Hậu Phương Thanh Hóa Trong Cuộc Kháng Chiến Chống Thực Dân Pháp (1945-1954)

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh hậu phương thanh hóa trong cuộc kháng chiến chống thực dân pháp 1945 1954, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Nguyễn Tuyết Nhung
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Mậu Hãn
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch Sử Đảng Cộng Sản Việt Nam
• Đề tài: Hậu Phương Thanh Hóa Trong Cuộc Kháng Chiến Chống Pháp (1945-1954)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu đề tài
• 0.3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Bố cục luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: THANH HÓA GIỮ VỮNG CHÍNH QUYỀN VÀ XÂY DỰNG THÀNH MỘT TỈNH VỮNG MẠNH CỦA HẬU PHƯƠNG KHÁNG CHIẾN (1945 - 1950)
• 1.1. Khái quát về đấu tranh giành và giữ vững chính quyền ở Thanh Hoá (1945 - 1946)
• 1.2. Xây dựng hậu phương và chi viện cho tiền tuyến (1947 - 1950)
• 2. CHƯƠNG 2: THANH HÓA TĂNG CƯỜNG TIỀM LỰC HẬU PHƯƠNG, CHI VIỆN CHO TIỀN TUYẾN (1951 - 1954)
• 2.1. Xây dựng và phát triển tiềm lực của hậu phương
• 2.2. Thanh Hoá chi viện cho tiền tuyến
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT CHUNG
• 3.1. Xây dựng hậu phương vững mạnh và toàn diện
• 3.2. Bảo vệ hậu phương
• 3.3. Xây dựng và phát huy vai trò của hậu phương phải xuất phát từ vị trí của Thanh Hoá và yêu cầu của tiền tuyến, với khẩu hiệu “tất cả cho tiền tuyến”
• 3.4. Huy động sức dân lên hàng đầu, Thanh Hoá phải coi trọng bồi dưỡng dân, xây dựng khối đại đoàn kết, đặt vấn đề dân tộc lên trên
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Hậu Phương Thanh Hóa trong Kháng Chiến Chống Pháp

Hậu phương Thanh Hóa đóng vai trò quan trọng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp từ năm 1945 đến 1954. Với vị trí địa lý chiến lược và tiềm năng kinh tế, Thanh Hóa đã trở thành một căn cứ vững chắc cho các hoạt động kháng chiến. Đảng bộ và nhân dân tỉnh đã nỗ lực xây dựng một hậu phương mạnh mẽ, đảm bảo cung cấp sức người, sức của cho tiền tuyến. Sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đã tạo ra những bước tiến quan trọng trong việc tổ chức và phát triển hậu phương này.

1.1. Vai trò của Hậu Phương trong Kháng Chiến

Hậu phương không chỉ là nơi cung cấp lương thực, vật tư mà còn là nơi động viên tinh thần cho các chiến sĩ nơi tiền tuyến. Thanh Hóa đã trở thành một biểu tượng của sự đoàn kết và quyết tâm kháng chiến.

1.2. Tình hình chính trị và xã hội tại Thanh Hóa 1945 1954

Trong giai đoạn này, Thanh Hóa đã trải qua nhiều biến động chính trị. Sự chuyển mình từ một tỉnh thuộc thực dân Pháp sang một tỉnh tự do đã tạo ra những cơ hội và thách thức lớn cho nhân dân nơi đây.

II. Thách thức trong việc xây dựng Hậu Phương Thanh Hóa

Việc xây dựng hậu phương vững mạnh tại Thanh Hóa không phải là điều dễ dàng. Nhiều thách thức đã xuất hiện, từ việc thiếu thốn lương thực đến sự đàn áp của thực dân Pháp. Tuy nhiên, với tinh thần kiên cường, nhân dân Thanh Hóa đã vượt qua những khó khăn này để duy trì sức mạnh kháng chiến.

2.1. Khó khăn về kinh tế và lương thực

Sự bóc lột của thực dân Pháp đã khiến cho nguồn lương thực trở nên khan hiếm. Tuy nhiên, nhân dân Thanh Hóa đã tìm ra nhiều phương pháp để tự cung tự cấp, đảm bảo cho cuộc kháng chiến.

