Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG Trong chương này, chúng tôi sẽ giới thiệu những nét khái quát về cuộc đời, sự nghiệp sáng tác và phong cách nghệ thuật của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư và Le Clézio. Trong đó, chúng tôi tập trung đi sâu tìm hiểu hai tập truyện Không ai qua sông (Nguyễn Ngọc Tư), Những nẻo đường đời và những bản tình ca khác (Le Clézio). Qua đó, chúng tôi sẽ rút ra kết luận về những điểm tương đồng và khác biệt trong cái nhìn của hai nhà văn về hình tượng người phụ nữ làm cơ sở cho việc trình bày các chương sau. Nhà văn Nguyễn Ngọc Tư 1.
Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác Nguyễn Ngọc Tư sinh năm 1976 tại Tân Duyệt, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau - một vùng thôn dã tận rẻo đất cực Nam của tổ quốc. Mảnh đất xa xôi gắn với vùng Đồng bằng sông nước còn nhiều khó khăn vất vả với những người dân chân chất cũng đang dần chịu sự biến động của quá trình đô thị hóa. Quê hương với cuộc sống và con người nơi đây chính là nguồn cảm hứng vô tận cho ngòi bút của các nhà văn, trong đó có Nguyễn Ngọc Tư. Chị là một trong những gương mặt nữ nhà văn trẻ tiêu biểu của Nam Bộ, đã mang đến dấu ấn khá đậm nét trên văn đàn Việt Nam đương thời.
Nguyễn Ngọc Tư đến với truyện ngắn bằng con đường khá đặc biệt: Những trang viết được bắt đầu từ chính sự vất vả nhọc nhằn trong cuộc sống. Học hết bậc THCS, Nguyễn Ngọc Tư phải rời xa mái trường để chăm sóc ông ngoại già yếu; phụ má hái rau ra chợ bán. Mặc dù Tư mới học hết lớp 9 phổ thông, cấp 3 bổ túc, sống giản dị với người chồng thợ bạc chẳng bao giờ đọc truyện vợ viết nhưng những trang văn của chị không vì thế mà không chứa đựng những nội dung sâu sắc của một tài năng văn học. Khi được hỏi xuất phát 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com từ đâu mà viết văn, chị tâm sự: “Viết vì nhiều thứ lắm, phần vì sự thôi thúc và để giải toả những cảm xúc dồn nén bên trong, phần vì buồn quá, không biết nói chuyện cùng ai nên tìm cách trút vào trang viết”.
Sau khi truyện ngắn đầu tay của chị được đăng trên tạp chí "Bán đảo Cà Mau", chị được nhận vào làm văn thư và học làm phóng viên cho Tạp chí này. Chị vừa làm báo, vừa viết văn. Nghề báo giúp cho Ngọc Tư được đi đến nhiều nơi, mở rộng tầm mắt, nhiều trải nghiệm thực tế, những trang văn của chị chân thực và phản ánh được nhiều số phận, cảnh đời hơn và nóng hổi tính thời sự. Chị không ngại khó khăn đi đến những vùng sâu vùng xa.
Chuyến đi thực tế ở cửa biển Khánh Hội, sông Đốc sau khi cơn bão số 5 ập vào đất Mũi, những cảnh làng quê hoang tàn, xác xơ, cuộc sống ngư phủ nghèo nàn, cảnh vợ mất chồng, mẹ khóc con… đã đi vào kí sự Nỗi niềm sau cơn bão. Tác phẩm này đã đạt giải Ba báo chí của tỉnh năm 1997. Giải thưởng đã khẳng định hướng đi đúng đắn và có ý nghĩa khích lệ chị trong quá trình sáng tác: “Được giải thưởng qui ra lúa hổng là bao nhưng đã cho mình chút hi vọng là nếu mình ráng có thể viết tốt hơn”. Trong cuộc vận động sáng tác "Văn học tuổi 20 lần thứ 2" do nhà xuất bản Trẻ, Hội Nhà văn thành phố Hồ Chí Minh, báo Tuổi trẻ tổ chức năm 2000, Ngọc Tư đã đạt giải Nhất với tập truyện Ngọn đèn không tắt.
