Giáo trình Phương pháp Dạy học Tiếng Việt tại Đại học Sư phạm, Tái bản lần thứ 14

Giáo trình nghiên cứu phương pháp dạy học tiếng việt sp văn, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên giáo dục.

• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm
• Chuyên ngành: Phương Pháp Dạy Học
• Đề tài: Giáo Trình Phương Pháp Dạy Học Tiếng Việt SP Văn
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MÔN TIẾNG VIỆT Ở NHÀ TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 1.1. Điểm qua vấn đề dạy tiếng Việt ở nhà trường Việt Nam
• 1.2. Vị trí và nhiệm vụ của môn Tiếng Việt
• 1.2.1. Vị trí của môn Tiếng Việt trong nhà trường
• 1.2.1.1. Tiếng Việt với tư cách là một môn học độc lập
• 1.2.1.2. Quan hệ giữa Tiếng Việt với các môn học khác
• 1.2.2. Nhiệm vụ của môn Tiếng Việt
• 1.3. Chương trình Tiếng Việt ở trường THPT
• 1.3.1. Những cơ sở để xây dựng chương trình
• 1.3.1.1. Đặc trưng của môn Tiếng Việt
• 1.3.1.2. Mục tiêu đào tạo của bậc THPT
• 1.3.1.3. Những thành tựu của các ngành khoa học liên quan
• 1.3.2. Các nguyên tắc xây dựng chương trình
• 1.3.2.1. Nguyên tắc khoa học gắn liền với nguyên tắc hệ thống và phát triển
• 1.3.2.2. Nguyên tắc vừa sức
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TIẾNG VIỆT LÀ MỘT KHOA HỌC
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC NGUYÊN TẮC VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TIẾNG VIỆT
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP DẠY NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ THUYẾT CHUNG VỀ TIẾNG VIỆT VÀ NGÔN NGỮ
• 5. CHƯƠNG 5: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TỪ NGỮ
• 6. CHƯƠNG 6: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC NGỮ PHÁP
• 7. CHƯƠNG 7: PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY PHONG CÁCH HỌC
• 8. CHƯƠNG 8: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LÀM VĂN

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình phương pháp dạy học tiếng Việt SP Văn

Giáo trình phương pháp dạy học tiếng Việt là tài liệu cốt lõi, định hình nền tảng kiến thức và kỹ năng sư phạm cho sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn. Cuốn sách do các tác giả Lê A, Nguyễn Quang Ninh và Bùi Minh Toán biên soạn đã trở thành một tài liệu kinh điển, cung cấp một hệ thống lý luận chặt chẽ và khoa học. Nội dung của giáo trình không chỉ dừng lại ở việc trình bày các khái niệm mà còn đi sâu vào bản chất của việc dạy và học tiếng Việt như một khoa học. Nó xác định rõ vị trí, nhiệm vụ của môn Tiếng Việt trong trường phổ thông, đồng thời phân tích các cơ sở lý thuyết từ ngôn ngữ học, tâm lý học và giáo dục học. Việc nghiên cứu kỹ lưỡng tài liệu này giúp giáo viên tương lai xây dựng được một phương pháp luận vững chắc, từ đó thiết kế các bài giảng hiệu quả, đáp ứng mục tiêu phát triển toàn diện năng lực ngôn ngữ và tư duy cho học sinh. Đây là nền móng không thể thiếu để nâng cao chất lượng giảng dạy môn Tiếng Việt trong bối cảnh giáo dục hiện đại.

1.1. Vai trò nền tảng trong đào tạo giáo viên Ngữ văn

Giáo trình phương pháp dạy học tiếng Việt giữ một vị trí trung tâm trong chương trình đào tạo sinh viên Sư phạm Ngữ văn. Nó được xem là một khoa học chuyên biệt, có đối tượng, nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu riêng. Theo các tác giả, phương pháp dạy học tiếng Việt "lấy quá trình dạy và học tiếng Việt ở nhà trường phổ thông làm đối tượng nghiên cứu chính". Tài liệu này trang bị cho người dạy một hệ thống lý thuyết toàn diện, bao gồm các nguyên tắc, phương pháp và thủ pháp sư phạm đặc thù. Việc nắm vững những kiến thức này giúp giáo viên không chỉ truyền đạt nội dung một cách chính xác mà còn biết cách tổ chức hoạt động giao tiếp trong lớp học, khơi dậy sự tích cực và sáng tạo của học sinh. Giáo trình giúp định hình tư duy sư phạm, chuyển đổi vai trò của giáo viên từ người truyền thụ kiến thức đơn thuần sang người tổ chức, hướng dẫn quá trình học tập, lấy người học làm trung tâm, từ đó tạo ra những giờ học sinh động và hiệu quả.

1.2. Phân tích cấu trúc và nội dung cốt lõi của giáo trình

Cấu trúc của giáo trình phương pháp dạy học tiếng Việt được xây dựng một cách khoa học và logic, gồm hai phần chính. Phần một trình bày "Những vấn đề chung", bao gồm các chương về vị trí môn Tiếng Việt, tính khoa học của phương pháp dạy học, và hệ thống các nguyên tắc, phương pháp giảng dạy. Phần hai đi sâu vào "Phương pháp dạy học các hợp phần tiếng Việt", cụ thể hóa cách giảng dạy từng mảng kiến thức như lý thuyết chung về ngôn ngữ, dạy học từ ngữ, dạy học ngữ pháp, phong cách học và làm văn. Sự phân chia này giúp người học tiếp cận vấn đề từ tổng quan đến chi tiết, từ lý luận chung đến ứng dụng thực tiễn. Nội dung cốt lõi của giáo trình nhấn mạnh việc dạy tiếng Việt không chỉ là cung cấp kiến thức ngôn ngữ học mà quan trọng hơn là hình thành và rèn luyện các kĩ năng ngôn ngữ (nghe, nói, đọc, viết), giúp học sinh sử dụng tiếng Việt thành thạo trong giao tiếp và tư duy.

II. Thách thức khi dạy và học môn Tiếng Việt ở trường THPT

Quá trình dạy và học môn Tiếng Việt ở cấp Trung học phổ thông (THPT) đang đối mặt với nhiều thách thức không nhỏ. Thực trạng cho thấy năng lực ngôn ngữ của một bộ phận học sinh còn hạn chế, thể hiện qua vốn từ nghèo nàn, khả năng diễn đạt lúng túng và mắc nhiều lỗi ngữ pháp cơ bản. Như khảo sát được đề cập trong tài liệu, "hiện tượng dùng từ thừa, từ lặp khá phổ biến do nghèo vốn từ" trong các bài làm văn của học sinh. Nguyên nhân của tình trạng này đến từ nhiều phía, bao gồm ảnh hưởng của ngôn ngữ mạng xã hội và sự thiếu hụt môi trường giao tiếp chuẩn mực. Đồng thời, phương pháp giảng dạy truyền thống, nặng về lý thuyết và thiếu tính thực hành, chưa thực sự khơi dậy được hứng thú và phát huy tính chủ động của người học. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phải đổi mới phương pháp dạy học tiếng Việt, hướng tới việc phát triển năng lực thực tiễn, giúp học sinh không chỉ hiểu mà còn vận dụng ngôn ngữ một cách sáng tạo và hiệu quả trong đời sống.

