Luận văn thạc sĩ vnu ls các hành vi cạnh tranh không lành mạnh của ngân hàng thương mại theo pháp luật việt nam 07

Luận văn thạc sĩ phân tích các hành vi cạnh tranh không lành mạnh của ngân hàng thương mại theo pháp luật Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc.

• Tác giả: Tạ Thu Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Vũ Huân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Các Hành Vi Cạnh Tranh Không Lành Mạnh Của Ngân Hàng Thương Mại Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. KHÁI QUÁT VỀ CẠNH TRANH VÀ HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của cạnh tranh
• 1.1.2. Khái niệm và đặc điểm của hành vi cạnh tranh không lành mạnh
• 1.2. HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.2.1. Khái quát chung về hoạt động của ngân hàng thương mại
• 1.2.2. Khái niệm, bản chất và đặc trưng cơ bản hành vi cạnh tranh không lành mạnh của ngân hàng thương mại
• 1.2.3. Hậu quả do các hành vi cạnh tranh không lành mạnh của ngân hàng thương mại gây ra
• 1.3. PHÁP LUẬT VỀ HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.3.1. Khái niệm, đặc điểm và nội dung cơ bản pháp luật về hành vi cạnh tranh không lành mạnh
• 1.3.2. Những đặc trưng cơ bản của pháp luật về hành vi cạnh tranh không lành mạnh của ngân hàng thương mại
• 1.4. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. THỰC TRẠNG CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 2.1.1. Thực trạng các quy định của Luật Cạnh tranh và các văn bản hướng dẫn thi hành về hành vi cạnh tranh không lành mạnh của ngân hàng thương mại
• 2.1.2. Thực trạng các quy định của Luật các Tổ chức tín dụng và các văn bản hướng dẫn thi hành về hành vi cạnh tranh không lành mạnh của ngân hàng thương mại
• 2.2. THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.2.1. Thực trạng các hành vi cạnh tranh không lành mạnh của ngân hàng thương mại ở Việt Nam hiện nay
• 2.2.2. Thực trạng xử lý các hành vi cạnh tranh không lành mạnh của ngân hàng thương mại ở Việt Nam hiện nay
• 2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Những tồn tại và nguyên nhân
• 2.4. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM CHỐNG HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 3.1. YÊU CẦU VÀ ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 3.2. Xu thế phát triển hoạt động dịch vụ ngân hàng thương mại ở thị trường Việt Nam
• 3.3. Một số định hướng hoàn thiện pháp luật
• 3.4. KIẾN NGHỊ VỀ CÁC GIẢI PHÁP CỤ THỂ
• 3.4.1. Giải pháp thuộc các cơ quan quản lý nhà nước nhằm chống hành vi cạnh tranh không lành mạnh của NHTM
• 3.4.2. Giải pháp đối với các ngân hàng thương mại nhằm chống hành vi cạnh tranh không lành mạnh của NHTM
• 3.5. Tiểu kết Chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hành vi cạnh tranh không lành mạnh của ngân hàng thương mại

Hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực ngân hàng thương mại đang trở thành một vấn đề nóng bỏng tại Việt Nam. Với sự phát triển nhanh chóng của ngành ngân hàng, các ngân hàng thương mại phải đối mặt với nhiều thách thức từ cả thị trường nội địa và quốc tế. Việc hiểu rõ về hành vi cạnh tranh không lành mạnh là cần thiết để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và duy trì môi trường kinh doanh lành mạnh.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của hành vi cạnh tranh không lành mạnh

Hành vi cạnh tranh không lành mạnh được định nghĩa là những hành vi mà các ngân hàng thương mại thực hiện nhằm gây bất lợi cho đối thủ cạnh tranh hoặc làm tổn hại đến quyền lợi của người tiêu dùng. Đặc điểm của hành vi này bao gồm sự thiếu minh bạch, lừa dối trong quảng cáo và khuyến mãi, cũng như việc sử dụng thông tin không hợp pháp để cạnh tranh.

