Thực trạng thực hiện pháp luật về hòa giải ở cơ sở tại thị xã An Khê, Gia Lai

Nghiên cứu thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về hòa giải ở cơ sở trên địa bàn thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai.

• Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh Nhân
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Khánh Ly
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Thực hiện pháp luật về hòa giải ở cơ sở trên địa bàn thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai định hướng ứng dụng
• Loại tài liệu: Đề án tốt nghiệp Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: An Khê

Tóm tắt

I. Khái niệm và ý nghĩa của hòa giải ở cơ sở

Hòa giải ở cơ sở là một cơ chế giải quyết tranh chấp dân sự quan trọng, được thực hiện tại địa phương với sự tham gia của các hoà giải viên. Theo pháp luật Việt Nam, hòa giải ở cơ sở là hoạt động giúp các bên tự nguyện thương lượng, tìm kiếm giải pháp chung để giải quyết các tranh chấp dân sự phát sinh trong cộng đồng. Đây là một truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, được thể chế hóa thành pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Thực hiện pháp luật về hòa giải ở cơ sở đóng vai trò cầu nối cho tình làng nghĩa xóm, sợi dây gắn kết cộng đồng, mang đến sự hòa hiếu và hòa thuận trong nhân dân. Hoạt động này giúp ổn định trật tự, an toàn xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội tại địa phương.

1.1. Định nghĩa hòa giải ở cơ sở

Hòa giải ở cơ sở là quá trình mà trong đó các bên tranh chấp, dưới sự hỗ trợ của hoà giải viên, tự nguyện thương lượng và tìm kiếm những giải pháp chung để giải quyết tranh chấp dân sự. Đây là một biện pháp giải quyết tranh chấp nhanh chóng, hiệu quả, giảm áp lực cho hệ thống tư pháp, tiết kiệm chi phí cho các bên litigious.

1.2. Ý nghĩa pháp lý và xã hội

Thực hiện pháp luật về hòa giải ở cơ sở mang lại nhiều ý nghĩa to lớn: bảo vệ quyền lợi công dân, giải quyết tranh chấp một cách công bằng, duy trì các mối quan hệ tốt đẹp trong cộng đồng, góp phần xây dựng xã hội hòa bình.

II. Thực trạng hòa giải ở cơ sở tại An Khê Gia Lai

Thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai là địa bàn có đặc thù về dân số, thành phần cư dân đa dạng với nhiều dân tộc cùng sinh sống. Trên địa bàn này, hoạt động hòa giải ở cơ sở được triển khai với các tổ hòa giải được thành lập ở cấp khu phố, khối phố. Từ năm 2021 đến 2023, thị xã An Khê ghi nhận một lượng đáng kể các vụ việc tranh chấp dân sự được giải quyết thông qua hòa giải ở cơ sở. Tuy nhiên, thực trạng thực hiện pháp luật về hòa giải ở cơ sở còn có những tồn tại nhất định cần được khắc phục, đặc biệt về nhận thức, năng lực và trang thiết bị của các hoà giải viên.

2.1. Điều kiện tự nhiên và xã hội ảnh hưởng

Thị xã An Khê nằm tại vùng Tây Nguyên, có đặc thù địa lý, khí hậu và cấu trúc dân số phức tạp. Các yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến thực hiện pháp luật về hòa giải ở cơ sở, đòi hỏi các cơ quan chức năng có sự linh hoạt trong công tác tuyên truyền và hướng dẫn.

2.2. Công tác tuyên truyền và phổ biến pháp luật

Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) tại An Khê được triển khai thông qua nhiều hình thức khác nhau. Tuy nhiên, hiệu quả tuyên truyền về hòa giải ở cơ sở vẫn còn hạn chế, đặc biệt ở các vùng nông thôn và cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số.

III. Những tồn tại và hạn chế hiện tại

Mặc dù hòa giải ở cơ sở được quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật, nhưng trong quá trình thực hiện pháp luật về hòa giải ở cơ sở tại thị xã An Khê, vẫn tồn tại nhiều vấn đề cần được giải quyết. Thứ nhất, chất lượng và năng lực của hoà giải viên chưa đồng đều, một số người được giao nhiệm vụ hòa giải thiếu hiểu biết về pháp luật và kỹ năng hòa giải. Thứ hai, công tác tuyên truyền, PBGDPL về hòa giải ở cơ sở chưa được thực hiện đầy đủ và thường xuyên, dẫn đến nhận thức của nhân dân còn mơ hồ. Thứ ba, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng (UBND, UBMTTQVN, HĐND) trong công tác thực hiện pháp luật về hòa giải ở cơ sở chưa được hoàn thiện.

