Giáo Trình Cơ Sở Dữ Liệu Tại Cao Đẳng Bách Khoa Nam Sài Gòn

Giáo trình cơ sở dữ liệu nghề tin học ứng dụng cao đẳng cung cấp kiến thức chuyên sâu, giúp sinh viên nắm vững kỹ năng cần thiết cho nghề nghiệp.

• Tác giả: Đào Thá Xuân H°ãng
• Trường học: Trường Cao Đẳng Bách Khoa Nam Sài Gòn
• Chuyên ngành: Tin Học
• Đề tài: Giáo Trình Cơ Sở Dữ Liệu
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. Bài 1: TÀNG QUAN
• 1.1. Mục tiêu
• 1.2. Giới thiệu các khái niệm cơ bản
• 1.3. Cơ sở dữ liệu
• 1.3.1. Ưu điểm của cơ sở dữ liệu
• 1.3.2. Những vấn đề mà CSDL cần phải giải quyết
• 1.4. Các đặc điểm của hướng tiếp cận cơ sở dữ liệu
• 1.5. Quản lý cơ sở dữ liệu
• 1.5.1. Quản lý bằng File
• 1.5.2. Quản lý bằng CSDL
• 2. Các mô hình dữ liệu
• 2.1. Mô hình khái niệm (Conceptual data models)
• 2.2. Mô hình dữ liệu vật lý (Physical data models)
• 2.3. Mô hình dữ liệu thể hiện (Implementation data models)
• 2.3.1. Mô hình phân cấp
• 2.3.2. Mô hình mạng
• 2.3.3. Mô hình quan hệ
• 2.3.4. Mô hình hướng đối tượng

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Cơ Sở Dữ Liệu Cao Đẳng Bách Khoa Nam Sài Gòn

Giáo trình Cơ Sở Dữ Liệu tại Cao Đẳng Bách Khoa Nam Sài Gòn được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức cơ bản và chuyên sâu về quản lý dữ liệu. Tài liệu này không chỉ giúp sinh viên nắm vững lý thuyết mà còn thực hành các kỹ năng cần thiết trong lĩnh vực công nghệ thông tin. Nội dung giáo trình được thiết kế khoa học, dễ hiểu, với nhiều ví dụ minh họa thực tế.

1.1. Mục tiêu của giáo trình Cơ Sở Dữ Liệu

Mục tiêu chính của giáo trình là giúp sinh viên hiểu rõ các khái niệm cơ bản về cơ sở dữ liệu, từ đó áp dụng vào thực tiễn. Sinh viên sẽ được trang bị kiến thức về thiết kế, quản lý và khai thác cơ sở dữ liệu hiệu quả.

1.2. Cấu trúc nội dung giáo trình

Giáo trình được chia thành nhiều chương, mỗi chương tập trung vào một khía cạnh cụ thể của cơ sở dữ liệu như mô hình dữ liệu, ngôn ngữ truy vấn SQL, và các phương pháp chuẩn hóa dữ liệu.

II. Những thách thức trong việc học Cơ Sở Dữ Liệu

Học Cơ Sở Dữ Liệu không chỉ đơn thuần là tiếp thu lý thuyết mà còn phải đối mặt với nhiều thách thức. Sinh viên cần phải nắm vững các khái niệm phức tạp và áp dụng chúng vào thực tế. Việc thiếu kinh nghiệm thực hành có thể dẫn đến khó khăn trong việc hiểu và áp dụng kiến thức.

2.1. Khó khăn trong việc hiểu các mô hình dữ liệu

Mô hình dữ liệu là một trong những khái niệm khó nhất trong Cơ Sở Dữ Liệu. Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc phân biệt giữa các mô hình như mô hình quan hệ, mô hình phân cấp và mô hình mạng.

2.2. Thách thức trong việc sử dụng ngôn ngữ SQL

Ngôn ngữ SQL là công cụ chính để truy vấn và quản lý dữ liệu. Tuy nhiên, việc viết các câu lệnh SQL phức tạp có thể gây khó khăn cho sinh viên, đặc biệt là trong việc tối ưu hóa truy vấn.

III. Phương pháp học hiệu quả Cơ Sở Dữ Liệu

Để học tốt Cơ Sở Dữ Liệu, sinh viên cần áp dụng các phương pháp học tập hiệu quả. Việc kết hợp lý thuyết với thực hành sẽ giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết.

3.1. Thực hành qua các bài tập

Giáo trình cung cấp nhiều bài tập thực hành giúp sinh viên áp dụng lý thuyết vào thực tế. Việc làm bài tập sẽ giúp củng cố kiến thức và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.

