Luận văn thạc sĩ về hệ thống bài tập hỗ trợ học sinh tự học phần phi kim hóa học 10

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu vnu ued tuyển chọn xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hỗ trợ học sinh tự học phần phi kim hóa học, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Phạm Thị Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Sửu
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học (Bộ môn Hóa học)
• Đề tài: Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập hỗ trợ học sinh tự học phần phi kim hóa học 10 Trung học phổ thông
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ Sư phạm Hóa học
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VÀ CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Đổi mới phương pháp dạy và học
• 1.2.1. Nhu cầu đổi mới phương pháp dạy và học
• 1.2.2. Các xu hướng đổi mới phương pháp dạy và học
• 1.3. Phương pháp tự học
• 1.3.1. Khái niệm tự học
• 1.3.2. Các hình thức của tự học
• 1.4. Kĩ năng xây dựng ngân hàng bài tập và soạn thảo chuyên đề
• 1.5. Bài tập hóa học
• 1.5.1. Khái niệm bài tập hóa học
• 1.5.2. Phân loại bài tập hóa học
• 1.5.3. Ý nghĩa và tác dụng của bài tập hóa học trong dạy học
• 1.5.4. Hoạt động của học sinh trong quá trình tìm kiếm lời giải cho bài tập hóa học
• 1.5.5. Tình hình sử dụng hệ thống bài tập hỗ trợ học sinh tự học hiện nay ở trường THPT
• 1.5.6. Mục đích điều tra
• 1.5.7. Đối tượng, phương pháp điều tra
• 1.5.8. Kết quả điều tra
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TUYỂN CHỌN, XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HỖ TRỢ HỌC SINH TỰ HỌC PHẦN PHI KIM HÓA HỌC 10
• 2.1. Phân tích nội dung và cấu trúc chương trình phần phi kim hóa học 10
• 2.2. Chương “Nhóm halogen”
• 2.3. Chương “Oxi – Lưu huỳnh”
• 2.4. Những chú ý về phương pháp dạy học phần phi kim hóa học 10
• 2.5. Hệ thống bài tập hóa học phần phi kim hóa học 10 để hỗ trợ học sinh tự học
• 2.6. Những nguyên tắc lựa chọn xây dựng hệ thống bài tập hỗ trợ học sinh tự học
• 2.7. Quy trình xây dựng hệ thống bài tập
• 2.8. Nguyên tắc sắp xếp bài tập hóa học
• 2.9. Phân loại và phương pháp giải các dạng bài tập phần phi kim hóa học 10
• 2.10. Phương pháp sử dụng hệ thống bài tập trong dạy học hướng dẫn học sinh tự học
• 2.11. Sử dụng hệ thống bài tập hướng dẫn học sinh tự học trong các bài dạy nghiên cứu kiến thức mới
• 2.12. Sử dụng hệ thống bài tập hướng dẫn học sinh tự học trong các bài luyện
• 2.13. Sử dụng hệ thống bài tập có sử dụng hình vẽ rèn kỹ năng thí nghiệm, thực hành
• 2.14. Sử dụng hệ thống bài tập hướng dẫn học sinh tự kiểm tra, đánh giá
• 2.15. Giáo án bài dạy có sử dụng bài tập hóa học hướng dẫn học sinh tự học
• 2.16. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.3. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.3.1. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm sư phạm
• 3.3.2. Tiến hành thực nghiệm
• 3.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.4.1. Kết quả các bài dạy thực nghiệm sư phạm
• 3.4.2. Xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.4.3. Đánh giá khả năng tự học của học sinh qua bảng kiểm qua sát và tự đánh giá của học sinh
• 3.4.4. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.4.4.1. Phân tích định tính kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.4.4.2. Phân tích định lượng kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hệ thống bài tập hỗ trợ học sinh tự học hóa học 10

Hệ thống bài tập hỗ trợ học sinh tự học hóa học 10 là một công cụ quan trọng giúp học sinh củng cố kiến thức và phát triển kỹ năng tự học. Việc sử dụng hệ thống bài tập không chỉ giúp học sinh nắm vững lý thuyết mà còn rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Hệ thống này được thiết kế để phù hợp với chương trình học và nhu cầu của học sinh, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc tự học.

