phần mở đầu và kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, Luận án gồm 4 chương sau đây: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu Chương này tổng hợp và đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và nước ngoài về sự hình thành và biến chuyển của chủ nghĩa nhân đạo và HTNĐ trong quan hệ quốc tế, cơ sở pháp lý của HTNĐ ứng phó với THTN, vai trò của LHQ trong vấn đề này. Từ đó, Luận án đưa ra nhận xét chung và những điểm Luận án có thể kế thừa nghiên cứu và những đóng góp mới của Luận án. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về hỗ trợ nhân đạo của Liên hợp quốc ứng phó với thảm họa thiên nhiên Chương này tập trung phân tích nội hàm của hai khái niệm về HTNĐ và ứng phó với THTN, xác định cách tiếp cận quyền con người trong hoạt động HTNĐ của LHQ. Luận án cũng phân tích các điều kiện cung cấp HTNĐ quốc tế trên cơ sở tôn trọng chủ quyền quốc gia, cơ sở pháp lý hình thành hệ thống thiết chế HTNĐ của LHQ, xác định vai trò trung tâm của LHQ trong mạng lưới HTNĐ quốc tế và kết quả hoạt động HTNĐ của LHQ ứng phó với THTN trước năm 2000.
Chƣơng 3: Hệ thống thiết chế và cơ chế điều phối hỗ trợ nhân đạo của Liên hợp quốc ứng phó với thảm họa thiên nhiên (2000-2015) Chương này tập trung phân tích về tổ chức của hệ thống thiết chế HTNĐ của LHQ, cơ chế ra quyết định và điều phối hợp tác giữa các cơ quan trực thuộc LHQ với các chủ thể khác, các phương thức phối hợp triển khai hoạt động và phân phối nguồn viện trợ. Trên cơ sở đó, Luận án rút ra đặc điểm của hệ thống thiết chế và cơ chế điều phối, những yếu tố tác động đến hiệu quả của hoạt động HTNĐ của LHQ. Chƣơng 4: Đánh giá và khuyến nghị giải pháp nâng cao hiệu quả hỗ trợ nhân đạo của Liên hợp quốc ứng phó với thảm họa thiên nhiên (2000-2015) Chương này tập trung đánh giá về thành công và hạn chế của hệ thống thiết chế và cơ chế điều phối và hoạt động HTNĐ của LHQ, những nguyên nhân dẫn tới sự thành công hay hạn chế đó. Luận án cũng phân tích các cơ hội và thách thức đối với hoạt động HTNĐ của LHQ trong tương lai.
Trên cơ sở đó, Luận án đưa ra một số khuyến nghị về giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động HTNĐ của LHQ và mạng lưới HTNĐ quốc tế. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Nghiên cứu về sự hình thành và biến chuyển của chủ nghĩa nhân đạo và hỗ trợ nhân đạo trong quan hệ quốc tế + Nghiên cứu về lịch sử hình thành chủ nghĩa nhân đạo và hỗ trợ nhân đạo Tìm hiểu về chủ nghĩa nhân đạo và khái niệm HTNĐ, công trình nghiên cứu của Barnett M. (2011) “Impire of Humanity - A History of Humanitarianism” (Đế chế của tính nhân văn - Lịch sử của chủ nghĩa nhân đạo) [Cornel University Press, 2011] đã phân tích cụ thể quá trình hình thành và biến chuyển của chủ nghĩa nhân đạo dưới sự tác động của lịch sử thế giới.
