mở đầu cho văn học Hoa Kỳ là John Smith, người Anh, thuyền trưởng. con thuyền May Fower, nhà buôn, nhà thám hiểm. Cũng có ý kiến cho rằng. văn học Hoa Kỳ có từ cuối thé ky XVIII, sau cách mạng giành độc lập 1776.
Có ý kiến tán thành văn học Hoa Kỳ bắt đầu từ thế kỷ XIX khi có sự xuất hiện của các nhà văn chuyên nghiệp đầu tiên, tiêu biêu như Washington Irving (1783-1859), ý kiến khác cho rằng chỉ đến sáng tác của Mark Twain (1835- 1910) mới thực sự mang bản sắc Mỹ, thậm chí có ý kiến cho rằng văn học Hoa Kỳ chỉ thực sự bắt đầu từ thế kỷ XX. Ở giai đoạn đầu, văn chương Hoa Kỳ còn chịu ảnh hưởng của văn chương mẫu quốc; chưa đa dạng về thẻ loại cũng như chưa tạo được dấu ấn đặc sắc ở thẻ loại nào. Từ sau 1776 đặc biệt là từ đầu thế kỷ XIX trên báo chí có nhiều cuộc vận động cổ súy cho sự phát triển của nền văn học mang bản sắc dân tộc, xứng đáng với thành tựu vĩ đại về chính trị, xứng đáng với tầm vóc một quốc gia đang phát triển hùng mạnh. Nhờ vậy, thế kỷ XIX trên văn đàn lần lượt xuất hiện những nhà văn chuyên nghiệp, ý thức được vị trí vai trò của minh trong xã hội.
Các nhà văn không ngừng tìm kiếm bản sắc bản địa và ghỉ dấu án riêng của mình, thoát khỏi sự ảnh hưởng qua cách bắt chước hay mô phỏng hình mẫu văn học cô điền Anh. Trong không khí hồ hởi bởi nền độc lập, trào lưu văn học lãng mạn ra đời và tồn tại suốt nửa đầu thế kỷ. Trào lưu này có sức ảnh hưởng lớn khắp Hoa Ky. Van học lãng mạn ca ngợi cảnh đẹp của đất nước, ca ngợi những con người tràn đầy niềm tin và sức mạnh, ca ngợi ý chí và nghị lực của con người trong công cuộc chỉnh phục và khám phá, xây dựng quốc gia hùng mạnh; đồng thời phản ánh những vấn đề lịch sử hình thành đất nước, những truyền thuyết về người đa đỏ, những phong tục tập quán, bản sắc dân tộc và đặc trưng.
tính cách con người. Trong những tác phẩm ấy vẫn chứa đựng yếu tố hiện thực, phản ánh lịch sử của dân tộc và lịch sử tâm hồn của nhữngthể hệ cư dân tự do mang bản sắc riêng của Hoa Kỳ. Một số nhà văn tìm tòi, thể nghiệm những cách viết mới lạ có nội dung triết học phê phán tôn giáo và nền giáo dục thanh giáo nên tên tuổi họ được không íL nhà nghiên cứu xếp vào hàng những nhà văn theo thuyết chti nghĩa siêu nghiệm (thuật ngữ tiếng Anh là Empiricism; thường được dịch là chứ nghĩa dựy nghiệm, là một thuật ngữ thuộc lĩnh vực triết học có nội hàm của. lý thuyết siêu hình học, duy lý của Kant và những mệnh để của Thần học.
Trong văn học Âu-Mỹ, các văn sĩ theo ciủi nghĩa siêu nghiệm muốn đối thoại với cả hai quan niệm duy lý, siêu hình và quan niệm về tính nhất thể của Thượng để theo quan niệm Thần học và đẻ cao tính nhân bản (của cá nhân) theo quan điểm của lý thuyết phi học S. Có thê nói, chủ nghĩa siêu nghiệm là biêu hiện của khuynh hướng nhân bản trong các trào lưu tư tưởng thế kì XIX, đặt nền tảng trên niềm tin của sự hợp nhất giữa Thế giới và Thượng đề. Nhưng khác với châu Âu, các nhà văn lãng mạn siêu nghiệm Mỹ day chủ nghĩa cá nhân tiến bộ đến cực điểm. Chủ nghĩa siêu nghiệm thê hiện sự phản ứng không phải chỉ đối với sự khai sáng của thế kỉ XVIII (triết học của J.