1.1. Khái niệm về hệ thống bài tập hóa học lớp 10

Hệ thống bài tập hóa học lớp 10 bao gồm các bài tập được phân loại theo từng chủ đề, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và thực hành. Các bài tập này không chỉ đơn thuần là lý thuyết mà còn bao gồm các bài tập thực hành, giúp học sinh phát triển tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề.

1.2. Vai trò của bài tập trong việc tự học hóa học

Bài tập hóa học đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực tự học của học sinh. Chúng giúp học sinh củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề và phát triển tư duy phản biện. Việc giải bài tập cũng giúp học sinh tự đánh giá khả năng của bản thân và tìm ra những điểm yếu cần cải thiện.

II. Những thách thức trong việc hỗ trợ học sinh tự học hóa học 10

Mặc dù hệ thống bài tập hỗ trợ học sinh tự học hóa học 10 mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức trong quá trình triển khai. Những thách thức này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của việc tự học và cần được giải quyết kịp thời.

2.1. Khó khăn trong việc lựa chọn bài tập phù hợp

Việc lựa chọn bài tập phù hợp với trình độ và nhu cầu của học sinh là một thách thức lớn. Nhiều học sinh có thể cảm thấy choáng ngợp trước số lượng bài tập và không biết bắt đầu từ đâu. Do đó, cần có sự hướng dẫn cụ thể để giúp học sinh lựa chọn bài tập phù hợp.

2.2. Thiếu sự hỗ trợ từ giáo viên

Nhiều giáo viên chưa chú trọng đến việc hỗ trợ học sinh trong quá trình tự học. Điều này dẫn đến việc học sinh không nhận được sự hướng dẫn cần thiết để giải quyết các bài tập khó. Sự hỗ trợ từ giáo viên là rất quan trọng để giúp học sinh vượt qua những khó khăn trong quá trình học tập.

III. Phương pháp xây dựng hệ thống bài tập hỗ trợ học sinh tự học hóa học 10

Để xây dựng một hệ thống bài tập hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và hợp lý. Việc này không chỉ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức mà còn tạo động lực cho việc tự học.

3.1. Nguyên tắc lựa chọn bài tập

Nguyên tắc lựa chọn bài tập cần dựa trên mục tiêu học tập và khả năng của học sinh. Các bài tập nên được phân loại theo độ khó và nội dung, từ đó giúp học sinh dễ dàng tìm kiếm và thực hành.

3.2. Quy trình xây dựng hệ thống bài tập

Quy trình xây dựng hệ thống bài tập bao gồm việc khảo sát nhu cầu của học sinh, phân tích nội dung chương trình học và thiết kế các bài tập phù hợp. Cần có sự tham gia của giáo viên và chuyên gia trong lĩnh vực hóa học để đảm bảo chất lượng bài tập.

IV. Ứng dụng thực tiễn của hệ thống bài tập hỗ trợ học sinh tự học hóa học 10

Hệ thống bài tập hỗ trợ học sinh tự học hóa học 10 đã được áp dụng tại nhiều trường học và mang lại kết quả tích cực. Việc áp dụng này không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tự học.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng hệ thống bài tập giúp học sinh cải thiện đáng kể kết quả học tập. Học sinh có thể tự tin hơn trong việc giải quyết các bài tập và áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy họ cảm thấy hứng thú hơn với môn hóa học khi có hệ thống bài tập hỗ trợ. Giáo viên cũng nhận thấy sự tiến bộ rõ rệt trong khả năng tự học của học sinh.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hệ thống bài tập hỗ trợ học sinh tự học hóa học 10

Hệ thống bài tập hỗ trợ học sinh tự học hóa học 10 là một công cụ hữu ích trong việc nâng cao chất lượng dạy học. Tương lai, cần tiếp tục cải tiến và phát triển hệ thống này để đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của học sinh.

5.1. Định hướng phát triển hệ thống bài tập

Cần có sự đầu tư vào việc phát triển hệ thống bài tập với nội dung phong phú và đa dạng hơn. Việc này sẽ giúp học sinh có nhiều lựa chọn hơn trong quá trình tự học.

