CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ MỸ THUẬT Giới thiệu Mỹ thuật cũng là thuật ngữ được sử dụng chung cho nghệ thuật tạo hình. Mỹ thuật là những cái đẹp từ nghệ thuật, có thể là do con người hoặc từ tự nhiên tạo nên và có thể nhìn thấy được. Vì thế mà người ta còn gọi môn này là “nghệ thuật thị giác” Mục tiêu Trang bị kiến thức cơ sở về mỹ thuật, lịch sử mỹ thuật và các đối tượng của mỹ thuật Nội dung chính 1. Các yêu cầu mỹ thuật Mỹ thuật được hiểu nôm na là “nghệ thuật của cái đẹp”.
Đây là một từ Hán Việt, với “mỹ” nghĩa là đẹp, còn “thuật” nằm trong từ “nghệ thuật”. Hiểu một cách đơn giản, mỹ thuật là những cái đẹp từ nghệ thuật, có thể là do con người hoặc từ tự nhiên tạo nên và có thể nhìn thấy được. Vì thế mà người ta còn gọi môn này là “nghệ thuật thị giác” – hay còn có tên tiếng anh là “visual art”. Theo nghĩa hàn lâm, có rất nhiều cấp độ thưởng thức cái đẹp, phụ thuộc vào sự hiểu biết, khiếu thẩm mỹ cũng như thích của riêng từng người.
Chính vì vậy, quan niệm về mỹ thuật cũng chưa nhất quán theo một chuẩn mực nào. Tuy nhiên, một tác phẩm được đánh giá là có phần mĩ thuật biểu hiện tốt thì ít nhiều tác phẩm đó phải có âm vang về tính kinh viện, hàn lâm. 6 Đôi khi ta còn gặp thuật ngữ “mỹ thuật” trên sân khấu và trong cuộc sống hằng ngày. Hiểu theo nghĩa rộng, từ “mỹ thuật” còn được sử dụng để phân biệt những ngành lớn của hội họa: mỹ thuật ứng dụng, mỹ thuật công nghiệp, mỹ thuật trang trí…; mỗi ngành có một đặc thù riêng về kỹ thuật thể hiện và giá trị sử dụng.
Trên thế giới cũng như ở Việt Nam, những người hoạt động trong ngành thường chỉ thừa nhận khái niệm mỹ thuật theo nghĩa hàn lâm và có sự phân biệt rõ rệt giữa mỹ thuật với thủ công mỹ nghệ và mỹ thuật ứng dụng. Đơn giản hơn, mỹ thuật là những đường nét được con người tự quy ước với nhau theo cảm nhận được sử dụng để biểu lộ thế giới thực tại gián tiếp qua một chất liệu nào đó theo một cách riêng của mỗi người cho là đẹp. Một số loại hình mỹ thuật cơ bản Mỹ thuật cũng là thuật ngữ được sử dụng chung cho nghệ thuật tạo hình. Dưới đây là một số loại hình mỹ thuật cơ bản: 2.1 Hội họa Hội họa được xem là phần quân trọng của mỹ thuật.
Đây cũng là loại hình nghệ thuật phổ biến nhất. Hội họa là nghệ thuật tạo hình trên bề mặt hai chiều một cách trực tiếp, hay giải thích nôm na là người vẽ sử dụng màu và bút chì để tô lên một bề mặt láng (giấy, vải,…) để thể hiện những ý tưởng nghệ thuật. Người làm việc này còn được gọi là họa sĩ. Kết quả của hoạt động này là những tác phẩm hội họa được ra đời, hay người ta còn gọi là tranh vẽ.
Nói cách khác, hội họa là một hình thức để thể hiện ý tưởng của người nghệ sĩ bằng các tác phẩm hội họa sử dụng kỹ thuật (nghệ) và phương pháp (thuật) của họa sỹ.2 Điêu khắc Điêu khắc được hiểu là nghệ thuật tạo hình trong không gian ba chiều (tượng tròn) hoặc hai chiều (chạm khắc, chạm nổi). Vật liệu sử dụng trong điêu khắc thường là đá, đất sét, gỗ…. Yếu tố quan trọng nhất trong điêu khắc là phải làm sao để “Lột tả được hình dáng chung nhất và giữ được cái hồn của tác phẩm”.3 Đồ Họa Đồ họa là hình thức nghệ thuật tạo hình trên bề mặt hai chiều một cách gián tiếp thông qua kỹ thuật in ấn. Chính vì thế, tác phẩm đồ họa thường có nhiều bản sao.
