Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung về hậu quả pháp lý của việc hủy hôn nhân trái pháp luật theo Luật hôn nhân gia đình năm 2014 Chương 2: Nội dung hậu quả pháp lý của việc hủy hôn nhân trái pháp luật theo Luật hôn nhân gia đình năm 2014 Chương 3: Những tồn tại, hạn chế và một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hậu quả pháp lý của việc hủy hôn nhân trái pháp luật 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HẬU QUẢ PHÁP LÝ CỦA VIỆC HỦY HÔN NHÂN TRÁI PHÁP LUẬT THEO LUẬT HÔN NHÂN GIA ĐÌNH NĂM 2014 1. Một số vấn đề lý luận chung về hậu quả pháp lý của việc hủy kết hôn trái pháp luật 1. Quan niệm về kết hôn trái pháp luật Dưới giác độ xã hội học, quan hệ kết hôn và gia đình là một mối quan hệ xã hội được xác lập giữa hai chủ thể nam và nữ, quan hệ này tồn tại và phát triển theo quy luật của tự nhiên nhằm đảm bảo sự tồn tại và phát triển của con người. Tuy nhiên, trải qua các thời kỳ lịch sử với những hình thái kinh tế- xã hội khác nhau, pháp luật nói chung và pháp luật về kết hôn và gia đình nói riêng đã ra đời nhằm điều chỉnh những quan hệ khách quan trong đó có quan hệ kết hôn và gia đình.
Lúc này, hôn nhân không còn là một mối quan hệ mang tính bản năng nhằm duy trì nòi giống mà quan hệ hôn nhân và gia đình trở thành một mối quan hệ xã hội chịu sự điều chỉnh của giai cấp thống trị nhằm tuân theo ý chí, bảo vệ quyền và lợi ích của giai cấp thống trị. Lúc này xã hội mới bắt đầu xuất hiện những quan niệm đầu tiên về kết hôn hợp pháp và kết hôn trái pháp luật. Trải qua nhiều thời lỳ lịch sử khác nhau, ở mỗi quan niệm về kết hôn trong đó có quan niệm về kết hôn trái pháp luật cũng có những thay đổi khác nhau. Trong xã hội phong kiến, pháp luật thể hiện ý chí của một bộ phận rất nhỏ trong xã hội đó chính là những người thuộc tầng lớp quan lại, vua chúa, địa chủ.
Họ đề ra những quy định điều chỉnh quan hệ về kết hôn và gia đình mà theo họ là hợp lý và những quy định đó trở thành những nguyên tắc chung của toàn xã hội, được xã hội thừa nhận. Ở thời kỳ phong 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kiến, kết hôn trái pháp luật được quan niệm là những cuộc két hôn không tuân thủ một số điều kiện như không môn đăng hộ đối, không được sự chấp thuận của cha mẹ, họ hàng. Để lý giải cho những quan niệm của thời kỳ phong kiến, chúng ta có thể giải thích quan niệm đó thông qua chính nội tại của xã hội phong kiến. Xã hội phong kiến là một xã hội mà ở nơi đó có sự chuyên quyền, gia trưởng, độc đoán.
Ở xã hội đó, kết hôn không phải là sự tự nguyện và quyết định của hai bên nam nữ mà đó là mối quan hệ của hai gia đình, dòng họ, và đôi khi kết hôn còn được sử dụng như một công cụ chính trị nhằm đạt được một mục đích nào đó nếu cuộc kết hôn đó thuộc tầng lớp vua chúa, quan lại, quý tộc. Ở xã hội đó quan niệm về dân chủ và bình đẳng giới chưa hề xuất hiện. Vì thế ở thời đó nam nữ hoàn toàn chấp nhận việc kết hôn là việc của hai gia đình, hai dòng họ và sự chấp thuận của gia đình và dòng họ vẫn là yếu tố quan trọng nhất quyết định tới sự thành công của cuộc kết hôn. Nếu như có một đôi nam nữ nào đó kết hôn với nhau mà không được sự đồng ý của gia đình, dòng họ thì cuộc kết hôn đó sẽ không được Nhà nước và xã hội thừa nhận.
Bên cạnh đó, trong pháp luật phong kiến còn có rất nhiều những quy định hà khắc, cổ hủ, không cho con người có bất cứ quyền tự do dân chủ nào đặc biệt là người phụ nữ trong gia đình, từ khi họ sinh ra và lớn lên hầu như không có quyền đòi hỏi những quyền lợi cho bản thân, tất cả những việc hệ trọng trong cuộc đời của họ đều do gia đình, dòng họ sắp đặt, và họ cũng phải chấp nhận cảnh đàn ông “năm thê bảy thiếp”.Do đó trong rất nhiều việc đặc biệt là việc kết hôn đại sự, họ mặc nhiên chấp nhận những điều đó, coi điều đó là điều đương nhiên, là số mệnh sắp đặt và những điều đó cứ được truyền qua nhiều thế kỷ làm cho những quy định này trở thành một điều gì đó ăn sâu vào suy nghĩ, vào tiềm thức của mỗi con người tạo thành một hệ tư tưởng, một quan niệm mà không dễ gì có thể thay đổi được và ở một góc độ nào đó 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những quan niệm này còn được người dân tôn trọng và tuân thủ hơn cả những quy định của pháp luật về hôn nhân đương đại. Điều đó được thể hiện ở chỗ mặc dù hiện nay là thế kỷ hai mươi mốt, quyền tự do dân chủ của con người trong đó có quyền tự do về hôn nhân được Nhà nước và xã hội thừa nhận, tôn trọng và được bảo đảm thực hiện, nhưng ở nhiều nơi vẫn có quan niệm hôn nhân là phải môn đăng hộ đối và đặc biệt là phải được sự đồng ý của cha mẹ. Việc hôn nhân là phải được sự đồng ý của cha mẹ không phải là căn cứ kết hôn theo luật định nhưng theo truyền thống của người Việt thì việc đại sự trong đời như việc kết hôn vẫn rất cần tới sự chấp thuận của cha mẹ. Ở các nước theo chế độ tư bản chủ nghĩa, những điều kiện về kinh tế, xã hội, con người cũng đã làm nảy sinh những quan niệm về hôn nhân và cũng được pháp luật ghi nhận.
