ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG CAO ĐẲNG BÁCH KHOA NAM SÀI GÒN GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN: VĂN HÓA ĐÔNG NAM Á NGÀNH/NGHỀ: HƯỚNG DẪN DU LỊCH TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-. ngày ………tháng. HCM, năm 2021 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình và được lưu hành nội bộ tại khoa Du lịch Khách sạn - trường Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho mục đích đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
i LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình Văn hóa Đông Nam Á được biên soạn để đáp ứng nhu cầu về tài liệu giảng dạy và học tập cho sinh viên chuyên ngành Hướng dẫn Du lịch trình độ Cao đẳng của khoa Du Lịch-Khách Sạn trường Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn. Giáo trình Văn hóa Đông Nam Á được biên soạn dựa theo đề cương chi tiết học phần Văn hóa Đông Nam Á và tham khảo các tài liệu, giáo trình chính của các tác giả như: 1. Mai Ngọc Chừ, Văn hóa & ngôn ngữ Phương Đông, Hà Nội, NXB Phương Đông, 2009. Nguyễn Tấn Đắc, Văn hóa Đông Nam Á, Hà Nội, NXB Khoa học Xã hội, 2003.
Trần Ngọc Thêm, Cơ sở văn hóa Việt Nam, Hà Nội, NXB Giáo dục, 1999. Trần Quốc Vượng (chủ biên), Cơ sở văn hóa Việt Nam, Hà Nội, NXB Giáo dục, 2003 Giáo trình Văn hóa Đông Nam Á là môn học bổ trợ kiến thức trong chương trình đào tạo ngành Hướng dẫn Du lịch trình độ Cao đẳng của khoa Du Lịch-Khách Sạn trường Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn. Nội dung của giáo trình bao gồm 03 bài: Bài 1: Những vấn đề chung về các nước Đông Nam Á Bài 2: Văn hóa Đông Nam Á thống nhất trong đa dạng Bài 3: Các quốc gia ở Đông Nam Á Trong quá trình biên soạn, tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu và các phòng, ban trong nhà trường đã tạo điều kiện cho tôi thực hiện viết giáo trình này. Đồng thời cho tôi gửi lời cảm ơn đến tất cả các thầy cô trong khoa, ii đồng nghiệp trong trường đã đóng góp ý kiến xây dựng, giúp tôi hoàn thiện giáo trình.
Tuy nhiên thực tiễn các hoạt động về văn hóa lại diễn ra rất phong phú và đa dạng. Do đó, chắc chắn không tránh khỏi hạn chế, thiếu sót. Vì vậy, tôi rất mong tiếp tục nhận được sự đóng góp ý kiến của quý đồng nghiệp và toàn thể người đọc để tài liệu được hoàn thiện hơn. Trân trọng! Tp.HCM, ngày 1 thánh 7 năm 2021 Tham gia biên soạn 1.
Chủ biên: ThS Nguyễn Thị Hồng Nhâm iii MỤC LỤC 1. Lời giới thiệu. BÀI 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á .Vị trí địa lý và phạm vi lãnh thổ. Tôn giáo, tín ngưỡng.
BÀI 2: VĂN HÓA ĐÔNG NAM Á THỐNG NHẤT TRONG ĐA DẠNG. Con người - chủ thể văn hóa. Địa lý cảnh quan. Tiếp thu văn hóa, văn minh thế giới.
Tham gia khối asean. BÀI 3: CÁC QUỐC GIA Ở ĐÔNG NAM Á. Indonesia và Đông Timo. Campuchia - Lào – Việt Nam (CLV) .228 TÀI LIỆU THAM KHẢO .237 iv GIÁO TRÌNH MÔN HỌC VĂN HÓA ĐÔNG NAM Á Tên môn học: Văn hóa Đông Nam Á Mã số môn học : MH10 Thời gian mônhọc : 45 giờ; ( Lý thuyết: 43 giờ, Thực hành, thí nghiệm, bài tập, thảo luận : 0 giờ, Kiểm tra: 2 giờ) I.VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA MÔN HỌC: - Vị trí: Là môn học trong phần mô đun cơ sở, nó bổ trợ kiến thức trong khung chương trình đào tạo hệ Cao đẳng nghề Hướng dẫn Du lịch - Tính chất: Là môn học kết hợp giữa lý thuyết và thực hành thảo luận, kết thúc bằng việc thi kết thúc môn học.
