Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Thực hành kế toán hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu (Mã mô đun: MĐ 42) là tài liệu đào tạo chuyên môn thuộc ngành Kế toán doanh nghiệp ở trình độ Cao đẳng. Giáo trình được ban hành kèm theo Quyết định số 285/QĐ-CĐN ngày 21 tháng 7 năm 2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề Hà Nam, do tác giả Đinh An Linh trực tiếp biên soạn. Trong khung chương trình đào tạo, mô đun này được bố trí giảng dạy sau các mô đun cơ sở (MĐ 01, MĐ 02), giữ vai trò là học phần chuyên ngành bắt buộc mang tính chất tổng hợp để tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh cuối cùng của quy trình kế toán là hệ thống sổ sách và báo cáo tài chính.

Mục tiêu học tập của giáo trình xác định trên ba phương diện cụ thể:

  • Kiến thức: Trang bị khả năng vận dụng quy trình hạch toán kế toán hoạt động xuất nhập khẩu vào thực tế doanh nghiệp; hiểu và thao tác quy trình kế toán trên các phần mềm chuyên ngành.
  • Kỹ năng: Thực hiện thành thạo việc lập, kiểm tra, phân loại và xử lý hệ thống chứng từ ngoại thương; ghi sổ kế toán chi tiết, sổ kế toán tổng hợp; lập báo cáo tài chính đúng quy định; vận hành phần mềm kế toán và kiểm tra công tác kế toán tài chính.
  • Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Tuân thủ các chế độ kế toán xuất nhập khẩu do Bộ Tài chính ban hành; hình thành ý thức tổ chức kỷ luật và đạo đức nghề nghiệp; có khả năng làm việc độc lập hoặc phối hợp nhóm, chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm công việc trước tập thể.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế theo tiến trình công việc thực tế gồm 5 bài thực hành: Lập và xử lý chứng từ kế toán; Ghi sổ kế toán chi tiết; Ghi sổ kế toán tổng hợp; Lập báo cáo tài chính; và Ứng dụng kế toán doanh nghiệp trên phần mềm kế toán. Điểm đặc thù của tài liệu là phương pháp tiếp cận mô phỏng chứng từ thực tế từ các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu, kết hợp song song giữa phương pháp ghi chép thủ công và xử lý tự động trên phần mềm kế toán máy.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 5 bài thực hành tuần tự:

  • Bài 1: Lập và xử lý chứng từ kế toán (Mã bài: 4201): Cung cấp hệ thống biểu mẫu và quy trình lập chứng từ cho hai luồng nghiệp vụ:
    • Chứng từ nhập khẩu: Hợp đồng ngoại thương, Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice), Vận đơn đường biển (Bill of Lading - B/L) hoặc đường hàng không (Bill of Air - B/A), Chứng từ bảo hiểm (Insurance Policy/Certificate), Giấy chứng nhận phẩm chất/khối lượng (C/Q), Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O), Phiếu đóng gói (Packing List), Tờ khai hàng hóa nhập khẩu (HQ/2012-NK gồm 33 chỉ tiêu), Phụ lục tờ khai (PLTK/2012-NK), Tờ khai trị giá tính thuế (HQ/2008-TGTT và HQ/2008-PLTG), các mẫu khai báo trị giá tính thuế từ PP2 đến PP6, Phiếu nhập kho (Mẫu 01-VT), Phiếu chi (Mẫu 02-TT).
    • Chứng từ xuất khẩu: Tờ khai hàng hóa xuất khẩu (HQ/2012-XK gồm 27 chỉ tiêu), Phụ lục tờ khai xuất khẩu (HQ/2012-PLXK), Hóa đơn xuất khẩu (Mẫu 06HDXK2/001), Phiếu xuất kho (Mẫu 02-VT), Phiếu thu (Mẫu 01-TT).
  • Bài 2: Ghi sổ kế toán chi tiết (Mã bài: 4202): Hướng dẫn phương pháp mở sổ, ghi chép và đối chiếu số liệu trên các mẫu sổ kế toán chi tiết: Sổ quỹ tiền mặt (Mẫu S07-DN, S07a-DN), Sổ tiền gửi ngân hàng (Mẫu S08-DN), Sổ chi tiết nguyên liệu, vật liệu, công cụ dụng cụ, sản phẩm, hàng hóa (Mẫu S10-DN áp dụng cho TK 152, 153, 155, 156), Sổ chi tiết thanh toán với người mua/người bán (Mẫu S31-DN áp dụng cho TK 131, 331), Sổ chi tiết bán hàng (Mẫu S35-DN áp dụng cho TK 511, 521, 531, 532, 632).
  • Bài 3: Ghi sổ kế toán tổng hợp: Hướng dẫn kỹ thuật chuyển số liệu từ chứng từ gốc và sổ chi tiết vào hệ thống sổ kế toán tổng hợp theo hình thức kế toán quy định.
  • Bài 4: Lập báo cáo tài chính trong doanh nghiệp: Quy trình tổng hợp số liệu, kiểm tra tính cân đối và lập hệ thống Báo cáo tài chính cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
  • Bài 5: Ứng dụng kế toán doanh nghiệp trên phần mềm kế toán: Hướng dẫn quy trình 7 bước thực hiện trên phần mềm: (1) Tạo cơ sở dữ liệu; (2) Thiết lập hệ thống tài khoản; (3) Khai báo các danh mục; (4) Nhập số dư ban đầu; (5) Nhập dữ liệu kế toán phát sinh; (6) Thực hiện các bút toán kết chuyển; (7) Xem và in các báo biểu kế toán.