1.2. Tác động của hành vi cạnh tranh không lành mạnh đến thị trường

Hành vi cạnh tranh không lành mạnh có thể dẫn đến sự mất cân bằng trong thị trường ngân hàng, làm giảm niềm tin của người tiêu dùng và gây thiệt hại cho các ngân hàng tuân thủ pháp luật. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến các ngân hàng mà còn tác động tiêu cực đến nền kinh tế nói chung.

II. Vấn đề và thách thức trong hành vi cạnh tranh của ngân hàng thương mại

Ngành ngân hàng thương mại tại Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều vấn đề và thách thức trong việc duy trì cạnh tranh lành mạnh. Sự xuất hiện của các ngân hàng nước ngoài và sự phát triển của công nghệ tài chính đã tạo ra áp lực lớn lên các ngân hàng trong nước. Việc nhận diện và giải quyết các hành vi cạnh tranh không lành mạnh là rất quan trọng.

2.1. Sự cạnh tranh từ ngân hàng nước ngoài

Sự gia nhập của các ngân hàng nước ngoài vào thị trường Việt Nam đã tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt. Các ngân hàng trong nước cần phải nâng cao chất lượng dịch vụ và cải thiện sản phẩm để giữ chân khách hàng.

2.2. Ảnh hưởng của công nghệ tài chính đến hành vi cạnh tranh

Công nghệ tài chính (Fintech) đang thay đổi cách thức hoạt động của ngành ngân hàng. Các ngân hàng thương mại cần phải thích ứng nhanh chóng với xu hướng này để không bị tụt lại phía sau trong cuộc đua cạnh tranh.

III. Pháp luật về hành vi cạnh tranh không lành mạnh của ngân hàng thương mại

Pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể về hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực ngân hàng. Tuy nhiên, việc thực thi và giám sát các quy định này vẫn còn nhiều hạn chế. Cần có những cải cách để nâng cao hiệu quả của pháp luật trong việc bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh.

3.1. Các quy định pháp luật hiện hành

Luật Cạnh tranh và các văn bản hướng dẫn thi hành đã quy định rõ về hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định này trong thực tế vẫn gặp nhiều khó khăn.

3.2. Những hạn chế trong việc thực thi pháp luật

Một trong những hạn chế lớn nhất là sự thiếu hụt nguồn lực và năng lực của các cơ quan chức năng trong việc giám sát và xử lý các hành vi vi phạm. Điều này dẫn đến việc các ngân hàng thương mại có thể dễ dàng thực hiện các hành vi không lành mạnh mà không bị xử lý.

IV. Giải pháp chống hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong ngân hàng thương mại

Để chống lại hành vi cạnh tranh không lành mạnh, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và các ngân hàng thương mại. Việc nâng cao nhận thức về pháp luật cạnh tranh và khuyến khích các ngân hàng thực hiện các hành vi cạnh tranh lành mạnh là rất cần thiết.

4.1. Tăng cường công tác giám sát và xử lý vi phạm

Cần có các biện pháp mạnh mẽ hơn trong việc giám sát và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về cạnh tranh. Điều này bao gồm việc tăng cường nguồn lực cho các cơ quan chức năng và nâng cao năng lực cho cán bộ thực thi.

4.2. Khuyến khích các ngân hàng thực hiện cạnh tranh lành mạnh

Các ngân hàng thương mại cần được khuyến khích thực hiện các hành vi cạnh tranh lành mạnh thông qua các chương trình đào tạo và hỗ trợ từ các cơ quan chức năng. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng và bền vững.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hành vi cạnh tranh trong ngân hàng thương mại

Hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong ngân hàng thương mại là một vấn đề phức tạp và cần được giải quyết một cách đồng bộ. Với sự phát triển của công nghệ và sự gia nhập của các ngân hàng nước ngoài, ngành ngân hàng Việt Nam cần phải có những bước đi mạnh mẽ để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh.

5.1. Tương lai của ngành ngân hàng thương mại

Ngành ngân hàng thương mại sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong tương lai, tuy nhiên, các ngân hàng cần phải chú trọng đến việc thực hiện các hành vi cạnh tranh lành mạnh để tồn tại và phát triển.