MỤC TIÊU MÔN HỌC: (Kiến thức, kỹ năng, năng lực tự chủ và trách nhiệm) 1. Về kiến thức: - Biết được vị trí địa lý, đặc điểm cư dân, thể chế chính trị, đặc điểm về tộc người của các nước Đông Nam Á. - Trình bày được các đặc trưng văn hóa của các nước Đông Nam Á thông qua trang phục, lễ hội, phong tục tập quán, kiến trúc, các biểu tượng của dân tộc và đất nước của các quốc gia ASEAN. - Hiểu được tính đa dạng thống nhất về văn hóa trong cộng đồng các quốc gia ASEAN.
Về kỹ năng: - Phân biệt được các dân tộc, quốc gia trong khối ASEAN thông qua các đặc trưng cơ bản như : trang phục, lễ hội, phong tục tập quán, kiến trúc, quốc kỳ, quốc huy. - Vận dụng các kiến thức về văn hóa ASEAN vào nội dung hướng dẫn du lịch, nhất là các tour du lịch outboard có liên quan tới thị trường du lịch v ASEAN. Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: - Trân trọng và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam là thống nhất trong da dạng văn hóa trong cộng đồng ASEAN. - Tôn trọng sự khác biệt và đa dạng văn hóa của các dân tộc, các quốc gia Đông Nam Á.
NỘI DUNG MÔN HỌC vi BÀI 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á Giới thiệu: Bài học này cung cấp các kiến thức khái quát về vị trí điạ lý của ĐNÁ trên bản đồ thế giới, đặc điểm về lãnh thổ, cư dân, tín ngưỡng, tôn giáo của khu vực ĐNÁ Mục tiêu: - Người học nắm được vị trí điạ lý của khu vực Đông Nam Á trên bản đồ thế giới. - Trình bày được đặc điểm về lãnh thổ, cư dân, tín ngưỡng, tôn giáo của khu vực Đông Nam Á Nội dung chính: 1. Vị trí địa lý và phạm vi lãnh thổ Khu vực Đông Nam Á từ xưa, trong các sách cổ của Ấn Độ đã được nói đến với những cái tên như Đất vàng, Đảo vàng, người Trung Hoa thì gọi là Nam Phương, tương tự người Nhật Bản củng dùng từ Nan Yo để chỉ Đông Nam Á, người Ả Rập gọi là Zabag, còn người Hy Lạp, La mã từ giữa thế kỷ II TCN cũng gọi là Chryse (đất vàng). Như vậy là từ xa xưa, thế giới đã biết đến khu vực văn hóa Đông Nam Á.
Sở dĩ như vậy là vì tầm quan trọng về mặt vị trí địa lý của khu vực Đông Nam Á, vốn đã được chú ý đến từ rất lâu. Đông Nam Á thường được gọi là “ngã tư đường”, “hành lang” hay “cầu nối” giữa thế giới Đông Á với Tây Á và Địa Trung Hải. Tuy vậy, từ trước thế kỷ XIX Đông Nam Á vẫn chưa được nhìn nhận rõ rệt và đầy đủ như một khu vực địa lí – lịch sử – văn hóa – chính trị riêng biệt. Bởi nó đã bị lu mờ giữa hai nền văn minh phát triển rất rực rở là văn minh Trung Hoa và văn minh Ấn Độ.
Nhưng kể từ sau chiến tranh thế giới lần thứ II đến nay, khu vực văn hóa Đông Nam Á ngày càng được công nhận rộng rãi Page 1 trong khoa học. Mai Ngọc Chừ, Văn hóa & ngôn ngữ phương đông, 2009, trang 105-107] Trên bản đồ thế giới, Đông Nam Á nằm trong phạm vi từ khoảng 920 đến 1400 kinh đông và khoảng 280 vĩ bắc chạy qua xích đạo đến khoảng 150 vĩ nam. Tổng diện tích của Đông Nam Á khoảng trên 4 triệu km2 Khu vực Đông Nam Á nằm ở phía đông nam châu Á, nơi tiếp giáp giữa Thái Bình Dương và Ân Độ Dương, có vị trí cầu nối giữa lục địa Á - Âu với lục địa Ô-xtrây-li-a. Đông Nam Á bao gồm một hệ thống các bán đảo, đảo và quần đảo đan xen giữa các biển và vịnh biển rất phức tạp.
