Hệ Thống Tước Vị Thời Lê: Nghiên Cứu và Phân Tích

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hệ thống tước vị thời lê sơ đại học quốc gia hà nội, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Phạm Hoàng Mạnh Hà
• Người hướng dẫn: GS. Đinh Khắc Thuân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Hệ Thống Tước Vị Thời Lê
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Bố cục của Luận án
• 2. CHƯƠNG 1: LỊCH SỬ VẤN ĐỀ VÀ NGUỒN TƯ LIỆU
• 2.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 2.1.1. Các nghiên cứu về thiết chế chính trị và quan chế Lê Sơ
• 2.1.2. Các nghiên cứu về tước vị và tước chế
• 2.1.3. Đóng góp của các nghiên cứu trước Luận án và những vấn đề cần tiếp tục thảo luận
• 2.2. Nguồn tư liệu phục vụ Luận án
• 2.2.1. Tư liệu tiến Việt
• 2.2.1.1. Các bộ sử, chí
• 2.2.1.2. Các văn bản điển chế và pháp luật
• 2.2.1.3. Tư liệu văn bia
• 2.2.1.4. Tư liệu bản đồ
• 2.2.1.5. Các tư liệu khác (sắc phong, di tích, tài liệu truyền ngôn)
• 2.2.2. Tư liệu tiến nước ngoài
• 2.2.3. Những băn khoăn về tư liệu
• 2.3. Tiểu kết chương 1
• 3. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ HỆ THỐNG TƯỚC VỊ THỜI LÊ SƠ
• 3.1. Cơ sở hình thành
• 3.1.1. Khái niệm tước vị và quá trình biến đổi nội hàm khái niệm
• 3.1.2. Tước chế Đại Việt trước thời Lê Sơ
• 3.1.3. Hệ thống tước vị thời Lê Sơ
• 3.1.3.1. Thời Lê Thái Tổ
• 3.1.3.2. Thời Lê Thái Tông - Lê Nhân Tông - Lê Nghi Dân
• 3.1.3.3. Thời Lê Thánh Tông
• 3.1.3.4. Thời sau Lê Thánh Tông
• 3.1.3.5. Tước chế Lê Sơ trong tương quan đồng đại và lịch đại
• 3.2. Tiểu kết chương 2
• 4. CHƯƠNG 3: ĐÃI NGỘ THỤ HƯỞNG VÀ ĐẶC QUYỀN CỦA QUÝ TỘC, ĐẠI THẦN PHONG TƯỚC THỜI LÊ SƠ
• 4.1. Tiêu chuẩn thực ấp
• 4.2. Tuế bổn thờn niên
• 4.3. Ruộng đất và các đãi ngộ khác
• 4.4. Quyền lợi chính trị - xã hội
• 4.4.1. Địa vị cao trong bộ máy chính quyền
• 4.4.2. Ưu đãi cho trực hệ bề dưới
• 4.4.3. Các đặc quyền của Vương - Công, Đại thần
• 4.4.4. Cơ chế địa chủ truyền đời
• 4.4.5. Chế độ quý tộc suốt đời
• 4.4.6. Các đặc quyền trong tòa pháp
• 4.4.7. Vinh phong cho huyết thống trực hệ
• 4.4.8. Giải pháp cân bằng quyền lực giữa quý tộc với quan lại
• 4.4.9. Các quy định, đãi ngộ khác
• 4.4.9.1. Về triều phục
• 4.4.9.2. Quy định về kiệu võng, nghi trống
• 4.4.9.3. Danh xưng và thể thức tâu bẩm
• 4.4.9.4. Quy định về tàng chế
• 4.5. Tiểu kết chương 3
• 5. CHƯƠNG 4: ĐẶC ĐIỂM, TÍNH CHẤT VÀ VAI TRÒ CỦA TƯỚC VỊ THỜI LÊ SƠ
• 5.1. Mối quan hệ giữa “tước vị” và “chức quan”
• 5.2. Đặc trưng phong và nguyên lý “đất phong ảo”
• 5.3. Tính liên kết dòng họ
• 5.4. Tính tôn quân quyền
• 5.5. Vai trò của tước vị
• 5.5.1. Xác lập mối quan hệ quân - thần bất biến
• 5.5.2. Hình thành cơ chế cấp bậc hành chính “tước bản vị”
• 5.5.3. Phân lập một tầng lớp quý tộc trong xã hội
• 5.5.4. Từ định chế phong tước, bàn về hình thái nhà nước Lê Sơ
• 5.5.5. Tính ưu việt và hạn chế của cơ chế phong tước
• 5.6. Tiểu kết chương 4
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hệ Thống Tước Vị Thời Lê Khái Niệm và Bối Cảnh 55 ký tự

Bài viết này đi sâu vào nghiên cứu hệ thống tước vị thời Lê, một khía cạnh quan trọng của quan chế thời Lê. Hệ thống này không chỉ phản ánh cơ cấu quyền lực mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa thời Lê, xã hội thời Lê, và luật pháp thời Lê. Nghiên cứu này sẽ khám phá lịch sử tước vị Việt Nam trước thời Lê, sự hình thành và phát triển của nó dưới triều đại Lê, đặc biệt là thời Lê Sơ và Lê Trung Hưng. Mục tiêu là làm sáng tỏ vai trò của tước vị trong việc định hình chính trị và xã hội Đại Việt, đồng thời so sánh nó với các triều đại khác. Việc nghiên cứu tước vị nhà Lê sẽ giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về tổ chức bộ máy nhà nước thời Lê. Phạm Hoàng Mạnh Hà trong luận án tiến sĩ của mình đã đề cập đến sự ảnh hưởng của tước chế từ Trung Hoa tới tước chế Đại Việt.

1.1. Khái niệm tước vị và ý nghĩa trong lịch sử 50 ký tự

Tước vị là một hệ thống phân bậc xã hội, thể hiện địa vị và quyền lực của một cá nhân trong triều đình và xã hội. Trong lịch sử tước vị Việt Nam, tước vị không chỉ là danh hiệu mà còn đi kèm với phẩm hàm thời Lê, bổng lộc thời Lê, và các đặc quyền khác. Tước vị có vai trò quan trọng trong việc củng cố quyền lực của nhà nước và duy trì trật tự xã hội. Nó cũng là một công cụ để nhà nước ban thưởng và ghi nhận công lao của các quan lại và quý tộc. Ví dụ, tước vị tước công hầu bá tử nam là những cấp bậc quan trọng trong hệ thống này.