5.2. Đề xuất các giải pháp cho tương lai

Cần có các giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước và các ngân hàng thương mại để tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tính đến ngày 30/6/2015, thị trường tài chính Việt Nam ghi nhận sự vận hành của 3 ngân hàng thương mại nhà nước, 34 ngân hàng thương mại cổ phần cùng 49 chi nhánh ngân hàng nước ngoài và 5 ngân hàng 100% vốn nước ngoài. Sau mốc thời gian ngày 01/04/2009 khi Việt Nam mở cửa hoàn toàn theo cam kết WTO, áp lực cạnh tranh giữa các tổ chức tín dụng ngày càng trở nên gay gắt. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là tình trạng cạnh tranh không lành mạnh diễn ra phổ biến trong lĩnh vực tiền tệ, nổi bật là các hành vi vượt trần lãi suất huy động, lách biên độ tỷ giá và tranh giành thị phần không bình đẳng.

Mục tiêu cụ thể của công trình nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận về cạnh tranh trong hoạt động ngân hàng, đánh giá toàn diện thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn xử lý vi phạm, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2015, có đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế tại Mỹ, Anh, Pháp và Ba Lan.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong bối cảnh các hành vi cạnh tranh trái chuẩn mực đạo đức kinh doanh đã đẩy lãi suất huy động thực tế chạm ngưỡng khoảng 19%/năm và làm gia tăng tỷ lệ nợ xấu ước tính lên mức 13% vào năm 2011 theo số liệu của Fitch Ratings. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế kiểm soát rủi ro, bảo vệ an toàn cho hệ thống tài chính quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết kinh tế thị trường về cạnh tranh của Paul Samuelson và William Nordhaus, kết hợp với lý thuyết điều tiết thị trường tài chính hiện đại. Các mô hình này khẳng định cạnh tranh là động lực thúc đẩy tối ưu hóa nguồn lực, nhưng sự can thiệp của pháp luật là tất yếu để ngăn ngừa các hiện tượng lũng đoạn thị trường tiền tệ.

Ba khái niệm nền tảng được phân tích chuyên sâu gồm:

• Cạnh tranh: Sự ganh đua giữa các chủ thể độc lập nhằm tranh giành khách hàng và thị phần.
• Hành vi cạnh tranh không lành mạnh: Hành vi kinh doanh trái với chuẩn mực đạo đức thông thường theo Điều 39 Luật Cạnh tranh 2004 và Điều 10bis Công ước Paris về bảo hộ sở hữu công nghiệp.
• Ngân hàng thương mại: Doanh nghiệp đặc thù kinh doanh tiền tệ theo quy định tại Điều 4 Luật Các tổ chức tín dụng 2010.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Cạnh tranh 2004, Luật Các tổ chức tín dụng 1997 và 2010, Nghị định 116/2005/NĐ-CP, Nghị định 71/2014/NĐ-CP cùng các báo cáo tài chính của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 37 ngân hàng thương mại nội địa (3 ngân hàng nhà nước và 34 ngân hàng cổ phần), đại diện cho hơn 90% tổng tài sản của toàn hệ thống ngân hàng thời điểm năm 2015.

Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích nhằm tập trung phân tích các tổ chức tín dụng có quy mô giao dịch lớn và mật độ vi phạm cao. Phương pháp phân tích luật học so sánh, tổng hợp và thống kê mô tả được lựa chọn nhằm bóc tách bản chất đa chiều của hành vi cạnh tranh ngân hàng. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt trong giai đoạn 2014-2015 để đảm bảo tính thời sự của dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn phát hiện tình trạng lách trần lãi suất huy động diễn ra trên diện rộng trong giai đoạn 2010-2011. Mặc dù Ngân hàng Nhà nước ấn định trần lãi suất huy động tối đa là 14%/năm, nhiều ngân hàng thương mại cổ phần đã nâng lãi suất thực tế lên xấp xỉ 19%/năm (vượt trần quy định khoảng 35,7%) dưới các hình thức khuyến mại ngầm và chi hoa hồng, kéo theo lãi suất cho vay vọt lên mức 25%/năm.

