CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA THỐNG KÊ DOANH NGHIỆP Mục tiêu: - Xác định được đối tượng và phạm vi nghiên cứu của thống kê - Trình bày được nhiệm vụ công tác thống kê doanh nghiệp - Hệ thống hoá được những vấn đề cơ bản của thống kê doanh nghiệp - Lựa chọn phương pháp thống kê kinh doanh trong doanh nghiệp. - Có ý thức tự học, tự nghiên cứu tài liệu Nội dung chương: 1. Khái niệm thống kê doanh nghiệp. Thống kê doanh nghiệp là môn học trong hệ thống môn học thống kê, nghiên cứu mặt lượng trong mối liên hệ chặt chẽ với mặt chất của các hiện tượng kinh tế - xã hội số lớn xảy ra trong phạm vi doanh nghiệp và ngoài doanh nghiệp có liên quan đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp qua từng thời gian và không gian nhất định.
Thống kê doanh nghiệp là một phận của hạch toán thống kê. Đồng thời là một loại nghiệp vụ chuyên đi sâu nghiên cứu và hoàn thành các phương pháp tính, các hệ thống chỉ tiêu phản ánh toàn bộ quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của thống kê doanh nghiệp là mặt lượng gắn với mặt chất của các hiện tượng và sự kiện xảy ra trong phạm vi doanh nghiệp và những hiện tượng, sự kiện xảy ra bên ngoài donh nghiệp có lien quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong từng thời kỳ nhất định. Các hiện tượng và sự kiện liên quan đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Các hiện tượng về hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp hoặc có liên quan đến doanh nghiệp được coi là đối tượng nghiên cứu của thống kê doanh nghiệp bao gồm: -Các hiện tượng về lao động, tài sản vốn … sử dụng trong sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. -Các hiện tượng và sự kiện về nhu cầu tiêu dung toàn xã hội, về biến động kinh tế. -Các hiện tượng thiên nhiên tác động đến tình hình và kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp là những công việc mà lao động của doanh nghiệp đã tham gia hoàn thành nhằm mục tiêu thỏa mãn nhu cầu của các đối tượng tiêu dùng không tự làm được hoặc không đủ điều kiện tự làm, cuối cùng thu được lợi nhuận.
Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm: - Hoạt động sản xuất kinh doanh là những hoạt động của người lao động sử dụng công cụ lao động tác động vào vật tư nguyên liệu để tạo ra khối lượng sản phẩm vật chất cụ thể có giá trị sử dụng theo mục đích yêu cầu đã đề ra đây là khối lượng hàng hóa do doanh nghiệp làm ra và sẽ được tiêu thụ trên thị trường làm tăng của cải vật chất cho xã hội - Hoạt động kinh doanh dịch vụ sản xuất là những hoạt động không tạo ra sản phẩm vật chất có giá trị sử dụng theo mục đích yêu cầu. Như những hoạt động gia công bộ phận nào đó của sản phẩm như ra công sơn, xì, đánh bóng, đục lỗ, xay xát, in nhuộm … chỉ làm gia tăng giá trị sản phẩm. Những hoạt động sửa chữa máy móc thiết bị, phương tiện vận chuyển, sửa chữa nhà cửa tài sản, …, hoạt động lắp ráp, lắp đặt máy móc thiết bị, hoạt động khảo sát thiết kế, hoạt động thuỷ lợi tưới tiêu, trồng trọt chăn nuôi. - Hoạt động kinh doanh dịch vụ thương mại là những hoạt động thực hiện chức năng lưu thông phân phối, chuyển hàng hóa từ người sản xuất đến người tiêu dung.
Hoạt động này không tạo ra sản phẩm mới chỉ làm gia tăng giá trị của sản phẩm mua – bán. - Hoạt động kinh doanh phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng cá nhân và xã hội như hoạt động kinh doanh tài sản và dịch vụ tư vấn, hoạt động tài chính tín dụng, giáo dục, y tế, văn hóa thể thao … Tổ chức hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cần hội tụ các yêu tố cơ bản sau: - Xác định mục đích kinh doanh của doanh nghiệp - Lựa chọn công nghệ kinh doanh phù hợp với vốn đầu tư lao động vận hành kỹ thuật bảo dưỡng sửa chữa, mức độ tiêu dùng vật tư năng lượng, chất lượng sản phẩm, khả năng cải tạo công nghệ và xu thế phát triển công nghệ trong tương lai. - Xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. - Xác định thị trường đầu vào và thị trường đầu ra của doanh nghiệp sao cho có lợi nhất.
Cơ sở lý luận và cơ sở phương pháp của thống kê KD 3. Cơ sở lý luận Cơ sở lý luận của môn học là các học thuyết kinh tế học, kinh tế chính trị, của chủ nghĩa duy lịch sử của chủ nghĩa Mác Lênin và kinh tế thị trường. Các 3 môn khoa học này nghiên cứu các pạhm trù kinh tế, bản chất và tính quy luật chung về sự phát triển kinh tế - xã hội. Ngoài ra, thống kê còn là công cụ phục vụ công tác quản lý, vì vậy phải lấy đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước làm cơ sở lý luận.