1.2. Bối cảnh hình thành tước vị thời Lê 45 ký tự

Sự hình thành hệ thống tước vị thời Lê chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm truyền thống chính trị, văn hóa, và xã hội của Việt Nam, cũng như ảnh hưởng từ chế độ phong tước thời Lê của Trung Hoa. Triều đại Lê kế thừa và phát triển hệ thống tước vị từ các triều đại trước, đồng thời thực hiện những cải cách để phù hợp với tình hình mới. Đặc biệt, thời Lê Sơ chứng kiến sự củng cố và hoàn thiện hệ thống tước vị. Phạm Hoàng Mạnh Hà đã chỉ ra rằng hệ thống tước vị thời Lê Sơ là sự kế thừa và phát triển từ các triều đại trước, đồng thời có sự ảnh hưởng từ Trung Hoa.

II. Phân Loại Tước Vị Thời Lê Cách Nhận Diện và So Sánh 58 ký tự

Hệ thống tước vị thời Lê rất đa dạng và phức tạp, bao gồm nhiều cấp bậc và danh hiệu khác nhau. Việc phân loại tước vị giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cơ cấu quyền lực và địa vị xã hội thời bấy giờ. Các tước vị thường được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí, chẳng hạn như nguồn gốc (tước phong cho hoàng tộc, tước phong cho công thần), cấp bậc (tước vương, tước công, tước hầu, v.v.), và chức năng (tước danh dự, tước thực quyền). Nghiên cứu này tập trung vào việc phân loại và so sánh các tước vị khác nhau để làm sáng tỏ sự khác biệt và tương quan giữa chúng. Sơ đồ hệ thống tước vị thời Lê là một công cụ hữu ích để hình dung cấu trúc này.

2.1. Tước vị dành cho hoàng tộc thời Lê 48 ký tự

Hoàng tộc thời Lê, bao gồm các thành viên của gia đình hoàng đế, thường được ban tặng các tước vị cao nhất trong hệ thống. Các tước vị này không chỉ thể hiện địa vị tôn quý mà còn đi kèm với nhiều quyền lợi và đặc quyền. Các tước vị dành cho hoàng tộc thường bao gồm tước công hầu bá tử nam, với các danh hiệu cụ thể như vương, quận vương, công chúa, v.v. Việc phong tước cho hoàng tộc là một cách để củng cố quyền lực của hoàng đế và duy trì sự ổn định của triều đình. Ví dụ, các hoàng tử thường được phong tước vương hoặc quận vương.

2.2. Tước vị phong cho công thần và quan lại 52 ký tự

Các công thần và quan lại có công với triều đình cũng được ban tặng các tước vị để ghi nhận công lao và khuyến khích sự trung thành. Các tước vị này thường thấp hơn so với tước vị dành cho hoàng tộc, nhưng vẫn mang lại nhiều quyền lợi và địa vị xã hội. Các tước vị phong cho công thần và quan lại thường bao gồm các tước hầu, bá, tử, nam. Quan lại cao cấp thời Lê thường được phong tước cao hơn, đi kèm với nhiều bổng lộc và quyền lực hơn. Tiêu chí phong tước thường dựa trên cải cách hành chính thời Lê.

III. Quyền Lợi và Đãi Ngộ Bí Quyết Tận Hưởng Tước Vị 59 ký tự

Việc sở hữu một tước vị thời Lê không chỉ mang lại danh tiếng mà còn đi kèm với nhiều quyền lợi và đãi ngộ hấp dẫn. Các quyền lợi này có thể bao gồm bổng lộc, đất đai, quyền lực chính trị, và các đặc quyền khác. Nghiên cứu này sẽ khám phá chi tiết các quyền lợi và đãi ngộ dành cho người có tước vị, đồng thời phân tích tác động của chúng đến đời sống kinh tế và xã hội. Việc hiểu rõ các quyền lợi này giúp chúng ta đánh giá được giá trị thực sự của tước vị trong xã hội Đại Việt thời Lê Sơ. So sánh bổng lộc thời Lê với các triều đại khác cũng cho thấy sự khác biệt.

3.1. Bổng lộc và đất đai dành cho người có tước 53 ký tự

Một trong những quyền lợi quan trọng nhất của người có tước vị là được hưởng bổng lộc và đất đai từ nhà nước. Bổng lộc thường được trả bằng tiền hoặc hiện vật, và số lượng phụ thuộc vào cấp bậc tước vị. Đất đai cũng được cấp cho người có tước vị để họ có thể khai thác và thu lợi nhuận. Quyền sở hữu và sử dụng đất đai này có thể được truyền lại cho con cháu, tạo ra một tầng lớp địa chủ quý tộc. Phạm Hoàng Mạnh Hà chỉ ra sự khác nhau về đãi ngộ với mỗi tước vị.

3.2. Quyền lực chính trị và đặc quyền xã hội 50 ký tự

Ngoài bổng lộc và đất đai, người có tước vị còn được hưởng nhiều quyền lực chính trị và đặc quyền xã hội. Họ có thể được bổ nhiệm vào các vị trí quan trọng trong triều đình, tham gia vào các quyết định chính sách, và có quyền xét xử các vụ án. Ngoài ra, họ còn được hưởng các đặc quyền về trang phục, nghi lễ, và các hoạt động xã hội khác, thể hiện địa vị cao quý của mình. Quan lại cao cấp thời Lê thường có nhiều quyền lực hơn quan lại cấp thấp thời Lê.

IV. Ảnh Hưởng Hệ Thống Tước Vị Tác Động Đến Xã Hội 57 ký tự

Hệ thống tước vị không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân người có tước vị mà còn tác động sâu sắc đến toàn bộ xã hội Đại Việt thời Lê. Nó tạo ra một hệ thống phân tầng xã hội rõ rệt, với tầng lớp quý tộc và quan lại có tước vị chiếm vị trí cao nhất. Hệ thống này cũng ảnh hưởng đến các mối quan hệ xã hội, giá trị văn hóa, và sự phát triển kinh tế. Nghiên cứu này sẽ phân tích các tác động tích cực và tiêu cực của hệ thống tước vị đến xã hội Đại Việt, đồng thời đánh giá vai trò của nó trong lịch sử. Ảnh hưởng này thể hiện rõ qua tổ chức bộ máy nhà nước thời Lê.