3.2. Tham gia các dự án thực tế

Tham gia vào các dự án thực tế sẽ giúp sinh viên có cơ hội áp dụng kiến thức đã học vào các tình huống cụ thể. Điều này không chỉ giúp nâng cao kỹ năng mà còn tạo ra kinh nghiệm quý báu cho tương lai.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Cơ Sở Dữ Liệu trong ngành CNTT

Cơ Sở Dữ Liệu đóng vai trò quan trọng trong ngành công nghệ thông tin. Nó được sử dụng rộng rãi trong các ứng dụng từ quản lý doanh nghiệp đến các hệ thống thông tin lớn. Việc hiểu rõ về cơ sở dữ liệu sẽ giúp sinh viên có nhiều cơ hội nghề nghiệp hơn.

4.1. Quản lý dữ liệu trong doanh nghiệp

Cơ sở dữ liệu giúp doanh nghiệp quản lý thông tin khách hàng, sản phẩm và dịch vụ một cách hiệu quả. Việc sử dụng cơ sở dữ liệu giúp tăng cường khả năng ra quyết định và tối ưu hóa quy trình kinh doanh.

4.2. Phát triển ứng dụng phần mềm

Nhiều ứng dụng phần mềm hiện nay đều dựa vào cơ sở dữ liệu để lưu trữ và quản lý thông tin. Kiến thức về cơ sở dữ liệu là rất cần thiết cho các lập trình viên trong quá trình phát triển ứng dụng.

V. Kết luận và tương lai của Cơ Sở Dữ Liệu

Cơ Sở Dữ Liệu là một lĩnh vực không ngừng phát triển. Với sự gia tăng của dữ liệu lớn và công nghệ mới, nhu cầu về các chuyên gia có kiến thức về cơ sở dữ liệu ngày càng cao. Sinh viên cần chuẩn bị tốt để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

5.1. Xu hướng phát triển của CSDL

Các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo và học máy đang tạo ra những thay đổi lớn trong cách thức quản lý và phân tích dữ liệu. Điều này mở ra nhiều cơ hội cho các chuyên gia trong lĩnh vực cơ sở dữ liệu.

5.2. Cơ hội nghề nghiệp trong lĩnh vực CSDL

Với sự phát triển của công nghệ thông tin, nhu cầu về các chuyên gia cơ sở dữ liệu ngày càng tăng. Sinh viên có thể tìm thấy nhiều cơ hội việc làm trong các lĩnh vực như phân tích dữ liệu, quản lý hệ thống thông tin và phát triển phần mềm.

Nội dung chính

BÁO CÁO THƯ MỤC VÀ MÔ TẢ HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH CƠ SỞ DỮ LIỆU

---

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Cơ sở dữ liệu (Mã môn học: MH10) là tài liệu học tập chính thức được ban hành kèm theo Quyết định số 409/QĐ_NSG ngày 02 tháng 11 năm 2021 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Bách Khoa Nam Sài Gòn, do tác giả Đào Thị Xuân Hường chủ biên. Trong khung chương trình đào tạo ngành Tin học ứng dụng trình độ cao đẳng, môn học được bố trí giảng dạy tại học kỳ 2, tiếp nối sau môn Tin học cơ sở và đóng vai trò là học phần bắt buộc tiên quyết cho các môn học chuyên sâu về phân tích thiết kế hệ thống, cài đặt cơ sở dữ liệu và lập trình ứng dụng trên môi trường Windows.

Mục tiêu học tập của giáo trình được cấu trúc thành ba nhóm chuẩn đầu ra rõ ràng:

1. Kiến thức: Người học phân biệt được các mô hình dữ liệu; tính toán thành thạo các phép toán trên đại số quan hệ; thực hiện chuẩn hóa lược đồ dữ liệu và vận dụng kiến thức vào việc thiết kế hệ thống thông tin.
2. Kỹ năng: Khái quát hóa được mô hình dữ liệu từ bài toán thực tế; xây dựng được cấu trúc cơ sở dữ liệu hoàn chỉnh thông qua ngôn ngữ lập trình và hệ quản trị cơ sở dữ liệu; phát triển kỹ năng làm việc nhóm kỹ thuật.
3. Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Xây dựng tác phong công nghiệp, tính kiên trì, độ chính xác khoa học và trách nhiệm nghề nghiệp.