Cơ sở phương pháp luận Cơ sở phương pháp luận của thống kê doanh nghiệp là chủ nghĩa duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác – Lênin, lý thuyết xác suất, lý thuyết thống kê. -Phép duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác – Lênin đề ra phương páp quan sát và nhận thức sự vật tồn tại của xã hội một cách thực tế khách quan. -Lý thuyết xác suất, lý thuyết thống kê đề ra phương pháp thu thập dữ liệu, tính toán các chỉ tiêu, phân tích, đánh giá tình hình và dự báo thống kê … Điều đó được thể hiện trên các phương diện sau: - Phải phân tích và đánh giá quá trình hoạt động của doanh nghiệp trong trạng thái động. - Xem xét các mặt, các hoạt động, các quá trình kinh doanh của doanh nghiệp trong mối quan hệ biện chứng, quan hệ nhân quả.
- Xây dựng các phương pháp đo lường, các chỉ tiêu và các công thức tính toán mang tính hệ thống, logic,. Nhiệm vụ của thống kê doanh nghiệp Thống kê doanh nghiệp là một môn khoa học thống kê để phục vụ cho công tác quản lý của doanh nghiệp, do đó môn học này thực hiện các nhiệm vụ chủ yếu sau: - Thống kê phân tích tình hình sử dụng và hiệu quả sử dụng các yếu tố cơ sở vật chất, vốn, lao động, nguyên vật liệu trong sản xuất kinh doanh và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp ở từng thời kỳ. - Thu thập thông tin phản ánh tình hình sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, thống kê phân tích giá thành, giá bán và xác định mức cầu thị trường, để điều chỉnh kế hoạch sản xuất cho thích hợp. - Xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê, phân tích các mặt hoạt động, hiệu quả kinh doanh và lợi nhuận kinh doanh của doanh nghiệp.
- Thống kê tổng hợp và xử lý thông tin đã thu thập, làm cơ sở ứng dụng thống kê trong công tác quản lý doanh nghiệp. Phân ngành kinh tế Việt Nam. Phân ngành theo khu vực kinh tế Bao gồm các doanh nghiệp: - Khu vực I: các ngành khai thác sản phẩm tự nhiên. - Khu vực II : chế biến các sảm phẩm tự nhiên.
4 - Khu vực III: các ngành dịch vụ sản xuất và phi sản xuất. Phân ngành theo hình thức sở hữu vốn kinh doanh Bao gồm các doanh nghiệp: - Doanh nghiệp quốc doanh - Doanh nghiệp ngoài quốc doanh - Doanh nghiệp liên doanh 5. Phân ngành theo từng ngành kinh tế Bao gồm các ngành: -Ngành công nghiệp: Doanh nghiệp dầu khí, đóng tàu … -Ngành xây dựng: Doanh nghiệp khảo sát thiết kế … -Ngành nông nghiệp: Doanh nghiệp trống trọt, chăn nuôi, thú y … 5 CHƯƠNG 2 THỐNG KÊ KẾT QUẢ SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP Mã chương MH12-02 Mục tiêu: - Mô tả được những khái niệm cơ bản liên quan đến kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp - Phân tích được hệ thống chỉ tiêu thống kê kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và phương pháp tính - Trình bày được nội dụng thống kê chất lượng sản phẩm - Giải thích được phương pháp phân tích thống kê nhân tố ảnh hưởng đến kết quả sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp - Thống kê và tính được kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp - Thống kê và đánh giá được chất lượng sản phẩm trong doanh nghiệp - Đánh giá được các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp - Đánh giá được kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp từ đó có những đề xuất cụ thể cho doanh nghiệp - Có ý thái độ nghiêm túc trong học tập - Cẩn thận, tỉ mỉ, chính xác trong luyện tập Nội dung chương: 1. Khái niệm, Ý nghĩa và nhiệm vụ của thống kê kết quả sản xuất 1.1 Hoạt động sản xuất: Hoạt động sản xuất kinh doanh của một đơn vị là việc sử dụng các yếu tố đầu vào để sản xuất ra những sản phẩm vật chất và sản phẩm dịch vụ nhằm đáp ứng cho mục đích cung cấp sản phẩm cho xã hội và thu lợi nhuận.
Phân biệt hoạt động sản xuất tự cấp, tự tức với hoạt động sản xuất kinh doanh của một đơn vị là điều kiện cần thiết để đảm bảo độ chính xác của các thông tin thống kê.định trước của nhà sản xuất. Điểm giống nhau: Sử dụng các yếu tố đầu vào để sản xuất ra sản phẩm vật chất và phi vật chất nhằm đáp ứng cho mục đích đã đề ra. Điểm khác nhau: 6 Sản xuất tự cấp, tự túc Sản xuất kinh doanh - Thỏa mãn nhu cầu của người sử dụng - Thu lợi nhuận tối đa - Qui mô sản xuất nhỏ - Qui mô sản xuất tuỳ thuộc vào nhu cầu của thị trường và nhu cầu sản xuất của doanh nghiệp - Không cần so sánh về chất lượng, - Luôn quan tâm đến so sán chất mẫu mã, hình thức. lượng, mẫu mã với các doanh nghiệp khác - Không cần phải được xã hội thừa - Phải được xã hội thừa nhận nhận - Không cần phải hạch toán kinh tế - Luôn tiến hành hạch toán kinh tế - Không cần quan tâm đến thông tin - Luôn quan tâm đến thông tin giá cả giá cả thị trường thị trường 1.
Kết quả sản xuất Kết quả hoạt động sản xuất của doanh nghiệp là những sản phẩm dịch vụ mang lại lợi ích tiêu dùng xã hội.