Locke và Hume) mà còn đối với sự phát triển của khoa học trong thé ky XIX, chống lại chủ nghĩa thực dụng. đang thịnh hành ở Hoa Kỳ. Đại điện cho chủ nghĩa siêu nghiệm là Ralph Waido Emerson va Henry David Thoreau, Trong những tiểu luận (phát biểu tôn giáo của Ralph Waido Emerson) và sáng tác văn chương (Sóng ở (rong. rừng, Chống lại pháp luật của Henry David Thoreau), các nhà theo thuyết siêu nghiệm đề cao triết lí sóng tự do, yêu thích tự nhiên hơn là các tôn giáo theo nghỉ thức cứng nhắc, đề cao nhận thức của mỗi cá nhân con người hơn là các quy ước và định chế của xã hội.
Về điểm nảy, quan niệm của họ gần với chủ nghĩa lãng mạn nên những người theo chủ nghĩa lãng mạn nghiệm đã ảnh hưởng đến những người theo chủ nghĩa cá nhân đến mức cực. Trong sáng tác, họ đi tìm hình thức, nội dung và cảm xúc có tính xác thực cao. Tiếp nối Ralph Waido Emerson va Henry David Thoreau, tên tuôi của những văn sĩ theo hoặc ít nhiều chịu ảnh hưởng của chui aghũa siêu nghiệm phải kể đến như Washington Irving, James Cooper, Henry Melville, Nathaniel Hawthorne, Emely Diekinson, Walt Whitman, Edgar Allan Poe, Mark Twain,. Đa số các tác giả theo chủ nghĩa siêu nghiệm chính là đại biểu của thể hệ các nhà văn lớn đầu tiên sinh ra tại Mỹ.
Do đặc điềm sắc t văn hóa của quốc gia, họ cảm thấy mình sống trong một xã hội vắng đi cội nguôn và ôn định, thiếu cả tính truyền thống, nên các nhân vật họ xây dựng. thường cô đơn trên hành trình của mình, tâm hồn đầy khổ đau và dần vặt. Họ là những người luôn muốn bứt mình ra khỏi điều cũ kĩ để vươn đến tiền bộ đích thực trong nghệ thuật, họ làm mới mình, đối mặt với thử thách, muốn khám phá sáng tạo ra những quy ước mới cho văn học. Những kiệt tác được sản sinh từ thế kỉ này là sự công nhận thỏa đáng với tỉnh thân của họ.
Theo Kathryn Vanspanskeren', “các nhà văn theo hoặc chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa siêu nghiệm không đưa ra tuyên ngôn nào” nhưng thể hiện qua sáng tác, qua cách "váy dụng hình tượng nhân vật tùn kiếm sự tự do, đôi khi vượt ra khỏi mọi quy chuẩn của xã hội. Các nhà văn này thường xem mình là những nhà thám hiệm đơn độc bên ngoài cơ cấu và quy ước xã hội. Các nhân vật anh hùng như thuyền trưởng Ahab (Herman Melville), Huck Finn (Mark Twain), Athur Gordon Pym (Edgar Allan Poe) thường đương đầu với mọi hiểm nguy, thậm chí là sự hủy diệt, trong việc theo đuổi tìm kiếm bản thân mang tính siêu hình "Š là những vi dụ tiêu biểu. 'Vượt qua những thử thách gian nan, với sự mở rộng lãnh thỏ cùng sự hội nhập, diện mạo nước Mỹ trở nên trẻ trung với niềm tin chứng tỏ mãnh liệt sứ mệnh của một nên văn học mới vĩ đại.
Văn học Mỹ thế ki XIX mang một màu sắc sôi động, có sự kết hợp giữa các thế hệ nhà văn tài năng và cá tính, luôn không ngừng nỗ lực ghi dấu ấn trên văn đàn. Sự hình thành chủ nghữa siéu nghiém trong văn học Hoa Kỳ đã đánh dấu một bước tiến trong hành trình khăng định bản sắc riêng của văn học Hoa Kỳ, thoát khỏi “văn chương mẫu quốc Anh”. Đề hiểu chi nghĩa siêu nghiệm và tư tưởng của những người khai sinh ra nó không phải là điều đơn giản. Sự phức tạp, mâu thuẫn và nhiều khi không đồng nhất đã dẫn đến những ý kiến khác nhau trong giới nghiên cứu văn học.