Michael Barnett có cái nhìn xuyên suốt về chủ nghĩa nhân đạo từ khi bắt đầu cho tới hiện tại trong ba giai đoạn: (i) từ đầu những năm 1800 đến Chiến tranh thế giới thứ Hai được gọi là “chủ nghĩa nhân đạo thực dân”; (ii) từ 1945 -1989 gọi là giai đoạn chủ nghĩa nhân đạo mới; và (iii) sau Chiến tranh Lạnh được gọi là chủ nghĩa nhân đạo tự do, trong khi đó, nhiều công trình khác chỉ tập trung nghiên cứu các sự kiện can thiệp nhân đạo trong một số cuộc XĐTV sau năm 1990. Quan điểm thứ hai của tác giả là lịch sử hình thành chủ nghĩa nhân đạo cần được hiểu trong bối cảnh toàn cầu và tác giả nhấn mạnh đến sự kết hợp của ba yếu tố địa chính trị, chủ nghĩa tư bản và đạo đức hình thành nên môi trường toàn cầu mà chủ nghĩa nhân đạo hoạt động ở đó. Với cách tiếp cận tổng hợp như vậy, tác giả đã xây dựng một khung tư duy về xu hướng vận động của chủ nghĩa nhân đạo và tác giả khẳng định khung tư duy đó không phải là các học thuyết nhưng ít nhất nó giúp tác giả xác định được các yếu tố chính cho việc giải thích và sự thay đổi các mối quan hệ tác động lẫn nhau. Bằng các dẫn chứng lịch sử, tác giả cho rằng mặc dù số lượng các tổ chức nhân đạo phát triển rất nhanh, nhưng một số tổ chức lớn có xu hướng mở rộng phạm vi hoạt động của mình: không chỉ là cứu trợ nạn nhân chiến tranh mà còn tham gia giải quyết các nguyên nhân gốc rễ của bạo lực, bảo vệ quyền con người, xây dựng thể chế dân chủ.
Hướng đi đó đã ảnh hưởng đến các giá trị nhân văn và tính chất tự nguyện của HTNĐ khi các tổ chức đó hướng đến việc xây 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com dựng nhà nước, duy trì hòa bình sau chiến tranh, người bạn đồng hành với họ là các nhà nước với những động cơ chính trị và muốn sử dụng HTNĐ làm chính sách đối ngoại quốc gia. Tác giả nêu ra hai câu hỏi là sự thay đổi trong xu hướng hoạt động của tổ chức nhân đạo đã “nhân đạo hóa thế giới chính trị” hay chúng đã “chính trị hóa thế giới nhân đạo”? Tác giả ví hành động nhân đạo như một quả lắc đung đưa trong một số vấn đề chính như chủ nghĩa nhân đạo là nhân tố của một thế giới mong muốn văn minh; đạo đức nhân đạo vừa có tính chất toàn cầu vừa có tính chất cụ thể; chủ nghĩa nhân đạo được xác định bởi nghịch lý của sự giải phóng và thống trị; HTNĐ vừa phá hoại vừa thúc đẩy sự tiến bộ; HTNĐ vừa đáp ứng nhu cầu của người khác vừa đáp ứng nhu cầu của chúng ta. Câu trả lời được tác giả đưa ra là HTNĐ là tất cả mọi thứ, bao gồm mọi khả năng và được tạo nên trong sự đa dạng của các khái niệm “hành động nhân đạo”, “chủ nghĩa nhân đạo” và “hệ thống nhân đạo”. Mỗi chủ thể sẽ có cách hiểu riêng tùy thuộc vào động cơ của họ.
Tuy vậy, phần phân tích của tác giả chỉ tập trung vào một số trường hợp can thiệp nhân đạo của Mỹ trong bối cảnh có XĐVT dưới lăng kính của chính trị quốc tế, tập trung chủ yếu vào chính sách đối ngoại, sự tham gia và chi phối của nhà tài trợ Mỹ. Tác giả chưa chỉ ra được xu hướng gia tăng các nhà tài trợ chính phủ khác, đặc biệt là các nhà tài trợ ở các nước Nam bán cầu tham gia vào HTNĐ, do đó những kết luận của tác giả về “tính giả dối”, “kỳ cục” của HTNĐ có lẽ chưa được thuyết phục dưới góc nhìn của chủ nghĩa kiến tạo. Những tư tưởng trên của Michael Barnett được tiếp tục phản án trong cuốn sách “Humanitarianism Contested - Where angels fear to tread” (Sự tranh luận về chủ nghĩa nhân đạo - Nơi các thiên thần sợ bị giày xéo) viết chung với Thomas Weiss [Roudledge, 2011]. Bằng sự kết hợp các yếu tố lịch sử, chính trị, văn hóa, tổ chức và xem xét ảnh hưởng của ba lực lượng đến HTNĐ như sự phá hủy (bạo lực), sản xuất và sự cảm thông, hai tác giả đưa ra các trường hợp nghiên cứu để phân tích những thay đổi sâu sắc của chính trị thế giới và hành động nhân đạo trong ba giai đoạn tương tự như nêu trong cuốn sách “Impire of Humanity - A History of Humanitarianism”.
