mở đầu, diễn biến và kết thúc tương đối rõ ràng. - Trạng thái tâm lý: tương đối dài, ít biến động, có ảnh hưởng lớn tới các quá trình tâm lý và luôn đi kèm các quá trình tâm lý làm tăng hay giảm hiệu quả của chúng. Gồm: chú ý, đãng trí, tâm trạng. - Thuộc tính tâm lý: hình thành trong quá trình dài, tương đối ổn định, tạo thành nét riêng của mỗi cá nhân và chi phối qua quá trình và trạng thái tâm lý của người đó.
Gồm: tình cảm, tính nết, sở thích, thói quen. Khái quát về Tâm lý học du lịch 1.1 Khái niệm tâm lý học du lịch Tâm lý học du lịch là một chuyên ngành của Tâm lý học, nghiên cứu những hiện tượng, đặc điểm, quy luật và cơ chế tâm lý của con người (cá nhân và nhóm) trong hoạt động du lịch nhằm thỏa mãn ngày càng tốt hơn nhu cầu của du khách và mang lại lợi nhuận tối đa cho doanh nghiệp Thuật ngữ Tâm lý khách du lịch được hiểu là những biểu hiện tâm lý của khách du lịch trong quá trình tìm kiếm, lựa chọn, đánh giá, quyết định và sử dụng các sản phẩm, dịch vụ du lịch để thỏa mãn các nhu cầu của họ.2 Vai trò của Tâm lý học du lịch - Thúc đẩy hoạt động kinh doanh du lịch nhằm mang lại thu nhập ngày càng nhiều hơn cho nền kinh tế quốc dân; thúc đẩy sự phát triển xã hội. Cụ thể: thúc đẩy hoạt động xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển hệ thống giao thông vận tải, bưu điện, ngân hàng; tạo ra sự phát triển tương đối đồng đều ở các vùng 3 khác nhau của cả nước. Bảo đảm cơ sở vững chắc cho hoạt động bảo tồn các di tích văn hóa, xã hội lịch sử cho thế hệ sau.
- Tạo điều kiện cho việc giao lưu, hội nhập giữa các nền văn hóa; tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc; tạo ra nhiều việc làm cho xã hội, góp phần giải quyết tình trạng thất nghiệp và nâng cao đời sống cộng đồng. - Giúp các nhà kinh doanh du lịch nâng cao chất lượng và hiệu quả kinh doanh du lịch thông qua việc phân tích được những tình huống cụ thể trong hoạt động kinh doanh du lịch; qua việc tuyển dụng và xây dựng đội ngũ cán bộ ngành; tạo ra các sản phẩm du lịch ngày càng phù hợp hơn với nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng; hoạch định tốt chiến lược phát triển và kinh doanh của doanh nghiệp - Duy trì và bảo tồn được các giá trị văn hóa, xã hội lịch sử trên cơ sở phối kết hợp với các ngành khác tìm hiểu các vấn đề lý luận và thực tiễn của đời sống xã hội 2. Một số hiện tƣợng tâm lý cá nhân cơ bản 2. Hoạt động nhận thức 2.1 Nhận thức cảm tính * Cảm giác - Khái niệm cảm giác Cảm giác là một quá trình tâm lý phản ánh một cách riêng từng thuộc tính của sự vật và hiện tượng đang trực tiếp tác động vào các giác quan của con người.