2.1. Thực trạng năng lực ngôn ngữ và tư duy của học sinh

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là thực trạng đáng báo động về năng lực ngôn ngữ và tư duy logic của học sinh. Vốn từ của các em thường bị giới hạn trong phạm vi giao tiếp thông thường, đặc biệt yếu ở các lớp từ Hán Việt và từ ngữ học thuật. Điều này dẫn đến khó khăn trong việc đọc hiểu các văn bản phức tạp và diễn đạt các ý tưởng trừu tượng. Tình trạng này phản ánh một lỗ hổng trong quá trình tích lũy và hệ thống hóa kiến thức. Hơn nữa, thói quen sử dụng ngôn ngữ tự phát, thiếu chuẩn mực từ môi trường mạng xã hội đã ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng viết và nói một cách trong sáng, mạch lạc. Việc "dùng từ sáo rỗng chẳng chứa đựng một nội dung đáng kể nào" cho thấy sự hời hợt trong suy nghĩ, làm "mất cá tính trong diễn đạt". Do đó, việc nâng cao năng lực ngôn ngữ cần phải đi đôi với việc rèn luyện tư duy phản biện và khả năng lập luận chặt chẽ cho học sinh.

2.2. Yêu cầu cấp thiết về đổi mới phương pháp giảng dạy

Trước những thách thức về năng lực của học sinh, việc đổi mới phương pháp dạy học tiếng Việt không còn là một lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Các phương pháp truyền thống như thuyết giảng một chiều, tập trung vào việc ghi nhớ các quy tắc ngữ pháp khô khan đã không còn phù hợp. Giáo dục hiện đại đòi hỏi một cách tiếp cận mới, tập trung vào việc phát triển năng lực và phẩm chất người học. Giáo viên cần chuyển đổi từ vai trò người truyền đạt sang người tổ chức, thiết kế các hoạt động giao tiếp đa dạng để học sinh có cơ hội thực hành và trải nghiệm ngôn ngữ. Cần tăng cường các bài tập tình huống, các dự án học tập, các hoạt động tranh biện để kích thích tư duy sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế. Việc tích hợp công nghệ thông tin và các nguồn học liệu mở cũng là một hướng đi quan trọng để làm cho giờ học Tiếng Việt trở nên hấp dẫn và hiệu quả hơn, đáp ứng được mục tiêu của chương trình giáo dục mới.

III. Top 3 nguyên tắc dạy học tiếng Việt cốt lõi từ giáo trình

Để giải quyết các thách thức trong giảng dạy, giáo trình phương pháp dạy học tiếng Việt đã đề xuất một hệ thống các nguyên tắc sư phạm khoa học, đóng vai trò kim chỉ nam cho mọi hoạt động dạy học. Những nguyên tắc này được đúc kết từ cơ sở lý luận của giáo dục học, tâm lý học và ngôn ngữ học, đảm bảo tính hiệu quả và bền vững của quá trình giáo dục. Việc vận dụng thành thạo các nguyên tắc này giúp giáo viên xây dựng được những bài giảng có chiều sâu, không chỉ cung cấp kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng và hình thành phẩm chất cho học sinh. Ba nguyên tắc được xem là cốt lõi và có tính ứng dụng cao nhất bao gồm: nguyên tắc gắn liền rèn luyện ngôn ngữ với tư duy, nguyên tắc dạy học hướng vào hoạt động giao tiếp, và nguyên tắc chú ý đến trình độ tiếng Việt vốn có của học sinh. Đây là những trụ cột giúp tối ưu hóa quá trình tiếp thu và sử dụng ngôn ngữ của người học.

3.1. Nguyên tắc gắn liền rèn luyện ngôn ngữ và tư duy

Mối quan hệ giữa ngôn ngữ và tư duy là mối quan hệ thống nhất biện chứng. Giáo trình khẳng định: "Ngôn ngữ là công cụ để tư duy, tư duy là hiện thực trực tiếp của ngôn ngữ". Do đó, việc rèn luyện năng lực ngôn ngữ phải luôn song hành với việc phát triển tư duy. Một học sinh có tư duy logic, mạch lạc sẽ có khả năng diễn đạt rõ ràng, và ngược lại, việc trau dồi ngôn ngữ sẽ giúp tư duy trở nên sắc bén hơn. Nguyên tắc này đòi hỏi giáo viên phải thiết kế các hoạt động học tập không chỉ yêu cầu học sinh ghi nhớ mà còn phải phân tích, so sánh, tổng hợp và đánh giá. Chẳng hạn, khi dạy học từ ngữ, giáo viên cần giúp học sinh hiểu được mối liên hệ logic giữa các từ trong cùng một trường nghĩa, hoặc khi dạy ngữ pháp, cần chỉ ra logic cấu trúc của câu. Thông qua đó, học sinh vừa làm giàu vốn ngôn ngữ, vừa nâng cao năng lực tư duy của bản thân.

3.2. Nguyên tắc dạy học hướng vào hoạt động giao tiếp

Bản chất của ngôn ngữ là một công cụ giao tiếp. Vì vậy, mục đích cuối cùng của việc dạy tiếng Việt là giúp học sinh có thể giao tiếp hiệu quả. Nguyên tắc này nhấn mạnh rằng hoạt động giao tiếp vừa là mục đích, vừa là phương tiện của việc dạy học. Thay vì dạy các đơn vị ngôn ngữ một cách cô lập, giáo viên cần đặt chúng vào trong các ngữ cảnh giao tiếp cụ thể. Ví dụ, khi dạy về câu, cần phân tích chức năng của câu đó trong một cuộc hội thoại hoặc một đoạn văn bản. Giáo trình nêu rõ: "muốn hình thành các kĩ năng và kĩ xảo ngôn ngữ, học sinh phải trực tiếp tham gia vào hoạt động giao tiếp". Điều này đòi hỏi giáo viên phải tích cực tạo ra các tình huống giao tiếp trong lớp học, tổ chức các hoạt động như thảo luận nhóm, đóng vai, tranh biện... để học sinh có cơ hội sản sinh và lĩnh hội ngôn ngữ một cách tự nhiên và chủ động. Cách tiếp cận này giúp kiến thức ngôn ngữ không còn khô cứng mà trở nên sống động và gắn liền với thực tiễn.