5.2. Tăng cường sự hỗ trợ từ giáo viên

Giáo viên cần được đào tạo để có thể hỗ trợ học sinh tốt hơn trong việc sử dụng hệ thống bài tập. Sự hỗ trợ này sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong việc học tập và giải quyết bài tập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục phổ thông, việc chuyển đổi từ lối truyền thụ kiến thức một chiều sang phát triển năng lực tự lực, sáng tạo của người học là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Kết quả khảo sát thực tế từ 411 học sinh và 28 giáo viên môn Hóa học tại các trường Trung học phổ thông cho thấy có tới 93% giáo viên nhận định sự cần thiết phải bổ sung hệ thống bài tập ngoài sách giáo khoa, trong khi 87% thừa nhận tình trạng thiếu hụt nguồn bài tập chuẩn hóa hỗ trợ tự học. Phần lớn học sinh còn thụ động, có đến gần 90% cảm thấy lúng túng hoặc giảm sút hứng thú khi tiếp cận khối lượng kiến thức phi kim đồ sộ do thiếu phương pháp giải và tài liệu hướng dẫn tường minh.

Nghiên cứu tập trung giải quyết mâu thuẫn giữa khối lượng kiến thức chuyên sâu của chương trình Hóa học 10 với quỹ thời lượng hạn chế trên lớp. Mục tiêu cụ thể là tuyển chọn, xây dựng và đề xuất quy trình sử dụng hệ thống bài tập phân hóa theo chuyên đề nhằm hỗ trợ học sinh tự học có hướng dẫn trong phần Phi kim Hóa học 10 Trung học phổ thông. Phạm vi nghiên cứu được triển khai khảo sát và thực nghiệm sư phạm trong năm học 2012 – 2013 tại 2 trường Trung học phổ thông Tam Đảo và Trung học phổ thông Tam Dương thuộc tỉnh Vĩnh Phúc, kết hợp điều tra mở rộng tại 5 trường trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc và thành phố Hà Nội. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc nâng cao từ 15% đến 22% tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi, đồng thời giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới 3%, cung cấp bộ công cụ học tập gồm 8 dạng bài tập chuẩn mực phục vụ 24 tiết học chính khóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết chu trình học ba thời do nhà nghiên cứu giáo dục Nguyễn Kỳ khởi xướng, bao gồm ba giai đoạn vận động nhận thức khép kín: Tự nghiên cứu, Tự thể hiện và hợp tác với bạn cùng thầy, Tự kiểm tra và tự điều chỉnh. Chu trình này đóng vai trò định hướng giúp học sinh tự xử lý thông tin, thử nghiệm giải pháp và hoàn thiện sản phẩm học tập cá nhân. Bên cạnh đó, đề tài kết hợp mô hình hệ dạy học Tự học – Cá thể hóa – Có hướng dẫn của F. Sherman (1968), lấy tài liệu hướng dẫn tự học làm phương tiện chuyển tải mục tiêu sư phạm, tôn trọng nhịp độ nhận thức cá nhân và biến quá trình đào tạo thành tự đào tạo.

Bốn khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: năng lực tự học (xác định qua 4 thành tố: phát hiện vấn đề, lập kế hoạch giải quyết, rút ra kết luận đúng và vận dụng vào thực tiễn), kỹ năng tự học hóa học, hệ thống bài tập hóa học có hướng dẫn và phương pháp cá thể hóa dạy học.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm dữ liệu sơ cấp từ 28 phiếu khảo sát giáo viên, 411 phiếu điều tra học sinh lớp 10 và kết quả định lượng của 4 bài kiểm tra thực nghiệm sư phạm. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các tài liệu lý luận dạy học, chương trình chuẩn kiến thức kỹ năng và các đề thi học sinh giỏi các cấp.

Cỡ mẫu khảo sát thực trạng bao gồm 439 đối tượng tại 5 trường Trung học phổ thông. Cỡ mẫu thực nghiệm sư phạm được tiến hành trên 4 lớp 10 với tổng số 180 học sinh. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện kết hợp phân tầng tương đương, tiến hành ghép cặp giữa lớp thực nghiệm (học theo hệ thống bài tập tự học có hướng dẫn) và lớp đối chứng (học theo giáo án truyền thống) có trình độ nhận thức, điều kiện cơ sở vật chất tương đồng.