Đồ họa thường được sử dụng cho những mục đích về truyền thông, quảng cáo, kinh doanh,… Do đó, đây là ngành đang nổi và thu hút được nhiều bạn trẻ tham gia học hỏi. Không chỉ có óc sáng tạo và tính thẩm mỹ, ngành thiết kế đồ họa đòi hỏi người làm cần sử dụng được những công cụ, thiết bị hiện đại và những phần mềm chuyên 7 dụng. Có rất nhiều loại đồ họa khác nhau như: đồ họa độc lập, đồ họa in ấn, đồ họa máy tính,… Bên cạnh những loại hình chính trên, mỹ thuật còn bao gồm một số loại hình khác như: Nghệ thuật Sắp đặt Nghệ thuật Trình diễn Nghệ thuật Hình thể Nghệ thuật Đại chúng 8 CHƯƠNG 2: HÌNH Giới thiệu Nghệ thuật tạo hình là tên gọi chung của nhiều loại hình nghệ thuật như hội họa, điêu khắc, đồ họa, kiến trúc, trang trí. Hội họa là nghệ thuật dùng màu sắc, hình mảng, đường nét để diễn đạt cảm xúc của người vẽ trước vẻ đẹp của thiên nhiên, con người, xã hội.
Mục tiêu Trang bị kiến thức cơ sở về hình trong các tác phẩm mỹ thuật Nội dung chính 1. Hình và thể hiện hình Nghệ thuật tạo hình là tên gọi chung của nhiều loại hình nghệ thuật như hội họa, điêu khắc, đồ họa, kiến trúc, trang trí. Hội họa là nghệ thuật dùng màu sắc, hình mảng, đường nét để diễn đạt cảm xúc của người vẽ trước vẻ đẹp của thiên nhiên, con người, xã hội. Nói một cách khác hội họa là một loại hình nghệ thuật tạo hình sử dụng đường nét, hình mảng, màu sắc sắp xếp trên một mặt phẳng không gian hai chiều để xây dựng hình tượng nghệ thuật, biểu hiện hiện thực cuộc sống phong phú và đa dạng.
Như vậy, ta thấy rằng hội họa là một loại hình nghệ thuật tạo hình đặc trưng bởi sự biểu hiện không gian trên mặt phẳng bằng các yếu tố nghệ thuật tạo hình. Không gian trong một bức tranh có thể là không gian thực được biểu hiện bằng quy luật của mắt nhìn xa và gần, hay còn gọi là luật xa gần. Do đặc điểm của mắt nhìn do đó hình ảnh trong không gian ba chiều có những sự thay đổi, ví dụ như trong thực tế thì hai đường thẳng song song không bao giờ gặp nhau tại một điểm. Nhưng theo mắt nhìn thì tất cả các đường thẳng song song lại có độ hụt và sẽ tụ vào một điểm trên đường chân trời.
Với sự nghiên cứu về các quy luật diễn tả xa gần bằng đường nét, tương quan màu sắc, đậm nhạt các họa sĩ Phục Hưng đã thành công trong việc diễn tả chiều sâu của không gian. Ngoài ra trong hội họa các họa sĩ còn có thể dùng các thủ pháp ước lệ để gợi cảm xa gần, gợi không gian mà vẫn thuận mắt và tạo cảm xúc thẩm mỹ. Cách tạo không gian ước lệ được thấy rõ trong Hội họa Ai C ập và một số nền nghệ thuật khác. Trong nghệ thuật tạo hình Việt Nam, nhiều họa sĩ đã sử dụng không gian ước lệ để biểu đạt hiện thực có hiệu quả.