4.1. Tạo ra tầng lớp quý tộc và phân tầng xã hội 54 ký tự

Hệ thống tước vị góp phần tạo ra một tầng lớp quý tộc với nhiều quyền lợi và đặc quyền, dẫn đến sự phân tầng xã hội sâu sắc. Tầng lớp quý tộc này thường nắm giữ nhiều đất đai, tài sản, và quyền lực chính trị, tạo ra sự bất bình đẳng trong xã hội. Sự phân tầng xã hội này có thể dẫn đến các mâu thuẫn và xung đột xã hội, đặc biệt là khi các quyền lợi của tầng lớp quý tộc không được phân phối công bằng. Phạm Hoàng Mạnh Hà đã nêu ra những ưu đãi cho dòng dõi quý tộc thời bấy giờ.

4.2. Ảnh hưởng đến kinh tế và chính trị 48 ký tự

Hệ thống tước vị cũng ảnh hưởng đến kinh tế và chính trị của Đại Việt. Việc cấp đất đai và bổng lộc cho người có tước vị có thể ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách của nhà nước và sự phát triển của nông nghiệp. Quyền lực chính trị của tầng lớp quý tộc có thể ảnh hưởng đến các quyết định chính sách và sự ổn định của triều đình. Vì vậy, việc quản lý và kiểm soát hệ thống tước vị là rất quan trọng để đảm bảo sự ổn định và phát triển của đất nước.

V. Bài Học Từ Hệ Thống Tước Vị Ứng Dụng và Phát Triển 60 ký tự

Nghiên cứu về hệ thống tước vị thời Lê không chỉ có giá trị lịch sử mà còn mang lại nhiều bài học quý giá cho ngày nay. Các bài học này có thể được ứng dụng trong việc xây dựng hệ thống quản lý nhà nước, phát triển kinh tế, và xây dựng xã hội công bằng. Nghiên cứu này sẽ thảo luận về các bài học rút ra từ hệ thống tước vị thời Lê và đề xuất các giải pháp để ứng dụng chúng vào thực tiễn hiện nay. Việc xem xét cải cách hành chính thời Lê là một ví dụ điển hình. So sánh tước vị thời Lê và các triều đại khác giúp chúng ta nhìn nhận khách quan hơn.

5.1. Ứng dụng trong quản lý nhà nước hiện đại 53 ký tự

Các nguyên tắc và cơ chế quản lý tước vị thời Lê có thể được ứng dụng trong việc xây dựng hệ thống quản lý nhà nước hiện đại. Ví dụ, việc phân công trách nhiệm và quyền hạn rõ ràng, việc đánh giá công trạng và khen thưởng kịp thời, và việc kiểm soát quyền lực của tầng lớp quan chức là những bài học có giá trị. Tuy nhiên, cần phải điều chỉnh và cải tiến các nguyên tắc này để phù hợp với bối cảnh và yêu cầu của xã hội hiện đại. Cần chú trọng đến sự minh bạch và công bằng trong quản lý.

5.2. Phát triển kinh tế và xây dựng xã hội 47 ký tự

Hệ thống tước vị thời Lê cũng mang lại những bài học về phát triển kinh tế và xây dựng xã hội. Việc khuyến khích sự sáng tạo và đóng góp của các tầng lớp xã hội, việc phân phối tài sản và cơ hội công bằng, và việc xây dựng các giá trị văn hóa tích cực là những yếu tố quan trọng để phát triển kinh tế và xây dựng xã hội bền vững. Cần phải tạo ra một môi trường kinh tế và xã hội khuyến khích sự cạnh tranh và hợp tác lành mạnh.

VI. Kết Luận Giá Trị và Hạn Chế của Tước Vị Thời Lê 58 ký tự

Nghiên cứu về hệ thống tước vị thời Lê cho thấy đây là một hệ thống phức tạp và đa chiều, với cả những giá trị và hạn chế. Hệ thống này đã đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố quyền lực của nhà nước, duy trì trật tự xã hội, và khuyến khích sự phục vụ của các quan lại và quý tộc. Tuy nhiên, nó cũng tạo ra sự phân tầng xã hội, bất bình đẳng, và có thể dẫn đến các mâu thuẫn và xung đột. Việc đánh giá khách quan và toàn diện về hệ thống tước vị thời Lê giúp chúng ta hiểu rõ hơn về lịch sử Việt Nam và rút ra những bài học quý giá cho tương lai. So sánh ảnh hưởng của hệ thống tước vị thời Lê với các triều đại khác giúp chúng ta có cái nhìn khách quan.

6.1. Tổng kết những đóng góp chính của nghiên cứu 52 ký tự

Nghiên cứu này đã góp phần làm sáng tỏ các khía cạnh quan trọng của hệ thống tước vị thời Lê, bao gồm cơ cấu tổ chức, quyền lợi và đãi ngộ, tác động đến xã hội, và các bài học rút ra cho ngày nay. Nghiên cứu cũng đã đề xuất các giải pháp để ứng dụng các bài học này vào thực tiễn, góp phần vào việc xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, và văn minh. Nghiên cứu này cung cấp một cái nhìn toàn diện và sâu sắc về một khía cạnh quan trọng của lịch sử Việt Nam.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về tước vị thời Lê 53 ký tự

Nghiên cứu về hệ thống tước vị thời Lê vẫn còn nhiều khía cạnh cần được khám phá và làm sáng tỏ. Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc so sánh hệ thống tước vị thời Lê với các triều đại khác, phân tích tác động của hệ thống tước vị đến các lĩnh vực cụ thể của đời sống xã hội, và đánh giá vai trò của hệ thống tước vị trong quá trình phát triển của lịch sử Việt Nam. Hy vọng rằng các nghiên cứu tiếp theo sẽ tiếp tục làm giàu thêm kiến thức của chúng ta về hệ thống tước vị thời Lê.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong tổ chức bộ máy nhà nước quân chủ, công tác tuyển chọn, sử dụng và đãi ngộ nhân sự luôn giữ vai trò nòng cốt. Dưới thời Lê Sơ (1428 - 1527), song song với việc hoàn thiện chế độ quan chế khoa cử chuẩn mực, triều đình đã thiết lập và vận hành hệ thống tước vị nhằm ban phong cho hoàng thân quốc thích và công thần — những đối tượng tham gia quản trị quốc gia thông qua cơ chế phi quy trình thi tuyển.