3.3. Nguyên tắc chú trọng trình độ tiếng Việt sẵn có của học sinh

Khác với các môn học khác, khi học tiếng Việt, học sinh đã có một vốn liếng và kinh nghiệm ngôn ngữ nhất định từ cuộc sống hàng ngày. Nguyên tắc này yêu cầu người dạy phải biết tận dụng và phát huy vốn ngôn ngữ tự phát này của các em. Giáo viên cần tiến hành khảo sát, nắm vững khả năng ngôn ngữ của học sinh theo từng độ tuổi, từng địa phương để có phương pháp dạy học phù hợp. Việc dạy học cần xuất phát từ những gì học sinh đã biết, hệ thống hóa và nâng cao chúng, đồng thời khắc phục những hạn chế, sai sót trong lời nói của các em. Chẳng hạn, giáo viên có thể sử dụng chính những lỗi sai của học sinh làm ngữ liệu để cả lớp cùng phân tích và sửa chữa. Cách làm này không chỉ giúp học sinh nhận thức được vấn đề mà còn tạo ra một môi trường học tập tích cực, nơi kiến thức được xây dựng dựa trên sự tương tác và tôn trọng kinh nghiệm của người học.

IV. Hướng dẫn 4 phương pháp dạy học tiếng Việt hiệu quả nhất

Bên cạnh các nguyên tắc chỉ đạo, giáo trình phương pháp dạy học tiếng Việt cũng hệ thống hóa các phương pháp giảng dạy cụ thể, được xem như những công cụ để giáo viên hiện thực hóa mục tiêu bài học. Mỗi phương pháp có những ưu điểm và phạm vi ứng dụng riêng, đòi hỏi người dạy phải lựa chọn và phối hợp một cách linh hoạt, sáng tạo. Việc áp dụng đúng phương pháp không chỉ giúp học sinh chiếm lĩnh tri thức hiệu quả mà còn hình thành các kĩ năng ngôn ngữ cần thiết. Bốn phương pháp được coi là phổ biến và mang lại hiệu quả cao trong thực tiễn bao gồm: phương pháp thông báo - giải thích, phương pháp phân tích ngôn ngữ, phương pháp rèn luyện theo mẫu và phương pháp giao tiếp. Sự kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp này sẽ tạo ra những giờ học đa dạng, hấp dẫn và đáp ứng được các mục tiêu khác nhau của chương trình môn Tiếng Việt.

4.1. Phương pháp thông báo giải thích trong dạy lý thuyết

Phương pháp thông báo - giải thích là hình thức giáo viên dùng lời nói của mình để trình bày, minh họa các tri thức lý thuyết mới. Đây là phương pháp truyền thống nhưng vẫn giữ vai trò quan trọng, đặc biệt khi giới thiệu các khái niệm, quy tắc ngôn ngữ học phức tạp. Bản chất của phương pháp này là "thầy giáo dùng lời nói của mình để giải thích, minh họa các tri thức mới, còn học sinh tập trung chú ý lắng nghe, suy nghĩ và tiếp nhận". Để phương pháp này đạt hiệu quả, lời giảng của giáo viên phải mạch lạc, trong sáng, logic và có sức hấp dẫn. Tuy nhiên, cần tránh lạm dụng phương pháp này để không biến giờ học thành buổi độc thoại, làm học sinh trở nên thụ động. Nó nên được kết hợp với các phương pháp khác và chỉ sử dụng để dạy các đơn vị kiến thức lý thuyết nền tảng, làm cơ sở cho các hoạt động thực hành tiếp theo.

4.2. Phương pháp phân tích ngôn ngữ Từ lý thuyết đến thực hành

Phương pháp phân tích ngôn ngữ là hoạt động học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên, tiến hành quan sát, mổ xẻ các hiện tượng ngôn ngữ từ ngữ liệu cho trước để rút ra các đặc điểm bản chất. Đây là phương pháp trọng tâm giúp học sinh tự chiếm lĩnh tri thức một cách chủ động. Quá trình này thường bao gồm các thao tác như phát hiện, so sánh, đối chiếu, và khái quát hóa để đi đến quy tắc, khái niệm. Chẳng hạn, để hình thành khái niệm về ẩn dụ, giáo viên sẽ cung cấp các ví dụ, hướng dẫn học sinh phân tích sự chuyển đổi ý nghĩa dựa trên nét tương đồng, từ đó học sinh tự định nghĩa về ẩn dụ. Phương pháp này giúp phát triển mạnh mẽ tư duy logic và khả năng nghiên cứu độc lập. Nó biến quá trình học tập thành quá trình khám phá, giúp kiến thức được ghi nhớ sâu sắc và bền vững.

4.3. Phương pháp rèn luyện theo mẫu và vai trò của ngữ liệu

Phương pháp rèn luyện theo mẫu dựa trên cơ chế bắt chước có ý thức. Giáo viên sẽ cung cấp các mẫu lời nói hoặc hành động ngôn ngữ chuẩn mực, sau đó hướng dẫn học sinh phân tích để nắm vững cơ chế cấu tạo và sử dụng. Từ đó, học sinh mô phỏng, bắt chước một cách sáng tạo để tạo ra sản phẩm ngôn ngữ của riêng mình. Phương pháp này đặc biệt hiệu quả trong việc rèn luyện các kỹ năng tạo lập văn bản, như viết câu theo cấu trúc cho trước hoặc xây dựng một đoạn văn nghị luận. Vai trò của ngữ liệu mẫu là cực kỳ quan trọng. Ngữ liệu phải chuẩn xác, tiêu biểu và mang tính thẩm mỹ cao, thường được trích từ các tác phẩm văn học kinh điển. Qua việc phân tích và mô phỏng các mẫu câu, mẫu đoạn văn của các nhà văn lớn, học sinh không chỉ học được cách diễn đạt mà còn nâng cao được cảm quan thẩm mĩ ngôn ngữ.