Progression logic của giáo trình tuân thủ nghiêm ngặt chu trình kế toán khép kín: thu nhận và xử lý dữ liệu đầu vào (Bài 1) $\rightarrow$ xử lý và phân loại dữ liệu chi tiết (Bài 2) $\rightarrow$ tổng hợp dữ liệu (Bài 3) $\rightarrow$ lập báo cáo đầu ra (Bài 4) $\rightarrow$ tin học hóa toàn bộ quy trình trên phần mềm chuyên dụng (Bài 5).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống lý thuyết và nguyên tắc chuyên môn bao gồm:

  • Nguyên tắc xác định trị giá hải quan: Quy định xác định trị giá tính thuế theo Nghị định số 40/2007/NĐ-CP của Chính phủ thông qua 6 phương pháp: Trị giá giao dịch; Trị giá giao dịch của hàng hóa nhập khẩu giống hệt (Mẫu PP2); Trị giá giao dịch của hàng hóa nhập khẩu tương tự (Mẫu PP3); Trị giá khấu trừ (Mẫu PP4); Trị giá tính toán (Mẫu PP5); và Phương pháp suy luận (Mẫu PP6).
  • Nguyên tắc tính và hạch toán các sắc thuế: Căn cứ tính toán thuế nhập khẩu, thuế xuất khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB), thuế bảo vệ môi trường (BVMT) và thuế giá trị gia tăng (GTGT) khâu xuất nhập khẩu.
  • Chuẩn mực mã hóa quốc tế và thương mại: Áp dụng mã quốc gia theo tiêu chuẩn ISO 3166, mã đồng tiền theo tiêu chuẩn ISO 4217, các điều kiện giao hàng Incoterms (CIF, FOB) và các phương thức thanh toán quốc tế phổ biến (L/C, TTR, DA, DP).
  • Chế độ chứng từ và sổ sách: Tuân thủ hệ thống biểu mẫu chứng từ vật tư, tiền tệ và mẫu sổ ban hành theo Quyết định số 15/2006/QĐ-BTC của Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Kỹ năng kê khai chi tiết 33 chỉ tiêu trên tờ khai nhập khẩu HQ/2012-NK và 27 chỉ tiêu trên tờ khai xuất khẩu HQ/2012-XK; kỹ năng tính các khoản phải cộng, các khoản được trừ trong tờ khai trị giá HQ/2008-TGTT; kỹ năng lập hóa đơn xuất khẩu (Mẫu 06HDXK2/001), phiếu thu, phiếu chi, phiếu nhập/xuất kho; kỹ năng cài đặt cơ sở dữ liệu và vận hành hệ thống tài khoản trên phần mềm kế toán.
  • Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích tính hợp lệ, hợp pháp của bộ chứng từ ngoại thương; quy đổi tỷ giá hạch toán và tỷ giá tính thuế; đối chiếu, kiểm tra sai lệch số liệu giữa sổ quỹ tiền mặt, sổ tiền gửi ngân hàng với sổ chi tiết và sổ cái tổng hợp.
  • Kỹ năng thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Xử lý trọn vẹn nghiệp vụ mua bán ngoại tệ, mở L/C ký quỹ tại ngân hàng ngoại thương; làm thủ tục hải quan, tính thuế và thanh toán tiền hàng; tổng hợp số liệu để lập Báo cáo tài chính doanh nghiệp.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng mô hình sư phạm tích hợp nghề nghiệp: mỗi bài học đều có cấu trúc hai phần cố định gồm "1. Hướng dẫn ban đầu" (cung cấp kiến thức quy định, căn cứ pháp lý, biểu mẫu chuẩn và hướng dẫn cách ghi chép) và "2. Thực tập kế toán viên" (giao các bộ tình huống nghiệp vụ thực tế có đầy đủ thông số để người học trực tiếp thao tác).