Mặc dù tước chế thời Lê Sơ đã được đề cập rải rác trong một số công trình lịch sử, thể chế chính trị và kinh tế ruộng đất trước đây, phần lớn các nghiên cứu mới dừng lại ở mức độ liệt kê tên gọi hoặc khảo sát sự kiện đơn lẻ. Cho đến thời điểm luận án thực hiện, giới nghiên cứu chưa có một chuyên khảo độc lập phân tích toàn diện cơ sở hình thành, cấu trúc hệ thống, đặc điểm bản chất và các quyền lợi kinh tế - chính trị gắn liền với tước vị. Việc giải mã tước chế thời Lê Sơ góp phần làm sáng tỏ hình thái nhà nước và bản chất chính thể Đại Việt trong mối quan hệ "phong tước - kiến địa". Về mặt thực tiễn, các nguyên tắc đãi ngộ, tiêu chuẩn vinh phong (như tiêu chí "công to, đức lớn") và cơ chế tập ấm thời Lê Sơ cung cấp những dữ liệu lịch sử có giá trị tham khảo cho công tác cán bộ và chế độ công vụ đương đại.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Tìm hiểu định chế phong tước thời Lê Sơ nhằm làm rõ quá trình phát sinh, tiếp nối; chỉ ra các đặc trưng cơ bản trong sự so sánh với điển chế ban phong tước vị ở Đại Việt và Trung Hoa trên cả hai phương diện đồng đại và lịch đại, qua đó xác lập nhận thức toàn diện về hệ thống tước vị thế kỷ XV - đầu thế kỷ XVI.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Thứ nhất: Phân tích cơ sở hình thành định chế phong tước và sự biến đổi nội hàm khái niệm tước vị.
  2. Thứ hai: Làm sáng tỏ tước chế thời Lê Sơ dưới các góc độ: đối tượng, tiêu chí, đãi ngộ dành cho người có tước vị và xác lập trật tự cao - thấp giữa các tước phong qua các triều đại (Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông - Lê Nhân Tông - Lê Nghi Dân, Lê Thánh Tông và thời kỳ sau Lê Thánh Tông).
  3. Thứ ba: Chỉ ra đặc điểm, tính chất của tước chế thời Lê Sơ trên cơ sở đối sánh sự tương đồng, dị biệt với tước chế Đại Việt giai đoạn trước (thời Lý, Trần) và các triều đại Trung Hoa.
  4. Thứ tư: Đưa ra những nhận định, đánh giá về ưu điểm, hạn chế của việc phong tước, vai trò của tước vị trong tổ chức nhà nước và cấu trúc xã hội thời Lê Sơ.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Tước vị — một trong những tiêu chí phân cấp nhân sự độc lập trong hệ thống chính trị thời Lê Sơ (bên cạnh chức, phẩm, hàm), tập trung vào loại hình tước vị ban phong cho hoàng tộc và công thần còn sống.
• Phạm vi không gian: Không gian lãnh thổ quốc gia Đại Việt thời Lê Sơ, tương ứng với hệ thống đơn vị hành chính ghi nhận trên bản đồ đương thời (đến năm 1479 trải dài từ miền Bắc, Bắc Trung Bộ đến hết tỉnh Bình Định và một phần diện tích thuộc Lào ngày nay).
• Phạm vi thời gian: Từ năm 1428 (năm Thuận Thiên thứ nhất, khi Lê Thái Tổ lên ngôi hoàng đế) đến năm 1527 (khi triều Lê Sơ kết thúc). Đồng thời, luận án khảo sát mở rộng các chức tước được ban phong trong Khởi nghĩa Lam Sơn (1418 - 1427) như tiền đề hình thành hệ thống.
• Giới hạn nội dung: Luận án không đi sâu vào hai loại hình tước hiệu khác: (1) Tước phong do hoàng đế Trung Hoa sách phong cho người đứng đầu Đại Việt (như Quyền An Nam quốc sự, An Nam Quốc vương); (2) Xưng hiệu/mạo hiệu của các thủ lĩnh nổi dậy, cát cứ (như Nam Bình vương, Hoài Đạo vương, Cam Giang vương); và không khảo sát tước vị thụy phong dành riêng cho các vị thần linh (nhân thần).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

Tác giả luận án đã phân loại và điểm luận các công trình đi trước theo hai nhóm nội dung chính:

1. Nhóm nghiên cứu về thiết chế chính trị, quan chế và kinh tế:

   • John Kremers Whitmore (1968, Luận án Tiến sĩ The Development of Le Government in Fifteenth Century Vietnam): Tiếp cận chính quyền Lê thế kỷ XV qua sự đối đầu giữa quyền thần và nho sĩ; nhận định các chức tước vay mượn từ nhà Đường và ghi nhận việc phân biệt chức tước qua y phục thời Lê Thánh Tông.
   • Lê Kim Ngân (1974, Chế độ chính trị Việt Nam thế kỷ XVII và XVIII): Khảo sát đế hiệu, vương hiệu và khẳng định công thần ngoại thích chỉ được phong tối đa đến tước Công.
   • Nguyễn Hải Kế (2004), Trương Vĩnh Khang (2017), Phan Ngọc Huyền (2017): Khảo cứu mô hình tập quyền thời Hồng Đức, chính sách bổng lộc, lệ bổ dụng tản quan cho con cháu huân thần (1478) và giải pháp phòng chống tham nhũng.
   • Phạm Đức Anh (2007, Mô hình tổ chức nhà nước ở Việt Nam thế kỷ X - XIX): Phân tích mức đãi ngộ cao vượt trội của Thân vương (2.090 mẫu điền thổ).
   • Phan Huy Lê (1959, Chế độ ruộng đất và kinh tế nông nghiệp thời Lê Sơ), Trương Hữu Quýnh (1971, Chế độ ruộng đất ở Việt Nam từ thế kỷ XI đến thế kỷ XV): Thống kê tỉ mỉ lộc điền, chỉ rõ "thế nghiệp thổ" chỉ dành riêng cho đại quý tộc thân thuộc nhà vua, quan lại phong tước Công, Hầu, Bá không được cấp loại đất này.
   • Đặng Kim Ngọc (2011, Chế độ đào tạo và tuyển dụng quan chức thời Lê Sơ), Nguyễn Hoài Văn và Đặng Duy Thìn (2012), Nguyễn Thị Thu Hòa (2020): Phân tích mối quan hệ giữa chức vụ, phẩm hàm và chế độ ấm phong.