Cấu trúc giáo trình gồm 5 bài học lý thuyết kết hợp thực hành:

• Bài 1: Tổng quan
• Bài 2: Thiết kế cơ sở dữ liệu
• Bài 3: Đại số quan hệ
• Bài 4: Phụ thuộc hàm - Chuẩn hoá lược đồ CSDL
• Bài 5: Ngôn ngữ truy vấn SQL

Đặc sắc của giáo trình thể hiện ở phương pháp tiếp cận trực quan hóa mô hình hóa dữ liệu thông qua hệ thống sơ đồ thực thể kết hợp (ERD), đi kèm hệ thống ví dụ nghiệp vụ thực tiễn và bộ câu hỏi trắc nghiệm, bài tập tự luận chuẩn hóa ở cuối mỗi chương.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai theo tiến trình logic từ kiến trúc lý thuyết đến mô hình hóa, toán học hình thức và ngôn ngữ thao tác dữ liệu:

• Bài 1: Tổng quan: Trình bày định nghĩa dữ liệu, cơ sở dữ liệu (CSDL), ưu điểm của CSDL so với quản lý tập tin truyền thống (giảm dư thừa, nhất quán, chia sẻ dữ liệu). Phân tích các vấn đề kỹ thuật gồm chủ quyền dữ liệu, an toàn/bảo mật, tranh chấp tài nguyên và cơ chế phục hồi sự cố. Khái quát 5 mô hình dữ liệu chính: mô hình mạng (Network Model), mô hình phân cấp (Hierarchical Model), mô hình thực thể kết hợp (ERD), mô hình quan hệ (Relational Model) và mô hình hướng đối tượng. Giới thiệu kiến trúc 3 mức ANSI-SPARC (mức trong/vật lý, mức quan niệm, mức ngoài/khung nhìn), kiến trúc Hệ quản trị CSDL (DBMS) với các thành phần DDL, DML, Từ điển dữ liệu (Data Dictionary/Meta-Database) cùng vai trò của 4 nhóm người dùng (DBA, DBD, End-user, Workers behind the scene).
• Bài 2: Thiết kế cơ sở dữ liệu: Đưa ra quy trình thiết kế 5 bước: Đặc tả yêu cầu $\rightarrow$ Thiết kế quan niệm $\rightarrow$ Lựa chọn DBMS $\rightarrow$ Thiết kế logic $\rightarrow$ Thiết kế vật lý. Chi tiết hóa mô hình ERD với các khái niệm thực thể, tập thực thể, các loại thuộc tính (đơn, phức hợp, đơn trị, đa trị, định danh/khóa, mô tả, dẫn xuất/suy diễn), mối kết hợp (bậc liên kết, bản số min, max), tập thực thể yếu, chuyên biệt hóa/tổng quát hóa. Thiết lập thuật toán chuyển đổi mô hình ERD sang lược đồ quan hệ.
• Bài 3: Đại số quan hệ: Hệ thống hóa các phép toán tập hợp cơ bản gồm phép hợp (Union), phép giao, phép trừ, tích Đề-các (Cartesian product) và các phép toán quan hệ chuyên biệt như phép chiếu (Projection), phép chọn (Selection), phép kết nối (Join) nhằm phục vụ thao tác trên bảng dữ liệu.
• Bài 4: Phụ thuộc hàm - Chuẩn hoá lược đồ CSDL: Trình bày nền tảng lý thuyết phụ thuộc hàm (Functional Dependency), bao đóng của tập thuộc tính ($X^+$), bao đóng của tập phụ thuộc hàm ($F^+$), tập phụ thuộc hàm tương đương, phủ tối thiểu và thuật toán xác định khóa lược đồ quan hệ. Phân tích các bất thường cập nhật (thêm, xóa, sửa) và quy trình chuẩn hóa lược đồ dữ liệu (1NF, 2NF, 3NF, BCNF).
• Bài 5: Ngôn ngữ truy vấn SQL: Cung cấp cú pháp ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu (DDL), ngôn ngữ thao tác dữ liệu (DML), các biểu thức truy vấn có điều kiện, truy vấn lồng, truy vấn gom nhóm (GROUP BY, HAVING) và các hàm tổng hợp dữ liệu.

Tiến trình học tập:
[Bài 1: Khái niệm & Kiến trúc 3 mức] 

Kiến thức nền tảng được xây dựng

1. Lý thuyết mô hình dữ liệu quan hệ: Dựa trên công trình của Edgar F. Codd (E.F. Codd, thập niên 1970), thiết lập cấu trúc bảng 2 chiều, khái niệm bộ (tuple), thuộc tính (attribute), miền giá trị (domain), quan hệ $n$-ngôi, siêu khóa (superkey), khóa đề nghị (candidate key), khóa chính (primary key) và khóa ngoại (foreign key).
2. Kiến trúc phân tầng dữ liệu: Chuẩn hóa cấu trúc theo mô hình 3 tầng ANSI-SPARC, phân định sự độc lập dữ liệu giữa tầng lưu trữ vật lý, tầng logic nghiệp vụ và tầng giao diện khung nhìn người dùng.
3. Lý thuyết chuẩn hóa quan hệ: Dựa trên hệ tiên đề phụ thuộc hàm nhằm tối thiểu hóa hiện tượng trùng lặp thông tin và bảo đảm toàn vẹn tham chiếu.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích: Trừu tượng hóa dữ liệu nghiệp vụ thực tế thành các tập thực thể, thuộc tính và mối kết hợp bản số; phân tích cấu trúc Top-down (từ ERD) và Bottom-up (từ tập thuộc tính thô qua chuẩn hóa).
• Kỹ năng kỹ thuật: Lập trình truy vấn SQL trên hệ quản trị CSDL, thiết lập ràng buộc toàn vẹn (RBTV), định nghĩa khóa và chỉ mục.
• Năng lực vận hành: Xử lý logic dữ liệu cho các ứng dụng phần mềm quản lý, cài đặt cơ sở dữ liệu trên các hệ DBMS phổ biến (MS Access, SQL Server, Oracle).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm kết hợp chặt chẽ giữa diễn dịch lý thuyết và quy nạp tình huống nghiệp vụ:

• Tiếp cận sư phạm đa chiều: Kết hợp phương pháp thiết kế từ trên xuống (Top-down) thông qua mô hình liên kết thực thể (ERD) và phương pháp thiết kế từ dưới lên (Bottom-up) thông qua lý thuyết chuẩn hóa phụ thuộc hàm.
• Hệ thống bài tập tình huống (Case studies): Mọi khái niệm lý thuyết đều gắn với các tình huống dữ liệu cụ thể:
  • Hệ thống quản lý công ty: Lược đồ DEPARTMENT, JOBS, EMPLOYEE với các ràng buộc ngân sách, mức lương tối thiểu/tối đa.
  • Hệ thống Tổng điều tra dân số năm 1989 (viết bằng ngôn ngữ CENS4): Minh họa cho cấu trúc mô hình phân cấp đa tầng (Tỉnh/Thành phố $\rightarrow$ Quận/Huyện $\rightarrow$ Phường/Xã $\rightarrow$ Địa bàn $\rightarrow$ Hộ $\rightarrow$ Nhân khẩu).
  • Quản lý điểm sinh viên: Mô hình thực thể và quan hệ giữa SINHVIEN, MONHOC, KHOA, LOP, GIANGVIEN, KQUATHI với ràng buộc số lần thi ($\le 3$) và thang điểm ($0-10$).
  • Quản lý thư viện nhánh: Mô hình quan hệ giữa TACGIA, NHAXUATBAN, DAUSACH, CUONSACH, NHANH, PHIEUMUON, CHITIETPHIEUMUON, DOCGIA.
  • Quản lý đề án công ty, Quản lý công trình xây dựng ABC, Quản lý bán hàng thương mại và Quản lý gara sửa xe.
• Phương pháp đánh giá và tự học:
  • Tự lượng giá qua hệ thống 22 câu hỏi trắc nghiệm khách quan cuối Bài 1 (kiểm tra kiến thức kiến trúc CSDL, các mức biểu diễn, phân loại mô hình, khái niệm thuộc tính, quan hệ).
  • Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề qua các bài tập chuyển đổi mô hình ERD sang bảng quan hệ, xác định bao đóng, tìm khóa tối thiểu và viết câu lệnh truy vấn SQL.
  • Hướng dẫn tự học: Yêu cầu sinh viên nghiên cứu trước tài liệu, đối chiếu cấu trúc lý thuyết với bài giảng trên lớp và trực tiếp thực hành trên máy tính.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình môn Cơ sở dữ liệu của Trường Cao đẳng Bách Khoa Nam Sài Gòn phản ánh tính hệ thống hóa học thuật và tính ứng dụng công nghệ thực tế:

• Chuẩn hóa chương trình đào tạo nghề nghiệp: Nội dung biên soạn theo quyết định năm 2021 của Hội đồng khoa học nhà trường, bám sát các yêu cầu thực tiễn của ngành Tin học ứng dụng trình độ cao đẳng.
• Hệ thống hóa lịch sử và xu hướng công nghệ: Phân định rõ 3 giai đoạn phát triển của mô hình dữ liệu:
  1. Thập niên 1960: Thế hệ thứ nhất (Mô hình mạng, phân cấp, thực thể kết hợp).
  2. Thập niên 1970: Thế hệ thứ hai (Mô hình quan hệ do E.F. Codd phát minh).
  3. Thập niên 1980 đến nay: Thế hệ thứ ba (Mô hình CSDL hướng đối tượng, phân tán, suy diễn).
• Tính liên hệ thực tiễn với các hệ quản trị CSDL thương mại: Giáo trình chỉ dẫn trực tiếp cơ chế hoạt động của các phần mềm quản trị CSDL như Microsoft Access (cấu trúc bảng hệ thống MSys* như MSysObjects, MSysQueries, MSysIndexes), Visual FoxPro, Microsoft SQL Server, Oracle.
• Tích hợp các quy tắc toàn vẹn nghiệp vụ: Đưa vào các ràng buộc toàn vẹn cụ thể như kiểm tra tính duy nhất của khóa chính, không chấp nhận giá trị rỗng (NULL) trên thuộc tính khóa, cơ chế khóa ngoại kiểm soát toàn vẹn tham chiếu, quy tắc tính toán thuộc tính suy diễn (như tính Thời gian làm việc từ Ngày bắt đầu).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Giáo trình được thiết kế phục vụ các nhóm đối tượng học thuật và kỹ thuật chuyên biệt:

1. Sinh viên cao đẳng và đại học:
   • Sinh viên ngành Tin học ứng dụng, Công nghệ thông tin trình độ Cao đẳng học tập tại học kỳ 2.
   • Sinh viên các ngành kỹ thuật liên quan cần học phần cơ sở dữ liệu làm môn điều kiện hoặc học phần bổ trợ.
   • Học viên tham gia các kỳ thi chuyển tiếp, kỳ thi liên thông từ Cao đẳng lên Đại học hoặc ôn thi tốt nghiệp chuyên ngành Tin học.
2. Yêu cầu tiên quyết (Prerequisites):
   • Đã hoàn thành học phần Tin học đại cương / Tin học cơ sở.
   • Có kiến thức nền tảng về tư duy logic toán học, cấu trúc dữ liệu cơ bản và lập trình căn bản.
3. Giảng viên và cán bộ giảng dạy:
   • Sử dụng làm khung tài liệu giảng dạy chuẩn trên lớp.
   • Tham khảo cấu trúc bài giảng, thiết kế hệ thống bài tập thực hành, ngân hàng đề thi trắc nghiệm và đề thi tự luận đánh giá năng lực môn học.
4. Người tự học và kỹ thuật viên:
   • Nhân sự kỹ thuật, lập trình viên phần mềm ứng dụng cần tài liệu tra cứu có hệ thống về quy trình thiết kế CSDL, thuật toán chuẩn hóa dữ liệu và kỹ thuật viết câu lệnh truy vấn SQL.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được thiết kế cho sinh viên cao đẳng ngành Tin học ứng dụng, sinh viên đại học ngành công nghệ thông tin, thí sinh ôn thi tốt nghiệp, thi liên thông và kỹ thuật viên lập trình phần mềm cần nắm vững nguyên lý CSDL.

2. Cần kiến thức nền nào để học môn học này?

Người học cần hoàn thành môn Tin học cơ bản, hiểu các khái niệm cơ bản về lưu trữ tệp tin trên máy tính và có tư duy logic toán học để tiếp thu các nội dung về đại số quan hệ và thuật toán tìm khóa.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu khác là gì?

Tài liệu cô đọng hóa lý thuyết, kết hợp song song giữa phương pháp thiết kế Top-down (qua mô hình ERD) và Bottom-up (qua chuẩn hóa quan hệ), tích hợp các tình huống dữ liệu thực tế tại Việt Nam (như dữ liệu điều tra dân số, quản lý đào tạo tín chỉ, quản lý gara xe).

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?

Người học nên đọc trước phần lý thuyết từng bài, tự thực hiện các bài tập vẽ mô hình ERD, làm các câu hỏi trắc nghiệm kiểm tra ở cuối chương và trực tiếp cài đặt các bảng dữ liệu trên các hệ quản trị CSDL như SQL Server hoặc MS Access để kiểm chứng truy vấn SQL.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình không?

Giáo trình tích hợp sẵn bộ 22 câu hỏi trắc nghiệm kiến thức tổng quan, hệ thống bài tập lớn phân tích thiết kế CSDL ở Bài 2 (quản lý ngân hàng, quản lý xây dựng ABC, thư viện, bán hàng) và các dạng bài tập chuẩn hóa lược đồ ở Bài 4.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Cơ sở dữ liệu (MH10) của Trường Cao đẳng Bách Khoa Nam Sài Gòn cung cấp hệ thống tri thức hoàn chỉnh, chuẩn mực về mô hình dữ liệu quan hệ, từ quy trình mô hình hóa khái niệm (ERD), kỹ thuật chuyển đổi lược đồ logic, toán học đại số quan hệ, lý thuyết phụ thuộc hàm đến ngôn ngữ truy vấn cấu trúc SQL.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Tiếp cận bản chất kiến trúc 3 mức và so sánh ưu nhược điểm của CSDL so với quản lý tệp tin.
2. Nắm vững kỹ thuật mô hình hóa ERD và quy tắc chuyển đổi sang bảng.
3. Làm chủ các phép toán đại số quan hệ và kỹ thuật chuẩn hóa dữ liệu (1NF đến BCNF).
4. Thực hành xây dựng và truy vấn cơ sở dữ liệu trên các hệ quản trị CSDL chuyên dụng.