3.1. Hạn chế về nhân sự hoà giải viên

Hoà giải viên tại thị xã An Khê phần lớn là những người làm công tác xã hội tự nguyện, chưa được đào tạo bài bản. Năng lực, kỹ năng hòa giải ở cơ sở còn yếu, thiếu kinh nghiệm xử lý các tranh chấp phức tạp, đặc biệt trong trường hợp liên quan đến pháp luật.

3.2. Tồn tại trong công tác quản lý giám sát

UBND các phường/xã chưa có cơ chế giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động hòa giải ở cơ sở một cách định kỳ và khoa học. Công tác kiểm tra, đánh giá thực hiện pháp luật về hòa giải ở cơ sở chưa được thực hiện thường xuyên.

IV. Giải pháp và lộ trình cải thiện

Để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về hòa giải ở cơ sở trên địa bàn thị xã An Khê, cần phải triển khai đồng bộ các giải pháp toàn diện. Thứ nhất, cần tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) về hòa giải ở cơ sở thông qua nhiều hình thức đa dạng, phù hợp với từng đối tượng. Thứ hai, cần xây dựng và thực hiện chương trình đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho hoà giải viên, giúp nâng cao năng lực xử lý tranh chấp. Thứ ba, cần hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của HĐND, UBND các cấp. Cuối cùng, cần xây dựng cơ chế giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động hòa giải ở cơ sở một cách định kỳ và khoa học.

4.1. Giải pháp về đào tạo bồi dưỡng

Cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho hoà giải viên định kỳ hàng năm, tập trung vào kiến thức pháp luật, kỹ năng giao tiếp, xử lý tranh chấp. Học viện Hành chính Quốc gia và các cơ sở đào tạo pháp luật có thể hỗ trợ trong công tác này.

4.2. Giải pháp về phối hợp liên ngành

Cần thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật (HĐPHPBGDPL) tại thị xã An Khê, tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong việc triển khai thực hiện pháp luật về hòa giải ở cơ sở, đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, nội dung, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. Phần nội dung của đề án gồm 3 chƣơng. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và pháp lý THPL về hòa giải ở cơ sở Chƣơng 2: Thực trạng THPL về hòa giải ở cơ sở trên địa bàn thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng, giải pháp bảo đảm hoàn thiện việc thực hiện pháp luật về hòa giải ở cơ sở trên địa bàn thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai. CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ HÒA GIẢI Ở CƠ SỞ 1.

Khái quát chung về thực hiện pháp t ề h a giải cơ 1. Khái niệm, đặc điểm thực hiện ph p uật về h a iải ở cơ sở 1. Khái niệm Tƣơng tự pháp luật về các lĩnh vực khác nhƣ hộ tịch, hôn nhân và gia đình, đất đai, dân sự, … pháp luật về hòa giải ở cơ sở cũng là một bộ phận cấu thành của hệ thống pháp luật nƣớc ta. Trƣớc tiên, cần tìm hiểu rõ ràng về bản chất của hòa giải, hòa giải ở cơ sở, pháp luật về hòa giải ở cơ sở qua đó làm sáng tỏ khái niệm THPL về hòa giải ở cơ sở.

Có nhiều quan niệm khác nhau về hòa giải tùy theo mỗi cách tiếp cận khác nhau. Một số nhà làm luật coi hòa giải là một trình tự, nguyên tắc, thủ tục để giải quyết các vụ án nhƣ: dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thƣơng mại, lao động,… của Tòa án và cho rằng hòa giải là chế định pháp luật về hòa giải. Còn đối với các nhà thực tiễn thì hòa giải là hành động thuyết phục các bên xóa bỏ những mâu thuẫn, tranh chấp. Theo Từ điển Luật học, hòa giải là: “Tự chấm dứt việc xích mích, tranh chấp giữa các bên bằng sự ươ ượng vớ u ặ u sự trung gian của mộ ười khác” [25, tr.

Quan niệm này thiếu sự phân biệt rõ ràng 15 giữa phƣơng thức thƣơng lƣợng tự giải quyết và phƣơng thức hòa giải, dẫn đến việc đồng nhất vai trò của ngƣời trung gian và ngƣời hòa giải. Theo Từ điển tiếng Việt của Nhà xuất bản Khoa học xã hội năm 1995 thì hòa giải đƣợc hiểu là “ à u ết phụ b đồng ý chấm dứt xung đột hoặc xích mích một cách ổn thỏa” [26, tr. Quan niệm này nêu bật phƣơng thức và mục đích của hòa giải nhƣng chƣa làm sáng tỏ bản chất và nội dung sâu sắc của nó. Từ những quan niệm về các loại hình hòa giải có thể hiểu hòa gi i là quá trình gi i quyế xu đột, mâu thuẫn hoặc tranh chấp giữa các bên, trong đó ó sự tham gia của một bên thứ ba làm trung gian nhằm hỗ trợ các bên tranh chấp tự nguyện thỏa thuận gi i quyế được những tranh chấp, bấ đồng một cách ổn thỏa.