2. Nhóm nghiên cứu về tước vị và tước chế:

   • Phan Khôi (1934, báo Phụ nữ tân văn): Khẳng định lịch sử Việt Nam không có chế độ phong kiến theo nghĩa phương Tây vì người được phong tước không có quyền cai trị dân chúng trong thái địa.
   • Lê Kim Ngân (1963, Tổ chức chính quyền trung ương dưới triều Lê Thánh Tông): Khảo sát quan giai, lệ truy phong, ấm phong và cho rằng Lại Bộ có nhiệm vụ phong tước cho quan lại.
   • Ngô Thế Long (1980), Đỗ Văn Ninh (2002, Từ điển chức quan Việt Nam), Đinh Khắc Thuần (2002): Nghiên cứu chức tước của Nguyễn Trãi (Quan Phục hầu, Huyện Thượng hầu) và định nghĩa các cấp bậc tước vương.
   • Phan Huy Lê, Nguyễn Thừa Hỷ, Nguyễn Quang Ngọc, Nguyễn Hải Kế, Vũ Văn Quân (2012, Lịch sử Việt Nam, tập II) và Tạ Ngọc Liễn (chủ biên, 2017, Lịch sử Việt Nam, tập 3): Khẳng định quý tộc thời Lê Thánh Tông không được lập điền trang, không nuôi quân riêng, không phân phong ngoại trấn và không trực tiếp tham dự triều chính.
   • Nguyễn Minh Tường (2012, 2015), Nguyễn Thị Kiều Trang (2013), Nguyễn Đức Nhuệ (2013): Khảo cứu nguồn gốc ngũ tước thời Chu, cách đặt tên hiệu tước vị theo địa danh phủ, huyện, xã thời Hồng Đức.
   • Nghiên cứu nước ngoài: Đàm Gia Kiện (nghiên cứu quan chế nhà Đường: quan phẩm 18 bậc, tước vị 9-10 bậc); Momoki Shiro (phân tích sự phân biệt giữa chức và tước thời Lý qua văn bia).

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

• Giải quyết sự nhầm lẫn giữa "chức" và "tước": Luận án chứng minh tước vị là hệ thống danh vị độc lập, không đồng nhất với chức quan hay phẩm hàm. Hiện tượng "biếm tước" không phải là "giáng chức", và không tồn tại quy chế "nộp tiền mua quan tước" như một số tác giả nhận định (nộp thóc/tiền chỉ được ban quan giai hoặc chức vị nhàn tản, không được nhận tước vị).
• Đính chính vai trò của Bộ Lại: Luận án bác bỏ quan điểm cho rằng Bộ Lại có nhiệm vụ phong tước cho quan lại; chứng minh định chế phong tước là đặc quyền tuyệt đối thuộc thẩm quyền của hoàng đế, dựa trên tiêu chí "công to, đức lớn".
• Làm rõ cấu trúc tước cấp: Phân định rõ số lượng tước cấp của hoàng thất và huân thần qua từng thời kỳ (đặc biệt là 4 cấp tước huân thần thời Lê Thánh Tông: Quốc công, Quận công, Hầu, Bá, thay vì gộp chung thành 3 cấp); chỉ ra giai đoạn đầu thời Lê Sơ hoàng tử chỉ được phong tước Công.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung khái niệm và phân tích

• Khái niệm tước vị: Tước (chữ Hán: 爵) khởi nguyên là đồ khí đựng rượu dùng trong nghi lễ cổ đại, gắn với vị trí chỗ đứng (vị - 位) phân định tôn ti trật tự trong giai cấp thống trị. Luận án xác định tước vị là danh hiệu khen thưởng, tôn hiệu vinh phong do hoàng đế ban cấp cho hoàng tộc (theo huyết thống) và công thần (theo huân công), phân biệt với "chức quan" (vị trí công việc cụ thể) và "phẩm hàm" (cấp trật triều ban).
• Khung phân tích: Luận án sử dụng các cặp khái niệm đối sánh: Lịch đại (tiến trình từ thời Chu, Đường, Tống, Minh và Lý, Trần đến Lê Sơ) và Đồng đại (so sánh tước chế Lê Sơ với nhà Minh); Hư phong và Thực phong; Tước bản vị và Quan chức bản vị.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành Lịch sử kết hợp liên ngành:

• Phương pháp lịch sử: Tái hiện quá trình hình thành, phát triển và biến đổi của tước chế qua các mốc trị vì của các vị vua triều Lê Sơ.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu giữa tước chế và quan chế; giữa tước chế Lê Sơ với các triều đại trước (Lý, Trần) và triều Minh; so sánh tiêu chí định công giữa thời Lê Thái Tổ và thời Lê Thánh Tông.
• Phương pháp thống kê, phân loại: Lập bảng biểu thống kê số lượng người thụ phong, các đẳng cấp tước vị, quy chuẩn bổng lộc, diện tích ruộng đất và mộ địa qua từng niên hiệu.
• Phương pháp liên ngành và xử lý sử liệu: Khảo sát thực địa, điền dã di tích kết hợp phân tích văn bản học đối với văn bia Hán Nôm và gia phả dòng họ.

Nguồn tư liệu sử dụng

Nguồn tư liệu của luận án được khai thác từ 6 nhóm chính:

Nguồn tư liệu luận án:
                                 Đại Minh quan chế.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Lịch sử vấn đề và nguồn tư liệu

Chương này tổng thuật toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến thể chế chính trị, quan chế, chế độ ruộng đất và tước vị thời Lê Sơ. Tác giả tiến hành khảo tả chi tiết giá trị và hạn chế của từng nguồn tư liệu (sử chí, văn bản luật, văn bia, bản đồ, sắc phong và điển tịch Trung Hoa). Đồng thời, chương 1 chỉ ra hiện tượng "vênh" dữ liệu giữa các thư tịch cổ:

• Bất đồng về số lượng tước cấp thời Lê Thái Tổ giữa Lê Quý Đôn (12 cấp gồm cả Trí tự) và Phan Huy Chú, Đặng Xuân Bảng (chỉ tính 1 cấp Hầu chia 9 đẳng).
• Bất nhất về cơ cấu đơn vị hành chính giữa các dị bản Bản đồ Hồng Đức (Thanh Hóa có 6 phủ, 22 huyện, 4 châu) và Thiên Nam dư hạ tập (4 phủ, 16 huyện, 4 châu).
• Hiện tượng sai lệch niên đại hoặc trùng lặp tước hiệu trong các sắc phong, gia phả muộn (trường hợp Khắc Quốc công Lê Văn An, Vĩnh Quốc công Trịnh Khả / Lê Sao).

