phần mở đầu, phần kết luận và danh mục lài liệu tham khả0, luan van dojgc chia làm 3 chojong: chgjong 1. co sé ly luan va thực tiễn của vấn đề cần nghiên cứu choJơng 2. Tiếp cận chủ đề phân số the0 hơiớng dạy học khám phá bằng sử dụng câu hỏi hiệu quả choơJơng 3. Thực nghiệm sơi phạm chg]ONG 1 cƠ SỞ Lí LUẬN VÀ ThỰCc TIÊN 1.
Dạy học khám phá 1. Một số quan điểm về dạy học khám phá Dạy học khám phá đojợc áp dung tr0ng lịch sử nhơi mội phoJơng pháp đãdắt c0n ngơjời đi tìm tri thức. chẳng hạn, nhà triết học và nhà giá0 dục hy Lạp cổ đại S0crales đã sử dụng “biện chứng pháp” đặt ra các câu hỏi dẫn dắt học trò của mình để chính ngơjời học lrò khám phá ra tri thức mới. Tuy nhiên, the0 [11, !r.159] thì đến những năm 1960, nhà giá0 dục học ngơiời Mỹ J.
bruner mới xây dựng phojơng pháp này thành một lý thuyết dạy học chính thức. Lý thuyết của bruner nhấn mạnh đến vai rd cua ngojời học lự kiến lạ0 nên tri thức mới dựa lrên những kinh nghiệm và lri thức vốn có của sản thân. Đây là mội lý thuyết nhằm hơiớng đến ngơiời học, tr0ng đó ngơjời học suy nghĩ và im cách giải quyết van đề mội cách độc lap. Igooi dạy chỉ đóng vai trò là ngojời tổ chức h0ặc dẫn dắt vấn đề và không trực liếp tham gia vàO0 h0ạ† động khám phá của ngoj0i hoc.
The0 bruner, phojIơng pháp dạy học khám phá đòi hỏi ngơjời dạy phải xây dựng đojợc lình huống ch0 ngojời học tham gia h0ạt động khám phá, đồng thời dẫn dắt ngojời học khám phá tình huống một cách chủ động. Hggjời học tham gia và0 tình huống phải lự mình suy nghĩ để khám phá ra điều có ý nghĩa ch0 sản thân. Sự lích cực, chủ động của ngojời học là điều kiện để dạy học khám phá diễn ra. Tuy nhiên, cũng the0 brurer không phải ngơjời học khám phá lất cả những hiểu siết về lri thức mới, mà ngojời học cần nhận siết đojợc những mối liên hệ giữa những tri thức choqa siết và ti thức đã siết, nghĩa là thông qua những lri thức đã siết, ngojời học liên 9 lơởng, vận đụng róđể suy nghĩ, phát hiện về những tri thức chơia siết.
The0 bruner, việc sử dụng phoJơng pháp dạy học khám phá có thẻ: +) Thúc đây khả năng to duy của ngơiời học. 10 +) Phái triển những nội lực bên lr0ng của cá nhân. +) học sinh tham gia trực liếp và0 quá trình khám phá. +) Phát triển trí nhớ của ngoiời học.
The0 Van J00lingen, dạy học khám phá là một kiểu dạy học xây dựng kiến thức của ngojời học qua thực nghiệm với một phạm vi kiến thức và rút ra các qui luật lừ các kết quả của những thực nghiệm này. Ilền tang căn sản của việc dạy học khám phá là ngojời học thực sự xây dựng kiến thức ch0 chính họ. bởi các h0ạt động có lính xây dựng này, nên †a có thể ch0 rằng ngơjời học có thể hiểu đojợc phạm vi kiến thức ở mức độ ca0 hơn [4. PeHfy thì có rằng dạy học khám phá là phơojơng pháp dạy học dựa lrên các nguyên lắc sau: + Hggjời học phát triển loi duy thông qua quá trình quan sát, đánh gid, du d0an, m6 1a, suy luận,.
tức là chính ngơiời học tham gia vàO0 h0ạt động khám phá và tìm hiểu vấn đè, từ đó phát triển tơ duy của ngoời học. + Iggiời dạy là ngơiời đóng vai lrò hỗ lrợ thông qua những phoJơng pháp giảng dạy mang lính chất dẫn dắt và không truyền thụ một các y nguyên, máy móc các kiến thức. + Kết luận của van dé dojgc doja ra không phải là mục đích cuối còng, mà nó có mục đích thả0 luận. + IIgojời học phải lập ty ý thức đánh giá về quá lrình học lập của mình døới sự hơjớng dẫn của ngơiời dạy.