V. Cách ứng dụng giáo trình vào thực tiễn giảng dạy hiện đại

Những lý luận và phương pháp trong giáo trình phương pháp dạy học tiếng Việt kinh điển vẫn còn nguyên giá trị, tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu của giáo dục hiện đại, người giáo viên cần biết cách vận dụng một cách sáng tạo và linh hoạt. Thực tiễn giảng dạy ngày nay đòi hỏi sự kết hợp giữa các phương pháp truyền thống với công nghệ và các xu hướng sư phạm mới. Việc ứng dụng giáo trình không phải là sao chép máy móc mà là quá trình chắt lọc những giá trị cốt lõi và điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh thực tế của lớp học và đối tượng học sinh. Trọng tâm của việc ứng dụng là chuyển đổi các bài giảng từ cung cấp kiến thức sang tổ chức các hoạt động học tập, nhằm mục tiêu cuối cùng là phát triển toàn diện năng lực ngôn ngữ và các phẩm chất cần thiết khác cho học sinh trong thế kỷ 21, giúp các em tự tin sử dụng tiếng Việt trong mọi hoàn cảnh.

5.1. Tích hợp công nghệ trong các phương pháp dạy học truyền thống

Công nghệ thông tin mở ra những khả năng mới để làm phong phú và nâng cao hiệu quả của các phương pháp dạy học tiếng Việt truyền thống. Ví dụ, với phương pháp phân tích ngôn ngữ, giáo viên có thể sử dụng các phần mềm trình chiếu để hiển thị ngữ liệu, dùng các công cụ tương tác trực tuyến để học sinh cùng nhau phân tích và đánh dấu. Với phương pháp rèn luyện theo mẫu, các video bài giảng, các bài diễn thuyết mẫu có thể được sử dụng làm ngữ liệu trực quan sinh động. Các nền tảng học tập trực tuyến cho phép giáo viên giao các bài tập thực hành, tổ chức các hoạt động thảo luận nhóm ngoài giờ lên lớp. Việc tích hợp công nghệ một cách hợp lý không chỉ làm cho bài học hấp dẫn hơn mà còn giúp cá nhân hóa lộ trình học tập, cho phép học sinh học theo tốc độ của riêng mình và tiếp cận với nguồn tài nguyên học liệu vô tận.

5.2. Xây dựng giáo án theo định hướng phát triển năng lực

Ứng dụng giáo trình vào thực tiễn hiện đại đòi hỏi giáo viên phải thay đổi tư duy trong việc soạn giáo án, chuyển từ định hướng nội dung sang định hướng phát triển năng lực. Một giáo án hiệu quả không chỉ liệt kê các kiến thức cần truyền đạt mà phải xác định rõ các năng lực cần hình thành ở học sinh (năng lực giao tiếp, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực thẩm mĩ). Mỗi hoạt động trong giáo án phải được thiết kế để góp phần thực hiện mục tiêu năng lực đó. Ví dụ, thay vì chỉ giảng về các biện pháp tu từ, giáo viên có thể tổ chức một dự án nhỏ yêu cầu học sinh tìm kiếm và phân tích việc sử dụng biện pháp tu từ trong các bài báo hoặc quảng cáo hiện đại. Cách tiếp cận này giúp học sinh thấy được sự hữu ích của kiến thức, kết nối bài học với cuộc sống và phát triển được những kỹ năng thực tiễn, đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới.

VI. Tương lai của phương pháp dạy học tiếng Việt và xu hướng mới

Thế giới không ngừng thay đổi và lĩnh vực phương pháp dạy học tiếng Việt cũng không nằm ngoài quy luật đó. Dựa trên nền tảng vững chắc của các giáo trình kinh điển, các nhà giáo dục đang tiếp tục nghiên cứu và phát triển những xu hướng mới để việc dạy và học tiếng Việt ngày càng hiệu quả, phù hợp với bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp 4.0. Tương lai của việc dạy học tiếng Việt sẽ không chỉ giới hạn trong phạm vi một môn học độc lập mà sẽ mở rộng sang các hướng tiếp cận liên môn và xuyên môn. Trọng tâm sẽ ngày càng dịch chuyển từ việc trang bị kiến thức sang việc bồi dưỡng năng lực ngôn ngữ tổng hợp, năng lực tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng. Việc cá nhân hóa lộ trình học tập, tận dụng tối đa sức mạnh của công nghệ và trí tuệ nhân tạo sẽ là những định hướng then chốt, hứa hẹn tạo ra một cuộc cách mạng trong cách chúng ta dạy và học tiếng mẹ đẻ.

6.1. Xu hướng dạy học liên môn và tích hợp trong môn Tiếng Việt

Xu hướng dạy học liên môn và tích hợp đang trở thành một định hướng quan trọng. Môn Tiếng Việt có mối quan hệ mật thiết với Văn học, Lịch sử, Địa lí và Giáo dục công dân. Thay vì giảng dạy tách biệt, việc xây dựng các chủ đề học tập tích hợp sẽ giúp học sinh nhận thấy mối liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực kiến thức. Ví dụ, một chủ đề về "Bản sắc văn hóa Việt Nam" có thể tích hợp kiến thức về lịch sử hình thành tiếng Việt, phân tích các tác phẩm văn học thể hiện tinh thần dân tộc, và rèn luyện kỹ năng viết bài nghị luận xã hội về giữ gìn bản sắc văn hóa. Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm tải nội dung trùng lặp mà còn giúp học sinh phát triển tư duy tổng hợp, hiểu vấn đề một cách toàn diện và sâu sắc. Nó cũng làm cho môn Tiếng Việt trở nên thiết thực hơn, gắn liền với các vấn đề đa dạng của đời sống xã hội.

6.2. Cá nhân hóa lộ trình học tập để tối ưu năng lực ngôn ngữ

Mỗi học sinh có một điểm xuất phát, một tốc độ tiếp thu và một phong cách học tập khác nhau. Tương lai của phương pháp dạy học tiếng Việt hướng tới việc phá vỡ mô hình "một kích cỡ cho tất cả" và thay bằng việc cá nhân hóa lộ trình học tập. Nhờ sự hỗ trợ của công nghệ, giáo viên có thể thiết kế các hệ thống bài tập và hoạt động đa dạng, cho phép học sinh lựa chọn nội dung phù hợp với trình độ và sở thích của mình. Các nền tảng học tập thích ứng (adaptive learning) có thể tự động điều chỉnh độ khó của nhiệm vụ dựa trên kết quả làm bài của học sinh. Điều này đảm bảo rằng mỗi học sinh đều được thử thách ở mức độ phù hợp, giúp các em tiến bộ một cách vững chắc. Cá nhân hóa không chỉ giúp tối ưu hóa việc phát triển năng lực ngôn ngữ cho từng cá nhân mà còn nuôi dưỡng niềm yêu thích và tinh thần tự học, những phẩm chất quan trọng cho việc học tập suốt đời.