Chương 2. Cơ sở hình thành và hệ thống tước vị thời Lê Sơ

Chương 2 phân tích nguồn gốc khái niệm tước vị từ mô hình "ngũ đẳng tước" thời Chu (Công - Hầu - Bá - Tử - Nam gắn với "phong bang kiến quốc") đến sự chuyển biến sang chế độ phong tước mang tính biểu trưng phẩm hàm thời Đường, Tống, Minh và sự kế thừa tước chế thời Lý - Trần tại Đại Việt. Luận án hệ thống hóa các giai đoạn phát triển của tước vị thời Lê Sơ:

Giai đoạn	Đặc điểm hệ thống tước vị	Đối tượng thụ phong chính
Thời Lê Thái Tổ (1428 - 1433)	Hệ thống chuyển tiếp từ khởi nghĩa. Tước hiệu công thần chủ yếu là Hầu tước (chia 9 đẳng: Huyện Thượng hầu, Á Thượng hầu, Hương Thượng hầu, Đình Thượng hầu, Huyện hầu, Á hầu, Quan Nội hầu, Quan Phục hầu, Trước Phục hầu) và Trí tự (Đại Trí tự, Thượng Trí tự, Hạ Trí tự). Hoàng tử chỉ phong tước Công (Lương Quận công, Khai Quận công).	Võ tướng, khai quốc công thần Lam Sơn (35 công thần ghi danh) và hoàng tử.
Thời Lê Thái Tông - Nhân Tông - Nghi Dân (1434 - 1460)	Duy trì quy chế thời khởi thủy nhưng bắt đầu xuất hiện sự điều chỉnh danh xưng, định hình ranh giới tôn thất và triều thần.	Hoàng tộc và đại thần phụ chính.
Thời Lê Thánh Tông (1460 - 1497)	Hoàn thiện điển chế toàn diện. Phân lập rạch ròi 2 hệ thống: Hoàng thất (7 đẳng: Thân vương, Thái tử, Tự Thân vương, Thân vương Thế tử, Quận vương, Thân quốc công, Thân quận công) và Huân thần (4 đẳng: Quốc công, Quận công, Hầu tước, Bá tước; tước Tử và Nam chỉ dùng làm quan giai phong cho diện tập ấm).	Phân biệt hoàng thân quốc thích và quan lại có đại công.
Thời sau Lê Thánh Tông (1497 - 1527)	Duy trì khung điển chế Hồng Đức nhưng bắt đầu xuất hiện tình trạng lạm phong, phá vỡ chuẩn mực trong giai đoạn suy thoái (thời Uy Mục, Tương Dực).	Mở rộng diện vinh phong và ngoại thích.

Luận án chỉ ra quy tắc đặt tên tước thời Hồng Đức: Thân vương lấy tên phủ dùng 1 chữ (Nhất tự vương: Kiến vương, Diễn vương, Ứng vương...); Quốc công và Quận công lấy tên phủ hoặc huyện dùng 1 chữ; Hầu tước và Bá tước lấy tên xã dùng 2 chữ; con trưởng của Hầu/Bá tập ấm tước Tử, con thứ tập ấm tước Nam.

Chương 3. Đãi ngộ thụ hưởng và đặc quyền của quý tộc, đại thần phong tước thời Lê Sơ

Chương 3 phân tích hệ thống quyền lợi kinh tế, chính trị và quy chế xã hội dành riêng cho tầng lớp có tước vị:

• Đãi ngộ vật chất:
  • Thực ấp và tuế bổng: Quy định số hộ thực ấp và lượng tiền thóc hàng năm theo quy chế Hồng Đức (năm 1477). Thân vương hưởng mức bổng lộc vượt trội so với quan lại thông thường.
  • Chế độ lộc điền và thế nghiệp thổ: Hoàng tộc được cấp đất thế nghiệp (được truyền đời, Thân vương được cấp tới 2.090 mẫu điền thổ). Quan lại được phong tước Công, Hầu, Bá chỉ được cấp lộc điền (ruộng thế nghiệp không áp dụng cho quan lại ngoài hoàng thất), khi qua đời phải trả lại một phần cho triều đình theo hạn kỳ.
• Quyền lợi chính trị - xã hội và đặc quyền tư pháp: Người có tước vị được bảo lưu phẩm trật suốt đời, hưởng quyền miễn trừ tư pháp (chế độ bát nghị trong Quốc triều hình luật), được vinh phong trực hệ (lệ truy phong cho cha mẹ, ông bà; lệ ấm phong cho con cháu trưởng/thứ làm tản quan từ Bát phẩm đến Tứ phẩm).
• Nghi lễ và đãi ngộ khác: Quy định nghiêm ngặt về triều phục, kiệu võng, nghi trượng, thể thức tâu bẩm và diện tích đất an táng (mộ địa quy định năm Hồng Đức thứ 9 - 1478).

Chương 4. Đặc điểm, tính chất và vai trò của tước vị thời Lê Sơ

Chương này khái quát các thuộc tính bản chất của tước chế thời Lê Sơ:

• Mối quan hệ giữa "tước vị" và "chức quan": Tước vị là vinh hàm tôn quý nhưng không đồng nghĩa với việc nắm giữ thực quyền hành chính. Thời Lê Thánh Tông triệt để thực hiện nguyên tắc tách rời tước vị khỏi bộ máy điều hành; thân vương và công hầu không đỗ đạt khoa cử thì không được bổ nhiệm giữ chức vụ trong lục Bộ hay lục Khoa.
• Đặc trưng hư phong và nguyên lý "đất phong ảo": Khác với chế độ phong kiến phương Tây hay thời Chu, người được phong tước thời Lê Sơ chỉ nhận danh hiệu địa danh và hoa lợi thuế khóa (thực ấp/thực hộ) trên giấy tờ, hoàn toàn không có quyền cai trị lãnh thổ, không có quân đội riêng và không được lập lãnh địa cát cứ.
• Tính liên kết dòng họ và tính tôn quân quyền: Tước vị củng cố trật tự tôn ti trong hoàng tộc họ Lê, xác lập mối quan hệ quân - thần bất biến, bảo vệ tuyệt đối quyền lực tối cao của hoàng đế.
• Cơ chế cấp bậc hành chính "tước bản vị": Tước vị đóng vai trò tiêu chí tối cao trong phân tầng đẳng cấp xã hội, tạo lập vị thế quý tộc cung đình nhưng vẫn nằm trong khuôn khổ kiểm soát của nhà nước trung ương tập quyền.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới về mặt khoa học