Phương pháp phân tích dựa trên toán học thống kê ứng dụng trong giáo dục, tính toán các tham số đặc trưng: điểm trung bình cộng, phương sai, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên và kiểm định độ tin cậy Student (t-test). Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm đảm bảo tính khách quan, đo lường chính xác sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm đối tượng. Toàn bộ lộ trình nghiên cứu và thực nghiệm được tiến hành chặt chẽ từ tháng 8 năm 2012 đến tháng 12 năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng cho thấy 85% học sinh gặp trở ngại lớn khi tự học do thiếu tài liệu hướng dẫn cụ thể, 80% không nắm vững phương pháp giải bài tập, dẫn đến 65% học sinh nản lòng và bỏ cuộc khi gặp bài toán khó. Về phía giáo viên, 70% không có đủ thời gian hướng dẫn cặn kẽ trên lớp và 87% thiếu học liệu tự học chất lượng cao.

Tác giả đã hoàn thiện hệ thống bài tập chuyên đề phần Phi kim Hóa học 10 bao gồm 2 chương lớn: Nhóm Halogen (12 tiết) và Oxi – Lưu huỳnh (12 tiết). Hệ thống được cấu trúc khoa học thành 4 dạng bài tập định tính (viết phương trình hóa học theo sơ đồ biến hóa, giải thích hiện tượng thí nghiệm thực tiễn, nhận biết tách điều chế, bài tập sử dụng hình vẽ thí nghiệm) và 4 dạng bài tập định lượng (pha chế dung dịch và tính nồng độ, tính theo phương trình hóa học, xác định thành phần hỗn hợp, bài tập tổng hợp nâng cao). Mỗi dạng đều tích hợp bài tập mẫu, thuật toán tư duy giải nhanh và hệ thống bài tập tự luyện có đáp số.

Dữ liệu thực nghiệm sư phạm qua 4 bài kiểm tra định kỳ khẳng định hiệu quả vượt bậc: điểm trung bình của nhóm thực nghiệm đạt 7,52 điểm, cao hơn 1,04 điểm so với nhóm đối chứng (đạt 6,48 điểm). Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá – giỏi ở nhóm thực nghiệm đạt 68,5%, vượt trội so với mức 46,2% ở nhóm đối chứng (chênh lệch 22,3%). Tỷ lệ học sinh yếu kém ở nhóm thực nghiệm giảm mạnh xuống mức 2,8%, trong khi nhóm đối chứng vẫn chiếm 11,5%.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm xuất phát từ việc học sinh được tiếp cận hệ thống bài tập có cấu trúc phân hóa rõ ràng, kèm bài giải mẫu giúp khai thông bế tắc nhận thức. Học sinh chủ động làm chủ chu trình 3 thời, rèn luyện tư duy phân tích bản chất liên kết hóa học, độ âm điện và quy luật biến đổi số oxi hóa thay vì ghi nhớ máy móc.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng và làm sâu sắc thêm các công trình nghiên cứu trước đây về phát triển tư duy hóa học của Cao Thị Thặng và Đỗ Mai Luận, đồng thời giải quyết triệt để bài toán hướng dẫn tự học tại nhà. Dữ liệu thực nghiệm được trực quan hóa qua hệ thống bảng phân phối tần suất lũy tích và đồ thị đường lũy tích của 4 bài kiểm tra. Đồ thị đường lũy tích của nhóm thực nghiệm luôn nằm lệch hẳn về phía bên phải so với nhóm đối chứng, kết hợp với các biểu đồ hình cột so sánh điểm số, chứng minh chất lượng lĩnh hội kiến thức ở nhóm thực nghiệm đạt độ đồng đều và bền vững cao hơn rõ rệt.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy tối đa giá trị thực tiễn của đề tài, 4 giải pháp cụ thể được đề xuất:

Thứ nhất, biên soạn và chuẩn hóa ngân hàng tài liệu tự học theo từng bài học và chuyên đề. Tổ chuyên môn Hóa học tại các trường Trung học phổ thông cần xây dựng 100% học liệu có kèm bài tập mẫu và hướng dẫn giải từng bước, hoàn thành trong học kỳ 1 năm học để kịp thời cung cấp cho học sinh.

Thứ hai, đổi mới quy trình giảng dạy trên lớp theo chu trình học ba thời. Giáo viên bộ môn cần chủ động chuyển dịch tối thiểu 35% thời lượng tiết học sang tổ chức cho học sinh tự nghiên cứu, làm việc nhóm và bảo vệ sản phẩm học tập, áp dụng xuyên suốt 35 tuần của năm học.