2.2. Đối phó với sự đàn áp của thực dân Pháp

Thực dân Pháp đã thực hiện nhiều biện pháp đàn áp nhằm dập tắt phong trào kháng chiến. Tuy nhiên, sự đoàn kết và quyết tâm của nhân dân đã giúp họ đứng vững trước những khó khăn này.

III. Phương pháp xây dựng Hậu Phương vững mạnh tại Thanh Hóa

Để xây dựng một hậu phương vững mạnh, Thanh Hóa đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Từ việc huy động sức dân đến việc tổ chức các hoạt động sản xuất, tất cả đều hướng tới mục tiêu hỗ trợ cho tiền tuyến.

3.1. Huy động sức dân và tổ chức sản xuất

Nhân dân Thanh Hóa đã được huy động tham gia vào các hoạt động sản xuất, từ nông nghiệp đến công nghiệp, nhằm đảm bảo nguồn cung cấp cho kháng chiến.

3.2. Tổ chức các hoạt động văn hóa tinh thần

Các hoạt động văn hóa, thể thao đã được tổ chức để nâng cao tinh thần kháng chiến của nhân dân. Điều này không chỉ giúp duy trì sức mạnh tinh thần mà còn tạo ra sự đoàn kết trong cộng đồng.

IV. Kết quả và thành tựu của Hậu Phương Thanh Hóa

Hậu phương Thanh Hóa đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Những đóng góp của nhân dân nơi đây đã góp phần không nhỏ vào thắng lợi chung của dân tộc.

4.1. Đóng góp về nhân lực và vật lực

Thanh Hóa đã cung cấp một lượng lớn nhân lực cho tiền tuyến, cùng với đó là các nguồn lực vật chất cần thiết cho cuộc kháng chiến.

4.2. Tinh thần đoàn kết và quyết tâm kháng chiến

Tinh thần đoàn kết của nhân dân Thanh Hóa đã trở thành một nguồn động lực lớn cho cuộc kháng chiến, giúp họ vượt qua mọi khó khăn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của Hậu Phương Thanh Hóa

Hậu phương Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống Pháp đã để lại nhiều bài học quý giá cho các thế hệ sau. Những kinh nghiệm trong việc xây dựng và bảo vệ hậu phương sẽ là nền tảng cho các cuộc kháng chiến sau này.

5.1. Bài học từ Hậu Phương Thanh Hóa

Những bài học về sự đoàn kết, quyết tâm và sáng tạo trong kháng chiến sẽ luôn được ghi nhớ và phát huy trong các cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc.

5.2. Triển vọng phát triển Hậu Phương trong tương lai

Với những kinh nghiệm đã có, Hậu phương Thanh Hóa có thể tiếp tục phát triển mạnh mẽ, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954), Thanh Hóa giữ vị trí chiến lược hiểm yếu với tổng diện tích 11.168 km2, sở hữu địa hình đa dạng gồm ba mặt núi, một mặt giáp biển và đường biên giới dài 192 km giáp nước bạn Lào. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ quá trình Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lãnh đạo xây dựng, củng cố và bảo vệ vùng tự do, biến địa bàn thành một hậu phương chiến lược toàn diện thuộc Liên khu IV.

Mục tiêu cụ thể của đề tài tập trung vào việc tái hiện chân thực bức tranh lịch sử từ giai đoạn bảo vệ chính quyền non trẻ (1945 - 1946), xây dựng căn cứ địa vững chắc (1947 - 1950) đến giai đoạn tăng cường tiềm lực chi viện tối đa cho tiền tuyến (1951 - 1954). Luận văn đánh giá toàn diện các chỉ số phát triển trên mọi mặt: chính trị, kinh tế nông nghiệp, quân sự quốc phòng và văn hóa giáo dục.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện rõ nét qua việc chứng minh vai trò quyết định của hậu phương đối với chiến trường chính Bắc Bộ, Bình - Trị - Thiên và Thượng Lào. Nguồn lực huy động từ hậu phương Thanh Hóa đã đóng góp trên 261.727 tấn lương thực từ thuế nông nghiệp, xây dựng lực lượng vũ trang và bán vũ trang địa phương lên tới 227.248 người vào năm 1950. Những kết quả nghiên cứu này cung cấp cơ sở dữ liệu lịch sử vững chắc, khẳng định tính đúng đắn của đường lối chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện do Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh khởi xướng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai hệ thống lý luận nền tảng: Lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin về chiến tranh giải phóng dân tộc và Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng hậu phương, căn cứ địa cách mạng gắn với mô hình "tỉnh kiểu mẫu". Nghiên cứu triển khai xoay quanh năm khái niệm cốt lõi: hậu phương chiến tranh, chiến tranh nhân dân, vùng tự do kháng chiến, khối đại đoàn kết toàn dân và chi viện chiến lược.