Cũng với tập truyện này, chị đạt Giải thưởng văn học của Hội nhà văn Việt Nam vào năm 2001. Tập sách này đã được chọn in lại trong "Tủ sách vàng" của Nhà xuất bản Kim Đồng năm 2003. Tiếp đó, Nguyễn Ngọc Tư tiếp tục khẳng định tên tuổi của mình bằng nhiều giải thưởng, như: giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam năm 2003, chị được bình chọn là một trong "Mười gương mặt tiêu biểu trong năm" do trung ương Đoàn trao tặng và được kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam, trở thành Hội viên trẻ tuổi nhất (27 tuổi); giải Ba cuộc thi sáng tác truyện ngắn 2003 - 2004 của báo Văn nghệ với truyện ngắn Đau gì như thể… Chị cũng là tác giả trẻ nhất có tên trong tuyển tập truyện ngắn Việt Nam được dịch và in ở Mĩ, vì thế chị đã vinh dự được chọn lên hình của chương 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trình "Người đương thời" năm 2005. Đặc biệt chị đã vinh dự nhận được giải thưởng văn học ASEAN năm 2008… Truyện ngắn của chị còn được dịch ra tiếng Anh, tiếng Nhật để giới thiệu với độc giả ở nước ngoài.
Hiện chị sống và công tác tại Cà Mau. Khởi nghiệp từ năm 1997 bằng việc vừa sáng tác vừa học làm báo cho Tạp chí "Bán đảo Cà Mau", cho đến nay đã hơn 10 năm cầm bút, Nguyễn Ngọc Tư có đóng góp đáng kể cho văn học Việt Nam đương thời chủ yếu ở hai thể loại truyện ngắn và tạp văn. Nguyễn Ngọc Tư có phong cách dịu dàng, đằm thắm, không lên gân mà đi sâu phân tích tâm lí nhân vật một cách nhẹ nhàng, sắc sảo mà tinh tế. Cách kể chuyện độc đáo, hấp dẫn: “Bên cạnh lối kể chuyện với nhịp điệu chậm rải, từ tốn; lối trần thuật bình thản đôi khi lạnh lùng; người đọc còn nhận ra giọng điệu điềm nhiên, trầm tĩnh của Nguyễn Ngọc Tư ở sự cân nhắc trong việc sử dụng ngôn từ mềm mại và đầy “nữ tính”” [45].
Sau thành công của tập truyện đầu tay Ngọn đèn không tắt năm 2000, Ngọc Tư tiếp tục cho ra mắt độc giả một loạt các truyện ngắn: Ông ngoại (năm 2001), Biển người mênh mông (năm 2003), Nước chảy mây trôi (năm 2004). Và năm 2005, tập truyện Cánh đồng bất tận ra đời. Mặc dù tập truyện gây nhiều tranh cãi nhưng vẫn đạt giải thưởng của Hội nhà văn Việt Nam. Tiếp đó là Gió lẻ và 9 câu chuyện khác (tập truyện ngắn, 2008); Khói trời lộng lẫy (tập truyện ngắn, 2010); Đảo (tập truyện ngắn, 2014); Trầm tích (tập truyện ngắn, 2014), in chung với Huệ Minh, Lê Thuý Bảo Nhi, Thi Nguyễn… Gần đây nhất là tập truyện Không ai qua sông (2016).
Những truyện ngắn mới nhất của chị cũng thường xuyên được đăng trên các báo trong cả nước và được cập nhật liên tục trên trang web "Viet-studies" của Trần Hữu Dũng. Điều đó chứng tỏ Nguyễn Ngọc Tư là cây bút có sức sáng tạo dồi dào và hứa hẹn nhiều sáng tác hơn nữa. Không chỉ thành công ở thể loại truyện ngắn, Nguyễn Ngọc Tư còn rất xuất sắc trong mảng tạp văn khi cho ra đời ngay sau Cánh đồng bất tận cuốn 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tạp văn "nặng kí" mang tên Tạp văn Nguyễn Ngọc Tư (2005) (đến nay cuốn sách đã tái bản tới lần thứ tám). Sau đó là các cuốn: Sống chậm thời @ (in chung với Lê Thiếu Nhơn - 2006); Ngày mai của những ngày mai (2007); Yêu người ngóng núi (2009); Gáy người thì lạnh (tản văn, 2012); Đong tấm lòng (gồm hơn 30 tản văn, 2015).
