD năm 2008 (tăng hơn 317%).

Thứ ba, hiện tượng mất giá kép và áp lực lạm phát truyền dẫn. Trong 5 tháng đầu năm 2009, tỷ giá danh nghĩa VND/USD tăng 5,18%, cao hơn 2,4 lần so với mức tăng lũy kế của chỉ số giá tiêu dùng CPI (2,13%). Điều này phản ánh VND bị mất giá mạnh trong bối cảnh đồng USD quốc tế cũng suy yếu, trực tiếp gây ra hiện tượng nhập khẩu lạm phát khiến CPI 11 tháng năm 2009 tăng 6,9%.

Thứ tư, tác động lan tỏa tiêu cực đến thị trường tài chính và chứng khoán. Khi thị trường tự do xuất hiện các cơn sốt đầu cơ đẩy tỷ giá chạm ngưỡng 19.000 VND/USD vào tháng 06 năm 2008, dòng vốn ngoại gián tiếp có xu hướng rút ròng, gây áp lực giảm sâu lên chỉ số VN-Index và làm xáo trộn thanh khoản hệ thống ngân hàng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi khiến chính sách điều chỉnh tỷ giá danh nghĩa không mang lại hiệu quả cải thiện cán cân thương mại như kỳ vọng lý thuyết xuất phát từ cơ cấu kinh tế: hơn 80% kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam là máy móc, thiết bị và nguyên nhiên vật liệu phục vụ sản xuất. Khi tỷ giá tăng, chi phí đầu vào của các doanh nghiệp trong nước bị đội lên ngay lập tức, triệt tiêu lợi thế cạnh tranh giá của hàng xuất khẩu.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy sự thành công vượt bậc khi duy trì tỷ giá theo rổ tiền tệ với biên độ dao động khoảng 2%/năm kết hợp kiểm soát tài khoản vốn thận trọng. Ngược lại, Thái Lan sau cuộc khủng hoảng năm 1997 đã phải chấp nhận để đồng Baht tăng giá hơn 20% so với USD từ năm 2006 nhằm kiềm chế lạm phát ở mức 3% và đưa cán cân thương mại từ thâm hụt 4,624 tỷ USD (1997) sang thặng dư 12,781 tỷ USD (2008).

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa rõ nét qua Biểu đồ đường tương quan giữa tỷ giá thực đa phương MEER và cán cân thương mại giai đoạn 2001 - 2009, kết hợp Bảng phân loại 6 giai đoạn nới rộng biên độ giao dịch của Ngân hàng Nhà nước. Các minh họa này chứng minh rõ nét sự tồn tại của hiệu ứng đường cong chữ J và khẳng định việc neo giữ tỷ giá cứng nhắc vào đồng USD là không còn phù hợp với bối cảnh kinh tế mở.

Đề xuất và khuyến nghị

Để hoàn thiện cơ chế điều hành tỷ giá phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế đến năm 2015, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Chuyển đổi cơ chế neo tỷ giá sang rổ tiền tệ linh hoạt: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần chủ trì xây dựng và áp dụng cơ chế tỷ giá theo mô hình BBC (Basket, Band, Crawl) dựa trên rổ gồm 8 đồng tiền của các đối tác thương mại lớn (USD, EUR, JPY, CNY, SGD, KRW, GBP, THB), duy trì biên độ dao động mục tiêu +/-3% đến +/-5% trong lộ trình 2011 - 2013 nhằm giảm thiểu rủi ro biến động đơn phương từ đồng USD.

2. Nâng cao quy mô dự trữ ngoại hối quốc gia: Ngân hàng Nhà nước phối hợp với Bộ Tài chính thực hiện chính sách mua gom ngoại tệ chủ động trong các giai đoạn vốn FDI và kiều hối gia tăng, đưa quy mô dự trữ ngoại hối đạt mức an toàn tối thiểu tương đương 12 đến 16 tuần nhập khẩu, hoàn thành mục tiêu này trước năm 2014 để củng cố năng lực can thiệp thị trường.

3. Hoàn thiện khung pháp lý và triệt tiêu tình trạng đô la hóa: Chính phủ cùng các cơ quan quản lý thị trường rà soát, sửa đổi Pháp lệnh Ngoại hối, kiểm soát chặt chẽ các kênh giao dịch ngoại tệ tự do, phấn đấu giảm tỷ lệ tiền gửi ngoại tệ trên tổng phương tiện thanh toán xuống dưới mức 15% vào năm 2015 dựa trên nguyên tắc chỉ thanh toán bằng đồng Việt Nam trên lãnh thổ quốc gia.