Khung phân tích đặt sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh làm trung tâm điều phối, gắn liền với các văn bản chỉ đạo chiến lược như Chỉ thị Kháng chiến kiến quốc tháng 11 năm 1945, Sắc lệnh số 1/SL năm 1946 về tổ chức chính quyền thời chiến và Sắc lệnh số 13/SL năm 1951 về chính sách Thuế Nông nghiệp. Mô hình nghiên cứu phân định rõ mối quan hệ biện chứng giữa nhiệm vụ bảo vệ an toàn hậu phương tại chỗ và nhiệm vụ động viên sức người, sức của phục vụ tiền tuyến theo khẩu hiệu "Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng".

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hơn 80 văn kiện Đảng, hồ sơ lưu trữ tại Thư viện Quốc gia Hà Nội, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Thanh Hóa, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh và hệ thống tư liệu lịch sử của 21 huyện, thị xã trên địa bàn. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 630 xã, phường, thị trấn thời kỳ bấy giờ thông qua phương pháp chọn mẫu phân tầng theo ba vùng địa lý tự nhiên: đồng bằng duyên hải, trung du và miền núi Thượng du.

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo là sự kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc. Phương pháp lịch sử giúp tái hiện tiến trình sự kiện theo trình tự thời gian từ năm 1945 đến năm 1954, trong khi phương pháp lôgíc làm sáng tỏ bản chất các chủ trương lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh. Tác giả kết hợp linh hoạt các kỹ thuật thống kê định lượng, so sánh đối chiếu và phân tích tổng hợp nhằm đảm bảo tính khách quan của dữ liệu. Toàn bộ quá trình khảo sát, xử lý tài liệu và hoàn thiện luận văn được thực hiện tập trung trong giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công tác xây dựng Đảng và củng cố hệ thống chính trị đạt bước phát triển vượt bậc. Từ 360 đảng viên năm 1946, Đảng bộ tỉnh đã phát triển lên 2.000 đảng viên năm 1947 và đạt 10.312 đảng viên vào năm 1948, tương đương mức tăng trưởng gần 28 lần chỉ sau 2 năm. Toàn bộ các xã vùng đồng bằng và miền núi đều thành lập được chi bộ cơ sở, bảo đảm sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng.

Thứ hai, tiềm lực kinh tế và sản xuất nông nghiệp được mở rộng vững chắc. Năm 1947, sản lượng lương thực toàn tỉnh đạt 26 vạn tấn thóc và 48.800 tấn ngô. Đến giai đoạn 1951 - 1954, tổng sản lượng thu nộp qua Thuế Nông nghiệp đạt 261.727 tấn thóc, vượt 5% so với chỉ tiêu Trung ương giao. Thực hiện chính sách ruộng đất, chính quyền đã trưng thu, trưng mua 110.600 mẫu ruộng chia cho nông dân nghèo, tạo động lực sản xuất mạnh mẽ.

Thứ ba, thế trận chiến tranh nhân dân và lực lượng vũ trang phát triển toàn diện. Lực lượng ba thứ quân từ quy mô Chi đội Đinh Công Tráng 1.500 người năm 1945 đã phát triển lên 227.248 chiến sĩ vũ trang và bán vũ trang vào tháng 7 năm 1950, trong đó dân quân du kích nòng cốt đạt 32.000 người. Hệ thống làng chiến đấu tăng từ 49 làng năm 1948 lên 60 làng kiên cố năm 1949.

Thứ tư, sự nghiệp văn hóa, giáo dục và y tế chuyển biến sâu sắc. Tỷ lệ mù chữ giảm từ trên 90% năm 1945 xuống còn 29% vào cuối năm 1949. Đến năm 1950, toàn tỉnh đã xây dựng được 11.000 lớp học với 267.000 học sinh, cùng hệ thống y tế gồm 1 bệnh viện đa khoa, 4 bệnh viện khu vực và 25 trạm cấp cứu.