Tranh “Tre” của họa sĩ Trần Đình Thọ là một ví dụ. Trên nền tranh với màu đỏ lộng lẫy, bằng cách sắp xếp các hình tượng khóm tre, bóng nước vạt đất… tác giả gợi cho người xem cảm nhận về chiều sâu không gian trời và nước khác nhau. 9 Qua một số tác phẩm hội họa như trên đã phân tích ta thấy một trong những đặc trưng của ngôn ngữ hội họa đó là tính không gian. Bởi vậy theo giáo sư Phạm Công Thành: nghệ thuật tạo hình còn được gọi là nghệ thuật không gian.
Những hình tượng được xây dựng trong tranh bằng các yếu tố ngôn ngữ tạo hình đưa lại cho người xem những hình ảnh cụ thể chân thực của thực tế khách quan. Hội họa là một nghệ thuật tạo hình trực tiếp với hai đặc trưng là tính không gian và tính tạo hình trực tiếp bằng các yếu tố đường nét, hình khối, màu sắc. Đây cũng là đặc trưng nghệ thuật của tạo hình nói chung. Các nguyên tắc tổ chức hình - Đường nét (Line): Theo từ điển thuật ngữ mỹ thuật phổ thông thì đường nét (line) là đường hiện lên ở trong tranh rõ ràng, đứt đoạn hoặc liên tục dùng để phác hình, viền hình, xác định hình.
Theo từ điển tiếng Anh thì line là vệt hẹp, dài, thẳng, hoặc cong trên mặt phẳng đường – vạch – đường nét trong nghệ thuật – biên giới…). Nếu tách rời đường và nét ta thấy đây là hai khái niệm khác nhau. Ta vẫn thường quan niệm đường là lối đi được tạo lập, khoảng không gian phải đi qua, là cách thức, biện pháp (đường lối), là phương tiện, mặt của vấn đề (đường công danh, đường tình yêu). Trong hội họa cũng sẽ gặp các khái niệm đường chân trời, đường diềm, đường trục, đường uốn lượn, đường viền… Như vậy ta thấy các thuật ngữ “đường” trong mỹ thuật gắn với phương hướng, sự vận động của các mảng hình, màu sắc, đậm nhạt.
Trong hình học, nét là quỹ đạo của một điểm trong không gian. Về cơ bản có hai loại nét đó là nét thẳng và nét cong. Nét thẳng cho thấy sự chuyển động của điểm theo một hướng nhất định. Ví dụ như quỹ đạo của điểm chuyển động theo chiều thẳng đứng, tạo ra nét thẳng đứng.
Cũng như thể nếu điểm chuyển động theo chiều nằm ngang hoặc chéo tạo ra nét thẳng ngang, hoặc nét thẳng chéo. Mặt khác quỹ đạo vận động của một điểm nếu đổi hướng sẽ tạo ra nét cong, gãy, zích zắc, uốn lượn… Đường nét có thể tồn tại một cách cụ thể trên tranh mà cũng có thể chỉ được cảm nhận thông qua sự vận động, nhịp điệu của mảng màu, hình hoặc ranh giới của các mảng màu… 10 Bầu trời đầy sao – Tranh sơn dầu – Van Gogh Với sự sắp xếp của các nét đậm nhạt… còn có thể gợi khối của các nhân vật, hình tượng trong tranh. Sự thay đổi nét trước, sau cũng góp phần tạo dựng lên không gian cho một hình tượng, một tác phẩm. Ghé thăm nhà – Lụa – Nguyễn Trọng Kiệm Mọi sự vật, hình tượng nhân vật đều tồn tại nhờ có hình, khối và màu sắc.
Dưới sự tác động của ánh sáng, mắt ta cảm nhận và nhìn thấy các sự vật, con 11 người, thú, chim muông… ở những hình dạng những màu sắc vốn có. Muốn thể hiện thiên nhiên, vạn vật vào trong tranh người họa sĩ phải sử dụng tất cả các yếu tố tạo hình như đường nét, màu sắc, hình khối… Trong đó đường nét có vai trò quan trọng. Ở mỗi tác giả, trong mỗi tác phẩm cụ thể, yếu tố đường nét lại được sử dụng khác nhau để tạo nên những hiệu quả biểu cảm thẩm mỹ phù hợp với nội dung, chủ đề của tác phẩm. Nếu sử dụng nhiều đường thẳng dễ gây cảm giác nghiêm trang, mực thước….