Chương 1: LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐỊA PHƯƠNG GẮN VỚI YÊU CẦU PHÁT TRIỂN KINH TẾ 1. Một số khái niệm * Tăng trưởng và phát triển kinh tế địa phương Khái niệm tăng trưởng kinh tế được hiểu là sự tăng lên về kết quả hoạt động sản xuất của một nền kinh tế nào đó được tính trong một thời kỳ nhất định. Khi tính toán tăng trưởng kinh tế người ta chia theo kỳ, quý, năm để thấy rõ sự tăng trưởng trong thời gian nào đó để có phương hướng, mục tiêu cụ thể cho giai đoạn tiếp theo đạt tốc độ nhanh hơn. Phát triển kinh tế là quá trình thay đổi theo hướng tích cực, tiến bộ khi xét mọi mặt kinh tế - xã hội của một quốc gia đặt trong bối cảnh nền kinh tế quốc gia đó đang có sự tăng trường trong giai đoạn nào đó.
Phát triển kinh tế có mối quan hệ mật thiết với tăng trưởng kinh tế. Nền kinh tế có sự tăng trưởng dài hạn là điều kiện tạo ra những thay đổi tích cực của nền kinh tế xã hội, điều này có ý nghĩa rất quan trọng đối với những nước nghèo, đang phát triển, mức thu nhập bình quân đầu người còn thấp, làm thay đổi, nâng cao đời sống kinh tế, xã hội của người dân. Như vậy, tăng trưởng kinh tế là điều kiện cần để phát triển kinh tế. Tuy nhiên, nếu quốc gia nào đó bất chấp mọi phương thức để tăng trưởng kinh tế mà không tính toán đến ảnh hưởng của nó đến xã hội, nghĩa là tăng trưởng không bền vững sẽ không tạo ra sự phát triển kinh tế.
Tăng trưởng kinh tế cần hướng tới nâng cao đời sống kinh tế cho mọi đối tượng, vùng để tạo ra công bằng xã hội, tồn tại lâu dài. Hiện nay đa số quốc gia đều lựa chọn tăng trưởng kinh tế bền vững để phát triển kinh tế bền vững. Phát triển kinh tế địa phương là quá trình mọi cá nhân, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp sinh sống và làm việc ở địa phương cùng tham gia các hoạt động kinh tế ở nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế xã hội là nâng cao chất lượng cuộc sống người dân trong cộng đồng địa phương đó. * Phát triển kết cấu hạ tầng giao thông.
10 Khái niệm kết cấu hạ tầng giao thông hiện nay được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau, tùy vào góc độ tiếp cận nghiên cứu. Ta có thể hiểu kết cấu hạ tầng giao thông bao gồm những bộ phận đặc thù của cơ sở vật chất kỹ thuật như cầu cống, đường sá, sân bay, bến cảng., do con người xây dựng nên để thực hiện chức năng chính là đảm bảo những điều kiện thiết yếu phục vụ quá trình sản xuất được diễn ra liên tục. Trong đó, việc đảm bảo sự vận hành của các loại phương tiện giao thông như bốc xếp hàng hóa, di chuyển, đón trả khách…diễn ra bình thường được xem là mấu chốt quan trọng của kết cấu hạ tầng giao thông. Cơ sở hạ tầng giao thông không chỉ đơn thuần là những yếu tố mang tính vật chất(hạ tầng kỹ thuật) mà còn bao gồm các yếu tố phi vật chất (thiết chế xã hội, cơ chế hoạt động…).
Nó là sản phẩm của quá trình đầu tư, tạo điều kiện nền tảng cho sự phát triển kinh tế xã hội mỗi quốc gia. Nếu ta xem xét ở góc độ kinh tế hàng hóa, kết cấu hạ tầng giao thông được xem là một loại dịch vụ hàng hóa công cộng, phục vụ lợi ích chung của toàn bộ quốc gia. Trên phương diện hình thái, kết cấu hạ tầng giao thông biểu hiện ở dạng những tài sản mà chúng ta có thể nhìn thấy được như bến cảng, cầu cống, đường xá, các công trình phục vụ vận hành giao thông hay thậm chí bao gồm cả những lực lượng lao động phục vụ vận hành, quản lý hệ thống kết cấu hạ tầng thúc đẩy các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội. Trên phương diện đầu tư, kết cấu hạ tầng chính là sản phẩm được đầu tư xây dựng từ nhiều nguồn ngân sách khác nhau của quốc gia, là sản phẩm được xây dựng, gìn giữ, tích lũy qua nhiều thế hệ của đất nước nhằm mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống nhân dân.
Tóm lại, phát triển kết cấu hạ tầng giao thông phục vụ phát triển kinh tế là việc sử dụng, quản lý kết cấu hạ tầng giao thông có sẵn phục vụ cho mục đích phát triển kinh tế hoặc đầu tư xây dựng mới theo hướng hiện đại làm nền tảng kích thích tăng trưởng, phát triển cách ngành kinh tế. Phát triển kết cấu hạ tầng giao thông phục vụ phát triển kinh tế phải đảm bảo tính lâu dài, bền vững. * Quản lý nhà nước về hạ tầng giao thông. 11 Với sự phát triển nhanh chóng của kết cấu hạ tầng giao thông trong những năm gần đây, công tác quản lý nhà nước cần được quan tâm đặc biệt và đẩy mạnh hơn nữa.