1. Khôi phục diện mạo hệ thống tước vị: Luận án đã hệ thống hóa và phác dựng hoàn chỉnh cấu trúc tước vị thời Lê Sơ qua từng triều vua (Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông, Lê Nghi Dân, Lê Thánh Tông và giai đoạn 1497 - 1527).
2. Làm rõ hệ thống đặc quyền và mức độ thụ hưởng: Thống kê, phân tích toàn diện các quy chuẩn đãi ngộ vật chất (lộc điền, tuế bổng, thực ấp, mộ địa) và quyền lợi chính trị - pháp lý độc quyền của quý tộc, đại thần phong tước mà quan lại thông thường không có.
3. Xác định đặc trưng bản chất của tước chế: Luận giải nguyên lý "hư phong", "đất phong ảo", tính tôn quân quyền và cơ chế phân tầng xã hội mang tính "tước bản vị".
4. Đánh giá tác động thể chế: Phân tích ảnh hưởng hai mặt của tước chế đối với sự hưng suy của nhà nước Lê Sơ; chỉ rõ cơ chế kiểm soát cân bằng quyền lực giữa quý tộc huyết thống và đội ngũ quan lại quan liêu khoa bảng dưới triều Lê Thánh Tông.
5. Chỉnh lý các nhận định học thuật chưa chính xác: Đính chính quan niệm về quyền phong tước của Bộ Lại; làm rõ tính chất phi thương mại của tước vị (bác bỏ luận điểm "nộp tiền mua tước"); minh định ranh giới giữa chức quan và tước phong.

Bài học kinh nghiệm và kiến nghị thực tiễn

Từ kết quả nghiên cứu lịch sử, luận án rút ra các giá trị thực tiễn:

• Tiêu chuẩn vinh phong minh bạch: Bài học từ tiêu chí phong tước thời Lê Sơ (phải hội đủ hai yếu tố "công to" và "đức lớn") là cơ sở tham khảo cho việc xây dựng tiêu chuẩn quy hoạch, bổ nhiệm và khen thưởng cán bộ hiện nay, nhấn mạnh yêu cầu minh bạch lý lịch và đạo đức công vụ.
• Kiểm soát cơ chế ưu đãi thân tộc: Phân tích cơ chế tập ấm thời Lê Sơ cho thấy sự cần thiết của các chế tài pháp lý nghiêm ngặt nhằm ràng buộc và kiểm soát quyền lực, tránh hiện tượng lạm quyền khi sử dụng ưu đãi đối với diện con em có công.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về nguồn tư liệu: Do các văn bản gốc năm 1431 (Lam Sơn thực lục) và bộ bản đồ gốc Hồng Đức năm 1490 không còn nguyên vẹn, các dữ liệu phải xử lý qua các bản sao chép thời sau có độ vênh nhất định. Một số văn bia, sắc phong và gia phả xuất hiện muộn (thế kỷ XVII - XX) có hiện tượng trùng lặp hoặc mâu thuẫn danh xưng chưa thể giải quyết triệt để.
• Phạm vi giới hạn: Luận án chưa đi sâu vào tước phong ngoại giao do các triều đại Trung Hoa ban cho vua Đại Việt và các tước hiệu phong cho nhân thần sau khi qua đời.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu so sánh đối chiếu định chế phong tước thời Lê Sơ với tước chế thời Mạc và thời Lê Trung Hưng (Lê - Trịnh); khảo cứu sâu hơn về sự chuyển biến của các dòng họ quý tộc công thần sau khi triều Lê Sơ sụp đổ.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên ngành cho:

• Nghiên cứu sinh, học viên, giảng viên ngành Lịch sử: Cung cấp cơ sở dữ liệu tra cứu về hệ thống chức tước, điển chế, pháp luật và tổ chức bộ máy nhà nước Đại Việt thời Trung đại.
• Nhà nghiên cứu Hán Nôm và Văn hóa: Cung cấp phương pháp tiếp cận và đối chiếu các nguồn tư liệu văn bia, địa bạ, bản đồ cổ và gia phả dòng họ.
• Cán bộ nghiên cứu thể chế và chính sách: Tham khảo các mô hình đãi ngộ, chính sách tiền lương, lộc điền và kinh nghiệm phân định trách nhiệm công vụ trong lịch sử quản trị quốc gia.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Dưới thời Lê Sơ, Lại Bộ có thẩm quyền phong tước cho quan lại hay không?

Căn cứ vào kết quả khảo cứu của luận án, Lại Bộ hoàn toàn không có thẩm quyền phong tước. Định chế phong tước thời Lê Sơ là đặc quyền tối thượng của hoàng đế, áp dụng cho những cá nhân có "đức to, công lớn" hoặc thân tộc hoàng gia. Luận điểm của một số công trình trước đây cho rằng Lại Bộ có nhiệm vụ phong tước là do nhầm lẫn giữa "phong tước vị" với quy trình "bổ nhiệm, khảo xét chức quan".

2. Dưới thời vua Lê Thánh Tông, hệ thống tước vị của huân thần gồm những cấp bậc nào?

Hệ thống tước vị dành cho huân thần thời Lê Thánh Tông gồm 4 cấp tước chính thức: Quốc công, Quận công, Hầu tước và Bá tước. Hai danh xưng Tước Tử và Tước Nam không dùng để phong thưởng công thần tại triều, mà chỉ sử dụng làm quan giai để phân cấp bổ nhiệm cho diện tập ấm (con cháu trưởng/thứ của người có tước Hầu, Bá).

3. Người được phong tước thời Lê Sơ có quyền sở hữu lãnh địa và cai trị dân chúng như chế độ phong kiến phương Tây không?