Nội dung chính

MÔ TẢ THƯ MỤC VÀ TỔNG QUAN HỌC THUẬT GIÁO TRÌNH "PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TIẾNG VIỆT"

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Phương pháp dạy học tiếng Việt do PGS. Lê A (Chủ biên) cùng các tác giả Nguyễn Quang Ninh và Bùi Minh Toán biên soạn, được Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phát hành (tái bản lần thứ mười bốn). Công trình được Hội đồng biên soạn thuộc Khoa Ngữ văn Trường Đại học Sư phạm - Đại học Quốc gia Hà Nội hoàn thiện, có sự tham gia đóng góp ý kiến chuyên môn của GS. Đỗ Hữu Châu, PGS. Đinh Trọng Lạc và GS. Nguyễn Minh Thuyết.

+-------------------------------------------------------------------------------+
| THÔNG TIN XUẤT BẢN & CẤU TRÚC GIÁO TRÌNH                                      |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Tác giả: PGS. Lê A (Chủ biên), Nguyễn Quang Ninh, Bùi Minh Toán               |
| Đơn vị: Khoa Ngữ văn, Trường ĐHSP - ĐHQG Hà Nội                               |
| Nhà xuất bản: Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (Tái bản lần thứ 14)             |
| Quy mô: 2 Phần chính - 8 Chương lý thuyết và thực hành sư phạm                |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Về mặt lịch sử đào tạo, chương trình bộ môn Phương pháp dạy học tiếng Việt được chính thức đưa vào giảng dạy tại khoa Ngữ văn các trường Đại học Sư phạm trên toàn quốc từ năm học 1984 - 1986. Giáo trình này được xây dựng nhằm cung cấp hệ thống học liệu phục vụ học phần chuyên ngành phương pháp dạy học bộ môn, giải quyết tình trạng thiếu giáo trình chuẩn hóa trong hơn một thập kỷ trước đó.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc trang bị cho người học hệ thống lý luận sư phạm chuyên ngành, các nguyên tắc xây dựng chương trình, kỹ thuật phân tích sách giáo khoa và phương pháp tổ chức giảng dạy các phân môn Tiếng Việt ở bậc phổ thông.

Về cấu trúc, văn bản được chia thành hai phần với 8 chương chuyên biệt:

• Phần một: Những vấn đề chung về phương pháp dạy học tiếng Việt (từ Chương I đến Chương III), phân tích đối tượng, nhiệm vụ, cơ sở lý thuyết và các nguyên tắc dạy học bộ môn.
• Phần hai: Phương pháp dạy học các hợp phần tiếng Việt ở trường học phổ thông (từ Chương IV đến Chương VIII), trình bày phương pháp giảng dạy cụ thể cho từng mạch kiến thức: lý thuyết ngôn ngữ, từ ngữ, ngữ pháp, phong cách học và làm văn.

Điểm đặc thù của giáo trình là sự gắn kết giữa lý thuyết ngôn ngữ học hiện đại với tiến trình phát triển thực tế của các chương trình sách giáo khoa tại Việt Nam: từ giai đoạn Cải cách giáo dục (1981, 1986), chương trình THPT chính thức (1990), chương trình Thí điểm Chuyên ban (1993) cho đến giai đoạn chỉnh lý hợp nhất (năm học 2000 - 2001).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được thiết kế theo tiến trình logic đi từ cơ sở lý luận đại cương đến phương pháp giảng dạy từng phân môn thực hành:

[Chương I - III: Lý luận chung]
[Chương IV - VIII: Phương pháp chuyên ngành]

• Chương I - Môn Tiếng Việt ở nhà trường trung học phổ thông: Khái quát lịch sử dạy tiếng Việt qua các giai đoạn (thời kỳ phong kiến sử dụng Hán học, thời kỳ Pháp thuộc với nghị định 1898 đưa tiếng Việt vào thi cử và bãi bỏ khoa cử năm 1918, sau Cách mạng tháng Tám 1945, Cải cách giáo dục 1981 - 1986, và chương trình chuyên ban 1993). Chương này xác định tiếng Việt vừa là môn học độc lập, vừa là môn học công cụ phục vụ việc tiếp nhận mọi tri thức khoa học khác.
• Chương II - Phương pháp dạy học tiếng Việt là một khoa học: Xác định 3 đối tượng nghiên cứu cốt lõi (nội dung dạy học, hoạt động của giáo viên, hoạt động của học sinh) và 4 nhóm phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên ngành (quan sát điều tra, thực nghiệm sư phạm, thống kê định lượng, tổng kết kinh nghiệm giáo dục).
• Chương III - Các nguyên tắc và phương pháp dạy học tiếng Việt: Trình bày các nguyên tắc dạy học đặc thù, phương pháp so sánh - đối chiếu ngữ liệu và kỹ thuật sử dụng phương tiện trực quan trong giờ học tiếng.
• Chương IV - Phương pháp dạy những vấn đề lí thuyết chung về tiếng Việt và ngôn ngữ: Hướng dẫn quy trình dạy học về nguồn gốc, quan hệ thân thuộc của tiếng Việt, đặc điểm loại hình đơn lập và hoạt động giao tiếp.
• Chương V - Phương pháp dạy học từ ngữ: Trình bày mục đích nhận thức và ứng dụng, cấu trúc phân phối tiết học (9 tiết trong chương trình chỉnh lý; 42/132 tiết trong chương trình chuyên ban KHXH), bản chất nghĩa của từ (nghĩa biểu vật, nghĩa biểu niệm, nghĩa biểu cảm), quan hệ ngữ nghĩa và phương pháp dạy học tu từ từ vựng.
• Chương VI, VII, VIII: Triển khai phương pháp giảng dạy hệ thống ngữ pháp, các phong cách chức năng ngôn ngữ (khoa học, chính luận, nghệ thuật, báo chí, hành chính - công vụ) và phương pháp rèn luyện kỹ năng làm văn nghị luận, thuyết minh, hành chính.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên bốn trụ cột khoa học:

1. Cơ sở Triết học Mác - Lênin: Vận dụng lý luận nhận thức biện chứng (từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và quay về thực tiễn) và luận điểm của V.I. Lênin: "Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của con người", xác định bản chất xã hội của ngôn ngữ là cơ sở cho việc lấy hoạt động giao tiếp làm mục đích và phương tiện dạy học.
2. Cơ sở Ngôn ngữ học và Việt ngữ học: Khai thác các thành tựu về cấu trúc - hệ thống ngôn ngữ, đặc điểm loại hình tiếng Việt (ngôn ngữ không biến hình, trật tự từ và hư từ đóng vai trò ngữ pháp trọng yếu), ngữ pháp chức năng, ngữ nghĩa học và ngôn ngữ học văn bản.
3. Cơ sở Giáo dục học và Lý luận dạy học: Vận dụng hệ thống quy luật tổ chức dạy học, xác định mục tiêu giáo dục, nguyên tắc đảm bảo tính khoa học, tính hệ thống - phát triển và nguyên tắc vừa sức theo độ tuổi học sinh.
4. Cơ sở Tâm lý học và Tâm lý - ngôn ngữ học: Dựa trên học thuyết tâm lý học hoạt động, các quy luật tiếp nhận và sản sinh lời nói, nghiên cứu cơ chế liên tưởng từ vựng (ví dụ thí nghiệm phản xạ tâm lý ngôn ngữ học với từ kích thích "kim" gợi ra chuỗi liên tưởng "chỉ, vải, vá, khâu, may").