Tài liệu là công cụ học tập và tra cứu kỹ thuật chuẩn xác, phục vụ trực tiếp cho việc đào tạo chuyên môn trong lĩnh vực tin học và công nghệ phần mềm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Uþ BAN NHÂN DÂN THÀNH PHà Hâ CHÍ MINH TR¯âNG CAO ĐÀNG BÁCH KHOA NAM SÀI GÒN GIÁO TRÌNH MÔN HàC/MÔ ĐUN: C¡ Sä DĀ LIÞU NGÀNH/ NGHÀ: TIN HàC ĀNG DĀNG TRÌNH ĐÞ: CAO ĐÀNG Ban hành kèm theo Quyết định số:409/QĐ_NSG, ngày 02 tháng 11 năm2021 của Hiệu trưởng Trường Cao Đẳng Bách Khoa Nam Sài Gòn Tp.Hß Chí Minh, năm 2021 TUYÊN Bä BÀN QUYÀN Tài liáu này thußc lo¿i sách giáo trình nên các nguãn thông tin có thể đ°ợc phép dùng nguyên bÁn hoÁc trích dùng cho các mục đích về đào t¿o và tham khÁo. Mãi mục đích khác mang tính lách l¿c hoÁc sā dụng vái mục đích kinh doanh thiÁu lành m¿nh s¿ bá nghiêm cÃm. LâI GIàI THIÞU Giáo trình c¢ så dă liáu này đ°ợc biên so¿n theo ch°¢ng trình đào t¿o chuyên ngành tin hãc å bậc cao đẳng của Bß Giáo Dục Đào T¿o. Giáo trình trình bày nhăng vÃn đề cát lõi nhÃt của môn c¢ så dă liáu.

Các bài hãc đ°ợc trình bày ngắn gãn, có nhiều ví dụ minh ho¿. Cuái mỗi ch°¢ng đều có bài tập để sinh viên luyán tập. Giáo trình này có thể giúp các sinh viên trong viác hãc môn c¢ så dă liáu å bậc cao đẳng, đ¿i hãc cũng nh° trong các kỳ thi tát nghiáp Đ¿i Hãc, Cao đẳng, trong các kỳ thi liên thông. Chúng tôi mong rằng các sinh viên tą tìm hiểu tr°ác mỗi vÃn đề và kÁt hợp vái bài giÁng trên láp của giáo viên để viác hãc môn này đ¿t hiáu quÁ.

Bá cục cuán sách gãm các bài nh° sau: - Bài 1: Tång quan. - Bài 2: ThiÁt kÁ c¢ så dă liáu - Bài 3: Đ¿i sá quan há - Bài 4: Phụ thußc hàm - Chuẩn hoá l°ợc đã CSDL - Bài 5: Ngôn ngă truy vÃn SQL Trong quá trình giÁng d¿y và biên so¿n giáo trình này, chúng tôi đã nhận đ°ợc są đßng viên của các thầy trong Ban Giám Hiáu nhà tr°ãng cũng nh° nhăng ý kiÁn của các đãng nghiáp trong khoa Công Nghá thông Tin. Chúng tôi xin chân thành cÁm ¢n và hy vãng rằng giáo trình này s¿ giúp cho viác d¿y và hãc môn c¢ så dă liáu của tr°ãng chúng ta ngày càng tát h¢n. Xin chân thành cÁm ¢n Ban Giám hiáu Tr°ãng Cao Đẳng Bách Khoa Nam Sài Gòn, Hßi đãng khoa hãc tr°ãng, tác giÁ của nhăng tài liáu tham khÁo, các đãng nghiáp, các b¿n sinh viên đã giúp đỡ và đóng góp rÃt nhiều ý kiÁn bå ích để nhóm tác giÁ hoàn thành cuán sách này và xin trân trãng giái thiáu vái quý b¿n đãc.

Mãi góp ý xin gāi về đáa chß: xuanhuong2561@gmail.Hã Chí Minh, ngày 04 tháng 07 năm 2021 Tham gia biên so¿n 1. Chủ biên: Đào Thá Xuân H°ãng 2. Giái thiáu các khái niám c¢ bÁn. Các đÁc điểm của h°áng tiÁp cận c¢ så dă liáu.

3 QuÁn lý bằng File. 3 QuÁn lý bằng CSDL. Các mô hình dă liáu. 6 Mô hình m¿ng.

9 Mô hình phân cÃp. 10 Mô hình thąc thể kÁt hợp. 11 Mô hình dă liáu quan há. Há quÁn trá CSDL (Data Base Management System).

Ng°ãi dùng liên quan đÁn CSDL. THIÀT KÀ C¡ Sä DĂ LIàU. Quy trình thiÁt kÁ CSDL. 22 ThiÁt kÁ mức khái niám.

22 ThiÁt kÁ mức Logic. 23 ThiÁt kÁ mức vậy lý. Các thành phần dă liáu mức khái niám. 23 Thąc thể và thußc tính.

Các thành phần dă liáu mức vật lý. Các thành phần dă liáu mức logic. Mô hình thąc thể - kÁt hợp (ERD):. 31 Thąc thể - Tập thąc thể.