Thảo luận kết quả

Các kết quả nghiên cứu khẳng định sự lãnh đạo đúng đắn, sáng tạo của Đảng bộ Thanh Hóa khi thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng "tỉnh kiểu mẫu". Sự kết hợp giữa phát triển kinh tế tự cấp tự túc và bồi dưỡng sức dân là nguyên nhân cốt lõi tạo nên nguồn lực dồi dào. Trong nghiên cứu, hệ thống dữ liệu về lương thực, thuế nông nghiệp và quân số có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột tăng trưởng theo mốc thời gian và bảng so sánh cơ cấu đóng góp giữa các vùng kinh tế.

So với các vùng tự do khác tại Liên khu IV và căn cứ địa Việt Bắc, hậu phương Thanh Hóa có đặc thù vừa là tiền đồn tiếp giáp vùng tạm chiếm đồng bằng Bắc Bộ, vừa bảo vệ sườn phía Tây giáp Lào. Mặc dù trong quá trình phát động đấu tranh chính trị từng xuất hiện một số sai sót về phương pháp xác định đối tượng, song Đảng bộ tỉnh đã kịp thời kiểm điểm, khắc phục, giữ vững khối đại đoàn kết toàn dân để hoàn thành xuất sắc sứ mệnh hậu phương lớn cho cuộc kháng chiến.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, triển khai số hóa toàn diện tư liệu lịch sử. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp cùng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Thanh Hóa tiến hành số hóa 100% các văn bản, hiện vật và hồ sơ kháng chiến giai đoạn 1945 - 1954. Mục tiêu xử lý đạt trên 5.000 trang tư liệu quý trong lộ trình thực hiện từ năm 2026 đến năm 2028.

Thứ hai, đẩy mạnh trùng tu và phát huy giá trị hệ thống di tích cách mạng. Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa chủ trì bố trí nguồn vốn ngân sách để tôn tạo 60 di tích căn cứ địa, xưởng quân giới và làng chiến đấu tiêu biểu trước năm 2030, gắn kết các địa danh lịch sử với phát triển du lịch nguồn cội.

Thứ ba, đổi mới chương trình giáo dục lịch sử địa phương. Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa tích hợp các chuyên đề bài học lịch sử về hậu phương kháng chiến vào chương trình giảng dạy của 100% trường trung học phổ thông, phấn đấu đạt tỷ lệ trên 90% học sinh hoàn thành xuất sắc các bài thu hoạch thực tế giai đoạn 2026 - 2027.

Thứ tư, vận dụng bài học thế trận lòng dân vào củng cố quốc phòng an ninh hiện đại. Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh định kỳ tổ chức diễn tập khu vực phòng thủ, duy trì 100% lực lượng dân quân tự vệ và dự bị động viên đạt chuẩn huấn luyện hằng năm, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân vững mạnh trong tình hình mới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Lịch sử Đảng, Lịch sử Quân sự: Luận văn cung cấp nguồn sử liệu định lượng chuẩn xác với hơn 80 đầu tài liệu tham khảo giá trị, hỗ trợ trực tiếp cho việc biên soạn giáo trình và triển khai các đề tài nghiên cứu cấp bộ.

Học viên cao học và sinh viên các ngành Khoa học Xã hội: Đề tài là tài liệu mẫu mực về phương pháp luận lịch sử - logic, cung cấp quy trình xử lý dữ liệu lưu trữ khoa học và cách tiếp cận đa chiều về chiến tranh nhân dân.

Cán bộ ngành Tuyên giáo và Quản lý Văn hóa: Nghiên cứu cung cấp luận cứ thực tiễn từ 27 đơn vị hành chính cấp huyện, giúp xây dựng tài liệu tuyên truyền, giáo dục truyền thống yêu nước và lòng tự hào dân tộc cho các tầng lớp nhân dân.