Hệ thống bài tập tình huống thực hành được xây dựng cụ thể hóa từ các hợp đồng ngoại thương:

  • Bài tập 1: Thực hành nghiệp vụ nhập khẩu máy điều hòa nhiệt độ hiệu TRANE của Công ty TNHH Hồng Quang (Huế) ký với Công ty TRANE Limited (Thái Lan) theo hợp đồng số 2157. Tình huống cung cấp dữ liệu về mã hàng (92071000), đơn giá (260 USD/chiếc), điều kiện giao hàng (CIF Hồ Chí Minh), tỷ giá quy đổi, thủ tục mua ngoại tệ ký quỹ mở L/C 10% tại ngân hàng ngoại thương, phí mở L/C, nộp thuế nhập khẩu 5%, GTGT 10%, phí hải quan, vận chuyển nội địa và lập chứng từ nhập kho, phiếu chi nộp thuế.
  • Bài tập 2: Thực hành nghiệp vụ nhập khẩu 11,56 tấn màng BOPP của Công ty XNK Bình Minh từ Tập đoàn DAELIM (Hàn Quốc) theo hợp đồng Y601, giao hàng CIF Hải Phòng, thanh toán L/C qua Vietcombank, với các bước lập tờ khai hải quan, phiếu nhập kho, phiếu chi tiền nộp thuế.
  • Bài tập 3: Thực hành nghiệp vụ xuất khẩu 2.400 áo thun nam và áo thun nữ của Công ty Cổ phần May Sơn Hà cho Công ty NEW WAVE GROUP SA (Thụy Sĩ/Scotland) theo điều kiện FOB TP. Hồ Chí Minh, phương thức L/C, thuế xuất khẩu 25%, lập tờ khai xuất khẩu HQ/2012-XK, phiếu xuất kho và hóa đơn xuất khẩu.
  • Bài tập ủy thác xuất khẩu (Bài 2): Xử lý nghiệp vụ xuất kho hàng hóa theo hợp đồng ủy thác xuất khẩu, hạch toán phí hoa hồng ủy thác 2%, thuế GTGT dịch vụ ủy thác 10% và ghi sổ chi tiết thanh toán, sổ chi tiết bán hàng.
TIẾN TRÌNH SƯ PHẠM TRONG MỖI BÀI HỌC:

Phương pháp đánh giá kết quả học tập căn cứ trên mức độ chính xác của các chỉ tiêu kê khai trên tờ khai hải quan, số liệu trên sổ sách kế toán chi tiết/tổng hợp, tính cân đối của báo cáo tài chính và kỹ năng hoàn thành 7 bước thao tác trên phần mềm kế toán. Đối với việc tự học, giáo trình định hướng sinh viên tự nghiên cứu các quy tắc điền chỉ tiêu, đối chiếu số liệu giữa các liên chứng từ và tự kiểm tra số dư tồn quỹ, số dư tiền gửi ngân hàng theo các tình huống mẫu.


Điểm nổi bật và cập nhật

  • Tính hệ thống hóa biểu mẫu hải quan và kế toán: Giáo trình cập nhật đầy đủ các mẫu tờ khai hải quan gồm tờ khai nhập khẩu HQ/2012-NK, tờ khai xuất khẩu HQ/2012-XK, tờ khai trị giá tính thuế HQ/2008-TGTT và phụ lục đi kèm. Hệ thống chứng từ thu, chi, nhập, xuất kho và sổ sách kế toán được chuẩn hóa theo Quyết định số 15/2006/QĐ-BTC của Bộ Tài chính.
  • Tích hợp toàn diện các phương pháp xác định trị giá tính thuế: Tài liệu hướng dẫn cụ thể cách kê khai tờ khai hải quan và 5 mẫu khai báo trị giá tính thuế bổ sung (từ Mẫu PP2 đến Mẫu PP6) theo quy định tại Nghị định số 40/2007/NĐ-CP và Thông tư hướng dẫn, giúp giải quyết các trường hợp phát sinh khi không đủ điều kiện áp dụng phương pháp trị giá giao dịch thông thường.
  • Mô phỏng dữ liệu kinh doanh xuất nhập khẩu thực tế: Các bài tập thực hành được xây dựng với dữ liệu thương mại rõ ràng về tên đối tác nước ngoài (TRANE Limited Thailand, DAELIM Corporation Korea, NEW WAVE GROUP SA), cảng bốc dỡ (Bangkok, Chif Tagong, Hải Phòng, Tân Cảng), điều kiện thương mại quốc tế (FOB, CIF), tỷ giá ngoại tệ thực tế và quy trình làm việc với ngân hàng (Vietcombank).
  • Gắn kết giữa kế toán thủ công và kế toán máy: Bài 5 của giáo trình xây dựng cầu nối trực tiếp giữa thao tác ghi sổ thủ công ở Bài 1, Bài 2, Bài 3 với quy trình tự động hóa trên phần mềm máy tính (từ tạo lập cơ sở dữ liệu, thiết lập hệ thống tài khoản đến in ấn báo biểu tài chính).