Sáng tác của chị luôn được độc giả đón nhận và giới phê bình văn học đánh giá cao. Thành công liên tiếp mà chị đã đạt được cùng với số lượng cũng như chất lượng các tác phẩm cho thấy Nguyễn Ngọc Tư là một nhà văn nghiêm túc, miệt mài lao động và tích lũy vốn sống để nuôi dưỡng cảm hứng và năng lực sáng tác chứ không chỉ nhờ vào tài năng thiên bẩm. Cho đến nay, qua chặng đường hơn 10 năm cầm bút, tung hoành ở cả hai thể loại truyện ngắn và tạp văn, Nguyễn Ngọc Tư đã khẳng định được vị trí và tên tuổi của mình trong đội ngũ sáng tác trẻ đương đại. Tập truyện Không ai qua sông Không ai qua sông là tập truyện mới nhất của Nguyễn Ngọc Tư, được ra mắt vào tháng 2 năm 2016.
Cuốn sách gồm 13 truyện ngắn, tiếp tục khai thác cuộc sống và cảnh ngộ của những con người sống nơi miệt vườn sông nước quê hương. Đó là các truyện: Vực không đáy, Không ai qua sông, Nút áo, Nhổ quán, Chỉ gió trả lời câu hỏi, Thầm, Đi thật xa mới đến nhà bạn cũ, Tiều tụy vòng quanh, Mưa mây, Dây diều, Giữa mùa chán chết, Lời yêu, Đất. Trong các truyện ngắn này, có hai truyện Chỉ gió trả lời câu hỏi và Giữa mùa chán chết nhân vật chính là đàn ông, còn lại nhân vật chính chủ yếu là người phụ nữ. Với giọng văn trầm buồn, ngôn ngữ đậm chất Nam Bộ, cách kể tự nhiên mà lôi cuốn, tập truyện mở ra cho người đọc thấy những nét buồn trong số phận của bao người phụ nữ miệt vườn; để rồi khi gấp trang sách lại vẫn thấy trĩu nặng tâm tư.
Bởi lẽ sao cuộc sống của thế kỉ XXI, xã hội ngày càng phát triển, người phụ nữ dần khẳng định được bản lĩnh và vai trò, chỗ đứng của mình mà ở nơi đây vẫn còn nhiều cảnh đời bất hạnh đến thế! Nhà văn 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã đứng ở vị trí người cầm bút viết về giới của mình, những người phụ nữ cùng thời mang trong mình nỗi cô đơn, bất hạnh bằng cái nhìn đầy xót xa, thương cảm; bên cạnh đó là sự khích lệ, động viên họ dám “qua sông” để đạt được hạnh phúc. Vực không đáy là câu chuyện về mẹ bé Bi, vốn là đứa trẻ mồ côi, được nuôi dưỡng ở trại trẻ. Cô bé tên Nguyễn Thị Ngà ấy đã may mắn được lớn trong tình yêu thương của những “dì phước” rồi được kết hôn với “ông chủ trẻ” khi cô đến giúp việc gia đình. Cuộc sống lặng lẽ, yên bình, bé Bi chào đời cho tới khi xuất hiện “một bà già mặt nhàu nếp gấp, màu da cũ mốc chừng như sắp thiu ôi” [34, 5], bà cụ “đứng dựa cửa nhà đụt mưa, nhưng nước đã tạt ướt sũng ống quần” [34, 6], thương tình mẹ bé Bi mời vào nhà, chăm sóc, kêu bằng má… Chính sự vô tư đó của chị khiến chồng nghi ngờ về quá khứ của chị, mặc dù là ghen tuông vô căn cứ.
Kể cả khi bà già đó đã bỏ đi, để lại sự hẫng hụt, trống trải trong lòng mà chị không thể chia sẻ với chồng. Hai người đã li hôn trong sự im lặng, để lại nỗi buồn như vực không đáy, không thể nào lí giải nổi trong thắc mắc của bé Bi. Được lấy làm nhan đề cho cả tập truyện, Không ai qua sông kể về những người phụ nữ nơi xóm nhỏ Nhơn Thành nhân buổi tuần hành chống bạo lực gia đình. Truyện chủ yếu nói về số phận của ba người đàn bà : Út Lẹ, Thiếp, Trầm.