Thứ ba, áp dụng đa dạng các công cụ kiểm tra và tự đánh giá năng lực. Giáo viên tích hợp bài kiểm tra viết với bảng kiểm quan sát hành vi tự học và rubric tự đánh giá, đảm bảo 100% học sinh được theo dõi tiến độ và tự điều chỉnh cách học định kỳ 2 tuần một lần.

Thứ tư, triển khai các đợt tập huấn phương pháp hỗ trợ tự học cho giáo viên. Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng Ban giám hiệu các trường tổ chức bồi dưỡng cho 100% giáo viên Hóa học về kỹ năng tác động tâm lý, kỹ năng phân cấp bài tập và ứng dụng công nghệ thông tin trong giai đoạn từ năm 2024 đến năm 2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Giáo viên Hóa học Trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp kho tài liệu phân dạng chi tiết, các giáo án mẫu và phương pháp thiết kế bài tập hỗ trợ học sinh tự học trên lớp cũng như ở nhà.

Học sinh lớp 10 Trung học phổ thông: Sử dụng như một cuốn cẩm nang tự học chuẩn mực với đầy đủ sơ đồ kiến thức trọng tâm, bài giải mẫu và bài tập tự luyện có đáp án để bứt phá điểm số.

Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Hóa học: Tham khảo khung lý thuyết sư phạm vững chắc, phương pháp xây dựng chuyên đề dạy học và quy trình xử lý số liệu thực nghiệm sư phạm bằng toán thống kê.

Cán bộ quản lý chuyên môn và chuyên viên giáo dục: Ứng dụng mô hình đánh giá năng lực tự học để định hướng đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn và xây dựng tiêu chí kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thống bài tập trong luận văn khác biệt gì so với sách giáo khoa và sách bài tập hiện hành? Tài liệu được cấu trúc hóa theo mô hình tự học có hướng dẫn, phân loại rõ ràng 8 dạng bài tập với đầy đủ bài giải mẫu, quy trình luận giải tư duy và bài tập tương tự kèm đáp số, giúp 100% học sinh dễ dàng tự học tại nhà mà không bị gián đoạn.

Phương pháp chu trình học ba thời được triển khai như thế nào trong một tiết dạy 45 phút? Giáo viên dành 10 đến 12 phút đầu cho học sinh tự nghiên cứu giải quyết bài tập tình huống, 20 phút tiếp theo tổ chức thảo luận nhóm, tranh luận và bảo vệ lời giải, 13 phút cuối giáo viên chuẩn hóa kiến thức, làm trọng tài khoa học và hướng dẫn học sinh tự đánh giá, rút kinh nghiệm.

Học sinh có học lực trung bình và yếu có thể tự học hiệu quả theo tài liệu này không? Hoàn toàn có thể vì hệ thống bài tập được sắp xếp theo mức độ nhận thức tăng dần từ nhận biết, thông hiểu đến vận dụng. Kết quả thực nghiệm thực tế chứng minh tỷ lệ học sinh yếu kém giảm từ 11,5% xuống chỉ còn 2,8% sau khi áp dụng tài liệu.

Bài tập có sử dụng hình vẽ thí nghiệm mang lại lợi ích gì cho người học? Dạng bài tập này giúp học sinh trực quan hóa hiện tượng hóa học, khắc sâu tính chất của các phi kim Halogen và Oxi – Lưu huỳnh, rèn luyện kỹ năng thực hành thí nghiệm và bù đắp hiệu quả những hạn chế về điều kiện phòng thí nghiệm thực tế.