- Đặc điểm của cảm giác Cảm giác có những đặc điểm cơ bản sau: + Cảm giác là một quá trình tâm lý + Cảm giác chỉ phản ánh từng thuộc tính riêng lẻ của sự vật, hiện tượng chứ không phản ánh được trọn vẹn các thuộc tính của sự vật, hiện tượng. + Cảm giác phản ánh hiện thực khách quan một cách trực tiếp, tức là sự vật, hiện tượng phải trực tiếp tác động vào giác quan của con người mới tạo ra được cảm giác. - Các loại cảm giác + Căn cứ vào vị trí của nguồn kích thích gây ra cảm giác nằm ở ngoài hay ở trong cơ thể, cảm giác được chia thành hai loại: cảm giác bên ngoài (do kích thích nằm ngoài cơ thể gây nên) và cảm giác bên trong (do kích thích nằm trong cơ thể gây nên). + Những cảm giác bên ngoài: Cảm giác nhìn (thị giác); Cảm giác nghe (thính giác); Cảm giác ngửi (khứu giác); Cảm giác nếm (vị giác); Cảm giác da (mạc giác).
Những cảm giác bên trong: Cảm giác vận động và cảm giác sờ mó; Cảm giác thăng bằng; Cảm giác rung; Cảm giác cơ thể. - Các quy luật cơ bản của cảm giác Cảm giác ở người diễn ra theo những quy luật nhất định. Những quy luật này rất quan trọng đối với đời sống và với những lĩnh vực hoạt động khác nhau, trong đó có hoạt động du lịch. 4 + Quy luật ngưỡng cảm giác Muốn có cảm giác thì phải có sự kích thích vào các giác quan và kích thích đó phải đạt tới một giới hạn nhất định.
Giới hạn mà ở đó kích thích gây ra được cảm giác gọi là ngưỡng cảm giác. Cảm giác có hai ngưỡng. Ngưỡng cảm giác phía dưới và ngưỡng cảm giác phía trên. Phạm vi giữa hai ngưỡng cảm giác nêu trên là vùng cảm giác được, trong đó có một vùng phản ánh tốt nhất.
Quy luật ngưỡng cảm giác có thể vận dụng trong việc thay đổi mẫu mã, môi trường và chất lượng dịch vụ của doanh nghiệp du lịch. Ví dụ: trong một nhà hàng, khi khách phàn nàn về việc âm nhạc quá ồn chẳng hạn, nếu bạn giảm âm thanh không vượt qua được ngưỡng sai biệt của họ thì sẽ không mang lại được kết quả gì. + Quy luật thích ứng cảm giác Để phản ánh được tốt nhất và bảo vệ hệ thần kinh, cảm giác của người có khả năng thích ứng với kích thích. Thích ứng là khả năng thay đổi độ nhạy cảm của cảm giác cho phù hợp với sự thay đổi của cường độ kích thích, khi cường độ kích thích tăng thì giảm độ nhạy cảm và ngược lại khi cường độ kích thích giảm thì tăng độ nhạy cảm.
+ Quy luật tác động lẫn nhau của các cảm giác: Các cảm giác không tồn tại độc lập, mà luôn tác động qua lại lẫn nhau. Trong sự tác động này, các cảm giác làm thay đổi tính nhạy cảm của nhau và diễn ra theo quy luật như sau: Sự kích thích yếu lên một cơ quan phân tích này sẽ làm tăng lên độ nhạy cảm của một cơ quan phân tích kia; sự kích thích mạnh lên một cơ quan phân tích này sẽ làm giảm độ nhạy cảm của một cơ quan phân tích kia. Sự tác động lẫn nhau của các cảm giác có thể diễn ra đồng thời hay nối tiếp trên những cảm giác cùng loại hay khác loại. Có hai loại tương phản: tương phản nối tiếp và tương phản đồng thời.
Ví dụ, thấy tờ giấy trắng trên nền đen trắng hơn khi thấy nó trên nền xám. Đó là tương phản đồng thời. Sau một kích thích lạnh thì một kích thích ấm sẽ có vẻ nóng hơn. Đó là tương phản nối tiếp.
