Muïc luïc Lôøi noùi ñaàu Lôøi noùi ñaàu. 3 PHAÀN I: KIM LOAÏI Nhaèm giuùp hoïc sinh coù taøi lieäu , oân taäp vaø heä thoáng hoùa kieán Vaán ñeà 1:. 5 thöùc hoùa hoïc baäc trung hoïc phoå thoâng phaàn hoùa hoïc voâ cô, chuùng toâi bieân soaïn cuoán saùch: Vaán ñeà 2:. 24 OÂN TAÄP VAØ HEÄ THOÁNG HOÙA HOÙA HOÏC VOÂ CÔ Vaán ñeà 3:.
40 SÔ ÑOÀ PHAÛN ÖÙNG HOÙA HOÏC Vaán ñeà 4:. 56 Khi söû duïng cuoán saùch, tröôùc heát hoïc sinh phaûi xem kó phaàn oân taäp, heä thoáng hoùa kieán thöùc, sau ñoù neân laøm heát caùc baøi taäp veà sô Vaán ñeà 5:. 74 ñoà phaûn öùng hoùa hoïc, ñeå vaän duïng, khaéc saâu, hoaøn thieän kieán thöùc ñaõ lónh hoäi ñöôïc. 103 Duø raát coá gaéng, chuùng toâi vaãn nghó raèng cuoán saùch naøy khoâng theå traùnh khoûi thieáu soùt, raát mong nhaän ñöôïc yù kieán ñoùng goùp PHAÀN II: PHI KIM cuûa baïn ñoïc.
121 Quan Haùn Thaønh Vaán ñeà 2:. Ba kieåu maïng tinh theå cuûa kim loaïi: maïng laäp phöông taâm PHAÀN I khoái (ví duï: caùc kim loaïi kieàm Na, K, …); maïng laäp phöông taâm dieän (ví duï: Al, Pb, Ni, Ca, Sr, …); maïng laêng truï luïc giaùc ñeàu (ví duï: Be, Mg, Zn, Cd, …). Lieân keát kim loaïi a. Khaùi nieäm: Lieân keát kim loaïi laø lieân keát sinh ra do caùc Vaàn ñeà 1 electron töï do gaén caùc ion döông kim loaïi vôùi nhau.
ÑAÏI CÖÔNG VEÀ KIM LOAÏI b. So saùnh baûn chaát cuûa lieân keát kim loaïi vôùi lieân keát coäng hoùa trò: I. CAÁU TAÏO CUÛA KIM LOAÏI GIOÁNG KHAÙC 1. Khaùi nieäm kim loaïi laø gì? Löïc lieân keát laø do caùc electron Trong lieân keát coäng hoùa trò Kim loaïi laø nguyeân toá maø nguyeân töû cuûa noù deã nhöôøng chung ñaõ gaén caùc nguyeân töû nhöõng ñoâi electron duøng electron hoùa trò trong caùc phaûn öùng hoùa hoïc ñeå trôû thaønh ion (trong lieân keát coäng hoùa trò) hoaëc chung laø cuûa hai hoaëc cuûa döông.
Nguyeân töû kim loaïi khoâng theå thu theâm electron, vì theá gaén caùc ion döông (trong lieân keát moät nguyeân töû ñoùng goùp. khoâng bao giôø trôû thaønh ion aâm ñöôïc. kim loaïi) vôùi nhau. Trong lieân keát kim loaïi laø 2.
Caáu taïo nguyeân töû kim loaïi nhöõng electron cuûa taát caû Haàu heát caùc nguyeân toá kim loaïi coù caáu taïo nguyeân töû vôùi lôùp caùc nguyeân töû kim loaïi cuøng electron ngoaøi cuøng coù raát ít electron (1, 2 hay 3e). So vôùi nguyeân ñoùng goùp. töû phi kim cuøng chu kyø, nguyeân töû kim loaïi coù ñieän tích haït nhaân beù hôn, nhöng coù baùn kính nguyeân töû lôùn hôn, do ñoù coù ñoä c. So saùnh baûn chaát cuûa lieân keát kim loaïi vôùi lieân keát ion aâm ñieän nhoû hôn.