Hòa giải ở cơ sở là quá trình giải quyết tranh chấp, mâu thuẫn xảy ra tại cộng đồng dân cƣ. Đây là một phƣơng pháp giải quyết xung đột thông qua sự thƣơng lƣợng, đàm phán và tìm kiếm sự đồng thuận giữa các bên có mâu thuẫn, tranh chấp. Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 quy định tại Khoản 1 Điều 2: “Hòa gi i ở ơ sở là việc HGV ướng dẫ , ú đỡ b đạ được thỏa thuận, tự nguyện gi i quyết với nhau các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luậ u định của Luậ à ”. Nhƣ vậy, hòa giải ở cơ sở có thể hiểu là việc HGV giúp đỡ, định hƣớng cho các bên đạt đƣợc thỏa thuận, tự nguyện giải quyết với nhau những mâu thuẫn, tranh chấp nhằm giữ gìn đoàn kết trong nội bộ Nhân dân, phát huy truyền thống đạo lý tốt đẹp góp phần bảo đảm trật tự, an toàn xã hội trong cụm dân cƣ.

Hoạt động hòa giải đƣợc thông qua các HGV ở các tổ hòa giải. Pháp luật về hòa giải ở cơ sở thƣờng đƣợc thiết lập để tạo ra một cơ sở pháp lý cho việc giải quyết xung đột và mâu thuẫn tại cộng đồng. Pháp luật về hòa giải ở cơ sở thƣờng đề cập đến quy định và quy trình hòa giải giữa các 16 bên trong một cộng đồng cụ thể hoặc giữa các bên có mối quan hệ pháp lý. Đây thƣờng là một phƣơng pháp giải quyết tranh chấp không cần thông qua hệ thống tƣ pháp truyền thống.

Trong một số quốc gia, pháp luật về hòa giải ở cơ sở có thể đƣợc định nghĩa bởi các quy định pháp luật cụ thể về quy trình hòa giải, vai trò của các bên tham gia, quyền lợi và nghĩa vụ của họ trong quá trình hòa giải. Nó cũng có thể bao gồm việc xác định vai trò của các tổ chức hoặc cá nhân đóng vai tr ngƣời trung gian trong quá trình hòa giải. Tóm lại, p uậ ề i ở ơ sở là toàn bộ các quy phạm pháp luật được ban hành bởi ơ u N à ước có thẩm quyền nhằm đ ều ỉnh các quan hệ xã hộ s hoạ động hòa gi i ở ơ sở. THPL là quá trình hiện thực hóa pháp luật, làm rõ nét, phát huy những giá trị của pháp luật trong thực tế cuộc sống.

Hiện nay, có nhiều cách định nghĩa khác nhau về THPL. Theo các giáo trình Lý luận Nhà nƣớc và pháp luật của từng đơn vị nhƣ Trƣờng Đại học Luật Hà Nội định nghĩa: “THPL là hoạ động có mụ đí nhằm hiện thự ó u định của pháp luật, làm cho chúng đ à uộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luậ ” [24, tr. Theo giáo trình Lý luận chung về Nhà nƣớc và pháp luật của Học viện Hành chính Quốc gia: THPL là hoạt động, là quá trình làm cho những quy tắc của pháp luật trở thành hoạt động thực tế của các chủ thể pháp luật. Từ những định nghĩa đã nêu, việc THPL đƣợc hiểu là hoạt động mang tính chủ động, có mục đích nhằm biến những yêu cầu của pháp luật thành hiện thực trong đời sống xã hội.

Đây là hành vi thực tế, hợp pháp do các chủ thể pháp luật thực hiện, góp phần cụ thể hóa những quy định của pháp luật trở thành hiện thực trong cuộc sống. 17 THPL đề cập đến việc áp dụng và tuân thủ các quy định và nguyên tắc đƣợc đặt ra trong hệ thống pháp luật của một quốc gia. Điều này bao gồm việc tuân thủ các quy định pháp luật, các quy định hành chính và các quy định về hành vi cụ thể đƣợc quy định trong pháp luật. Quá trình THPL chính là nền tảng để xây dựng một xã hội trật tự, công bằng, nơi quyền lợi của mỗi cá nhân đƣợc tôn trọng và bảo vệ.