Cơ sở sinh lý của quy luật này là các mối liên hệ trên vỏ não của các cơ quan phân tích và quy luật cảm ứng qua lại giữa hưng phấn và ức chế vỏ não. Quy luật này cũng có thể vận dụng trong phục vụ du lịch như trong những phòng ăn không nên để âm nhạc quá ồn (cảm giác nghe ảnh hưởng đến cảm giác ngửi), hay khi giao tiếp với người bị hạn chế về thính giác (nhưng vẫn có thể hiểu được lời nói thông qua sự mấp máy môi chậm rãi của người khác), bạn không nên đứng quay lưng ra cửa. * Tri giác - Khái niệm tri giác Khác với cảm giác, tri giác là một mức độ mới của nhận thức cảm tính, nó không phải là tổng thể các thuộc tính riêng lẻ, mà là một sự phản ánh sự vật, hiện tượng nói chung trong tổng hòa các thuộc tính của nó. 5 Vậy, tri giác là một quá trình tâm lý phản ánh một cách trọn vẹn các thuộc tính bên ngoàii của sự vật, hiện tượng đang trực tiếp tác động vào các giác quan của con người.
- Đặc điểm của tri giác Tri giác có những đặc điểm gần giống với cảm giác như: + Cũng là một quá trình tâm lý, tức là có nẩy sinh, diễn biến, kết thúc. + Cũng chỉ phản ánh thuộc tính bên ngoài của sự vật, hiện tượng. + Cũng phản ánh hiện thực khách quan một cách trực tiếp. Tuy vậy tri giác có những đặc điểm nổi bật sau: + Tri giác phản ánh sự vật, hiện tượng một cách trọn vẹn.
Tính trọn vẹn của tri giác do tính trọn vẹn khách quan của bản thân sự vật, hiện tượng quy định. Kinh nghiệm có ý nghĩa rất lớn đối với tính trọn vẹn này, cho nên chỉ cần tri giác một số thành phần riêng lẻ của sự vật, hiện tượng, ta cũng có thể tổng hợp được các thành phần đó và tạo nên hình ảnh trọn vẹn của sự vật, hiện tượng. Sự tổng hợp này được thực hiện trên cơ sở hoạt động phối hợp của nhiều cơ quan phân tích. + Tri giác phản ánh sự vật, hiện tượng theo những cấu trúc nhất định.
+ Tri giác là quá trình tích cực, được gắn liền với hoạt động của con người. Tri giác mang tính tự giác, giải quyết một nhiệm vụ nhận thức cụ thể nào đó, là một hoạt động tích cực trong đó có sự kết hợp chặt chẽ của các yếu tố cảm giác và vận động. Những đặc điểm nói trên của tri giác cho thấy, tuy tri giác là mức phản ánh cao hơn của cảm giác, nhưng vẫn thuộc giai đoạn nhận thức cảm tính, chỉ phản ánh được các thuộc tính bên ngoài của sự vật, hiện tượng đang trực tiếp tác động vào ta. - Các loại tri giác Có hai cách phân loại tri giác: + Theo cơ quan phân tích giữ vai trò chính trong quá trình tri giác có các loại: tri giác nhìn, tri giác nghe, tri giác sờ mó.
+ Theo đối tượng được phản ánh trong tri giác có các loại: tri giác không gian, tri giác thời gian, tri giác vận động, và tri giác con người. - Các quy luật cơ bản của tri giác + Quy luật về tính đối tượng của tri giác Khi tri giác bao giờ ta cũng thu được hình ảnh trực quan của sự vật, hiện tượng nhất định trong thế giới bên ngoài. Tính đối tượng của tri giác nói lên sự phản ánh hiện thực khách quan chân thực của tri giác và nó được hình thành khi có sự tác động của sự vật, hiện tượng xung quanh vào các giác quan của con người trong hoạt động vì những nhiệm vụ của thực tiễn. Tính đối tượng của tri giác có vai trò quan trọng: nó là cơ sở của chức năng định hướng cho hành vi và hoạt động của con người.
+ Quy luật về tính lựa chọn của tri giác Khi tri giác ta không thể đồng thời phản ánh tất cả các sự vật, hiện tượng đa dạng đang tác động mà chỉ phản ánh một hoặc một vài đối tượng.