Thứ hai, cuộc đua tăng trưởng tín dụng thiếu lành mạnh đã trực tiếp đẩy rủi ro hệ thống lên cao. Số liệu công bố chính thức cuối năm 2011 ghi nhận tỷ lệ nợ xấu là 3,3%, nhưng các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế ước tính con số thực tế lên tới 13%, cao gấp gần 4 lần số liệu báo cáo.

Thứ ba, nghiên cứu chỉ ra khoảng trống pháp lý nghiêm trọng do sự thiếu đồng bộ giữa Luật Cạnh tranh 2004 và Điều 130 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 về xác định chủ thể vi phạm là tổ chức nước ngoài.

Các phát hiện này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh biên độ chênh lệch giữa trần lãi suất danh nghĩa và thực tế, kết hợp bảng thống kê phân loại 9 nhóm hành vi cạnh tranh không lành mạnh theo Luật Cạnh tranh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các sai phạm bắt nguồn từ đặc thù hoạt động ngân hàng, nơi chất liệu kinh doanh là tiền tệ và mức độ phụ thuộc vào niềm tin của người gửi tiền là tối thượng. Khi các ngân hàng nhỏ đối mặt với nguy cơ thiếu hụt thanh khoản, rào cản rút lui khỏi thị trường quá cao buộc họ phải sử dụng các thủ đoạn cạnh tranh trái chuẩn mực để tồn tại.

So với các thị trường hàng hóa thông thường, mối quan hệ giữa các ngân hàng thương mại mang tính chất vừa cạnh tranh vừa hợp tác sâu sắc. Sự đổ vỡ của một mắt xích có thể kéo theo sự sụp đổ dây chuyền của cả hệ thống. Việc phân tán thẩm quyền xử lý giữa Cục Quản lý cạnh tranh thuộc Bộ Công Thương và cơ quan Thanh tra Giám sát Ngân hàng Nhà nước đã làm suy giảm từ 40% đến 50% hiệu lực thực thi pháp luật. Do đó, việc xây dựng một cơ chế điều chỉnh chuyên biệt cho ngành ngân hàng là yêu cầu sống còn.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Chính phủ cần ban hành Nghị định quy định chi tiết về xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực ngân hàng nhằm cụ thể hóa Điều 9 Luật Các tổ chức tín dụng 2010. Mục tiêu đặt ra là kiểm soát 100% các hình thức biến tướng lãi suất và phí dịch vụ, dự kiến hoàn thành trong giai đoạn 2016-2018 do Ngân hàng Nhà nước chủ trì soạn thảo.

Thứ hai, thiết lập quy chế phối hợp liên ngành chính thức giữa Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công Thương. Cơ chế này cần quy định rõ việc chia sẻ thông tin thanh tra định kỳ hàng quý, giúp rút ngắn khoảng 60% thời gian thụ lý và xử lý các vụ việc cạnh tranh không lành mạnh từ năm 2017.

Thứ ba, bắt buộc 37 ngân hàng thương mại trong nước thực hiện lộ trình áp dụng chuẩn mực an toàn vốn Basel II, kiểm soát tỷ lệ nợ xấu thực tế dưới 3% toàn hệ thống trước năm 2020. Ban lãnh đạo các tổ chức tín dụng phải chịu trách nhiệm trực tiếp về tính minh bạch của số liệu.

Thứ tư, tăng cường chế tài xử phạt vi phạm hành chính, nâng mức phạt tiền lên tối đa 10% tổng doanh thu của năm tài chính trước đó đối với các hành vi quảng cáo gian dối hoặc thông tin sai sự thật, do cơ quan thanh tra chuyên ngành thực hiện thường xuyên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công Thương sẽ tìm thấy cơ sở lý luận và bằng chứng thực tiễn để xây dựng, sửa đổi các văn bản luật chuyên ngành cùng các nghị định hướng dẫn thi hành.

Thứ hai, các thành viên Hội đồng Quản trị, Ban Điều hành và phòng Pháp chế của 37 ngân hàng thương mại có thể sử dụng luận văn làm tài liệu chuẩn hóa quy trình quản trị rủi ro, xây dựng chiến lược kinh doanh và cẩm nang tuân thủ pháp luật cạnh tranh.