GIOÁNG KHAÙC 3. Caáu taïo ñôn chaát kim loaïi Löïc lieân keát laø löïc huùt tónh Trong lieân keát ion, löïc huùt tónh a. ÔÛ daïng raén, ñôn chaát kim loaïi coù caáu taïo maïng tinh theå. ñieän giöõa caùc phaàn töû mang ñieän laø cuûa ion döông vaø ion aâm.
Vôùi nuùt maïng laø caùc ion döông dao ñoäng xung quanh vò ñieän traùi daáu. Trong lieân keát kim loaïi laø löïc huùt trí caân baèng vaø caùc electron töï do chuyeån ñoäng hoãn loaïn tónh ñieän giöõa ion döông kim loaïi giöõa caùc ion döông taïo lôùp “khí e”, thieát laäp neân moät caân vaø caùc electron töï do. baèng ñoäng. 5 6 Kim loaïi naëng coù d > 5 (Zn, Fe, …) II.
TÍNH CHAÁT VAÄT LYÙ CHUNG CUÛA KIM LOAÏI – Ñoä cöùng, nhieät ñoä noùng chaûy, … 1. Coù aùnh kim: do caùc electron töï do trong kim loaïi ñaõ phaûn xaï toát nhöõng tia saùng coù böôùc soùng maø maét ta coù theå nhìn III. TÍNH CHAÁT HOÙA HOÏC CHUNG CUÛA KIM LOAÏI thaáy ñöôïc. Daõy ñieän hoùa cuûa kim loaïi 2.
Coù tính deûo: khi chòu taùc duïng cuûa moät löïc cô hoïc, khoái a. Trong caùc bieán ñoåi hoùa hoïc, giöõa nguyeân töû vaø ion cuûa moät kim loaïi chæ bò bieán daïng (nghóa laø coù tính deûo) laø do caùc nguyeân toá kim loaïi coù quan heä: lôùp ion kim loaïi chæ tröôït leân nhau maø khoâng bò taùch rôøi, vì coù lôùp “khí electron” lieân keát chuùng laïi. Coù tính daãn ñieän: noái kim loaïi vôùi moät nguoàn ñieän, caùc M ne Mn electron töï do trong kim loaïi chuyeån dôøi coù höôùng (veà cöïc (Daïng khöû) (Daïng oxi hoùa) döông), taïo doøng ñieän trong kim loaïi. Coù tính daãn nhieät: khi ñoát noùng moät ñaàu khoái kim loaïi, Daïng oxi hoùa vaø daïng khöû cuûa moät kim loaïi taïo thaønh caëp oxi caùc electron töï do ôû ñaây chuyeån ñoäng nhanh hôn.
Do va hoùa – khöû cuûa kim loaïi ñoù. ñaäp, caùc electron naøy seõ truyeàn naêng löông (döôùi daïng b. Daõy ñieän hoùa cuûa kim loaïi laø daõy nhöõng caëp oxi hoùa – nhieät) cho caùc ion döông ôû vuøng coù nhieät ñoä thaáp hôn. Vì khöû ñöôïc xeáp theo chieàu taêng daàn tính oxi hoùa cuûa caùc ion vaäy, kim loaïi daãn nhieät ñöôïc.