Ngoài ra, các tác giả phân tích thế khó xử của các tổ chức nhân đạo bằng câu hỏi “phải chăng các nhà hoạt động nhân đạo bị mất phương hướng”. 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Lý giải cho câu hỏi này, hai tác giả phân tích thách thức đối với nguyên tắc trung lập và vô tư trong HTNĐ của các tổ chức nhân đạo, đặc biệt là những nỗ lực của ICRC để gìn giữ hai nguyên tắc này. Đồng thời, các tác giả phân tích sự tác động của toàn cầu hóa đến động cơ của chủ thể tham gia HNTĐ. Nghiên cứu về lịch sử HTNĐ vẫn tiếp tục được đề cập trong một số hội thảo và các nghiên cứu chính sách gần đây.
Ví dụ: hội thảo với chủ đề “The history of humanitarian action in East and Southeast Asia: Asian perspective 1” (Lịch sử hành động nhân đạo ở Đông Á và Đông Nam Á: Quan điểm của châu Á) của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (ISEAS) tổ chức năm 2013 hay bài viết của Davey E. Xuất phát từ lý do HTNĐ trong một số năm gần đây không đạt được hiệu quả như mong muốn, các học giả cho rằng một trong nhiều nguyên nhân là do thiếu sự hiểu biết về lịch sử kèm theo sự phân tích không đầy đủ bối cảnh chính trị của khu vực hay quốc gia cần HTNĐ. Các tổ chức nhân đạo quốc tế thường sử dụng các giải pháp ngoại sinh để phục vụ các nhu cầu và thách thức nội sinh. Xu hướng này đang đối mặt với nhiều chỉ trích nhưng chưa được giải quyết.
Vì thế, các bài nghiên cứu đều thể hiện mục đích là cần xem xét các yếu tố lịch sử và truyền thống văn hóa của những người sống ở khu vực cần trợ giúp. Các thông tin lịch sử nên đưa vào thành một phần trong khi nghiên cứu và phân tích yếu tố kinh tế - chính trị và lịch sử của hoạt động cứu trợ và bảo vệ con người. Thực hiện dự án “A global history of humanitarian action” do Viện nghiên cứu phát triển nước ngoài của Anh khởi xướng, trong khoảng hai năm 2013-2014 một loạt bài nghiên cứu đã ra đời với những góc độ phân tích về khái niệm và cách tiếp cận của chủ nghĩa nhân đạo và HTNĐ ở một số khu vực và một số nước. Ví dụ: những nét riêng của lịch sử nhân đạo theo quan điểm của phương Tây được phân tích trong công trình “A history of the humanitarian system - Western origins and foundations” (Lịch sử của hệ thống nhân đạo - nguồn gốc và nền tảng phương Tây) của Davey E.
Trong khi Thomas Weiss và Michael 1. Các chủ đề và nội dung của các hội thảo có thể xem tại www.org/sites/odi.uk/files/odi- assets/events-documents/5026.pdf 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Barnett chia lịch sử hình thành và phát triển chủ nghĩa nhân đạo thành ba giai đoạn và tập trung phân tích các hoạt động HTNĐ trong một số trường hợp XĐVT điển hình thì nhóm nghiên cứu của Davey E.