Chuyên gia hoạch định chính sách quốc phòng - an ninh địa phương: Công trình đúc kết kinh nghiệm tổ chức 5 phân khu tác chiến phòng thủ và mô hình hậu cần tại chỗ, mang lại giá trị tham khảo thiết thực trong xây dựng khu vực phòng thủ liên hoàn cấp tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

Vai trò chiến lược nổi bật nhất của hậu phương Thanh Hóa trong kháng chiến chống Pháp là gì? Thanh Hóa giữ vị trí cầu nối huyết mạch giữa Liên khu IV với chiến trường Bắc Bộ và Thượng Lào. Vừa là hậu phương vững chắc cung cấp 261.727 tấn lương thực giai đoạn 1951 - 1954, địa phương vừa trực tiếp chiến đấu bảo vệ an toàn hành lang kinh tế, quân sự chiến lược của toàn quốc.

Phong trào "Tuần lễ vàng" và "Quỹ Độc lập" năm 1945 tại Thanh Hóa thu được kết quả thế nào? Thực hiện Sắc lệnh 34/SL, nhân dân toàn tỉnh đã tự nguyện đóng góp 528 lạng vàng, 84 kg bạc và hàng chục tấn đồng. Riêng huyện Yên Định đóng góp 610 chỉ vàng, huyện Thiệu Hóa đóng góp 164 kg vàng, kịp thời giải quyết khủng hoảng tài chính ban đầu của chính quyền.

Quy mô lực lượng vũ trang Thanh Hóa phát triển ra sao trong giai đoạn 1945 - 1950? Khởi đầu từ Chi đội Đinh Công Tráng với 1.500 chiến sĩ vào tháng 8 năm 1945, đến tháng 7 năm 1950, toàn tỉnh đã xây dựng lực lượng ba thứ quân hùng hậu với 227.248 người. Trong đó, lực lượng du kích, dân quân tự vệ đạt 32.000 đội viên, bảo vệ an toàn 60 làng chiến đấu.

Chính sách phát triển nông nghiệp kháng chiến đã mang lại những thành tựu kinh tế nổi bật nào? Thông qua chính sách triệt để giảm tô 25% và cải cách ruộng đất phân chia 110.600 mẫu ruộng, năng suất lúa tăng mạnh đạt 26 vạn tấn năm 1947. Sản lượng thu Thuế Nông nghiệp giai đoạn 1951 - 1954 đạt 261.727 tấn, hoàn thành vượt mức 5% chỉ tiêu được giao.

Công tác xóa nạn mù chữ tại địa phương đạt hiệu quả như thế nào trước năm 1950? Nhờ phong trào Bình dân học vụ, tỷ lệ mù chữ giảm mạnh từ hơn 90% năm 1945 xuống 29% năm 1949. Đến năm 1950, toàn tỉnh duy trì 11.000 lớp học cho 267.000 học sinh, đặc biệt tỷ lệ biết chữ trong lực lượng vũ trang đạt 95%.

Kết luận

• Tái hiện sinh động quá trình xây dựng hậu phương toàn diện trên vùng đất 11.168 km2 trong 9 năm kháng chiến trường kỳ.
• Chứng minh khả năng huy động sức mạnh toàn dân phi thường với 261.727 tấn lương thực và 227.248 cán bộ, chiến sĩ vũ trang.
• Khẳng định tính đúng đắn, sáng tạo của mô hình "tỉnh kiểu mẫu" dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng bộ địa phương.
• Cung cấp hệ thống tư liệu lịch sử chuẩn xác về nghệ thuật kết hợp chiến đấu bảo vệ hậu phương và chi viện tiền tuyến.
• Đúc kết 4 bài học lịch sử sâu sắc về xây dựng thế trận lòng dân, củng cố liên minh công nông và phát triển kinh tế thời chiến.

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Tuyết Nhung là công trình khoa học có giá trị lịch sử và thực tiễn sâu sắc, góp phần làm phong phú thêm kho tàng lịch sử Đảng bộ địa phương. Các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và bạn đọc quan tâm hãy khai thác nguồn tư liệu quý giá này để phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy và củng cố nền quốc phòng toàn dân vững mạnh hướng tới mốc phát triển năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Thanh Hóa giữ vững chính quyền và xây dựng thành một tỉnh vững mạnh của hậu phương kháng chiến (1945 - 1950) Chương 2: Thanh Hóa tăng cường tiềm lực hậu phương, chi viện cho tiền tuyến (1951 - 1954) Chương 3: Một số nhận xét chung 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 THANH HÓA GIỮ VỮNG CHÍNH QUYỀN VÀ XÂY DỰNG THÀNH MỘT TỈNH VỮNG MẠNH CỦA HẬU PHƢƠNG KHÁNG CHIẾN (1945 - 1950) 1. Khái quát về quá trình đấu tranh giành và giữ vững chính quyền ở Thanh Hóa (1945 - 1946) 1. Vài nét khái quát về Thanh Hoá Trong một bức thư gửi danh sĩ Nguyễn Lộ Trạch, nhà yêu nước Nguyễn Thượng Hiền viết: “Ở phía Tây Nam Hạc thành có hòn núi đẹp, cao tột trời, ngôi nhà của tôi ở tại đó, cây cối rậm rạp có thể làm nơi nghỉ ngơi để xem văn bài …” [57, tr. Hạc thành là tỉnh lỵ Thanh Hoá.