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên chuyên ngành: Giáo trình được thiết kế chuyên biệt cho sinh viên theo học ngành Kế toán doanh nghiệp trình độ Cao đẳng tại các trường cao đẳng, trường đào tạo nghề nghiệp thực hành.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các mô đun kiến thức cơ sở (như MĐ 01, MĐ 02 về Nguyên lý kế toán, Kế toán tài chính doanh nghiệp cơ bản) để nắm vững nguyên lý hạch toán Nợ - Có, kết cấu tài khoản kế toán và phương pháp tính giá cơ bản trước khi bước vào mô đun tích hợp MĐ 42.
  • Giảng viên chuyên ngành: Tài liệu phục vụ giảng viên làm căn cứ xây dựng đề cương bài giảng, thiết kế các buổi hướng dẫn thực hành kế toán mô phỏng trên chứng từ và tổ chức đánh giá kỹ năng tay nghề của sinh viên.
  • Nhân viên thực tế và tự học: Là tài liệu tham khảo cho nhân viên kế toán mới tiếp nhận phần hành kế toán xuất nhập khẩu tại doanh nghiệp hoặc người làm công tác giao nhận, khai báo hải quan cần nắm rõ quy trình luân chuyển chứng từ và ghi chép sổ sách kế toán.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn cho sinh viên ngành Kế toán doanh nghiệp trình độ Cao đẳng. Tài liệu cũng phù hợp cho giảng viên giảng dạy thực hành kế toán chuyên ngành và các cá nhân cần tài liệu tham khảo để thực hiện các nghiệp vụ kế toán xuất nhập khẩu thực tế.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần hoàn thành các mô đun cơ sở (MĐ 01, MĐ 02) của chương trình đào tạo kế toán doanh nghiệp, nắm chắc nguyên lý hạch toán kế toán kép, hệ thống tài khoản kế toán doanh nghiệp và các phép tính thuế cơ bản.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các giáo trình lý thuyết khác?

Giáo trình tập trung vào phương pháp thực hành theo tình huống cụ thể (Practice-based), đi thẳng vào việc hướng dẫn lập từng chỉ tiêu trên hệ thống tờ khai hải quan (HQ/2012-NK, HQ/2012-XK, HQ/2008-TGTT), phiếu nhập xuất kho, phiếu thu chi, ghi các mẫu sổ chi tiết (S07-DN, S08-DN, S10-DN, S31-DN, S35-DN) và thao tác 7 bước trên phần mềm kế toán thay vì chỉ trình bày lý thuyết định khoản thuần túy.

4. Làm sao để tự học hiệu quả với tài liệu này?

Người học cần nghiên cứu phần "1. Hướng dẫn ban đầu" để nắm rõ quy định và cấu trúc biểu mẫu, sau đó tự giải các bài tập tình huống trong phần "2. Thực tập kế toán viên", tự tay điền đầy đủ các chỉ tiêu trên mẫu chứng từ, ghi sổ chi tiết và đối chiếu số liệu trước khi nhập liệu trên phần mềm kế toán.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Giáo trình gắn liền với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được trích dẫn gồm: Quyết định số 15/2006/QĐ-BTC (chế độ kế toán doanh nghiệp), Nghị định số 40/2007/NĐ-CP (xác định trị giá hải quan), các chuẩn mã hóa quốc tế ISO 3166, ISO 4217 và phần mềm kế toán doanh nghiệp dùng cho việc thực hành Bài 5.


Kết luận

Giáo trình Thực hành kế toán hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu (MĐ 42) của Trường Cao đẳng Nghề Hà Nam cung cấp một quy trình thực hành kế toán xuất nhập khẩu có cấu trúc chặt chẽ, gắn kết giữa lý thuyết nghiệp vụ hải quan, chế độ kế toán theo Quyết định 15/2006/QĐ-BTC và ứng dụng công nghệ thông tin trong xử lý dữ liệu tài chính.

Lộ trình học tập được thiết kế tuần tự từ xử lý chứng từ ngoại thương, ghi chép sổ sách chi tiết, tổng hợp số liệu, lập báo cáo tài chính cho đến vận hành phần mềm kế toán. Để đạt được kết quả học tập tối ưu, người học nên kết hợp nghiên cứu giáo trình cùng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành về hải quan, thuế xuất nhập khẩu và thực hành trực tiếp trên các phần mềm kế toán doanh nghiệp tiêu chuẩn.