31 Thußc tính của tập thąc thể:. 33 Chuyên biát hoá /tång quát hoá. Mô hình quan há. 38 Khóa của mßt quan há:.

40 Ràng bußc toàn vẹn:. 41 Các thao tác c¢ bÁn trên quan há. Chuyển mô hình thąc thể kÁt hợp (ERD) sang mô hình quan há. Bài tập tång quát.

48 Bài tập 3: Phân tích và thiÁt kÁ CSDL cho viác quÁn lý viác d¿y hãc gãm: Phân tích mô hình ERD, chuyển mô hình ERD sang mô hình quan há. 48 Bài tập 4: Phân tích và thiÁt kÁ CSDL cho viác viác quÁn lý gara sāa xe: Phân tích mô hình ERD, chuyển mô hình ERD sang mô hình quan há. Đ¾I Sà QUAN Hà. Phép toán tập hợp.

50 Phép toán hợp (Union). 51 Phép tích Cartesian. Các thao tác trên quan há. Phụ thußc hàm - Chuẩn hoá l°ợc đã CSDL.

Phụ thußc hàm. 57 Khái niám phụ thußc hàm. 58 Bao đóng tập thußc tính. 58 Bao đóng tập phụ thußc hàm.

Phủ tái thiểu của mßt tập phụ thußc hàm. 59 Hai tập phụ thußc hàm t°¢ng đ°¢ng. 59 Phủ tái thiểu của tập phụ thußc hàm. 62 Thuật toán tìm khóa.

65 Các bÃt th°ãng khi cập nhật dă liáu. 69 Są cần thiÁt phÁi chuẩn hoá CSDL. 70 Quy trình chuẩn hoá CSDL. Ngôn ngă truy vÃn SQL.

84 Truy vÃn sā dụng hàm, gom nhóm. 88 GIÁO TRÌNH MÔN C¡ Sä DĀ LIÞU Tên môn hác/mô đun: C¢ Så Dā Lißu Mã môn hác/mô đun: MH10 Vß trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò cÿa môn hác/mô đun: - Vß trí: Môn C¢ Så Dă Liáu đ°ợc hãc t¿i hãc kỳ 2, sau khi đã hãc xong môn Tin hãc. - Tính chất: Môn c¢ så dă liáu h°áng dẫn phân tích dă liáu để lÃy dă liáu lập trình ứng dụng trong môi tr°ãng Windows, là môn hãc bắt bußc trong ch°¢ng trình ngành Tin hãc ứng dụng há cao đẳng. - Ý nghĩa và vai trò cÿa môn hác/mô đun:  Ý nghĩa: Môn C¢ Så Dă Liáu là mßt trong nhăng nßi dung đ°ợc sā dụng trong phân tích và thiÁt kÁ C¢ Så Dă Liáu để phục vụ cho viác viÁt ch°¢ng trình ứng dụng có sā dụng c¢ så dă liáu.

 Vai trò: Môn hãc này áp dụng cho sinh viên ngành Tin hãc ứng dụng trình đß Cao đẳng. Māc tiêu cÿa môn hác/mô đun: - VÁ ki¿n thāc: + Phân biát đ°ợc các d¿ng c¢ så dă liáu; + Tính đ°ợc các phép toán trên đ¿i sá quan há; + Vận dụng chuẩn hóa các d¿ng c¢ så dă liáu; + Vận dụng kiÁn thức vào các môn hãc phân tích, thiÁt kÁ và cài đÁt c¢ så dă liáu tiÁp theo. - VÁ kỹ năng:  Khái quát hóa đ°ợc mô hình dă liáu thąc tÁ;  Xây dąng c¢ så dă liáu trên ngôn ngă lập trình;  Phát triển kỹ năng làm viác nhóm. - VÁ năng lực tự chÿ và trách nhißm:  Rèn luyán lòng yêu nghề, t° thÁ tác phong công nghiáp, tính kiên trì, sáng t¿o trong công viác.

Khoa Công Nghệ Thông Tin – Trường Cao Đẳng Bách Khoa Nam Sài Gòn Bài 1. TàNG QUAN Mục tiêu: - Trình bày đ°ợc mßt sá khái niám c¢ bÁn về mô hình quan há; - Khái quát hóa mô hình dă liáu quan há; - Chuyển đåi tÿ mô hình thąc thể sang mô hình quan há. Giới thiệu các khái niệm c¡ bản. Dữ liệu Là các thông tin của đái t°ợng (ng°ãi, vật, mßt khái niám, są viác…) đ°ợc l°u tră trên máy tính.