Đông Nam Á có vị trí địa - chính trị quan trọng, đây là nơi giao thoa giữa các nền văn hóa lớn và cũng là nơi các cường quốc thường cạnh tranh ảnh hưởng. Nó “nằm trọn” giữa hai đại dương lớn: Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương. Eo malacca, có vị trí như kênh đào Su-ê, nối biển Đông với biển Andaman thuộc Ấn Độ Dương, trở thành cửa ngõ trên tuyến đường hàng hải quốc tế, nối liền Đông Á (Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên) với Tây Âu và châu Phi. Đông Nam Á nằm gần hai quốc gia lớn nhất Phương Đông: Trung Quốc và Ấn Độ.
Qua đường biển, các nước Đông Nam Á còn nằm gần siêu cường quốc kinh tế Nhật Bản. “Chỗ đứng” như vậy làm cho Đông Nam Á từ xa xưa đã trở thành một khu vực quan trọng, có ý nghĩa chiến lược cả về kinh tế lẫn quân sự. Không phải ngẫu nhiên mà nhiều người đã coi Đông Nam Á như là một “hành lang” hay một “chiếc cầu nối Đông - Tây”. Xét về mặt địa lí- hành chính, Đông Nam Á bao gồm 11 quốc gia: Việt Nam, Lào, Campuchia, Singapo, Thái Lan, Mianma, Malaysia, Indonexia, Philippin, Brunay, Đông timo.
Trong đó có 6 nước nằm trên quần đảo Mã Lai và 5 nước nằm trên bán đảo Trung Ấn. Phạm vi lãnh thổ bao gồm 2 phần là: - Đông Nam Á lục địa: Việt Nam, Lào, Campuchia, Mianma, Thái Lan - Đông Nam Á hải đảo: Indonexia, Malaysia, Singapo, Philippin, Brunây và Đôngkimo. Page 2 Hình 1: Lược đồ các nước Đông Nam Á Nguồn:http://community.edu/~scs/maps/Southeast%20Asia- Political%20Map-CIA-2003. Đôi nét về sự hình thành các dân tộc Đông Nam Á Châu Á, Đông Á nói chung và Đông Nam Á nói riêng, có vị trí quan trọng trên bản đồ nhân chủng học thế giới.
Đây là địa bàn phân bố của đại chủng Môngôlôit với các tiểu chủng: Bắc Á, Đại Dương, Viễn Đông, Nam Á và một số nhóm trung gian. Theo một cách phân loại khác, châu Á có hai tiểu Page 3 chủng là Bắc Môngôlôit (hay Lục địa) và Nam Môngôlôit, với nhiều nhóm loại hình. Những nghiên cứu của Đông Nam Á học cho biết, loại hình nhân chủng chủ yếu ở Đông Nam Á và bán đảo Đông Dương là loại hình Nam Á và Anhđônêdiêng, có nguồn gốc từ tiểu chủng Môngôlôit phương Nam. Các dân tộc ở Việt Nam đều nằm trong hai nhóm loại hình này của Đông Nam Á.
Hiện nay, các nước Đông Nam Á đều là những quốc gia đa thành phần dân tộc, trong đó ở mỗi nước thường có một thành phần dân tộc chiếm chủ thể về số lượng cư dân và trình độ phát triển xã hội. Ngoài ra, còn có nhiều thành phần tộc người khác vốn bản địa của khu vực có từ lâu đời với số lượng thay đổi từng nơi. Phần lớn các nghiên cứu đều khẳng định Việt Nam là một Đông Nam Á thu nhỏ, cả về chủng tộc, ngữ hệ và bức tranh văn hóa tộc người.