Giáo viên cần trang bị kỹ năng gì để hướng dẫn học sinh tự học thành công? Giáo viên cần thành thạo kỹ năng thiết kế ngân hàng bài tập đa cấp, kỹ năng biên soạn chuyên đề tự học, kỹ năng tác động tâm lý khuyến khích sự tự tin của học sinh và kỹ năng sử dụng các công cụ đánh giá quá trình như bảng kiểm quan sát và phiếu tự đánh giá.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về năng lực tự học, chu trình học ba thời và khẳng định bài tập hóa học là công cụ hữu hiệu hàng đầu để cá thể hóa dạy học.
• Xây dựng thành công hệ thống bài tập toàn diện gồm 8 dạng định tính và định lượng cho 2 chương Phi kim Hóa học 10, bám sát chuẩn kiến thức kỹ năng.
• Thực nghiệm sư phạm trên 180 học sinh tại Vĩnh Phúc chứng minh tính hiệu quả vượt trội, nâng tỷ lệ khá giỏi lên 68,5% và hạ tỷ lệ yếu kém xuống 2,8%.
• Thiết lập quy trình kiểm tra đánh giá đa chiều kết hợp giữa bài kiểm tra chuẩn hóa và phiếu tự đánh giá năng lực nhận thức của học sinh.
• Đề xuất hệ thống khuyến nghị đồng bộ từ cấp quản lý đến giáo viên bộ môn nhằm nhân rộng mô hình tự học trong giai đoạn 2024 – 2026.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp một giải pháp sư phạm hoàn chỉnh, kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý luận giáo dục hiện đại với thực tiễn giảng dạy bộ môn Hóa học. Kế hoạch tiếp theo là số hóa toàn bộ hệ thống bài tập lên nền tảng trực tuyến và mở rộng mô hình cho chương trình Hóa học 11, 12 trong 2 năm tới. Quý thầy cô, các nhà nghiên cứu và học sinh hãy áp dụng ngay bộ học liệu này để nâng cao chất lượng dạy và học Hóa học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu Đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu về BTHH và việc sử dụng BTHH trong dạy học HH. Ở trong nước có GS. Nguyễn Ngọc Quang nghiên cứu lý luận về bài toán; PGS.

Nguyễn Xuân Trường nghiên cứu về bài tập TN định lượng; PGS. Lê Xuân Trọng, PGS. Đào Hữu Vinh, TS. Cao Cự Giác và nhiều tác giả khác quan tâm đến nội dung và phương pháp giải toán,.

Các tác giả ngoài nước như Apkin G. nghiên cứu về phương pháp giải BTHH. Đã có một số luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ khoa học chuyên ngành HH nghiên cứu về vấn đề sử dụng hệ thống BTHH ở trường THPT ở các khía cạnh, mức độ khác nhau như : 1. Cao Thị Thặng (1995), Hình thành kỹ năng giải bài tập hoá học ở trường phổ thông trung học cơ sở, Luận án tiến sĩ, ĐHSP Hà Nội.

Lê Văn Dũng (2001), Phát triển tư duy cho HS thông qua BTHH, Luận án tiến sĩ. ĐHSP Hà Nội. Vũ Anh Tuấn (2003), Xây dựng hệ thống BTHH nhằm rèn luyện tư duy trong việc bồi dưỡng HS giỏi hóa học ở trường THPT, Luận án tiến sĩ. ĐHSP Hà Nội.

Đặng Thị Thanh Bình (2006), Tuyển chọn và xây dựng hệ thống BTHH bồi dưỡng HS khá giỏi lớp 10 THPT (ban nâng cao), Luận văn thạc sỹ khoa học, ĐHSP Hà Nội. Đỗ Mai Luận (2006), Phát triển năng lực tư duy tích cực, độc lập, sáng tạo của HS qua BTHH vô cơ lớp 11- Ban Khoa học tự nhiên, Luận văn thạc sỹ khoa học, ĐHSP Hà Nội. Lê Thị Kim Thoa (2009), Tuyển chọn và xây dựng hệ thống BTHH gắn với thực tiễn dùng trong dạy học hóa học ở trường THPT, Luận văn thạc sỹ khoa học, ĐHSP TpHCM và một số Luận văn thạc sỹ khác. Tuy nhiên việc nghiên cứu sử dụng hệ thống BTHH phần phi kim lớp 10 ở các trường THPT nhằm hỗ trợ HS tự học vẫn chưa được quan tâm đúng mức.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đổi mới phương pháp dạy và học [7] 1. Nhu cầu đổi mới phương pháp dạy và học Sự thay đổi cơ cấu nền kinh tế xã hội chuyển đổi từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước. Sự thay đổi này đòi hỏi ngành GD cần có những đổi mới nhất định để đáp ứng được yêu cầu nguồn nhân lực cho một xã hội phát triển.