Thứ ba, các giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng tại các trường đại học trên cả nước có thể khai thác khung lý thuyết, phương pháp nghiên cứu mẫu và số liệu đối chiếu cho các đề tài học thuật tiếp theo.

Thứ tư, các hiệp hội doanh nghiệp, người tiêu dùng và khách hàng gửi tiền có thêm căn cứ pháp lý để nhận biết các thủ đoạn cạnh tranh tiêu cực, từ đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi tham gia giao dịch tài chính tại 63 tỉnh thành.

Câu hỏi thường gặp

Hành vi cạnh tranh không lành mạnh phổ biến nhất của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam là gì? Hành vi vi phạm nổi cộm nhất là lách trần lãi suất huy động và lũng đoạn tỷ giá. Trong giai đoạn 2010-2011, nhiều ngân hàng thương mại cổ phần đã nâng lãi suất huy động thực tế lên xấp xỉ 19%/năm thông qua chiết khấu và khuyến mại ngầm để tranh giành nguồn tiền gửi dân cư.

Tại sao cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực ngân hàng lại nguy hiểm hơn các ngành khác? Hoạt động ngân hàng có tính liên kết hệ thống cực kỳ cao và vận hành dựa trên niềm tin công chúng. Hậu quả vi phạm mang tính dây chuyền; tổn thất của một ngân hàng có thể dẫn đến nguy cơ đổ vỡ toàn hệ thống, từng khiến tỷ lệ nợ xấu ước tính tăng vọt lên mức 13% vào năm 2011.

Luật Cạnh tranh 2004 và Luật Sở hữu trí tuệ 2005 có điểm xung đột nào về hành vi cạnh tranh không lành mạnh? Điểm xung đột nằm ở phạm vi chủ thể điều chỉnh đối với hành vi chỉ dẫn thương mại gây nhầm lẫn. Luật Cạnh tranh 2004 chỉ áp dụng với tổ chức kinh doanh tại Việt Nam, trong khi Điều 130 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 mở rộng cho cả cá nhân, tổ chức nước ngoài, gây lúng túng khi xử lý.

Luận văn đã sử dụng cỡ mẫu nào để chứng minh cho các nhận định của mình? Tác giả đã tiến hành khảo sát toàn diện 37 ngân hàng thương mại nội địa (gồm 3 ngân hàng nhà nước và 34 ngân hàng cổ phần) cùng hệ thống 49 chi nhánh ngân hàng nước ngoài tính đến ngày 30/6/2015. Mẫu nghiên cứu này bao phủ hơn 90% quy mô vốn và thị phần tín dụng của nền kinh tế.

Giải pháp trọng tâm nào được kiến nghị để xử lý dứt điểm các vi phạm cạnh tranh ngân hàng? Kiến nghị cấp bách nhất là Chính phủ cần sớm ban hành Nghị định quy định chi tiết về cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động ngân hàng, đồng thời thành lập cơ chế phối hợp kiểm tra liên ngành thường xuyên giữa Ngân hàng Nhà nước và Cục Quản lý cạnh tranh nhằm xử lý kịp thời mọi vi phạm.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về bản chất và đặc trưng riêng biệt của hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực ngân hàng thương mại.
• Phản ánh trung thực thực trạng cuộc đua lãi suất lên tới 19%/năm và gánh nặng nợ xấu khoảng 13%, đe dọa trực tiếp đến an toàn hệ thống giai đoạn 2010-2015.
• Vạch rõ những điểm nghẽn, sự thiếu đồng bộ giữa các quy định của Luật Cạnh tranh 2004, Luật Các tổ chức tín dụng 2010 và Luật Sở hữu trí tuệ 2005.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao, gắn liền trách nhiệm của cơ quan quản lý và các tổ chức tín dụng.
• Đưa ra lộ trình áp dụng chuẩn mực an toàn vốn Basel II và hoàn thiện thể chế giám sát liên ngành đến năm 2020.