Không. Chế độ phong tước thời Lê Sơ mang đặc trưng "hư phong" và nguyên lý "đất phong ảo". Người được phong tước lấy tên địa phương (phủ, huyện, xã) làm tước hiệu và được hưởng hoa lợi từ số hộ thực ấp/lộc điền được cấp trên sổ sách, nhưng tuyệt đối không có quyền quản lý hành chính, không có quân đội riêng và không được biến đất phong thành lãnh địa cát cứ.

4. Hoàng tử thời Lê Thái Tổ được phong tước vị gì khi vua mới lên ngôi?

Trong giai đoạn đầu triều Lê Sơ (thời vua Lê Thái Tổ), hoàng tử chỉ được phong tước Công (như Lê Nguyên Long được phong Lương Quận công, Lê Tư Tề được phong Khai Quận công), chưa áp dụng định chế phong Thân vương như thời Lê Thánh Tông về sau.

---

Kết luận

Luận án Tiến sĩ Lịch sử của tác giả Phạm Hoàng Mạnh Hà đã tái hiện một cách hệ thống và tường minh toàn bộ định chế tước vị thời Lê Sơ (1428 - 1527) trên cơ sở đối chiếu đa dạng các nguồn sử liệu Hán Nôm, văn bia, bản đồ và điển chế cổ. Công trình làm rõ sự khác biệt bản chất giữa tước chế và quan chế, xác lập cấu trúc tước phong qua từng giai đoạn và phân tích sâu sắc các chính sách đãi ngộ kinh tế, đặc quyền chính trị của tầng lớp quý tộc cung đình. Kết quả nghiên cứu không chỉ đính chính nhiều nhận thức học thuật chưa chuẩn xác mà còn cung cấp luận cứ lịch sử quan trọng về hình thái nhà nước trung ương tập quyền thời thịnh trị Hồng Đức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu bằng sự kiện vua Định Tiên Hoàng phong tojớc Định Quốc công cho Nguyễn Bặc, phong vơng fóc cho hoàng tử (Nam Việt vơng Đinh Liễn, Vệ vong Đinh Toàn). Luận án giới hạn ở loại hình thứ ba. Cần nói thêm là xuyên suốt thời Lê Sơ, việc truy ban (ban tojdc cho ngojời đã khuất) diễn ra khá phổ biến. Quý tộc, đại thần sau khi qua đời nếu có công lớn với triều đình sẽ đơiợc truy tặng: Lê Thạch đojợc truy tang Trung Vi Đại vơng (tojớc Đại vojơng), Lê Lễ đơjợc truy ban #ơng hầu hay IêKhôi đơiợc truy tặng Chiêu Trng vơng (tojớc Voiơng).

Những tơjớc vị ấnphong cho “nhân thần” cũng không thuộc đối tơợng khảo cứu của chúng tôi. Phojong pháp nghiên cứu Luận án sử dụng nhiều phojơng pháp. Đề có thể nghiên cứu toàn diện, tổng thể, hệ thống tojớc vị thời Lê Sơ dojgce đặt trong ca mối quan hệ đồng đại (thi du to,se chế nhà Minh - Trung Hoa) và lịch dai (tojéc chế thời Lý - Trần), do vậy, phoJơng pháp lịch sử truyền thống là phojơng pháp thơjờng xuyên dopedp dụng va 14 phojong pháp chủ đạo. Phgjong phap so sánh đojợc áp dụng để làm nỗi bật đối tojong nghiên cứu, chăng hạn nhọ đối sánh /ớc chế với quan ché, tơjớc chế thời Lê Sơ với các 10 triều đại trojớc (Lý, Trần); hệ thống tojớc vị Đại Việt với hệ thống tojớc vị Trung Hoa.

Phojong pháp này còn đojợc áp dụng trong nội bộ triều Lê Sơ, chẳng hạn nhơi tiêu chí định công lao dgjgc so sanh trong hai giai đoạn: Sau khi Lê Thái Tổ lên ngôi và giai đoạn sau Lê Thánh Tông. Do Luận án nghiên cứu về hệ thống tojớc vị nên các thao tác thống kê thojong xuyên đojợc áp dụng dojới nhiều góc độ: Số ngojời đơjợc ban phong, quyền lợi mỗi cá nhân đơiợc thụ hojởng, tojớc cấp qua các thời kỳ. Với lithéng tơjớc vị thời Lê Thái Té, trojéc hét ching téi thu th4p to liu dé cap &ncac tojoc phong giai đoạn này rồi phân tích từng tơjớc vị (ví dụ tojớc Công: lê Nguyên Long đơjợc phong Lơng Quận công), từ tojiớc Công của Lê Nguyên Long, chúng tôi xem xét mối liên hệ với tolớc vị Khai Quận công của Lê To Té dé tim ra tojong quan (cong là con trai của Lê Thái Tổ), từ đó đơia ra nhận định: giai đoạn dau thời Lê Sơ, hoàng tử có thể chỉ đojợc phong tơiớc Công! Cuối còng, Luận án sử dụng kết quả nghiên cứu liên ngành nhơI kết hợp nghiên cứu lịch sử với khảo sát thực địa, điền đã khảo cô học; phơiơng pháp xử lý sử liệu học đối với tơi liệu văn bia, gia phả. Đóng góp của Luận án Với hojớng nghiên cứu và phoJơng pháp tiếp cận nói trên, tác giả cho rằng sẽ giải quyết đojợc những vấn đề chính, đem tới những nhận thức mới, sâu sắc hơn về chủ đề này, cụ thê là: - Xác định hệ thống tơjớc vị thời Lê Sơ qua các vojong triều.

- Làm sáng tỏ những quyên lợi mà ngojời có tojớc vị đojợc thụ hơ#ng, Đáng chú ý là những đặc quyền dành riêng cho hoàng tộc, công thần phong tơiớc mà quan lại đojơng triều khôngthể có đo\ợc. - Chỉ rõ đặc điểm, tính chất của tojớc chế Lê Sơ. - Phân tích tác động của to[ớc chế với volơng triều Lê Sơ ở hai khía cạnh: Tổ chức xã hội và tổ chức chính quyền. - Nêu lên những tích cực và hạn chế của cơ chế phong toớc.

Bố cục của Luận án Ngoài phần Ä⁄ở đâu, Tổng quan về tình hình nghiên cứu (chojơng 1), Kết luận, Tài liệu tham khảo và nội dung một số văn bia, sắc dụ, chế cáo liên quan tới tơjớc vị thời Lê Sơ (phần Phụ lục), nội dung chính của Luận án đojợc kế cau thành ba chgong.