Thanh Hoá là tỉnh thuộc Bắc Trung bộ, có vĩ độ Bắc 19033`- 20030´, kinh độ Đông 1140- 106030´. Phía Bắc giáp 3 tỉnh: Sơn La, Hoà Bình, Ninh Bình với đường ranh giới là 175 km; phía Nam và Tây Nam liền kề tỉnh Nghệ An với đường ranh giới dài hơn 160 km; phía Tây giáp nối liền sông núi với tỉnh Hủa Phăn của nước Lào với đường biên giới dài 192 km; còn phía Đông, mở ra phần giữa của vịnh Bắc Bộ thuộc biển Đông, với bờ biển dài trên 102 km và một thềm lục địa khá rộng. Phần đất liền của Thanh Hoá chạy dài theo hướng Tây Bắc xuống Đông Nam. Theo dư địa chí Thanh Hoá, tổng diện tích tỉnh là 11.168 km2 và một thềm lục địa.

Diện tích Thanh Hoá đứng thứ 4 trong tổng số 61 đơn vị tỉnh trực thuộc Trung ương. Thanh Hoá có hệ thống giao thông thuận lợi, trong đó đường bộ có 6 tuyến quốc lộ với tổng chiều dài 800 km gồm 1A, quốc lộ 10; đường Hồ Chí Minh, quốc lộ 217 xuyên suốt cùng trung du miền núi và các tuyến đường đến các trục Đông - Tây, nối liền các vùng miền trong tỉnh, đến nước bạn Lào theo đường xuyên ASEAN. Tuyến đường sắt Bắc - Nam chạy 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] qua tỉnh dài 92 km, có nhánh rẽ vào khu công nghiệp Bỉm Sơn, khu công nghiệp Nghi Sơn, cảng Nghi Sơn. Hệ thống sông ngòi phân bố khá đều, giao thông đường thuỷ là tiềm năng để phát triển kinh tế; Thanh Hoá có cảng biển tổng hợp Nghi Sơn, cảng pha sông biển Lễ Môn, Lạch Bạng có thể đi trực tiếp đến các cảng trong nước, các nước trong khu vực và thế giới.

Ngoài ra Thanh Hoá còn có hơn 1.000 km đường sông cho phép thuyền, xà lan đi lại dễ dàng trên các tuyến sông. Ngoài tiềm năng về kinh tế, vùng biển và thềm lục địa còn được đánh giá là có vị trí chiến lược, có nhiều điểm trọng yếu về quốc phòng. Thanh Hoá có đủ các dạng địa hình: từ núi tương đối cao đến đồi trung du, đồng bằng, đồng chiêm trũng (nhiều vùng mặt đất còn thấp hơn mực nước biển), đến bãi bồi, ruộng vùng ven biển, các đảo ven bờ và ngoài khơi. Đồi núi chiếm 3/4 diện tích cả tỉnh, nhiều đồi núi cao từ 1.500 m gắn liền với vùng rừng núi thuộc tỉnh Hủa Phăn (Lào).

Khí hậu Thanh Hoá có tính chất chuyển tiếp giữa Bắc bộ và Trung bộ với kiểu khí hậu nhiệt đới gió mùa. Nhiệt độ trung bình hàng năm từ 23 - 240C ở vùng đồng bằng-trung du, 200C ở vùng núi. Lượng mưa trung bình từ 1. Số ngày mưa 130 - 150 ngày và mùa mưa thường kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10 trong năm.