Để pháp luật về hòa giải ở cơ sở đi vào cuộc sống đ i hỏi phải đƣa những quy định của pháp luật về hòa giải ở cơ sở vào những hành vi thực tế, hợp pháp của các chủ thể pháp luật. Tóm lại, THPL về hòa gi i ở ơ sở là quá trình hoạ động mang tính chủ động, có mụ đí àm ững quy định pháp luật về hòa gi i ở ơ sở thành hiện thự đời sống, trở thành những hành vi thực tế, hợp pháp của các chủ thể pháp luật nhằm góp phần gi i quyết vi phạm pháp luật và tranh chấp nhỏ trong Nhân dân. Đặc điểm thực hiện pháp luật về hòa giải ở cơ sở THPL về hòa giải ở cơ sở có các đặc điểm sau: - Là một phƣơng thức giải quyết tranh chấp giữa các bên. - Chủ thể trong quan hệ hòa giải phải chính là các bên mâu thuẫn, tranh chấp.

Kết quả hòa giải thành hay không thành phụ thuộc vào ý chí chủ quan của các bên có tìm ra đƣợc giải pháp giải quyết tranh chấp không. - Các bên tranh chấp cần một bên trung gian hòa giải là bên thứ ba trung lập, giúp mong muốn của các bên đƣợc thỏa thuận, thống nhất để tìm ra hƣớng giải quyết, chấm dứt bất đồng, xung đột. - Nội dung thỏa thuận của các bên tranh chấp thể hiện ý chí tự nguyện của các bên tranh chấp, không đƣợc trái với quy định của pháp luật, phù hợp đạo đức xã hội, không xâm phạm lợi ích của nhau hoặc nhằm trốn tránh nghĩa vụ với Nhà nƣớc hoặc ngƣời thứ ba. Nếu nội dung thỏa thuận đó vi phạm điều cấm của pháp luật, trái đạo đức xã hội thì không đƣợc công nhận.

Nguyên tắc thực hiện ph p uật về h a iải ở cơ sở Nguyên tắc THPL về hòa giải ở cơ sở là các quy định, các cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền phải tuân thủ một cách nghiêm túc khi thực hiện quá trình hòa giải giữa các bên tranh chấp. Luật Hòa giải ở cơ sở xác định các nguyên tắc quan trọng, cần nhấn mạnh trong hoạt động hòa giải ở cơ sở, cụ thể: - Nguyên tắc tôn trọng sự tự nguyện của các bên, không bắt buộc, áp đặt các bên trong hòa giải ở cơ sở Đây là một trong những nguyên tắc cơ bản của h a giải ở cơ sở. Bản chất của h a giải ở cơ sở là thuyết phục các bên tranh chấp tìm đƣợc tiếng nói chung từ đó các bên thoả thuận trên cơ sở tự nguyện. HGV phải nắm bắt đƣợc tâm lý của những ngƣời đang có mâu thuẫn, tranh chấp để có thể dẫn dắt họ tìm kiếm tiếng nói chung bởi vì khi đó giữa họ đều có những lý lẽ riêng, ai cũng tự cho là mình đúng và không chấp nhận lý lẽ của đối phƣơng.

Khi tiến hành h a giải, HGV đóng vai tr "ngƣời dẫn dắt", giúp các bên bình tĩnh, tỉnh táo để nhận thức rõ bản chất sự việc, phân biệt đúng sai một cách khách quan. Một khi họ hiểu đúng vấn đề và thông cảm cho nhau thì họ mới tự nguyện cùng nhau giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp đó. - Nguyên tắc bảo đảm phù hợp với chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc, đạo đức xã hội, phong tục, tập quán của Nhân dân; phát huy tinh thần đoàn kết, tƣơng trợ, giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình, d ng họ và cộng đồng dân cƣ; quan tâm đến quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em, phụ nữ, ngƣời khuyết tật và ngƣời cao tuổi. Nguyên tắc này đóng vai tr quan trọng, không thể thiếu trong quá trình hòa giải đồng thời là cách thức hữu hiệu để đƣa chủ trƣơng, đƣờng lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc đi vào cuộc sống.

Qua đó, góp 19 phần bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của Nhân dân, phát huy truyền thống đạo lý tốt đẹp của dân tộc, tăng cƣờng tình đoàn kết, tƣơng thân tƣơng ái trong cộng đồng dân cƣ.