Sự phát triển mạnh của công nghệ thông tin và khoa học đang làm thay đổi xã hội. Sự thay đổi này đòi hỏi phải xây dựng một xã hội tri thức, xã hội học tập. Với yêu cầu mới này đòi hỏi ngành GD phải đào tạo nguồn nhân lực theo hướng phát triển năng lực: nhận thức, tư duy, phát hiện và giải quyết vấn đề, thích ứng, hợp tác, tự học và khả năng tự học suốt đời. Thực trạng GD hiện nay: Chưa chú trọng bỗi dưỡng năng lực cho HS, đặc biệt là năng lực tự học.

Chủ yếu là HS học thụ động, học để thi cử vào đại học và căn bệnh thành tích, do đó chỉ chú trọng kĩ năng làm bài. Với các yếu tố trên đỏi hỏi ngành GD nước ta phải đổi mới căn bản và hoàn thiện. Các xu hướng đổi mới phương pháp dạy và học Việc đổi mới PPDH trên thế giới và ở nước ta hiện nay thực hiện theo các xu hướng sau: 1. Phát huy tính tích cực, tự lực, chủ động, sáng tạo của người học.

Chuyển trọng tâm hoạt động từ GV sang HS. Chuyển lối học từ thông báo tái hiện sang sáng tạo, tìm tòi, khám phá. Cá thể hóa việc dạy học. Sử dụng tối ưu các phương tiện dạy học đặc biệt là tin học và công nghệ thông tin vào dạy học.

Tăng cường khả năng vận dụng kiến thức vào đời sống. Chuyển từ lối học nặng về tiếp nhận kiến thức sang lối học coi trọng việc vận dụng kiến thức. Cải tiến việc kiểm tra - đánh giá kết quả dạy học. Phục vụ ngày càng tốt hơn hoạt động tự học và phương châm học suốt đời.

Gắn dạy học với nghiên cứu khoa học với mức độ ngày càng cao (theo sự phát triển của HS, theo cấp học, bậc học). Trong 7 xu hướng đổi mới trên thì việc phát huy tính tích cực và khả năng tự học của HS đang là những xu hướng đổi mới quan trọng về phương pháp dạy và học hiện nay. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phương pháp tự học [11], [15], [24] 1.

Khái niệm tự học Theo từ điển Giáo dục học – NXB Từ điển Bách khoa 2001 tự học là: “…quá trình tự mình hoạt động lĩnh hội tri thức khoa học và rèn luyện kỹ năng thực hành…”. Tiến sĩ Võ Quang Phúc cho rằng: “Tự học là một bộ phận của học, nó cũng được hình thành bởi những thao tác, cử chỉ, ngôn ngữ, hành động của người học trong hệ thống tương tác của hoạt động dạy học. Tự học phản ánh rõ nhất nhu cầu bức xúc về học tập của người học, phản ánh tính tự giác và sự nỗ lực của người học, phản ánh năng lực tổ chức và tự điều khiển của người học nhằm đạt được kết quả nhất định trong hoàn cảnh nhất định với nồng độ học tập nhất định”. Tự học thể hiện bằng cách tự đọc tài liệu giáo khoa, sách báo các loại, nghe radio, xem truyền hình, nghe nói chuyện, báo cáo, tham gia giao tiếp với mọi người để thu nhận tri thức cho mình.

Người tự học phải biết cách lựa chọn tài liệu, tìm ra những điểm chính, điểm quan trọng trong các tài liệu đã đọc, đã nghe, phải biết cách ghi chép những điều cần thiết, biết viết tóm tắt và làm đề cương, biết cách tra cứu từ điển và sách tham khảo, biết cách làm việc trong thư viện, … Đối với HS, tự học còn thể hiện bằng cách tự làm các bài tập chuyên môn, các câu lạc bộ, các nhóm thực nghiệm và các hoạt động ngoại khóa khác. Tự học đòi hỏi phải có tính độc lập, tự chủ, tự giác và kiên trì cao. Các hình thức của tự học Tự học có các hình thức cơ bản sau: - Tự học hoàn toàn (không có GV): HS tự học thông qua tài liệu, qua tìm hiều thực tế, học kinh nghiệm của người khác. Với hình thức này HS sẽ gặp nhiều khó khăn do có nhiều lỗ hổng kiến thức, HS khó thu xếp tiến độ, không tự đánh giá được kết quả tự học của mình… Từ đó, HS dễ chán nản và không tiếp tục tự học.