Thanh Hoá là vùng đất có từ rất lâu đời của dân tộc Việt, qua các công cụ thô sơ trong những xưởng chế tác đá công cụ ở núi Đọ (Thanh Hoá) cho thấy người tiền sử đã từng sinh sống trên mảnh đất này từ thời đại đồ đá cũ. Mặt khác, Thanh Hoá còn có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng trong cả lĩnh vực quân sự lẫn kinh tế. Do vậy, mảnh đất này là nơi phát sinh nhiều triều đại phong kiến Việt Nam gắn với lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong lịch sử đấu tranh giành và giữ độc lập dân tộc, Thanh Hoá là căn cứ, hậu phương của các cuộc chiến tranh ái quốc chống giặc ngoại xâm oanh liệt, góp phần xứng đáng vào công cuộc dựng nước và giữ nước.

Chính trên quê hương này đã sản sinh ra những người con ưu tú, anh hùng dân tộc: Hai Bà Trưng, Dương Đình Nghệ, Lê Lợi,…. Ở Thanh Hoá, nhân dân từ miền xuôi đến miền ngược đã hăng hái tham gia các cuộc khởi nghĩa như: Ba Đình do Phạm Bành và Đinh Công Tráng lãnh đạo; khởi nghĩa Hùng Lĩnh do Tống Duy Tân và Cao Điểm lãnh đạo…. Trong những cuộc khởi nghĩa đó thì khởi nghĩa Ba Đình được xem là đỉnh cao của phong trào đấu tranh sôi nổi, rộng khắp các huyện đồng bằng, ven biển. Mặc dù bị quân thù dìm trong biển máu, song tinh thần bất khuất, ý chí kiên cường của các sĩ phu yêu nước như Tống Duy Tân, Phạm Bành, Đinh Công Tráng, Cao Điển, Hà Văn Mao, Cầm Bá Thước,… là những tấm gương sáng trong sự nghiệp kháng chiến cứu nước của nhân dân Thanh Hoá vào cuối thế kỷ XIX.

Bài ca tướng lĩnh Cần Vương Thanh Hoá đã phần nào nói lên ý chí chiến đấu của các bậc sĩ phu yêu nước: Sinh thời trọn nghĩa đội trời xanh Đau đớn nào hơn sự chẳng lành Dũng khí vút cao trên Hùng Lĩnh Hồn trung phảng phất trước anh linh Ông đâu sợ pháo quân Tây tặc Ta há tha Tần bọn Pháp lang Đã quyết chung thề không cùng sống Được thua vẫn vững dạ anh hùng Trải qua nhiều thế kỷ xây dựng và đấu tranh, Thanh Hoá đã giữ một vị thế chiến lược trọng yếu, đóng góp to lớn cho sự tồn tại và phát triển của 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dân tộc Việt Nam. Tên gọi tỉnh Thanh Hoá bắt đầu có từ năm Thiệu trị thứ ba, tức là năm 1843. Dưới thời thực dân Pháp thống trị, Thanh Hoá là một tỉnh thuộc xứ Trung Kỳ, có một tỉnh lỵ, 14 phủ, huyện đồng bằng, trung du và 6 châu Thượng du. Về chính trị: Thanh Hoá là một xứ bảo hộ của thực dân Pháp, bộ máy cai trị nhà Nguyễn vẫn được duy trì, nhưng vua không có thực quyền.