kim loaïi vaø chieàu giaûm daàn tính khöû cuûa caùc nguyeân töû kim 5. Khi nhieät ñoä taêng, tính daãn nhieät vaø tính daãn ñieän loaïi töông öùng. cuûa kim loaïi giaûm vì caùc ion döông dao ñoäng maïnh hôn, caûn trôû doøng electron, maët khaùc caùc electron chuyeån ñoäng Tính oxi hoùa cuûa caùc ion kim loaïi taêng daàn hoãn loaïn maïnh hôn, caøng khoù ñònh höôùng theo moät chieàu + Li K + 2+ Ba Ca 2+ + 2+ 2+ 3+ Na Mg Zn Cr Fe Ni Sn Pb 2+ 2+ 2+ 2+ + H 2+ Cu Fe 3+ 2+ + Hg Ag Pt 2+ Au 3+ nhaát ñònh. Li K Ba Ca Na Mg Zn Cr Fe Ni Sn Pb H Cu Fe Hg Ag Pt Au Tính khöû cuûa caùc nguyeân töû kim loaïi giaûm daàn Löu yù Tính chaát vaät lyù chung cuûa kim loaïi do electron töï do c.
Quy taéc (döï ñoaùn chieàu phaûn öùng giöõa hai caëp oxi trong kim loaïi gaây ra. hoùa–khöû) Moät phaûn öùng oxi hoùa – khöû chæ coù theå xaûy ra theo chieàu: Ngoaøi nhöõng tính chaát chung ôû treân, kim loaïi coøn coù moät soá chaát oxi hoùa maïnh hôn oxi hoùa chaát khöû maïnh hôn ñeå sinh ra tính chaát khoâng gioáng nhau nhö: chaát oxi hoùa yeáu hôn vaø chaát khöû yeáu hôn. – Tæ khoái (d): Kim loaïi nheï coù d < 5 (K, Na, Mg, Al, …) 7 8 Kim loaïi naëng coù d > 5 (Zn, Fe, …) II. TÍNH CHAÁT VAÄT LYÙ CHUNG CUÛA KIM LOAÏI – Ñoä cöùng, nhieät ñoä noùng chaûy, … 1.
Coù aùnh kim: do caùc electron töï do trong kim loaïi ñaõ phaûn xaï toát nhöõng tia saùng coù böôùc soùng maø maét ta coù theå nhìn III. TÍNH CHAÁT HOÙA HOÏC CHUNG CUÛA KIM LOAÏI thaáy ñöôïc. Daõy ñieän hoùa cuûa kim loaïi 2. Coù tính deûo: khi chòu taùc duïng cuûa moät löïc cô hoïc, khoái a.
Trong caùc bieán ñoåi hoùa hoïc, giöõa nguyeân töû vaø ion cuûa moät kim loaïi chæ bò bieán daïng (nghóa laø coù tính deûo) laø do caùc nguyeân toá kim loaïi coù quan heä: lôùp ion kim loaïi chæ tröôït leân nhau maø khoâng bò taùch rôøi, vì coù lôùp “khí electron” lieân keát chuùng laïi. Coù tính daãn ñieän: noái kim loaïi vôùi moät nguoàn ñieän, caùc M ne Mn electron töï do trong kim loaïi chuyeån dôøi coù höôùng (veà cöïc (Daïng khöû) (Daïng oxi hoùa) döông), taïo doøng ñieän trong kim loaïi. Coù tính daãn nhieät: khi ñoát noùng moät ñaàu khoái kim loaïi, Daïng oxi hoùa vaø daïng khöû cuûa moät kim loaïi taïo thaønh caëp oxi caùc electron töï do ôû ñaây chuyeån ñoäng nhanh hôn. Do va hoùa – khöû cuûa kim loaïi ñoù.
ñaäp, caùc electron naøy seõ truyeàn naêng löông (döôùi daïng b. Daõy ñieän hoùa cuûa kim loaïi laø daõy nhöõng caëp oxi hoùa – nhieät) cho caùc ion döông ôû vuøng coù nhieät ñoä thaáp hôn. Vì khöû ñöôïc xeáp theo chieàu taêng daàn tính oxi hoùa cuûa caùc ion vaäy, kim loaïi daãn nhieät ñöôïc. kim loaïi vaø chieàu giaûm daàn tính khöû cuûa caùc nguyeân töû kim 5.