Ở Việt Ilam cũng có một số nhà nghiên cứu đơịa ra những quan điểm về dạy học khám phá. Ihà nghiên cứu bùi Văn IIghị ch0 rằng, khám phá là quá trình h0a† động và lơ duy, có thể sa0 gồm quan sát, phân lích, nhận định, đánh giá, nêu giả thiết, suy luan,. sham doa ra những khái niệm, 11 phát hiện ra những tính chất, quy luật. tr0ng các sự vật, hiện lojợng và các mỗi liên hệ giữa chúng [1I, tr.
Tác giả Lê Võ bình thì ch0 rằng pho|ơng pháp dạy học khám phá †hoJờng đojợc thực hiện thông qua hệ thống hOat dong, trOng đó giá) 12 viên khéO 160 dat hoc sinh va0 vi tri cua ngơjời phát hiện, khám phá lại những tri thức tr0ng kh0 làng kiến thức của nhân l0ại thông qua các câu hỏi hOặc yêu cầu hành động, mà khi học sinh giải đáp, thực hiện sẽ dần xuất hiện c0n đojờng dẫn đến tri thức. Mục đích của dạy học khám phá không chỉ giúp học sinh lĩnh hội tri thức môn học, mà quan trong hon 1a trang bi ch0 họ những thủ pháp suy nghĩ, cách thức phái hiện và giải quyết vấn đề một cách độc lập sáng †a0 [1, tr. The0 Trần bá h0ành [7, tr.145], tr0ng quá trình học lập học sinh phải đơjợc “khám phá” ra những hiểu biết mới đối với sản thân. học sinh sẽ thông hiểu, ghi nhớ và vận dụng linh h0ạl những gì mình đã thu nhận đojợc lr0ng các h0ại động lự lực chủ động của mình.
The0 tac gia nay, qua trình học lập này không phải là một quá lrình mò mẫm lự phát mà là một quá trình có hơjớng dẫn của giá0 viên, lr0ng đó giá0 viên đóng vai lrò hojong dan, dẫn dắt, hỗ trợ học sinh một cách khé0 lé0 đề đặt học sinh và0 những tình huống cụ thể để khám phá lại những tri thức của l0ài ngojời. Giá0 viên không những cung cấp những tri thức mới sằng thuyết mình, giảng giải mà bằng phoJơng pháp lô chức các h0ại động khám phá dé hoc sinh tự khám phá ra lri thức mới. Khái niệm dạy học khám phá Dựa trên các cách liếp cận khác nhau về dạy học khám phá, lr0ng luận văn sử dụng định nghĩa dạy học khám phá nhơ| sau: Dạy học khám phá là một quá trình tr0ng đó døiới sự hơjớng dẫn của ngơiời dạy, ngojời học chủ động vỆ học lập của ban than thong qua các h0ại động, ngơjời học khám phá ra mội tri thức nàO đó †r0ng choJơng trình môn hoc [11]. Từ định nghĩa này, có thể thấy rằng dạy học khám phá có mội số đặc 13 rong cơ bản sau đây [11, †r.160]: + Dạy học khám phá nhằm giúp học sinh khám phá ra các lri thức có lr0ng choJơng trình môn học.
Dojới sự hotớng dẫn, dẫn dắt, tổ chức, điều 14 của giá0 viên, học sinh tự khám phá ra các sự kiện, khái miệm, quy luật, công thức. có ý nghĩa đối với sản thân một cách chủ dong, sang ta. + Mục đích của dạy học khám phá không những hojớng học sinh lới tri thức cần đạt đojợc của môn học, mà còn lrang bi chO hoc sinh phojong pháp suy nghĩ, lơ duy, cách khám phá ra vấn đề và giải quyết vấn đề đó. + Dạy học khám phá thojong dojgc thực hiện thông qua các h0ạ† động nhóm.