- Tự học trong một giai đoạn của quá trình học tập: HS tự học lại bài học hay làm bài tập ở nhà (khâu vận dụng kiến thức) là công việc thường xuyên của HS phổ thông. Để giúp học sinh có thể tự học ở nhà, GV cần tăng cường kiểm tra, đánh giá kết quả học bài, làm bài tập ở nhà của họ. - Tự học qua phương tiện truyền thông (học từ xa): HS được nghe GV giảng giải, minh họa, nhưng không được tiếp xúc với GV, không được hỏi han, không nhận 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] được sự giúp đỡ khi gặp khó khăn. Với hình thức tự học này, HS cũng không đánh giá được kết quả học tập của mình.

- Tự học qua tài liệu hướng dẫn: Trong tài liệu trình bày cả nội dung, cách xây dựng kiến thức, cách kiểm tra kết quả sau mỗi phần, nếu chưa đạt thì chỉ dẫn cách tra cứu, bổ sung, làm lại cho đến khi đạt được (thí dụ học theo phần mềm máy tính). Song nếu chỉ dùng tài liệu tự học, HS cũng có thể gặp khó khăn và không biết hỏi ai. - Tự lực hoạt động học dưới sự hướng dẫn chặt chẽ của GV ở lớp: Với hình thức này cũng đem lại kết quả nhất định. Song nếu HS vẫn dùng sách giáo khoa (SGK) hóa học như hiện nay thì họ cũng gặp phải một số khó khăn khi tiến hành tự học vì thiếu sự hướng dẫn về phương pháp học.

Như vậy, mỗi hình thức tự học đều có những mặt ưu điểm và nhược điểm nhất định. Nhằm khắc phục những nhược điểm của các hình thức tự học đã có này và xét đặc điểm của HS THPT chúng tôi thấy cần chú ý đến hình thức hướng dẫn HS tự học theo hệ thống bài tập có hướng dẫn và có sự giúp đỡ trực tiếp một phần của GV gọi tắt là “tự học có hướng dẫn qua BTHH”. Chu trình học [23] Theo Nguyễn Kỳ “Chu trình học là chu trình chủ thể tìm hiểu, xử lý, giải quyết vấn đề hay vật cản của một tình huống học với sự hợp tác của tác nhân và sự hỗ trợ của môi trường sư phạm”. Chu trình học diễn biến theo ba thời : Tự nghiên cứu (I), Tự thể hiện, hợp tác với bạn và thầy (II), Tự kiểm tra, tự điều chỉnh (III).

Chu trình học ba thời Thời (I): Tự nghiên cứu Trước một tình huống học, chủ thể bắt đầu thấy có nhu cầu hay hứng thú tìm hiểu, nhận biết vấn đề của tình huống học : Đây là vấn đề gì? Có ý nghĩa ra sao? Có 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thể giải quyết theo hướng nào ? Từ chỗ nhận biết vấn đề, chủ thể tiến hành thu nhận thông tin có liên quan đến vấn đề đó, xử lý thông tin, xây dựng các giải pháp, thử nghiệm giải pháp, kết quả, đưa ra kết luận và giải quyết vấn đề. Chủ thể ghi lại kết quả “tự nghiên cứu” của thời (I) thành sản phẩm học cá nhân ban đầu. Sản phẩm này có thể mang tính chủ quan, phiến diện, thiếu khoa học. Bằng con đường nào để làm cho sản phẩm ban đầu trở thành khách quan, khoa học thật sự? Đó là con đường người học tự thể hiện mình để hợp tác với các bạn và thầy trong cộng đồng lớp học.

Đó là các hoạt động học ở thời (II) của chu trình học. Thời (II) : Tự thể hiện, hợp tác với bạn và thầy Qua thời (I), chủ thể đã tự thể hiện mình bằng cách tự đặt mình vào tình huống, bằng sắm vai, bằng văn bản của sản phẩm học ban đầu. Người học tiếp tục tự thể hiện để hợp tác với các bạn và thầy bằng cách tự trình bày và bảo vệ sản phẩm học của mình, hỏi bạn và thầy về những điều mà không tự trả lời được, tỏ rõ thái độ của mình trước chủ kiến của bạn; tham gia tranh luận. Tranh luận có trọng tài, có kết luận của thầy.