                     +---------------------------------------+
                     |    CƠ SỞ PHƯƠNG PHÁP LUẬN BIỆN CHỨNG   |
                     |         (Triết học Mác - Lênin)       |
                     +-------------------+-------------------+
                                         |
         +-------------------------------+-------------------------------+
         |                               |                               |
+--------v--------+             +--------v--------+             +--------v--------+
|  NGÔN NGỮ HỌC   |             |  GIÁO DỤC HỌC   |             |   TÂM LÝ HỌC    |
| & VIỆT NGỮ HỌC  |             | & LÝ LUẬN DẠY HỌC|            |   NGÔN NGỮ HỌC  |
+-----------------+             +-----------------+             +-----------------+
| • Đặc điểm loại |             | • Tính vừa sức  |             | • Lý thuyết hoạt|
|   hình đơn lập  |             | • Tính hệ thống |             |   động lời nói  |
| • Ngữ nghĩa học |             | • Mục tiêu đào  |             | • Cơ chế tiếp   |
| • Phong cách học|             |   tạo phổ thông |             |   nhận/liên tưởng|
+-----------------+             +-----------------+             +-----------------+

Kỹ năng phát triển

Thông qua việc tiếp thu nội dung giáo trình, người học phát triển 3 nhóm kỹ năng chuyên môn:

• Kỹ năng kỹ thuật sư phạm (Technical skills): Kỹ năng thiết kế kế hoạch bài dạy theo đặc thù phân môn; kỹ năng thao tác hóa phương pháp đàm thoại, phát vấn; kỹ năng thiết kế và sử dụng đồ dùng trực quan (sơ đồ quan hệ họ hàng ngôn ngữ, bản đồ địa lý ngôn ngữ, bảng đối chiếu loại hình).
• Kỹ năng phân tích học thuật (Analytical skills): Phân tích chương trình và sách giáo khoa; phân loại và xử lý các lỗi ngôn ngữ của học sinh (lỗi dùng từ sai nghĩa, lỗi mơ hồ ngữ pháp, lỗi phong cách); kỹ năng lựa chọn và xử lý ngữ liệu văn bản phục vụ bài giảng.
• Kỹ năng thực hành nghề nghiệp và nghiên cứu (Practical competencies): Khả năng tổ chức các tiết dạy thực nghiệm sư phạm có lớp đối chứng; kỹ năng sử dụng công cụ thống kê để khảo sát vốn từ và đánh giá năng lực ngôn ngữ của học sinh; năng lực rèn luyện 4 dạng hoạt động lời nói (nghe, nói, đọc, viết) gắn với các thể loại văn bản trường quy.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tiếp cận sư phạm (Pedagogical Approach)

Giáo trình định hướng phương pháp dạy học tiếng Việt chuyển dịch từ lối truyền thụ tri thức ngôn ngữ học trừu tượng sang quan điểm giao tiếp và quan điểm tích hợp:

• Dạy học thông qua hoạt động giao tiếp: Xem tiếng Việt là một thực thể động, dạy ngôn ngữ trong hoạt động hành chức thông qua việc tiếp nhận và tạo lập văn bản.
• Tích hợp liên môn: Kết hợp chặt chẽ giữa dạy Tiếng Việt và dạy Văn học, lấy các tác phẩm văn học nghệ thuật làm ngữ liệu chuẩn mực để phân tích giá trị ngữ nghĩa, phong cách và ngữ pháp; đồng thời phát triển năng lực tư duy khoa học làm công cụ tiếp thu các môn học khác.

Phương pháp phân tích, so sánh - đối chiếu và bài tập thực hành

Giáo trình quy định cụ thể quy trình 4 bước khi triển khai thủ pháp so sánh - đối chiếu ngữ liệu ngôn ngữ:

(Cùng trường nghĩa,         (Học sinh tự tách căn tố/     (Điều chỉnh các nhận xét      (Khái quát hóa bằng
 tương ứng ngữ âm)           phụ tố, cấu trúc ngữ pháp)    chưa chính xác của học sinh)  thuật ngữ khoa học)

1. Lựa chọn ngữ liệu đối chiếu: Chuẩn bị các đơn vị ngôn ngữ tương đương về nghĩa và chức năng. Ví dụ: đối chiếu các từ cơ bản (như từ "tay") giữa tiếng Việt với tiếng Mường, Khơ-mú, Ba-na, Mơ-nông, Stiêng, Khơ-me để chứng minh nguồn gốc; hoặc đối chiếu từ "đọc" trong tiếng Việt với dạng biến hình lire / lisons (tiếng Pháp), read (tiếng Anh) để làm nổi bật đặc trưng loại hình không biến hình.
2. Hướng dẫn học sinh thực hiện thao tác so sánh: Gợi ý người học tự nhận diện sự biến đổi hình thái từ, trật tự từ trong câu hoặc sự khác biệt giữa nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn.
3. Uốn nắn và điều chỉnh nhận xét: Giáo viên định hướng các phân tích chưa chuẩn xác của học sinh trong quá trình đàm thoại.
4. Rút ra nhận định và kết luận khoa học: Hướng dẫn học sinh tổng hợp thành các khái niệm, quy tắc ngôn ngữ ngắn gọn, chính xác (ví dụ: rút ra kết luận về ý nghĩa tổng hợp của từ ghép đẳng lập như quần áo, ăn mặc, bếp núc).