4. Phát triển thị trường tài chính phái sinh tại các ngân hàng thương mại: Các ngân hàng thương mại cần đẩy mạnh cung ứng các hợp đồng kỳ hạn (Forward), hoán đổi (Swap) và quyền chọn ngoại tệ (Option), hướng tới mục tiêu tối thiểu 40% doanh nghiệp xuất nhập khẩu áp dụng công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá vào năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Cán bộ hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính: Khai thác luận cứ khoa học để thiết lập mô hình tính toán tỷ giá thực hiệu lực REER và xây dựng kịch bản điều hành tỷ giá trung tâm theo rổ tiền tệ trong từng thời kỳ.

2. Giám đốc tài chính (CFO) và kế toán trưởng tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Sử dụng phân tích về độ trễ tỷ giá thực và biến động tỷ giá danh nghĩa để tối ưu hóa chiến lược ký kết hợp đồng thương mại quốc tế, định giá hàng hóa và lựa chọn công cụ phái sinh bảo hiểm rủi ro hối đoái.

3. Chuyên viên phân tích vĩ mô và chiến lược đầu tư tại các tổ chức tài chính: Ứng dụng chuỗi dữ liệu 107 tháng và mô hình tương quan tỷ giá với chỉ số chứng khoán VN-Index để dự báo dòng vốn ngoại và biến động lãi suất thị trường liên ngân hàng.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học khối ngành Kinh tế - Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng khung lý thuyết Bộ ba bất khả và phương pháp kiểm định điều kiện Marshall - Lerner làm tài liệu tham khảo giảng dạy và phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế vĩ mô.

Câu hỏi thường gặp

Chế độ tỷ giá thả nổi có quản lý mang lại lợi thế gì cho Việt Nam? Chế độ này giúp nền kinh tế hấp thu linh hoạt các cú sốc bên ngoài mà không làm triệt tiêu độc lập chính sách tiền tệ. Minh chứng trong giai đoạn 2001 - 2006 với biên độ +/-0,25%, xuất khẩu Việt Nam vẫn duy trì mức tăng trưởng cao 17%/năm, tạo tiền đề kiểm soát lạm phát ổn định.

Tại sao việc phá giá VND không giúp giảm thâm hụt thương mại ngay lập tức? Do hiệu ứng đường cong chữ J và cơ cấu nhập khẩu có hơn 80% là nguyên liệu phục vụ sản xuất. Khi VND giảm giá, chi phí nhập khẩu tăng ngay trong ngắn hạn, dẫn đến thâm hụt kỷ lục 18.029 triệu USD năm 2008 trước khi các doanh nghiệp xuất khẩu có thể thích ứng.

Lý thuyết Bộ ba bất khả (Impossible Trinity) tác động như thế nào đến Việt Nam? Lý thuyết chỉ ra Việt Nam không thể cùng lúc giữ tỷ giá cố định, tự do hóa vốn và độc lập tiền tệ. Sau khi mở cửa hội nhập năm 2006, để duy trì kiểm soát lạm phát và lãi suất, Ngân hàng Nhà nước bắt buộc phải nới rộng biên độ tỷ giá từ 0,5% lên 5,0%.

Sự khác biệt căn bản giữa tỷ giá danh nghĩa và tỷ giá thực đa phương (REER) là gì? Tỷ giá danh nghĩa chỉ phản ánh tỷ lệ trao đổi giữa hai đồng tiền đơn lẻ, trong khi REER đo lường năng lực cạnh tranh quốc tế thực sự dựa trên rổ tiền tệ có điều chỉnh theo lạm phát. Năm 2004, tỷ giá danh nghĩa tăng 12,24% nhưng tỷ giá thực tăng 107,5%, cho thấy VND thực chất giảm giá 7,5%.

Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần làm gì để tự bảo vệ trước biến động tỷ giá? Doanh nghiệp cần chủ động ký kết các hợp đồng tài chính phái sinh kỳ hạn (Forward) hoặc quyền chọn (Option) với ngân hàng thương mại. Thực tiễn giai đoạn 2008 - 2009 chứng minh các đơn vị sử dụng công cụ này đã giảm thiểu tối đa tổn thất khi tỷ giá biến động trên 5%.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về chế độ tỷ giá hối đoái, mô hình Bộ ba bất khả và các bài học kinh nghiệm quốc tế đắt giá từ Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan.
• Làm rõ thực trạng điều hành tỷ giá giai đoạn 2001 - 2009 tại Việt Nam với 6 lần nới rộng biên độ giao dịch lên mức +/-5,0% nhằm thích ứng với các làn sóng dịch chuyển dòng vốn ngoại.
• Phân tích sâu sắc nguyên nhân cấu trúc khiến thâm hụt thương mại chạm đỉnh 18.029 triệu USD năm 2008 và hiện tượng mất giá kép đẩy lạm phát lên 6,9% năm 2009.
• Đề xuất mô hình chuyển đổi tỷ giá neo theo rổ 8 đồng tiền (mô hình BBC) và nâng dự trữ ngoại hối lên tương đương 12 đến 16 tuần nhập khẩu cho giai đoạn 2011 - 2015.
• Thiết lập hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp hoàn thiện thể chế quản lý ngoại hối, kiềm chế đô la hóa dưới 15% và phổ cập công cụ phái sinh cho 40% doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Đóng góp cốt lõi của nghiên cứu là cung cấp khung tham chiếu khoa học và giải pháp thực tiễn vững chắc cho công tác điều hành tỷ giá của Ngân hàng Nhà nước trong tiến trình hội nhập. Các nhà quản lý, chuyên gia tài chính và quý độc giả quan tâm hãy liên hệ để tiếp cận toàn văn luận văn và ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn quản trị kinh tế vĩ mô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHẾ ĐỘ TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI 1. Khái niệm về tỷ giá hối đoái và các yếu tố ảnh hưởng tới tỷ giá hối đoái 1. Khái niệm về tỷ giá hối đoái Đã từ lâu việc trao đổi mua bán không chỉ giới hạn trong phạm vi một nước mà có sự tham gia của nhiều quốc gia khác nhau. Khi đó, các quan hệ thanh toán, tín dụng trong giao dịch ngoại thương giữa các bên đòi hỏi phải sử dụng đơn vị tiền tệ của một trong hai nước nhưng cũng có thể là đồng tiền của nước thứ ba.

Vì vậy, vấn đề chuyển đổi đồng tiền nước này sang tiền nước khác để xác định giá trị giao dịch, thanh toán có ý nghĩa rất quan trọng. Muốn thực hiện việc chuyển đổi đó phải dựa vào một mức qui đổi xác định, hay nói cách khác là phải dựa vào tỷ giá hối đoái. Tùy theo từng thời kỳ và phương pháp tiếp cận người ta đưa ra nhiều khái niệm khác nhau về tỷ giá hối đoái. Theo quan điểm cổ điển, tỷ giá hối đoái là tỷ lệ so sánh ngang giá sức mua (ngang giá vàng) giữa đồng tiền của hai nước.

Theo quan điểm kinh tế hiện đại, “Tỷ giá hối đoái là sự so sánh mối tương quan giá trị giữa hai đồng tiền hay đó là giá chuyển đổi của một đồng tiền nước này trong quan hệ so sánh với các đồng tiền khác”. Còn ở Việt Nam, theo mục 10/Điều 3, NĐ160/2006/CP : “Tỷ giá hối đoái là giá cả của một đơn vị tiền tệ nước ngoài tính bằng đơn vị tiền tệ của Việt Nam”. Ví dụ: Ngày 25/09/2009, tại Việt Nam, NHNNVN niêm yết tỷ giá hối đoái giữa USD và VND: 1USD = 17. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Có nghĩa là nếu khách hàng trao cho ngân hàng 1USD thì ngân hàng sẽ đưa lại cho khách hàng 17.842 VND; hoặc nếu khách hàng trao cho ngân hàng 17.842 VND thì khách hàng sẽ nhận được 1USD.

Thực tế, ngân hàng sẽ niêm yết giá bán và mua USD khác nhau. Sự chênh lệch này là một trong những nguồn lợi nhuận cho ngân hàng. Tỷ giá hối đoái danh nghĩa và tỷ giá hối đoái thực - Tỷ giá hối đoái danh nghĩa: là tương quan giữa giá cả của hai đồng tiền. Tỷ giá hối đoái danh nghĩa là giá cả của một đồng tiền được biểu thị thông qua đồng tiền khác mà không đề cập đến tương quan sức mua hàng hóa và dịch vụ giữa chúng.