Quản lý nhà nước về hạ tầng giao thông được hiểu là quá trình áp dụng những công cụ, biện pháp kết hợp với những phương pháp quản lý khác nhau để tổ chức chỉ đạo, hoạch định, định hướng sự phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nhằm phát triển kinh tế xã hội. Thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra, thu hút đầu tư, xây dựng chính sách quản lý…nhằm sử dụng hạ tầng giao thông để đạt được các mục tiêu đã định, hướng ý chí và hành động của các chủ thể quản lý vào mục tiêu chung, kết hợp hài hòa lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể và lợi ích của Nhà nước. Trong đó chủ thể quản lý là Nhà nước, chủ thể quản lý có nhiệm vụ sử dụng các công cụ quản lý để quản lý các cá nhân, tổ chức, các thành phần kinh tế, doanh nghiệp trong việc sử dụng có hiệu quả hạ tầng giao thông nhưng không được can thiệp trực tiếp vào hoạt động sản xuất kinh doanh của các cá nhân, đơn vị. Quản lý nhà nước về kết cấu hạ tầng giao thông đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế địa phương 1.
Xây dựng, quản lý chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và chính sách đầu tư nâng cấp, bảo trì, bảo vệ, phát triển kết cấu hạ tầng giao thông phục vụ phát triển kinh tế. - Xây dựng hệ thống pháp luật quản lý nhà nước về hạ tầng giao thông. Hệ thống chính sách pháp luật quản lý nhà nước về phát triển kết cấu hạ tầng giao thông là những văn bản pháp lý được xây dựng, ban hành tạo hành lang pháp lý, công cụ quản lý nhà nước của các cấp, ngành đối với vấn đề thuộc lĩnh vực quản lý. Đồng thời, thể hiện ý chí, mệnh lệnh của cơ quan quản lý đối với đối tượng quản lý, cụ thể là các đối tượng sử dụng hạ tầng giao thông nhằm mục đích quản lý hạ tầng giao thông phục vụ phát triển kinh tế địa phương.
- Công tác quy hoạch: là nội dung trọng tâm trong quản lý nhà nước về phát triển kết cấu hạ tầng giao thông. Đó là sự sắp xếp, tổ chức không gian trên địa bàn, dựa trên cơ sở điều tra, khảo sát, dự báo tính toán sự phát triển, đặc điểm, vai trò, 12 nhu cầu giao thông và nguồn lực của địa phương, nhằm cụ thể hóa chính sách phát triển, giảm thiểu các tác động có hại phát sinh trong quá trình phát triển kinh tế địa phương, tận dụng tối đa mọi nguồn lực, và hướng tới sự phát triển bền vững. Công tác quy hoạch cần đảm bảo các tiêu chí: Tính tổng thể, tính thực tiễn, tính khoa học. - Công tác quản lý xây dựng, bảo trì, bảo vệ hạ tầng giao thông vận tải: cần được thực hiện minh bạch, thường xuyên, nhất là quản lý đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông mới.
Công tác quản lý vấn đề bảo trì, bảo vệ nhằm mục đích nâng cao tuổi thọ, chất lượng kết cấu hạ tầng phục vụ phát triển kinh tế xã hội và di chuyển của cá nhân, doanh nghiệp. Thanh tra, kiểm tra, xử lý các vi phạm về giao thông vận tải, kể cả trong việc xây dựng, cải tạo đường sá, cầu cống của ngành giao thông. Quá trình thanh tra, kiểm tra nhằm đảm bảo tính minh bạch, chất lượng, hiệu quả của hạ tầng giao thông. Phát hiện kịp thời những sai sót, yếu kém trong tổ chức thực hiện để có giải pháp khắc phục, sửa chữa kịp thời, đảm bảo tiến độ, sử dụng có hiệu quả, đúng mục đích, đúng quy hoạch đã đề ra, ngăn chặn tình trạng tham nhũng, lãng phí…Tùy vào cấp quản lý, nội dung thanh tra, kiểm tra sẽ tổ thức thanh tra, giám sát ở mức độ khác nhau.
Tuy nhiên đều dựa trên cơ sở quy định của pháp luật. Nhìn chung công tác thanh tra, giám sát thực hiện những nội dung chính: Kiểm tra, giám sát đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ chấp hành quy định của pháp luật khi tham gia hoạt động quản lý hạ tầng giao thông. Phát hiện, lập biên bản các vi phạm pháp luật và xử lý theo thẩm quyền, hoặc kiến nghị với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền xử lý các vi phạm pháp luật trong quản lý hạ tầng giao thông. Giải quyết khiến nại, tố cáo theo quy định của pháp luật.
Phòng ngừa và đấu tranh chống tham nhũng theo quy định của pháp luật. Theo dõi, đôn đốc, kiểm tra các cơ quan, tổ chức và cá nhân thực hiện luật, kiến nghị của kiểm tra; các quyết định xử lý sau kiểm tra. Hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc việc xây dựng và thực hiện chương trình, kế hoạch kiểm tra, giám sát; việc chấp hành các quy định về công tác kiểm tra, giám sát của các chủ thể tham gia quản lý hạ tầng giao thông. Thực hiện các nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật.
Tổ chức, ứng dụng nghiên cứu khoa học, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ tham gia quản lý nhà nước. Đội ngũ cán bộ tham gia quản lý nhà nước giữ vai trò chính trong hiệu quả quản lý nhà nước về phát triển kết cấu hạ tầng giao thông, bởi đây là yếu tố thuộc về con người – chủ thể quản lý. Do vậy, trình độ của chủ thể quản lý ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả lĩnh vực quản lý, cụ thể là hạ tầng giao thông. Trong thời đại công nghệ phát triển như vũ bão, đòi hỏi người tham gia công tác quản lý không ngừng học hỏi, thay đổi tư duy, cách thức quản lý, bồi dưỡng nâng cao trình độ, đáp ứng yêu cầu tình hình mới.