Sử dụng phương tiện dạy học và kiểm tra đánh giá

• Thiết bị trực quan: Khai thác bản đồ ngôn ngữ Đông Nam Á (chỉ rõ vùng lưu vực sông Hồng, sông Mã của người Việt cổ), sơ đồ ngữ hệ Nam Á hình cây của nhà ngôn ngữ học M. Ferlus, bảng đối chiếu loại hình và sơ đồ cấu trúc các nhân tố giao tiếp.
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá kết quả học tập thông qua phân tích định lượng bài kiểm tra, khảo sát thực nghiệm có phân nhóm đối chứng, xây dựng tiêu chí đo lường sự phát triển tư duy và kỹ năng tạo lập văn bản theo phong cách chức năng.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Phân tích tiến trình phát triển chương trình và sách giáo khoa

Giáo trình ghi nhận và phân tích chi tiết dữ liệu thực tiễn về sự thay đổi của cấu trúc môn học qua các giai đoạn giáo dục phổ thông:

+-------------------+---------------------------------------------+----------------------------------------------+
| Giai đoạn/Chương  | Phân môn Tiếng Việt                         | Phân môn Làm văn                             |
| trình             |                                             |                                              |
+-------------------+---------------------------------------------+----------------------------------------------+
| Cải cách giáo dục | Lớp 10: 33 tiết                             | Lớp 10: 33 tiết                              |
| (CCGD)            | Lớp 11: 33 tiết                             | Lớp 11: 33 tiết                              |
|                   | Lớp 12: 0 tiết                              | Lớp 12: 33 tiết                              |
|                   | Tổng: 66 tiết                               | Tổng: 99 tiết                                |
+-------------------+---------------------------------------------+----------------------------------------------+
| Thí điểm Chuyên   | Ban KHXH: 132 tiết (L10: 66, L11: 33, L12: 33)Ban KHXH: 99 tiết (Lớp 10: 33, L11: 33, L12: 33)|
| ban (1993)        | Ban KHTN & KHTN-KT: 33 tiết (chỉ dạy Lớp 10)| Ban KHTN & KHTN-KT: 99 tiết (33 tiết/năm)    |
+-------------------+---------------------------------------------+----------------------------------------------+
| Chỉnh lý hợp nhất | 9 tiết chuyên đề từ ngữ ở lớp 10            | Tích hợp rèn luyện kỹ năng thực hành tạo lập |
| (Năm học 2000-2001)| (Tăng cường thực hành "Lựa chọn từ ngữ")   | văn bản theo loại thể                        |
+-------------------+---------------------------------------------+----------------------------------------------+

Văn bản đối chiếu rõ sự khác biệt giữa hai bộ sách giáo khoa thời kỳ Cải cách giáo dục:

• Bộ do Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 1 biên soạn (phục vụ khu vực phía Bắc từ Thừa Thiên Huế trở ra).
• Bộ do Hội Nghiên cứu và Giảng dạy Văn học Thành phố Hồ Chí Minh biên soạn (phục vụ khu vực phía Nam).

Tích hợp các khuynh hướng ngôn ngữ học hiện đại

Giáo trình đưa vào nội dung giảng dạy các lý thuyết ngôn ngữ học chức năng và dụng học:

• Lý thuyết dụng học: Khái niệm nghĩa tường minh (hiển ngôn) và nghĩa hàm ẩn (hàm ngôn), phân loại tiền giả định từ vựng và tiền giả định của câu, cơ chế tạo hàm ngôn có chủ định trong giao tiếp hàng ngày và tác phẩm văn học.
• Lý thuyết văn bản và hội thoại: Phân tích cấu trúc hội thoại, các quy tắc hội thoại, hành vi ngôn ngữ theo mục đích nói, cấu trúc đề - thuyết và tính liên kết nội dung trong văn bản trần thuật.
• Chuẩn hóa ngôn ngữ trước thực tế xã hội: Đặt ra yêu cầu chấn chỉnh tình trạng dùng từ sáo rỗng, lạm dụng từ Hán Việt sai nghĩa, hiện tượng lai căng ngôn ngữ trên các biển hiệu quảng cáo và phương tiện truyền thông trong thời kỳ đổi mới.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục đại học và phổ thông:

                                [GIÁO TRÌNH PPDH TIẾNG VIỆT]
                    +-------------------------+-------------------------+
       [ĐÀO TẠO CHÍNH KHÓA]                                [THAM KHẢO CHUYÊN MÔN]
  • Sinh viên ĐHSP / CĐSP Ngữ văn                    • Giảng viên bộ môn Phương pháp dạy học
    (Năm 3, Năm 4 chuẩn bị thực tập sư phạm)         • Giáo viên THPT, THCB bộ môn Tiếng Việt - Văn
  • Học viên Cao học Lý luận & PPDH Văn - Tiếng Việt • Chuyên viên chỉ đạo chuyên môn Ngữ văn

1. Sinh viên đại học ngành Sư phạm Ngữ văn: Sử dụng cho học phần Phương pháp dạy học tiếng Việt tại các trường Đại học Sư phạm và Cao đẳng Sư phạm. Đây là học phần chuyên môn bắt buộc trước khi sinh viên bước vào đợt thực tập sư phạm tại các trường trung học.
2. Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng gồm: Ngôn ngữ học đại cương, Cơ sở Việt ngữ học (Ngữ âm, Từ vựng - Ngữ nghĩa, Ngữ pháp tiếng Việt), Tâm lý học lứa tuổi, Tâm lý học sư phạm và Giáo dục học đại cương.
3. Giảng viên đại học và nhà nghiên cứu: Dùng làm tài liệu giảng dạy, biên soạn đề cương bài giảng và định hướng các đề tài nghiên cứu thực nghiệm sư phạm về dạy học tiếng mẹ đẻ.
4. Giáo viên trường phổ thông (THPT và THCB): Tài liệu tham khảo trực tiếp giúp giáo viên nắm bắt cơ sở khoa học của chương trình, sách giáo khoa, từ đó lựa chọn phương pháp giảng dạy và thiết kế bài tập phù hợp với từng ban học (Khoa học Xã hội hoặc Khoa học Tự nhiên).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được thiết kế cho cấp bậc đào tạo nào?

Giáo trình được biên soạn chính thức cho bậc đại học ngành Sư phạm Ngữ văn tại các trường Đại học Sư phạm trên cả nước, đồng thời được sử dụng làm tài liệu nghiên cứu cho học viên sau đại học và tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ cho giáo viên THPT, THCB.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận môn học?

Người học bắt buộc phải nắm vững hệ thống tri thức về Việt ngữ học (cấu tạo từ, ngữ pháp, ngữ nghĩa, phong cách học), các khái niệm cơ bản của Ngôn ngữ học đại cương, phương pháp luận Triết học Mác - Lênin và các nguyên tắc tâm lý học tiếp nhận của học sinh lứa tuổi trung học.

3. Giáo trình phân tích những hệ thống chương trình phổ thông nào?

Tài liệu phân tích cấu trúc, mục tiêu và bảng phân phối số tiết của hai hệ thống chính: Chương trình Cải cách giáo dục (CCGD) và Chương trình Thí điểm Chuyên ban THPT (Ban Khoa học Xã hội, Ban Khoa học Tự nhiên và Ban Khoa học Tự nhiên - Kỹ thuật), cùng quá trình chỉnh lý hợp nhất sách giáo khoa năm 2000 - 2001.