Tỷ giá danh nghĩa gồm: * Tỷ giá hối đoái niêm yết trên các thị trường hối đoái thế giới. * Tỷ giá hối đoái chính thức công bố tại các Ngân hàng. * Tỷ giá hối đoái thị trường tự do không nằm trong kiểm soát của Nhà nước. Tùy theo phương pháp yết giá của từng quốc gia, tỷ giá danh nghĩa được tính như sau: Cách yết giá gián tiếp Cách yết giá trực tiếp Một đơn vị nội tệ đổi lấy bao nhiêu Một đơn vị ngoại tệ đổi lấy bao nhiêu ngoại tệ nội tệ Ví dụ: Tại Việt Nam, ngày 25/09/2009, NHNNVN niêm yết tỷ giá hối đoái giữa USD và VND: 1USD = 17.842VND, đây là hình thức yết giá trực tiếp.

1 Muốn yết giá gián tiếp, ta lấy nghịch đảo số trên, nghĩa là 1VND = USD 17.842 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Nếu tỷ giá hối đoái thay đổi sao cho 1USD có thể đổi được nhiều VND hơn thì chúng ta gọi đó là sự giảm giá của VND. Ngược lại, nếu 1USD mua được ít VND hơn thì chúng ta gọi đó là sự lên giá của VND. - Tỷ giá hối đoái thực: là tương quan giữa giá cả của hàng mậu dịch và giá cả của hàng phi mậu dịch, điều chỉnh bởi tương quan giá cả trong nước và giá cả ngoài nước. Khi tỷ giá danh nghĩa tăng hay giảm không có nghĩa là gia tăng hay sụt giảm sức cạnh tranh thương mại quốc tế.

Nhưng tỷ giá hối đoái thực đại diện cho khả năng cạnh tranh quốc tế của một quốc gia. Tỷ giá hối đoái thực có thể được xác lập trong mối quan hệ với một đối tác thương mại hoặc dựa trên trung bình cho tất cả các đối tác thương mại. Trong trường hợp so sánh giữa hai nước, tỷ giá hối đoái thực gọi là tỷ giá hối đoái thực song phương (BRER). Trong trường hợp thứ hai gọi là tỷ giá hối đoái thực đa phương (MEER) hay còn gọi là tỷ giá hối đoái thực hiệu lực (REER) và được tính toán trên cơ sở trung bình có trọng số với các đối tác mà quốc gia chủ nhà có quan hệ thương mại.

Tỷ giá thực Cách yết giá gián tiếp Cách yết giá trực tiếp BRER = NER1 x CIP/ CIP * = NER2 x CPI */CPI MEER(REER) = å BRERi xW i = å BRERi xW i Trong đó: NER1 : Tỷ giá hối đoái danh nghĩa, trong trường hợp yết giá gián tiếp. NER2 : Tỷ giá hối đoái danh nghĩa, trong trường hợp yết giá trực tiếp. CIP : Gía trong nước. CIP* : Gía nước ngoài.

BRERi : Tỷ giá hối đoái thực tế song phương của nước i với nước đang xét. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 MEER : Tỷ giá hối đoái thực đa phương (còn gọi là tỷ giá thực có hiệu lực REER). Wi : Tỷ trọng thương mại của nước i trong tổng giá trị thương mại của nước đang xét. Các yếu tố ảnh hưởng tới tỷ giá hối đoái Trong giai đoạn hiện nay, tỷ giá hối đoái rất nhạy cảm với tình hình kinh tế chính trị xã hội, nó thường xuyên biến động, biến động hàng ngày, hàng giờ và nó chịu ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố: tốc độ lạm phát, tình hình cung cầu ngoại tệ, lãi suất ngân hàng, chính sách kinh tế, kể cả các sự kiện chính trị xã hội, thiên tai.đặc biệt là chỉ số của nước Mỹ.

Quan hệ cung cầu ngoại tệ Khi có sự thay đổi trong lượng cung ứng hoặc lượng cầu về ngoại tệ của quốc gia có nghĩa là đường cầu hay đường cung ngoại tệ sẽ bị dịch chuyển, từ đó tạo lập một tỷ giá cân bằng mới trên thị trường ngoại hối. Có rất nhiều nhân tố tác động đến sự thay đổi cung cầu ngoại tệ: xuất nhập khẩu, đầu tư, dự trữ ngoại hối, can thiệp của chính phủ. Chẳng hạn, khi chính phủ tăng thuế đối với hàng nhập khẩu sẽ làm cho giá hàng nhập khẩu gia tăng, trong điều kiện mặt hàng này co dãn theo giá sẽ dẫn đến nhu cầu đối với hàng hóa này giảm. Việc giảm nhu cầu hàng nhập khẩu có nghĩa là giảm nhu cầu về ngoại tệ, cho nên giá của đồng ngoại tệ sẽ giảm đi hay nói khác hơn là đồng nội tệ tăng giá.