Luận văn thạc sĩ của tác giả Tạ Thu Hằng là công trình nghiên cứu công phu, đóng góp nguồn tư liệu khoa học và thực tiễn quý báu cho sự phát triển của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Độc giả quan tâm hãy tải ngay toàn văn tài liệu để nghiên cứu chuyên sâu và ứng dụng hiệu quả vào công tác chuyên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. KHÁI QUÁT VỀ CẠNH TRANH VÀ HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH 1. Khái niệm và đặc điểm của cạnh tranh 1. Khái niệm cạnh tranh Trong nền kinh tế thị trƣờng – hình thức phát triển cao của nền kinh tế hàng hóa - cạnh tranh đã trở thành quy luật then chốt và là một thuộc tính quan trọng.

Với tƣ cách là một trong những đặc trƣng cơ bản, đồng thời là động lực phát triển của kinh tế thị trƣờng, khái niệm cạnh tranh đã đƣợc hiểu từ nhiều góc nhìn khác nhau. Với tƣ cách là hiện tƣợng xã hội, P.Nordhaus – hai nhà kinh tế học Mỹ đã viết trong cuốn “Kinh tế học” (tái bản lần thứ 12) rằng: “Cạnh tranh là sự kình địch giữa các doanh nghiệp nhằm cạnh tranh với nhau để giành giật một đối tượng khách hàng hay một thị trường trong lĩnh vực nào đó. Với tƣ cách là động lực nội tại trong mỗi một chủ thể kinh doanh, cuốn “Black’Law Dictionary” diễn tả cạnh tranh là “sự nỗ lực hoặc hành vi của hai hay nhiều thương nhân nhằm tranh giành những lợi ích giống nhau từ chủ thể thứ ba” [42, tr. Từ điển Kinh doanh của Anh xuất bản năm 1992 cũng định nghĩa: “Cạnh tranh là sự ganh đua, sự kình địch giữa các nhà kinh doanh trên thị trường nhằm tranh giành cùng một loại tài nguyên sản xuất hoặc cùng một loại khách hàng về phía mình” [15, tr.

Từ điển Tiếng Việt định nghĩa cạnh tranh là tranh đua giữa những cá nhân, tập thể có chức năng nhƣ nhau, nhằm giành phần hơn, phần thắng về phía mình [41, tr. Cạnh tranh cũng có thể đƣợc hiểu là hành vi của doanh nghiệp độc lập với nhau và là đối 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thủ của nhau cung ứng hàng hóa, dịch vụ nhằm làm thỏa mãn nhu cầu giống nhau với sự may rủi của mỗi bên, thể hiện qua việc lôi kéo đƣợc hoặc để bị mất đi một lƣợng khách hàng thƣờng xuyên [16, tr. Theo các cách giải thích trên, nếu nhìn từ phía các chủ thể của hành vi thì cạnh tranh đƣợc coi là phƣơng thức giải quyết mâu thuẫn về lợi ích tiềm năng giữa các nhà kinh doanh với vai trò quyết định của ngƣời tiêu dùng. Nếu nhìn khái quát trên quy mô toàn xã hội thì cạnh tranh là phƣơng thức phân bổ các nguồn lực, tài nguyên một cách tối ƣu, do đó là động lực bên trong của nền kinh tế phát triển.

Với những ý nghĩa quan trọng đó, thông qua việc đáp ứng các nhu cầu và đem lại lợi ích cho ngƣời tiêu dùng, cạnh tranh có vai trò điều tiết, phân phối thu nhập, đào thải tự nhiên đối với những doanh nghiệp kinh doanh kém hiệu quả, dành lại chỗ đứng cho những doanh nghiệp giỏi, có tiềm năng. Cạnh tranh thúc đẩy phát triển các ứng dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và sáng tạo, đồng thời đảm bảo cho việc sử dụng các nguồn lực kinh tế một cách hiệu quả nhất, góp phần tạo nên năng lực cạnh tranh cho mỗi doanh nghiệp trên thị trƣờng. Đặc điểm của cạnh tranh Đƣợc nhìn nhận dƣới những góc độ khác nhau, với tính chất đa dạng và phức tạp của quá trình cạnh tranh trong nền kinh tế hiện đại, các định nghĩa về cạnh tranh nêu trên đều đƣợc mô tả bởi 3 đặc trƣng cơ bản sau đây: Thứ nhất, với tƣ cách là hiện tƣợng xã hội diễn ra giữa các chủ thể kinh doanh, cạnh tranh chỉ xuất hiện khi tồn tại những tiền đề nhất định sau đây: - Có sự tồn tại của quan hệ thị trƣờng, trong đó có nhiều doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế và các hình thức sở hữu khác nhau. Bởi lẽ khi trong một thị trƣờng nhất định nào đó chỉ có một doanh nghiệp tồn tại thì chắc chắn nơi đó sẽ không có đất cho cạnh tranh nảy sinh và phát triển.