Khi nhieät ñoä taêng, tính daãn nhieät vaø tính daãn ñieän loaïi töông öùng. cuûa kim loaïi giaûm vì caùc ion döông dao ñoäng maïnh hôn, caûn trôû doøng electron, maët khaùc caùc electron chuyeån ñoäng Tính oxi hoùa cuûa caùc ion kim loaïi taêng daàn hoãn loaïn maïnh hôn, caøng khoù ñònh höôùng theo moät chieàu + Li K + 2+ Ba Ca 2+ + 2+ 2+ 3+ Na Mg Zn Cr Fe Ni Sn Pb 2+ 2+ 2+ 2+ + H 2+ Cu Fe 3+ 2+ + Hg Ag Pt 2+ Au 3+ nhaát ñònh. Li K Ba Ca Na Mg Zn Cr Fe Ni Sn Pb H Cu Fe Hg Ag Pt Au Tính khöû cuûa caùc nguyeân töû kim loaïi giaûm daàn Löu yù Tính chaát vaät lyù chung cuûa kim loaïi do electron töï do c. Quy taéc (döï ñoaùn chieàu phaûn öùng giöõa hai caëp oxi trong kim loaïi gaây ra.
hoùa–khöû) Moät phaûn öùng oxi hoùa – khöû chæ coù theå xaûy ra theo chieàu: Ngoaøi nhöõng tính chaát chung ôû treân, kim loaïi coøn coù moät soá chaát oxi hoùa maïnh hôn oxi hoùa chaát khöû maïnh hôn ñeå sinh ra tính chaát khoâng gioáng nhau nhö: chaát oxi hoùa yeáu hôn vaø chaát khöû yeáu hôn. – Tæ khoái (d): Kim loaïi nheï coù d < 5 (K, Na, Mg, Al, …) 7 8 Ví duï (4): Coxi hoùa Coxi hoùa Fe + 2AgNO3 (dung dòch dö) Fe(NO3)2 + 2Ag (yeáu hôn) (maïnh hôn) Fe(NO3)2 + AgNO3 (coøn dö) Fe(NO3)3 + Ag vaø oh sinh ra 2. Saùu tính chaát hoùa hoïc chung cuûa kim loaïi Tính chaát hoùa hoïc cô baûn cuûa kim loaïi laø tính khöû (deã bò oxi Ckhöû Ckhöû hoùa), nghóa laø nguyeân töû kim loaïi deã nhöôøng electron ñeå trôû (maïnh hôn) (yeáu hôn) thaønh cation. AÙp duïng cuûa daõy ñieän hoùa M ne Mn – Kim loaïi ñöùng tröôùc (maïnh hôn) coù theå ñaåy ñöôïc kim loaïi ñöùng sau (yeáu hôn) ra khoûi dung dòch muoái.
Tính chaát 1: Taùc duïng vôùi oxi vaø phi kim khaùc – Kim loaïi ñöùng tröôùc hiñro coù theå ñaåy ñöôïc hiñro ra khoûi a. Taùc duïng vôùi oxi nöôùc (chæ xeùt ñeán Fe). K Ba Ca Na Mg Al Mn Zn Cr Fe Ni Sn Pb Ag Pt Au – Kim loaïi ñöùng tröôùc hiñro coù theå ñaåy ñöôïc hiñro ra khoûi (H2) Cu Hg dung dòch axit loaõng. Phaûn öùng ôû ñieàu kieän Phaûn öùng khi nung Khoâng phaûn – Khi ñieän phaân: ion kim loaïi nhaän electron theo thöù töï noùi thöôøng noùng öùng chung töø sau ra tröôùc.
Ñoát chaùy saùng (ngoïn löûa Ñoát khoâng chaùy (tröø coù maøu) Fe) e. Moät soá ví duï aùp duïng daõy ñieän hoùa vaø quy taéc Ví duï (1): Löu yù: Fe + 2FeCl3 3FeCl2 Caùc kim loaïi Be, Zn, Al, Pb, Cr taùc duïng vôùi oxi coù khaû naêng taïo oxit löôõng tính.