4. Phương pháp nghiên cứu khoa học nào được giáo trình hướng dẫn áp dụng?

Giáo trình hướng dẫn 4 phương pháp nghiên cứu chuyên ngành: phương pháp quan sát điều tra (bài kiểm tra chuẩn bị trước), phương pháp thực nghiệm sư phạm (có nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng), phương pháp thống kê định lượng lỗi ngôn ngữ, và phương pháp nghiên cứu, tổng kết kinh nghiệm giáo dục tiên tiến.

5. Giáo trình đề xuất những phương tiện trực quan cụ thể nào cho giờ dạy tiếng?

Các phương tiện trực quan được quy định gồm: bản đồ phân bố cư trú Đông Nam Á thời cổ, sơ đồ hình cây biểu diễn ngữ hệ Nam Á của M. Ferlus, bảng đối chiếu đặc điểm loại hình không biến hình của tiếng Việt với tiếng Anh/Pháp/Nga, và sơ đồ cấu trúc các nhân tố tham gia hoạt động giao tiếp ngôn ngữ.

---

Kết luận

Giáo trình Phương pháp dạy học tiếng Việt do PGS. Lê A chủ biên là công trình khoa học chuyên ngành xác lập hệ thống lý luận và thực hành dạy học tiếng Việt có tính hệ thống cho các trường sư phạm. Giá trị cốt lõi của tác phẩm thể hiện ở việc cụ thể hóa quan điểm giao tiếp, chức năng và liên môn vào từng nội dung dạy học từ ngữ, ngữ pháp, phong cách và làm văn.

Lộ trình học tập đề xuất cho sinh viên và giáo viên:

• Bước 1: Nắm vững cơ sở lý luận, phương pháp luận nghiên cứu và nguyên tắc sư phạm chuyên ngành (Phần một: Chương I - III).
• Bước 2: Nghiên cứu kỹ thuật tổ chức bài dạy và phương pháp so sánh đối chiếu ngữ liệu cho từng phân môn chuyên biệt (Phần hai: Chương IV - VIII).
• Bước 3: Tham khảo đối chiếu với hệ thống sách giáo khoa, sách giáo viên và các công trình ngôn ngữ học bổ trợ (như Tiếng Việt 10 - Tài liệu bồi dưỡng giáo viên của GS. Đỗ Hữu Châu, các nghiên cứu ngữ hệ của M. Ferlus) nhằm hoàn thiện năng lực giảng dạy thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1i chính của mình (ở đây, chỉ bản đến việc đạy tiếng Việt ở trường phổ thông với tư cách là tiếng mẹ đẻ). Quá trình đố gồm các PHƯƠNG PHÁP DẠY - HỌC TIẾNG VIỆT yếu tổ cơ sở sau đây : LÀ MỘT KHOA HỌC 1. Nội dung dạy và học tiếng Việt, 2. Hoạt động của người thầy giáo.

1 - MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG 3. Hoạt động của học sỉnh. Phương phap day — học tiếng Việt là một hệ thống lí thuyết nhằm 1. Nội dung dạy và học tiếng Việt bảo đâm cho việc đạy và học tiếng Việt đạt kết quả.

Khi nói phương Môn Tiếng Việt bao gồm hai bộ phận. Thứ nhất là bộ phận pháp dạy - học tiếng Việt là một hệ thống, cần lưu ý : những tri thức về ngôn ngữ học như là một ngành nghiên cứu 30 3} về ngôn ngữ nơi chung và tiếng Việt nói riêng. Về mặt này, Xăng lực hiện thực hỏa trí thứ môn Tiếng Việt cũng giống như tất cả các bộ môn khác day nhu. hoạt động giao tiếp sà tư duy”, trong nhà trường : vật lí, toán học, lịch sử.

Xét về mặt này thì nội dung tiếng Việt phải làm thế nào cung cấp cho học sinh Những trị thức về chuẩn tiếng Việt cố liên quan đến những một số khái niệm, một số trị thức, một số phương pháp nghiên diểu đã được trình bảy ở phần tiếng Việt với tư cách là một cứu không những cần thiết để hiểu tiếng Việt, mà còa để hiểu bộ môn khoa học. Điều quan trọng hơn cả là phải trang bị cho các ngôn ngữ khác mà học sinh được học trong nhà trường. bọc sinh nâng lực biến những trí thức và khả năng tâm lí sinh H Tuy nhiên, nhà trường phổ thông không nhằm: đào. bạo những của mình thành hoạt động giao tiếp cụ thể.

Nơi cách khác là việc nhà ngôn ngữ học nên phần này chỉ cung cấp những khái niệm rèn luyện các hÏ năng boạt động giao tiép (tiếp nhận và sản sinh và hiểu biết cơ sở của một môn khoa học không thể không BỞI nói) phải là nội dung chủ yếu của môn Tiếng Việt. Mặt khác, học có nghĩa là ý thức hóa những vốn tự phát, Tớm lại, nội dung đạy và học tiếng Việt bao gồm các lí vô thức. Những khái niệm cơ sở của ngành ngôn ngữ học chính thuyết và.thực hành về: ngôn ngữ nói chung, về tiếng Việt nói là những tiến để cần cho sự ý thức hơa, tự giác: hóa. việc sử riêng.

Trong đó nối bật hơn cả là tiếng Việt với tư cách là một dụng tiếng Việt ở học sinh. cụ giao tiếp và tư duy, là hệ thống các kĩ năng hoạt động Bộ phận nội dung thứ hai của môn học này là:tiếng. tiếp bằng tiếng: Việt, như một đối tượng cẩn giảng dạy. Khái niệm tiếng Việt không phải là một khái niệm đơn giản.

Thứ nhất, tiếng Việt được hiểu 3. Hoạt động của người thầy giáo như một hệ thống công cụ gồm các bộ phận hợp thành : ngữ Thầy giáo là người tổ chúc và điều khiển hoạt động học của âm, từ vựng, ngữ pháp. Thứ hai, tiếng Việt nhữ một hoạt động, học sinh: trong: nhà trường, là chủ thể của việc giảng dạy. Bộ như những quy tác điều khiển sự sử dụng công cụ đó trong môn phương pháp cẩn phải nghiên cứu hoạt động của người đời sống hằng ngày, cá nhân cũng như xã hội.

Thứ bạ, tiếng -thẩy: giáo. nhằm tổ chức, kiểm: tra đánh giá quá trình học tập Việt như: những sản phẩm được hình thành trong hoạt động của học siàh. Hoạt động này thể hiện ở : quá trình chuẩn bị bao gồm các văn bản, lời thoại nói và viết.