Về vấn đề kết hôn thì các nước tư bản có những quan niệm khác Việt Nam chúng ta. Vì vậy những quy định về hôn nhân hợp pháp và hôn nhân trái pháp luật cũng khác chúng ta. Đặc biệt do điều kiện về kinh tế, khí hậu, sinh học, môi trường, văn hóa. khác chúng ta nên khiến con người có sự phát triển nhanh hơn, sự trưởng thành về thể lực, trí lực khác với người Châu Á nên độ tuổi kết hôn cũng phải được điều chỉnh sao cho phù hợp với tình hình thực tiễn tại các quốc gia đó.
Bên cạnh đó, hiện nay ở nhiều nước Tư bản chủ nghĩa còn thừa nhận hôn nhân đồng giới là hôn nhân hợp pháp được Nhà nước và xã hội chấp nhận, tôn trọng và ủng hộ. Như vậy, có thể thấy rằng quan niệm về hôn nhân chịu sự tác động của rất nhiều yếu tố khác nhau trong xã hội như kinh tế, văn hóa, sinh học, môi trường sống. nhưng yếu tố quan trọng nhất và có sức ảnh hưởng mạnh mẽ nhất tới vấn đề hôn nhân đó chính là luật pháp. Pháp luật về hôn nhân và gia đình là một ngành luật trong hệ thống pháp luật, trong đó sự tự nguyện của các bên tham gia quan hệ hôn nhân và gia đình là điều kiện tiên quyết đảm bảo sự thừa nhận và tôn trọng của Nhà nước và xã hội.
Pháp luật ở mỗi hình 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thái kinh tế - xã hội, ở mỗi quốc gia có những quan điểm, những quy định khác nhau về hôn nhân cũng như hôn nhân trái pháp luật, nhưng tựu chung lại thì pháp luật ở mỗi quốc gia đều tạo ra một khuôn khổ pháp lý nhất định, trong khuôn khổ pháp lý đó thì mọi cuộc hôn nhân trên tinh thần tự nguyện đều được Nhà nước và xã hội tôn trọng và thừa nhận. Tuy nhiên nếu như có một hành vi nào đó vượt khỏi khuôn khổ pháp lý hoặc là vi phạm vào những điều cấm thì các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền sẽ có biện pháp can thiệp nhằm điều chỉnh những hành vi đó tuân theo những quy định mà khuôn khổ pháp lý đề ra. Trải qua các thời kỳ khác nhau thì những quan niệm của con người về hôn nhân và gia đình cũng có nhiều sự thay đổi khác nhau, vì vậy những quy định của pháp luật cũng sẽ phải được điều chỉnh cho phù hợp với tình hình thực tiễn. Hiện nay, với những tiến bộ về khoa học công nghệ, những thay đổi về môi trường sống, xã hội ngày càng phát triển hơn, văn minh hơn nên xu hướng làm luật nói chung và làm luật về hôn nhân và gia đình nói riêng cũng ngày càng thay đổi theo hướng tôn trọng các quyền tự do của con người, đặc biệt là tự do hôn nhân, các trường hợp kết hôn trên cơ sở tự nguyện, tự thỏa thuận của các bên tham gia quan hệ hôn nhân đều được Nhà nước và xã hội đề cao và ủng hộ.
Như vậy có thể nói rằng, pháp luật nói chung và pháp luật về hôn nhân và gia đình nói riêng ngoài việc tạo ra khuôn khổ pháp lý cho quan hệ hôn nhân và gia đình thì pháp luật cũng rất linh hoạt nhằm vừa tôn trọng và đảm bảo quyền và lợi ích của các bên, bảo đảm trật tự công cộng, vừa phù hợp với tâm tư, tình cảm của con người. Không những thế, quan hệ hôn nhân và gia đình còn mang trong mình những đặc điểm mang tính đặc thù mà những quan hệ dân sự khác cũng không có được. Đó chính là trong quan hệ hôn nhân và gia đình thì mọi sự thỏa thuận, mọi sự bình đẳng đều được gắn liền với yếu tố tình cảm, gắn với trách nhiệm của vợ, chồng đối với nhau, của vợ, chồng đối với con cái. Đây là mối quan hệ gốc 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com làm phát sinh các quan hệ về nuôi dưỡng, quan hệ ruột thịt.
Đối với người Phương đông nói chung và người Việt Nam nói riêng, tình cảm gia đình luôn là một thứ tình cảm vô cùng thiêng liêng, vô cùng cao quý, nếu luật pháp về hôn nhân và gia đình chỉ là những quy định mang tính nguyên tắc mà bỏ qua những yếu tố về tình cảm thì những quy định đó sẽ đương nhiên bộc lộ ra những điểm bất cập, hạn chế và có tính khả thi không cao. Ở Việt Nam chúng ta là một nước Phương đông với hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa, quy định về hôn nhân trái pháp luật là những trường hợp mà cuộc hôn nhân đó vi phạm những điều kiện về kết hôn.