Điều này phát huy lính đa dạng tr0ng suy nghĩ, lính chủ động, sáng lạ0 của các học sinh, đồng thời giúp học sinh lự đánh giá về h0ạt động, suy nghĩ của bản thân và của những thành viên †r0ng nhóm. Tri thức môn học không phải là mục đích cuối còng của cuộc thả0 luận. hình thức dạy học khám phá Từ vi tri va vai tro của ngơjời dạy và ngojời học lr0ng quá lrình dạy học, dạy học khám phá có 3 kiểu cơ sản sau: Thứ nhát, khám phá có hơlớng dẫn: đây là kiểu dạy học khám phá mà các vấn đề và tri thức mới đã đơjợc giá0 viên cung cấp, nhiệm vụ của học sinh là tìm cách giải thích, minh họa, hOặc †ìm cách vận dụng nó. Thứ hai, khám phá hỗ trợ: đây là kiểu dạy học khám phá mà các vấn đề đơjợc giá0 viên đơỊa ra, nhoỊng chơa đơiợc lrả lời.
IIhiệm vụ của học sinh hìm cách giải đáp, trả lời vân đề, đồng thời tim những bằng chứng ch0 lời giải của mình. Thứ sa, khám phá tự d0: đây là kiểu dạy học khám phá mà các vấn đề và lời giải hOặc tri thức mới đơjợc học sinh tự khám phá. Tr0ng tình huống này, ngojời dạy phải chấp nhận lựa chọn những van dé dO hoc sinh doja ra và phải lìm cách giải quyết các vấn đề của học sinh. Quy tình dạy học khám phá 15 The0 nhà nghiên cứu Trịnh IIguyên Gia0, quá trình dạy học khám phá diễn ra qua 5 soJớc, gọi là quy lrình 5E nhợi sau [3, lr.52]: bước T1: Xác định nhiệm vụ nhận thức (Engage): 16 học sinh xác định nhiệm vụ nhận thức, liên hệ các kiến thức (đã học) có liên quan đến nội dung kiến thức cần lĩnh hội.
h0ạt động dạy học đặc trong cua Bosc này là đặt câu hỏi, phái hiện vấn đề, nêu các sự kiện không nhất quán. phân công công việc lr0ng nhóm học lập. Sqoc 2: Tìm tòi, khám phá (ExplOre): học sinh tham gia và0 các tình huống, tri giác trực liếp đối với nhận thức, lừ đó hình thành sản phẩm san đầu của mình làm cơ sở ch0 cái nhận thức. Qua tra0 đổi nhóm, học sinh góp ý, sửa đổi để hình thành sản phẩm chung mang lính khách quan từ những sản phẩm san đầu.
bước 3: Giải thích (Explain): Đây là thời điểm ngojời học sắt đầu chuyền hóa kết qua thu dojoc mang lính trừu lojợgng sang hình thức có thể truyền đại đơjợc bằng ngôn ngữ. Sản phẩm của lừng nhóm học sinh đoqợc lập thê lớp thả0 luận, sổ sung, h0àn chỉnh thành kiến thức, chính xác, kh0a học. bước 4: Vận dụng (Elab0rale): học sinh đojợc mở rộng vốn kiến thức đã học, kết nối các kiến thức liên quan và vận dụng những hiểu siết của minh vad những tình huống thực tiễn. bước 5: Đánh giá (Evaluale): Giá0 viên xác định những kiến thức học sinh dat dojoc qua hOat dong khám phá và kiểm tra giá lrị nhận thức, qua đó giúp học sinh tự đánh giá quá lrình học của bản thân, giá0 viên đánh giá và điều chỉnh hOat dong day.
Hguyén tac cia day học khám phá The J. bruner, dạy học khám phá phải luân the0 5 nguyén tac sau [4, tr.15]: 17 Tguyên lắc 1: Giải quyết van dé Giá0 viên lô chức, hojớng dẫn, đồng thời khuyến khích, động viên học sinh tham gia và0 h0ạ† động khám phá, tìm cách giải quyết vấn thông qua 18 những ti thức, kinh nghiệm vốn có của sản thân. học sinh lự mình khám phá, giải quyết, vận dụng và phát triển vấn đề một cách chủ động, linh h0ại.