Mặt khác, khi có sự tồn tại của nhiều doanh nghiệp, song chúng chỉ thuộc về một 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thành phần kinh tế duy nhất thì sự cạnh tranh chẳng còn ý nghĩa gì [22]. Cạnh tranh chỉ thực sự trở thành động lực thúc đẩy các doanh nghiệp kinh doanh tốt hơn nếu các doanh nghiệp thuộc về các thành phần kinh tế khác nhau với những lợi ích và tính toán khác nhau. - Cạnh tranh chỉ có thể tồn tại nếu nhƣ các chủ thể có quyền tự do hành xử trên thị trƣờng. Doanh nghiệp muốn chủ động tìm kiếm khả năng sinh tồn và phát triển trên thị trƣờng cần có sự tự do, sự độc lập và tự chủ.

Mọi kế hoạch để sắp đặt các hành vi ứng xử, cho dù đƣợc thực hiện với mục đích gì đi nữa, đều hạn chế khả năng sáng tạo trong kinh doanh. Thứ hai, về mặt hình thức, cạnh tranh là sự ganh đua, sự kình địch giữa các doanh nghiệp. Mức lợi nhuận của mỗi nhà kinh doanh sẽ tỷ lệ thuận với năng lực của bản thân họ trong việc đáp ứng nhu cầu của khách hàng, ngƣời tiêu dùng trong xã hội, do đó các doanh nghiệp sẽ đua nhau lấy lòng khách hàng. Từng thủ đoạn đƣợc sử dụng để ganh đua đƣợc gọi là hành vi cạnh tranh của doanh nghiệp.

Kết quả của cuộc cạnh tranh trên thị trƣờng làm cho ngƣời chiến thắng mở rộng đƣợc thị phần và tăng lợi nhuận, làm cho kẻ thua cuộc chịu mất khách hàng và phải rời khỏi thị trƣờng. Thứ ba, mục đích của các doanh nghiệp tham gia cạnh tranh là cùng tranh giành thị trƣờng mua hoặc bán sản phẩm. Trong kinh doanh, lợi nhuận là động lực cho sự gia nhập thị trƣờng, là thƣớc đo sự thành đạt và là mục đích hƣớng đến của các doanh nghiệp. Do đó, khi tham gia vào thị trƣờng, doanh nghiệp luôn ganh đua để có thể tranh giành các cơ hội tốt nhất nhằm mở rộng thị trƣờng.

Trên thị trƣờng, cạnh tranh chỉ xảy ra giữa các doanh nghiệp có chung lợi ích tiềm năng về nguồn nguyên liệu đầu vào (cạnh tranh mua); hoặc về thị trƣờng đầu ra của sản phẩm (cạnh tranh bán) của quá trình sản xuất. Việc có chung khách hàng hoặc đối tác để tranh giành, có chung một nguồn lợi ích để hƣớng đến làm cho các doanh nghiệp có cùng mục đích và trở thành đối thủ cạnh tranh của nhau. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm và đặc điểm của hành vi cạnh tranh không lành mạnh 1.