Cho nên, thuật ngit chti nghia siêu nghiệm thường không được sử dụng như một thuật ngữ mang tính đồng. * Kathryn Vanspanskeren (Lê Đình Sinh-Hồng Chương dich) 2001, Phác thdo van hoc MP, NXB Van nghé Tp. Hé Chi Minh, trang 68. * Kathryn Vanspanskeren, Lê Định Sinh-Hồng Chương dịch) 2001, Phác thảo văn học Mỹ, 'XB Văn nghệ Tp.
Hỗ Chỉ Minh, trang 68. đẳng với các thuật ngữ chỉ các trào lưu, khuynh hướng của văn học thế giới như chi nghia lang man, chi nghia hiện thực, chủ nghĩa hiện đại, chủ nghĩa hậu hiện đại.trong lĩnh vực nghiên cứu văn học ở một số quốc gia phương Đông. Bên cạnh ý kiến phân chia tiến trình văn hoc Hoa Ky theo giai đoạn và nhắn mạnh đến sự hình thành một cách có trình tự từ chi nghữa lãng mạn au nảy sinh thuật ngữ lãng mạn siêu nghiệm), chủ nghĩa hiện thực, chủ nghĩa tự nhiên, chủ nghĩa hiện đại, chủ nghĩa hậu hiện đại.tồn tại quan điểm cho rằng văn học Hoa Kỳ không có sự tách bạch các trường phái, trào lưu như chủ nghĩa lãng mạn, chủ nghĩa hiện thực, chủ nghĩa tự nhiên, chủ nghĩa tượng.như tiên trình phát triển của những nền văn học lớn khác như Anh, Pháp, Nga mà “Các khuynh hướng này đường như quy tự trong phong cách của mỗi nhà văn "5, Nói cách khác, bản thân mỗi nhà văn đều có khả nang quy tụ cho mình nhiều xu hướng thể hiện. Tính chất đa nguyên không chỉ xuất hiện trong chính trị mà còn ở cả trong mô hình tư duy của nghệ thuật Thật khó xếp một nhà văn Hoa Kỳ nào đó vào một trường phái, khuynh hướng.
văn học nào, Những nhà văn tiêu biểu của văn học Hoa Kỳ thế kỷ XIX thường được kế Washington Irving (1783-1859), nhà văn của New York City. Văn chương, của ông hòa trộn giữa chất lăng mạn và chất hiện thực, đồng thời pha chất trào phúng đí đỏm rất duyên dáng. James Fenimore Cooper (1789-1851), tiéu thuyết gia đầu tiên đạt danh tiếng trên văn đàn Hoa Kỳ và thế giới với loại tiểu thuyết biên cương, hắp dẫn người đọc bằng những vùng đất hoang sơ, bí hiểm, những tòa lâu đài theo kiểu tiểu thuyết Gothic châu Âu mang phong cách mới. Ông cũng là nhà văn của New York City.
Ông đã tạo nên một truyền thuyết riêng cho Hoa Kỳ khi tái hiện lịch sử châu Âu và tâm hồn của châu Âu trên đắt Hoa Kỳ qua tác phẩm trứ danh Mùa ri ở khu vườn địa đàng. Chất liệu văn học dân gian của người da đỏ bản địa và văn học trình thám, văn chương triết học được nhào nặn để tạo nên những áng văn đầy sức ám ảnh thể hiện cái nhìn về lịch sử, về chiến tranh, về tâm hồn, bỉ kịch của người da đỏ cũng như của những người châu Âu muốn chỉnh phục vùng đất mới qua hàng loạt tác phâm như Wgưởi tiên phong (1823), Người cuối cùng của bộ tộc Mohicam (1826), Thảo nguyén (1827), Người mở đường, Người sát hươu, Người mang bít tắt da. được xuất bản trong trong những năm 1750-1760. Nhân vật Natty Bumppo trong chùm truyện (Ngưởi điên phong, Người mở đường, Người sát hươu, Người mang bít tắt da) là người dân vùng.
* Lê Huy Bắc (2010), Lịch sử văn học Hoa Kỳ, NXB Giáo dục Việt Nam, trang 28.