Ngoài ra, khi chính phủ có nhu cầu gia tăng dự trữ ngoại hối quốc gia sẽ làm cho nhu cầu ngoại tệ tăng, từ đó tỷ giá sẽ tăng và ngược lại.1 - Ảnh hưởng của tăng xuất khẩu (xuất khẩu tăng tương đối nhiều hơn nhập khẩu) đến sự sụt giảm của tỷ giá hối đoái – Danh mục hình vẽ - Phụ lục}. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lãi suất ngân hàng - Lãi suất tương đối: Giả định rằng lãi suất của Mỹ tăng trong khi lãi suất của Anh không thay đổi. Khi đó, các công ty Mỹ có khả năng sẽ giảm nhu cầu của họ đối với đồng bảng Anh vì giờ đây lãi suất của Mỹ hấp dẫn hơn một cách tương đối so với lãi suất của Anh, và vì thế có ít đầu tư vào các khoản ký gởi tại ngân hàng Anh.

Tuy nhiên, giờ đây lãi suất của Mỹ hấp dẫn hơn đối với các công ty Anh với khoản tiền vượt trội nên cung bảng Anh (bởi các công ty Anh) sẽ tăng khi họ thiết lập nhiều khoản ký gởi hơn vào ngân hàng Mỹ. Do một sự chuyển dịch vào bên trong của đường cầu bảng Anh và sự dịch chuyển ra phía ngoài của đường cung bảng Anh nên tỷ giá hối đoái cân bằng sẽ giảm. - Lãi suất thực: Nếu lãi suất cao có thể thu hút dòng vốn nước ngoài đầu tư vào các chứng khoán thì lãi suất cao này có thể phản ánh dự kiến lạm phát cao. Vì lạm phát cao có thể đặt áp lực giảm giá lên đồng tiền của nước đó nên không khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài trong việc đầu tư vào các chứng khoán định danh bằng đồng tiền này.

Vì vậy cần phải xem xét đến lãi suất thực, đó là lãi suất danh nghĩa đã điều chỉnh theo tỷ lệ lạm phát. Chúng ta thường so sánh lãi suất thực giữa các quốc gia để đánh giá những biến động của tỷ giá vì nó kết hợp giữa lãi suất danh nghĩa và tỷ lệ lạm phát mà cả hai nhân tố này đều ảnh hưởng đến tỷ giá. Khi các nhân tố khác không đổi, sẽ có một tương quan cao giữa chênh lệch lãi suất thực của hai quốc gia với tỷ giá của hai đồng tiền của hai nước đó.2 - Ảnh hưởng của tăng lãi suất tương đối đến sự hình thành tỷ giá hối đoái – Danh mục hình vẽ - Phụ lục} và {Xem Hình1.3 - Ảnh hưởng của tăng lãi suất thực đến sự sụt giảm tỷ giá hối đoái đồng bảng Anh – Danh mục hình vẽ - Phụ lục}. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Thu nhập tương đối Nhân tố thứ ba tác động đến tỷ giá hối đoái là mức thu nhập tương đối. Giả định rằng thu nhập của Mỹ tăng đáng kể trong khi thu nhập của Anh vẫn không thay đổi. Điều này sẽ tác động lên đường cầu bảng Anh và tỷ giá hối đoái cân bằng. Đường cầu bảng Anh sẽ dịch chuyển ra phía ngoài phản ánh một sự gia tăng trong thu nhập của Mỹ và vì thế làm tăng nhu cầu về hàng hóa Anh của người Mỹ, trong khi đó đường cung bảng Anh không thay đổi.

Vì vậy tỷ giá hối đoái cân bằng của đồng bảng Anh sẽ tăng lên.4 - Ảnh hưởng của tăng thu nhập tương đến sự tăng lên của tỷ giá hối đoái – Danh mục hình vẽ - Phụ lục}. Kiểm soát của Chính phủ Chính phủ của nước ngoài có thể tác động đến tỷ giá qua nhiều cách khác nhau như: áp đặt những rào cản về ngoại hối, rào cản về ngoại thương, can thiệp vào thị trường ngoại hối, tác động đến những biến động vĩ mô như lạm phát, lãi suất, thu nhập quốc dân. Nếu lãi suất của Mỹ tăng tương đối so với lãi suất Anh, phản ứng dự kiến là cung bảng Anh sẽ tăng lên để đầu tư và hưởng lãi suất cao ở Mỹ. Nhưng nếu chính phủ Anh áp đặt thuế cao lên thu nhập khi đầu tư nước ngoài thì điều này có thể không làm giảm tỷ giá của bảng Anh so với đô-la Mỹ.