Khái niệm hành vi cạnh tranh không lành mạnh Trƣớc hết, cạnh tranh không lành mạnh là một khái niệm bắt nguồn từ những quy định mang tính nguyên tắc trong pháp luật dân sự, theo đó, các chủ thể trong giao dịch (dân sự hay thƣơng mại) phải đảm bảo tôn trọng thuần phong, mỹ tục và đạo đức xã hội ở mỗi quốc gia. Với những quy định nhƣ vậy, giao dịch thƣơng mại trên thị trƣờng cũng phải đảm bảo tôn trọng những quy tắc trong xã hội về đạo đức kinh doanh. Sự phát triển đa dạng của các quan hệ thƣơng mại trong điều kiện tự do cạnh tranh ở các nền kinh tế theo cơ chế thị trƣờng đã kéo theo những hành vi cạnh tranh đa dạng, phức tạp nhằm giành đƣợc lợi thế nhất định cho mình, thậm chí gây thiệt hại cho đối thủ cạnh tranh khác, trong đó, có hành vi CTKLM. Hiện nay, có nhiều quan điểm khác nhau về hành vi cạnh tranh không lành mạnh.

Hiểu theo nghĩa rộng, hành vi CTKLM bao gồm tất cả hành vi xâm hại tới hoạt động cạnh tranh trên thị trƣờng, xâm hại tới quyền tự do cạnh tranh công bằng của các doanh nghiệp. Theo cách quan niệm này, lƣợng hành vi bị coi là hành vi CTKLM sẽ rộng lớn nhất bởi các hành vi hạn chế cạnh tranh cũng thuộc vào phạm trù “cạnh tranh không lành mạnh" [32]. Tuy nhiên, điều này sẽ tạo ra sự lẫn lộn trong cơ chế xử lý giữa hành vi hạn chế cạnh tranh và hành vi CTKLM, bởi lẽ, hai loại hành vi trên có những đặc điểm khác biệt về bản chất rất khó trộn lẫn với nhau. Công ƣớc Paris về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp quy định về “cạnh tranh không lành mạnh” (Điều 10bis – bổ sung vào Công ƣớc từ năm 1900), theo đó bất cứ hành vi nào trái với tập quán trung thực trong hoạt động thƣơng mại và công nghiệp đều bị coi là hành vi CTKLM [10, tr.

Nhƣ vậy, quan niệm nhƣ trong Công ƣớc Paris có phần hẹp hơn, chủ yếu hƣớng tới 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các hành vi mang tính chất gian dối trong hoạt động thƣơng mại, không bao hàm một số hành vi thƣờng cũng đƣợc coi là các hành vi CTKLM trong pháp luật của nhiều quốc gia nhƣ hành vi gây rối hoạt động kinh doanh của đối thủ cạnh tranh, xâm phạm bí mật kinh doanh. Khoản 4 Điều 3 Luật Cạnh tranh năm 2004 đƣa ra khái niệm hành vi CTKLM nhƣ sau: “Hành vi CTKLM là hành vi cạnh tranh của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh trái với các chuẩn mực thông thƣờng về đạo đức kinh doanh, gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nƣớc, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác hoặc ngƣời tiêu dùng”. Theo đó, nguyên tắc để xác định một hành vi đƣợc coi là CTKLM cụ thể nhƣ sau: (i) Hành vi trái với chuẩn mực thông thƣờng về đạo đức kinh doanh, và (ii) Gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại tới lợi ích của Nhà nƣớc, quyền và lợi ích hợp pháp của các doanh nghiệp khác hoặc ngƣời tiêu dùng. Theo các quan niệm trên, khi đề cập đến hành vi CTKLM ngƣời ta thƣờng nhấn mạnh đến tính “không lành mạnh” của hành vi cạnh tranh, tức là những hành vi trái với các chuẩn mực trung thực và lành mạnh trong quan hệ thƣơng mại, mà hệ quả của những hành vi này có thể sẽ dẫn đến gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nƣớc, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác hoặc ngƣời tiêu dùng, làm thay đổi tƣơng quan cạnh tranh trên thị trƣờng.

Nhƣ vậy, các dấu hiệu để nhận biết hành vi CTKLM đó là: (i) Hành vi cạnh tranh giữa các doanh nghiệp nhằm tới những đối thủ cạnh tranh cụ thể, xác định đƣợc trên cùng một phân khúc thị trƣờng; (ii) Hành vi trái với các chuẩn mực thông thƣờng về đạo đức kinh doanh; và (iii) hành vi gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nƣớc, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác hoặc ngƣời tiêu dùng. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.