Dă liáu đ°ợc mô tÁ d°ái nhiều d¿ng khác nhau (các ký tą, ký sá, hình Ánh, ký hiáu, âm thanh…). Mỗi cách mô tÁ gắn vái mßt ngă nghĩa nào đó. Dă liáu về đái t°ợng có thể khác nhau, tùy thußc vào ngă cÁnh. Ví dụ: dă liáu về đái t°ợng sinh viên có thể khác nhau tùy vào mục đích quÁn lý.

C¡ sở dữ liệu C¢ så dă liáu là mßt há tháng các thông tin có cÃu trúc đ°ợc l°u tră trên các thiÁt bá l°u tră thông tin thứ cÃp (nh° băng tÿ, đĩa tÿ .) để có thể thßa mãn yêu cầu khai thác thông tin đãng thãi của nhiều ng°ãi sā dụng hay nhiều ch°¢ng trình ứng dụng vái nhiều mục đích khác nhau. Hình 1-1 Sơ đồ tổng quát về một cơ sở dữ liệu  ¯u điểm của c¡ sở dữ liệu - GiÁm są trùng lắp thông tin xuáng mức thÃp nhÃt và do đó bÁo đÁm đ°ợc tính nhÃt quán và toàn vẹn dă liáu. - ĐÁm bÁo dă liáu có thể truy xuÃt theo nhiều cách khác nhau. - KhÁ năng chia sẻ thông tin cho nhiều ng°ãi sā dụng.

2 Giáo trình Môn Cơ Sở Dữ Liệu – Hệ Cao Đẳng Khoa Công Nghệ Thông Tin – Trường Cao Đẳng Bách Khoa Nam Sài Gòn  Những vấn đề mà CSDL cần phải giải quyết - Tính chủ quyền của dă liáu:Tính chủ quyền của dă liáu đ°ợc thể hián å ph°¢ng dián an toàn dă liáu, khÁ năng biểu dißn các mái liên há ngă nghĩa của dă liáu và tính chính xác của dă liáu. Điều này có nghĩa là ng°ãi khai thác CSDL phÁi có nhiám vụ cÁp nhật các thông tin mái nhÃt của CSDL. - Tính bÁo mật và quyền khai thác thông tin của ng°ãi sā dụng: Do có nhiều ng°ãi đ°ợc phép khai thác dă liáu mßt cách đãng thãi, nên cần thiÁt phÁi có mßt c¢ chÁ bÁo mật và phân quyền h¿n khai thác CSDL. Các há điều hành nhiều ng°ãi sā dụng hay há điều hành m¿ng cục bß đều có cung cÃp c¢ chÁ này.

- Tranh chÃp dă liáu: Nhiều ng°ãi đ°ợc phép truy nhập cùng mßt lúc vào tài nguyên dă liáu của CSDL vái nhăng mục đích khác nhau, do đó cần thiÁt phÁi có mßt c¢ chÁ °u tiên khi truy nhập dă liáu. C¢ chÁ °u tiên có thể đ°ợc thąc hián bằng viác cÃp quyền °u tiên cho tÿng ng°ãi khai thác. - ĐÁm bÁo an toàn dă liáu khi có są cá: Viác quÁn lý dă liáu tập trung có thể làm tăng khÁ năng mÃt mát hoÁc sai lách thông tin khi có są cá nh° mÃt đián đßt xuÃt, hay mßt phần đĩa l°u tră CSDL bá h°,… mßt sá há điều hành m¿ng có cung cÃp dách vụ sao l°u Ánh đĩa cứng, tą đßng kiểm tra và khắc phục lỗi khi có są cá. Tuy nhiên, bên c¿nh dách vụ của há điều hành, để đÁm bÁo CSDL luôn ån đánh, mßt CSDL nhÃt thiÁt phÁi có mßt c¢ chÁ khôi phục dă liáu khi có các są cá bÃt ngã xÁy ra.

Các đặc điểm của h°ớng tiếp cận c¡ sở dữ liệu. Mô hình dă liáu là są trÿu t°ợng hóa môi tr°ãng thąc, nó là są biểu dißn dă liáu å mức quan niám. Mỗi lo¿i mô hình dă liêu đÁc tr°ng cho mßt cách tiÁp cận dă liáu khác nhau của nhăng nhà phân tích - thiÁt kÁ CSDL, mỗi lo¿i đều có các °u điểm và mÁt h¿n chÁ của nó nh°ng vẫn có nhăng mô hình dă liáu nåi trßi và đ°ợc nhiều ng°ãi quan tâm nghiên cứu. Cho đÁn nay đang tãn t¿i 5 lo¿i mô hình dă liáu, đó là: mô hình dă liáu m¿ng, mô hình dă liáu phân cÃp, mô hình dă liáu quan há, mô hình dă liáu thąc thể - kÁt hợp và mô hình dă liáu h°áng đái t°ợng.