Quyền thực sự nằm trong tay viên Khâm sứ, ở cấp tỉnh đứng đầu là viên Công sứ, nhân dân tỉnh Thanh Hoá phải chịu cảnh áp bức của thực dân Pháp. Không những thực dân Pháp tước đoạt mọi quyền tự do dân chủ mà còn chia rẽ tôn giáo làm suy yếu khối đại đoàn kết trong nội bộ nhân dân. Về kinh tế: Nhận thấy Thanh Hoá là một tỉnh đất rộng người đông nên thực dân Pháp đã ra sức vơ vét tài nguyên, bóc lột nhân công… Từ năm 1896 – 1925, chúng đã đầu tư xây dựng hệ thống thuỷ nông sông Chu (gồm 1 đập Bái Thượng, 1 kênh đào chính, 2 kênh đào phụ) với chiều dài là 110 km cùng với hệ thống Chi Giang tiểu câu dài 2.625 km, đảm bảo tưới nước cho 5 vạn ha ruộng đất của các huyện thuộc vùng đồng bằng sông Chu, sông Mã. Mặt khác chúng đã tổ chức lực lượng điều tra thăm dò khoáng sản trên địa bàn toàn tỉnh, độc chiếm và khai thác 35 khu mỏ (kẽm ở Quan Hoá, Crômít ở Cổ Định,….), khai thác các loại gỗ quý hiếm… Mặt khác, người Pháp còn nắm độc quyền về sản xuất rượu và buôn bán rượu, độc quyền về xuất - nhập khẩu, đánh thuế cao các nghề thủ công nghiệp nội địa, chúng đưa hàng hoá nhập ngoại tràn ngập vào thị trường… khiến nền kinh tế của Thanh Hoá nói riêng và Việt Nam nói chung rơi vào tình trạng nghèo nàn, lạc hậu, sản xuất nông nghiệp tự cấp tự túc là chủ yếu, công thương nghiệp nhỏ lẻ và phụ thuộc vào Pháp.

12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Về văn hoá xã hội: Thực dân Pháp thực hiện chính sách ngu dân, chủ trương xây dựng một nền văn hoá phản động, đồi trụy, tự ty dân tộc để dễ bề cai trị. Sau cách mạng tháng Tám năm 1945, Thanh Hóa chỉ có duy nhất một trường Trung học, một số trường Tiểu học, một nhà thương và một số trạm xá chủ yếu phục vụ bọn thực dân và quan lại phong kiến, hơn 90% dân số Thanh Hoá mù chữ, ốm đau bệnh tật không nơi chữa bệnh, trong khi đó chúng lại khuyến khích nhân dân dùng rượu cồn, thuốc phiện, các tệ nạn xã hội: mê tín, dị đoan, mại dâm, cờ bạc phát triển làm suy thoái nòi giống, kìm hãm đồng bào các dân tộc trong vòng tối tăm lạc hậu. Từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, Thanh Hoá là một tỉnh thuộc Liên khu IV cả về hành chính và quân sự. Các phủ, huyện, châu cũ được đổi thành 21 huyện và một thị xã.

Đến năm 1995, bản đồ địa chính tỉnh Thanh Hoá chính thức gồm: 1 thành phố, 2 thị xã và 20 huyện. Từ năm 1999, theo Nghị định số 72/CP của Chính phủ ngày 05/8/1999 về việc điều chỉnh địa giới hành chính, tỉnh Thanh Hoá gồm “27 huyện, thị, thành phố với 630 xã, phường, thị trấn; 5.759 thôn, xóm, làng, bản, phố” [59, tr. Trong đó có 11 huyện miền núi là: Bá Thước, Cẩm Thuỷ, Lang Chánh, Mường Lát, Như Thanh, Như Xuân, Ngọc Lặc, Quan Hoá, Quan Sơn, Thạch Thành, Thường Xuân; 5 huyện ven biển là: Hậu Lộc, Hoằng Hoá, Nga Sơn, Quảng Xương, Tĩnh Gia; 8 huyện đồng bằng trung du là: Đông Sơn, Hà Trung, Nông Cống, Thiệu Hoá, Yên Định, Thọ Xuân, Triệu Sơn, Vĩnh Lộc; thành phố Thanh Hoá và 2 thị xã: Bỉm Sơn và Sầm Sơn. Khái quát về đấu tranh giành và giữ vững chính quyền ở Thanh Hoá (1945 – 1946) Mùa xuân năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đảm nhận sứ mệnh lịch sử lãnh đạo cách mạng Việt Nam đưa đất nước ta bước sang giai đoạn mới.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Sau một thời gian chuẩn bị về tư tưởng và tổ chức, ngày 29/7/1930, đồng chí Nguyễn Doãn Chấp đã triệu tập 11 đại biểu của các Chi bộ Hàm Hạ (Đông Sơn), Thiệu Hoá, Thọ Xuân tiến hành Hội nghị tại nhà đồng chí Lê Văn Sĩ làng Yên Trường (xã Thọ Lập, huyện Thọ Xuân) quyết định thành lập Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Thanh Hoá, Hội nghị cử ra Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh gồm 3 đồng chí: Lê Thế Long, Vương Xuân Cát, Lê Văn Sĩ.